Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
J.P. “SRBIJAŠUME”- BEOGRAD
Š.G. “TIMOČKE ŠUME”- BOLJEVAC
Š.U. “BOR”- BOR
OSNOVA GAZDOVANJA ŠUMAMA
ZA
G.J. " ZLOTSKE ŠUME"
2014 - 2023
Zaječar, 2013. godine
1
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
SADRŽAJ
0.0 UVOD................................................................................................................................................................................. 5
1.0. OPŠTI OPIS I USLOVI ZA GAZDOVANJE ............................................................................................................ 14
1.1. TOPOGRAFSKE PRILIKE ........................................................................................................................................ 14
1.1.1. Geografski položaj gazdinske jedinice ............................................................................................................... 14
1.1.2. Granice ................................................................................................................................................................ 14
1.1.3. Površina............................................................................................................................................................... 14
1.2. IMOVINSKO PRAVNO STANJE ............................................................................................................................. 15
1.2.1. Državni posed...................................................................................................................................................... 15
1.2.2. Privatni posed...................................................................................................................................................... 16
1.2.3. Spisak katastarskih parcela ................................................................................................................................. 16
2.0. EKOLOŠKE OSNOVE GAZDOVANJA .................................................................................................................... 17
2.1. RELJEF I GEOMORFOLOŠKE KARAKTERISTIKE ............................................................................................. 17
2.2. GEOLOŠKA PODLOGA I TIPOVI ZEMLJIŠTA..................................................................................................... 17
2.3. HIDROGRAFSKE KARAKTERISTIKE................................................................................................................... 19
2.4. KLIMATSKI USLOVI ............................................................................................................................................... 19
2.5. OPŠTE KARAKTERISTIKE ŠUMSKIH EKOSISTEMA ........................................................................................ 20
2.6. OPŠTI FAKTORI ZNAČAJNI ZA STANJE ŠUMSKIH EKOSISTEMA ................................................................ 22
3.0. PRIVREDNE KARAKTERISTIKE ............................................................................................................................ 23
3.1. OPŠTE PRIVREDNE KARAKTERISTIKE PODRUČJA U KOM SE NALAZI GAZDINSKA JEDINICA .......... 23
3.2. EKONOMSKE I KULTURNE PRILIKE................................................................................................................... 23
3.3 ORGANIZACIJA I MATERIJALNA OPREMLJENOST ŠU “BOR” ...................................................................... 24
3.4. DOSADAŠNJI ZAHTEVI PREMA ŠUMAMA G.J. "ZLOTSKE ŠUME" I DOSADAŠNJI NAČIN KORIŠĆENJA
ŠUMSKIH RESURSA ....................................................................................................................................................... 25
3.5. MOGUĆNOST PLASMANA ŠUMSKIH PROIZVODA .......................................................................................... 26
4.0. FUNKCIJE ŠUMA ........................................................................................................................................................ 27
4.1. OSNOVNE POSTAVKE I KRITERIJUMI PRI PROSTORNO-FUNKCIONALNOM REONIRANJU ŠUMA I
ŠUMSKIH STANIŠTA...................................................................................................................................................... 27
4.2. FUNKCIJE ŠUMA I NAMENA POVRŠINA ............................................................................................................ 27
4.3. ŠUME VISOKIH ZAŠTITNIH VREDNOSTI (HCV) ............................................................................................... 28
4.4. GAZDINSKE KLASE ................................................................................................................................................ 31
5.0. STANJE ŠUMA I ŠUMSKIH STANIŠTA .................................................................................................................. 33
5.1. STANJE ŠUMA PO NAMENI ................................................................................................................................... 33
5.2. STANJE ŠUMA PO GAZDINSKIM KLASAMA ..................................................................................................... 34
5.3. STANJE SASTOJINA PO POREKLU I OČUVANOSTI.......................................................................................... 36
5.4. STANJE SASTOJINA PO SMESI ............................................................................................................................. 38
5.5. STANJE SASTOJINA PO VRSTAMA DRVEĆA .................................................................................................... 39
5.6. STANJE SASTOJINA PO DEBLJINSKOJ STRUKTURI ........................................................................................ 41
5.7. STANJE SASTOJINA PO STAROSTI ...................................................................................................................... 43
5.8. STANJE VEŠTAČKI PODIGNUTIH SASTOJINA .................................................................................................. 47
5.9. ZDRAVSTVENO STANJE SASTOJINA.................................................................................................................. 48
5.10. STANJE NEOBRASLIH POVRŠINA ..................................................................................................................... 49
5.11. FOND I STANJE DIVLJAČI - USLOVI I MOGUĆNOST ZA RAZVOJ............................................................... 49
5.12. STANJE OSTALIH PROIZVODA ŠUMA .............................................................................................................. 50
5.13. STANJE ZAŠTIĆENIH DELOVA PRIRODE......................................................................................................... 51
5.14. STANJE RETKIH, RANJIVIH I UGROŽENIH VRSTA (RTE) ............................................................................ 52
5.15. STANJE ŠUMSKIH SAOBRAĆAJNICA................................................................................................................ 53
5.16. OPŠTI OSVRT NA ZATEČENO STANJE ŠUMA ................................................................................................. 53
6.0.
DOSADAŠNJE GAZDOVANJE ŠUMAMA........................................................................................................ 56
6.1.
PROMENA ŠUMSKOG FONDA....................................................................................................................... 56
6.1.1. Promena šumskog fonda po površini................................................................................................................... 56
2
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6.1.2. Promena šumskog fonda po zapremini i zapreminskom prirastu ........................................................................ 57
6.2. ODNOS PLANIRANIH I OSTVARENIH RADOVA U DOSADAŠNJEM PERIODU .......................................... 58
6.2.1. Dosadašnji radovi na obnovi i gajenju šuma ...................................................................................................... 58
6.2.2. Dosadašnji radovi na zaštiti šuma....................................................................................................................... 58
6.2.3. Dosadašnji radovi na korišćenju šuma................................................................................................................ 59
6.2.4. Dosadašnji radovi na izgradnji šumskih saobraćajnica.................................................................................... 59
6.2.5. Dosadašnji radovi na korišćenju ostalih šumskih proizvoda............................................................................. 59
6.2.6. Pregled izvršenih bespravnih seča u periodu 2004 – 2012. godine .................................................................. 59
6.2.7. Opšti osvrt na dosadašnje gazdovanje šumama - ocena uticaja za sadašnje stanje............................................ 60
7.0. PLANIRANJE UNAPREĐIVANJA STANJA I OPTIMALNOG KORIŠĆENJA ŠUMA.................................... 61
7.1. MOGUĆI STEPEN I DINAMIKA UNAPREĐIVANJA STANJA I FUNKCIJA ŠUMA U TOKU UREĐAJNOG
PERIODA ( PROGNOZA ZA 2,3 PERIODA )................................................................................................................. 61
7.2. CILJEVI GAZDOVANJA ŠUMAMA ....................................................................................................................... 62
7.2.1. Opšti ciljevi gazdovanja ...................................................................................................................................... 63
7.2.2. Posebni ciljevi gazdovanja .................................................................................................................................. 63
7.3. MERE ZA POSTIZANJE CILJEVA GAZDOVANJA ŠUMAMA ........................................................................... 66
7.3.1. Uzgojne mere....................................................................................................................................................... 66
7.3.2. Ureñajne mere ..................................................................................................................................................... 67
7.4. PLANOVI GAZDOVANJA ....................................................................................................................................... 69
7.4.1. Plan gajenja šuma ............................................................................................................................................... 69
7.4.1.1. Plan obnavljanja i podizanja novih šuma................................................................................................................................69
7.4.1.2. Plan rasadničke proizvodnje ....................................................................................................................................................70
7.4.1.3. Plan nege šuma .........................................................................................................................................................................71
7.4.2. Plan zaštite šuma................................................................................................................................................. 72
7.4.3. Plan korišćenja šuma........................................................................................................................................... 73
7.4.3.1. Plan seča obnavljanja jednodobnih šuma................................................................................................................................74
7.4.3.2. Plan prorednih seča šuma........................................................................................................................................................77
7.4.3.3. Ukupan prinos od seča šuma....................................................................................................................................................78
7.4.3.4. Odnos plana seča šuma u opštoj i posebnim osnovama gazdovanja šumama......................................................................78
7.4.3.5. Odnos obima radova na gajenju šuma i obima seča šuma .....................................................................................................79
7.4.3.6. Plan korišćenja ostalih šumskih proizvoda .............................................................................................................................80
7.4.4. Plan unapreñivanja stanja lovne divljači ............................................................................................................ 81
7.4.5. Plan izgradnje šumskih saobraćajnica i drugih objekata u šumi ........................................................................ 82
7.4.6. Plan zaštite prirodnih dobara.............................................................................................................................. 82
7.4.7. Plan ureñivanja šuma.......................................................................................................................................... 84
7.4.8. Očekivani efekti gazdovanja šumama................................................................................................................. 84
8.0. SMERNICE ZA SPROVOĐENJE PLANOVA GAZDOVANJA ............................................................................. 86
8.1. SMERNICE ZA SPROVOĐENJE ŠUMSKO-UZGOJNIH RADOVA ..................................................................... 86
8.2. UPUTSTVO ZA IZVOĐENJE RADOVA NA KORIŠĆENJU ŠUMA..................................................................... 93
8.3. UPUTSTVO ZA IZRADU GODIŠNJEG IZVOĐAČKOG PROJEKTA GAZDOVANJA ŠUMAMA.................... 94
8.4. UPUTSTVO ZA VOĐENJE EVIDENCIJE GAZDOVANJA ŠUMAMA ................................................................ 95
8.5. ŠUMSKA HRONIKA................................................................................................................................................. 96
8.6. VREME SEČE ŠUMA................................................................................................................................................ 96
8.7. SMERNICE ZA INDENTIFIKACIJU I UPRAVLJANJE ŠUMAMA VISOKE ZAŠTITNE VREDNOSTI ........... 97
9.0. EKONOMSKO - FINANSIJSKA ANALIZA ............................................................................................................ 99
9.1. OBRAČUN VREDNOSTI ŠUMA ............................................................................................................................. 99
9.1.1. Sortimentna struktura ukupne drvne zapremine .................................................................................................. 99
9.1.2. Vrednost drveta na panju .................................................................................................................................. 100
9.1.3. Vrednost mladih sastojina (bez zapremine)....................................................................................................... 101
9.1.4. Ukupna vrednost šuma ...................................................................................................................................... 102
9.2. STRUKTURA SEČIVE DRVNE ZAPREMINE I PLANIRANI RADOVI ............................................................ 102
9.3.
UTVRĐIVANJE PROSEČNIH TROŠKOVA .................................................................................................. 105
9.4. UTVRÐIVANJE PROSEČNOG PRIHODA ......................................................................................................... 107
9.5. RASPODELA PRIHODA NA GODIŠNJEM NIVOU.......................................................................................... 108
10.0. NAČIN IZRADE OSNOVE ..................................................................................................................................... 109
3
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
10.1. PRIKUPLJANJE TERENSKIH PODATAKA ....................................................................................................... 109
10.2. OBRADA PODATAKA ......................................................................................................................................... 109
10.3. IZRADA KARATA ................................................................................................................................................ 109
10.4. IZRADA TEKSTUALNOG DELA OSNOVE ....................................................................................................... 110
11.0. ZAVRŠNE ODREDBE............................................................................................................................................. 111
4
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
0.0 UVOD
I Uvodne informacije i napomene
Gazdinska jedinica „Zlotske šume” nalazi se u sastavu Timočkog šumskog područja i
rasprostire se na prostoru opštine Bor, a u okviru Borskog okruga. Ovom gazdinskom jedinicom
gazduje Š.U. „Bor”, koja je u sklopu Š.G. „Timočke šume” – Boljevac, koje posluje kao deo preduzeća
J.P. „Srbijašume”-Beograd.
Godina 1955. se može smatrati godinom kada su prvi put ureñivane šume ovog područja, tako
da je poslednje ureñivanje sedmo po redu. U ovom ureñajnom periodu došlo je do ponovne podele
površine ove gazdinske jedinice, tako što je postojeća gazdinska jedinica „Zlotske šume” podeljena na
dve gazdinske jedinice, od kojih je jedna zadržala stari naziv „Zlotske šume” , a druga dobila nov
naziv „Dubašnica“. Takoñe, je urañena i nova podela na odeljenja novoformiranih gazdinskih jedinica,
a sve u skladu sa odredbama Zakona o šumama (Sl.gl.R.S.br. 30/10).
Posledenje ureñivanje, kao i obrada prikupljenih terenskih podataka i pisanje tekstualnog dela
Osnove gazdovanja šumama, izvršila je Služba za izradu osnova i planova gazdovanja u Zaječaru.
Izdvajanje sastojina i dendrometrijski podaci su prikupljeni tokom 2012. godine i kompjuterski
obrañeni prema jedinstvenoj metodologiji za sve državne šume kojima gazduje J.P. „Srbijašume”
Beograd.
Ova Osnova gazdovanja šumama je izrañena prema odredbama Zakona o šumama (Sl.gl.R.S.br.
30/10), u skladu je sa Pravilnikom o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg
izvoñačkog plana i privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama (Sl.gl.R.S.br.
122/2003), kao i drugim zakonskim i podzakonskim aktima.
Osnova gazdovanja šumama za gazdinsku jedinicu „Zlotske šume” izrañuje se za period od 01.
01. 2014. - 31. 12. 2023. godine.
Ova Osnova gazdovanja šumama sadrži:
1. Tekstualni deo,
2. Tabelarni deo,
3. Karte:
1. osnovna karta sa pregledom putne mreže,
2. pregledna karta gazdinskih klasa,
3. pregledna sastojinska karta,
4. pregledna karta namene površina,
5. privredna karta,
6. karta premera,
7. pregledna karta,
8. karta šuma visokih zaštitnih vrednosti.
II Odredbe Zakona o šumama (Sl. gl. br 30/10 i 93/12)
Član 20.
Planovi gazdovanja šumama su:
1) plan razvoja šumskog područja, odnosno plan razvoja šuma u nacionalnom parku;
2) osnova gazdovanja šumama;
3) program gazdovanja šumama;
4) godišnji plan gazdovanja šumama;
5) izvoñački projekat gazdovanja šumom;
5
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6) projekat korišćenja ostalih šumskih proizvoda;
7) projekat korišćenja ostalih funkcija šuma.
Član 21.
Plan razvoja šumskog područja, odnosno plan razvoja šuma u nacionalnom parku (u daljem
tekstu: plan razvoja) je planski dokument kojim se utvrñuju pravci razvoja šuma i šumarstva s planom
za njegovo sprovoñenje za šumsko područje
Plan razvoja izrañuje se na osnovu podataka iz nacionalne inventure i sastojinske inventure
šuma i drugih izvora.
Plan razvoja donosi vlada, a finansira se iz Budžetskog fonda.
Član 22.
Osnova gazdovanja šumama (u daljem tekstu: osnova) jeste operativni planski dokument
gazdovanja šumama koji se donosi za gazdinsku jedinicu.
Osnova naročito sadrži: stanje šuma; razradu opštih smernica iz plana razvoja; evidenciju i
analizu sprovedenih mera gazdovanja; planove gazdovanja po vrsti i obimu poslova, vremenu, mestu i
načinu njihovog sprovoñenja; vrednosti šuma.
Osnova se izrañuje na osnovu utvrñenog stanja šuma na terenu (sastojinske inventure).
Osnova se donosi za period od 10 godina.
Član 23.
Program gazdovanja šumama (u daljem tekstu: program) jeste operativni planski dokument
gazdovanja šumama koji se donosi za gazdinske jedinice koje obuhvataju šume većeg broja
sopstvenika šuma čiji pojedinačni posed nije veći od 100 ha.
Program se donosi za teritoriju jedne ili više opština za period od 10 godina. Program se
utvrñuje na osnovu utvrñenog stanja šuma na terenu (sastojinske inventure).
Član 24.
Plan razvoja, osnove i programi moraju biti meñusobno usaglašeni.
Član 25.
Osnovu donosi sopstvenik šuma, odnosno korisnik šuma uz saglasnost Ministarstva, a na
teritoriji autonomne pokrajine uz saglasnost nadležnog organa autonomne pokrajine.
Član 27.
Nova osnova, odnosno program, počinje da važi pošto istekne rok važenja prethodne osnove,
odnosno programa.
Nova osnova, odnosno program, donose se najkasnije 6 meseci pre isteka roka važenja
prethodne osnove, odnosno programa.
Ako iz opravdanih razloga i objektivnih okolnosti osnova, odnosno program nije donet do
isteka roka važenja prethodne osnove, odnosno programa, Ministarstvo, na zahtev sopstvenika šume,
može rešenjem odobriti korišćenje šume samo u prvoj godini po isteku važenja prethodne osnove,
odnosno programa u obimu koji ne može biti veći od prosečnog godišnjeg obima korišćenja planiranog
osnovom, odnosno programom za koji je istekao rok važenja.
6
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Član 28.
U postupku donošenja programa razvoja, planova, osnova i programa javnost se obaveštava
javnim oglašavanjem na veb-sajtu Ministarstva, i to u trajanju od najmanje 30 dana od dana javnog
oglašavanja.
Član 29.
Sprovoñenje osnova i programa obezbeñuje se:
1) godišnjim planom gazdovanja šumama;
2) izvoñačkim projektom gazdovanja šumama;
3) projektom korišćenja ostalih šumskih proizvoda;
4) projektom korišćenja ostalih funkcija šuma.
Član 30.
Godišnji plan gazdovanja šumama donosi se za gazdinske jedinice u kojima se u toj godini
obavljaju poslovi gazdovanja šumama.
Godišnji plan se donosi u skladu sa osnovom odnosno programom, najkasnije do 30. novembra
tekuće godine za narednu godinu.
Za gazdinske jedinice šuma u državnoj svojini, u toku važenja osnove, donose se najmanje 4
godišnja plana.
Član 31.
Izvoñački projekat gazdovanja šumama izrañuje se za šume za koje se donosi osnova.
Izvoñački projekat izrañuje se za odeljenje, a izuzetno za više odeljenja (sliv).
Izvoñački projekat donosi korisnik, odnosno sopstvenik šuma, najkasnije do 31. oktobra tekuće
godine za narednu godinu.
Član 32.
Projekat korišćenja ostalih šumskih proizvoda i projekat korišćenja ostalih funkcija šuma
izrañuju se za šume za koje se donose osnove i programi.
Projekati za korišćenje ostalih šumskih proizvoda donose se za period od 5 godina, a projekti za
korišćenje ostalih funkcija šuma za period važenja osnove, odnosno programa.
Član 34.
Evidencija o izrvšenim radovima sastavni je deo osnova, programa i projekata.
Sopstvenik šuma koji šumama gazduje u skladu sa osnovom, odnosno korisnik šuma, dužan je
da evidentira izvršene radove najkasnije do 28. februara tekuće godine za prethodnu godinu.
Član 35.
Sopstvenik odnosno korisnik šuma dužan je da vodi knjigu šumske hronike koja je sastavni deo
osnove odnosno programa.
Šumska hronika naročito sadrži podatke o fitocenološkim, biotičkim i abiotičkim pojavama u
šumi.
Član 37.
Planovi gazdovanja šumama čuvaju se trajno, u skladu s propisom kojim se ureñuje arhivska graña.
7
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
III Odredbe Zakona o sistemu zaštite životne sredine
(“Službeni glasnik R.S. br. 135 / 2004 i 36/09”)
Korišćenje privrednih bogastva, izgradnja objekata ili izvodjenje radova može se vršiti pod
uslov da se ne izazovu trajna oštećenja ili značajne promene prirodnih oblika, zagadjivanje ili na drugi
način degradiranje životne sredine.
Ureñenje prostora, korišćenje prirodnih bogastva, biljnog i životinjskog sveta, odreñeno
prostornim i urbanističkim planovima i drugim planovima (planovi ureñenja i osnove korišćenja
poljoprivrednog zemljišta, šumske, lovne i ribolovne osnove i drugi planovi) zasnivaju se na odredbe
propisane ovim zakonom.
Član 2.
Sistem zaštite životne sredine čine mere i uslovi kojima se obezbeñuje:
1) očuvanje celovitosti, raznovrsnosti i kvaliteta ekosistema, genofonda, prirodnih vrednosti i zdravlja
ljudi;
2) održivo upravljanje i zaštita prirodnih vrednosti, očuvanje prirodne ravnoteže, sprečavanje opasnosti
i rizika po životnu sredinu;
3) remedijacija oštećenih i ugroženih područja;
4) očuvanje i unapreñivanje uslova za opstanak svih živih bića.
Član 3.
Integralno upravljanje prirodnim vrednostima i zaštitom životne sredine ostvaruje se:
1) donošenjem i sprovoñenjem odluka kojima se obezbeñuje uravnoteženost izmeñu zaštite životne
sredine i ekonomskog razvoja kroz integraciju zaštite životne sredine u sve sektorske politike.
2) planiranjem i održivim korišćenjem prirodnih resursa, dobara i energije;
3) očuvanjem i podizanjem kvaliteta životne sredine;
4) praćenjem, sprečavanjem i ograničavanjem nepovoljnih uticaja na životnu sredinu i zdravlje ljudi;
5) uvoñenjem energetski ekonomičnijih tehnologija i postepenim prelaskom na korišćenje obnovljivih
prirodnih resursa;
6) integracijom ekonomskih analiza i uslova zaštite životne sredine pri oceni isplativosti projekata u
cilju uračunavanja troškova za negativne uticaje na životnu sredinu;
7) podsticanjem proizvodnje i korišćenja proizvoda i primene tehnologija koje smanjuju zagañivanje
životne sredine i proizvodnju otpada;
8) obezbeñem i sprovoñenjem jedinstvenih ekonomskih instrumenata za finansiranje sistema zaštite
životne sredine;
9) zaštitom posebno vrednih, ugroženih ili oštećenih područja;
10) sanacijom štete nanete životnoj sredini;
11) smanjenjem, ponovnim korišćenjem i reciklažom otpada;
12) unapreñenjem obrazovanja, obukom kadrova i razvijanjem svesti o značaju zaštite životne sredine;
13) učešćem javnosti u zaštiti životne sredine.
Član 7.
Prirodne vrednosti koriste se u skladu sa ekonomskom i razvojnom politikom, pod uslovima i
na način kojim se ne ugrožavaju njihova bitna svojstva i prirodna funkcija.
Upravljanje prirodnim vrednostima obuhvata održivo korišćenje i zaštitu:
1) prirodnih resursa (vazduha, voda, podzemnih voda, zemljišta, šuma, mineralnih sirovina,
prirodnih izvora energije i dr.);
8
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
2) prirodnih dobara:
- javnih prirodnih dobara (prostora, predela, javnih površina, vodnih dobara, podzemnih dobara i
dr.) i
- prirodnih dobara posebnih vrednosti (biodiverziteta i nasleña; geološke raznovrsnosti i nasleña;
prostora i predela od posebnih vrednosti, divlje flore i faune i dr.).
IV Odredbe Zakona o zaštiti prirode
(“Službeni glasnik R.S. br. 36 / 2009 i 88/2010”)
Član 5.
Osnovna načela zaštite prirode jesu:
1) načelo visokog stepena zaštite prirode svako je dužan da pri preduzimanju aktivnosti ili vršenju
delatnosti doprinese zaštiti i unapreñivanju prirode, biološke, geološke i predeone raznovrsnosti,
očuvanju opštekorisnih funkcija prirode i prirodne ravnoteže;
2) načelo održivog korišćenja korišćenje prirodnih resursa može se vršiti samo do stepena i na način
kojima se ne ugrožava raznovrsnost i funkcionisanje prirodnih sistema i procesa;
3) načelo primene mera i uslova zaštite prirode u korišćenju prirodnih resursa i zaštićenih prirodnih
dobara, planiranju i ureñenju prostora, primenjuju se načela, mere i uslovi zaštite prirode;
4) načelo integrisane zaštite zaštita prirode je sastavni deo strategije održivog razvoja, prostornog i
urbanističkog planiranja i drugih planova, programa i osnova;
5) načelo "korisnik plaća" korisnik prirodnog resursa i zaštićenog prirodnog dobra, dužan je da plati
naknadu za njihovo korišćenje i snosi troškove sanacije i rekultivacije prostora;
6) načelo saradnje državni organi, organi autonomne pokrajine i organi jedinice lokalne samouprave,
organizacije i institucije, kao i druga pravna i fizička lica, pri vršenju svojih poslova i zadataka dužni su
da postupaju u skladu sa načelima, ciljevima, merama i uslovima zaštite i trajnog očuvanja prirode i da
pri tome ostvaruju meñusobnu i meñunarodnu saradnju;
7) načelo neposredne primene meñunarodnog prava državni organi i organi autonomne pokrajine i
organi jedinice lokalne samouprave, organizacije i institucije, kao i druga pravna lica, preduzetnici i
fizička lica, pri vršenju svojih poslova i zadataka neposredno primenjuju opšteprihvaćena pravila
meñunarodnog prava i potvrñene meñunarodne ugovore kao sastavni deo pravnog sistema. Na zaštitu
prirode primenjuju se i osnovna načela zaštite životne sredine, u skladu sa zakonom.
Član 35.
Na zaštićenom području uspostavljaju se sledeći režimi zaštite:
1) I stepena,
2) II stepena i/ili
3) III stepena.
Režim zaštite I stepena - stroga zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom delu
sa izvornim ili malo izmenjenim ekosistemima izuzetnog naučnog i praktičnog značaja, kojom se
omogućavaju procesi prirodne sukcesije i očuvanje staništa i životnih zajednica u uslovima divljine.
Zabrane i ograničenja u okviru režima zaštite stepena I:
1) zabranjuje korišćenje prirodnih resursa i izgradnju objekata;
2) ograničava radove i aktivnosti na naučna istraživanja i praćenje prirodnih procesa, kontrolisanu
posetu u obrazovne, rekreativne i opštekulturne svrhe, kao i sprovoñenje zaštitnih, sanacionih i drugih
neophodnih mera u slučaju požara, elementarnih nepogoda i udesa, pojava biljnih i životinjskih bolesti
i prenamnožavanja štetočina, uz saglasnost Ministarstva.
9
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Režim zaštite II stepena - aktivna zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom
delu sa delimično izmenjenim ekosistemima velikog naučnog i praktičnog značaja i posebno vrednim
predelima i objektima geonasleña.
U II stepenu zaštite mogu se vršiti upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i
ukupnog unapreñenja zaštićenog područja, bez posledica po primarne vrednosti njihovih prirodnih
staništa, populacija, ekosistema, obeležja predela i objekata geonasleña, obavljati tradicionalne
delatnosti i ograničeno koristiti prirodni resursi na održiv i strogo kontrolisan način.
Zabrane i ograničenja u okviru režima zaštite stepena II:
1) zabranjuje izgradnju industrijskih, metalurških i rudarskih objekata, asfaltnih baza, rafinerija nafte,
kao i objekata za skladištenje i prodaju derivata nafte i tečnog naftnog gasa, termoelektrana i
vetrogeneratora, luka i robno-trgovinskih centara, aerodroma, uslužnih skladišta, magacina i hladnjača,
vikendica i drugih porodičnih objekata za odmor, eksploataciju mineralnih sirovina, treseta i materijala
rečnih korita i jezera, preoravanje prirodnih travnjaka, privredni ribolov, unošenje invazivnih alohtonih
vrsta, izgradnju objekata za reciklažu i spaljivanje otpada i obrazovanje deponija otpada;
2) ograničava regulaciju i pregrañivanje vodotoka, formiranje vodoakumulacija, melioracione i druge
hidrotehničke radove, izgradnju hidroelektrana, solarnih elektrana i elektrana na biogas, objekata
turističkog smeštaja, ugostiteljstva, nautičkog turizma i turističke infrastrukture i ureñenje javnih
skijališta, izgradnju objekata saobraćajne, energetske, komunalne i druge infrastrukture, stambenih i
ekonomskih objekata poljoprivrednih gazdinstava, tradicionalno korišćenje kamena, gline i drugog
materijala za lokalne potrebe, izgradnju ribnjaka, objekata za konvencionalno gajenje domaćih
životinja i divljači, ribolov, lov, sakupljanje gljiva, divljih biljnih i životinjskih vrsta, gazdovanje
šumama i šumskim zemljištem, formiranje šumskih I poljoprivrednih monokultura, unošenje vrsta
stranih za divlji biljni i životinjski svet regije u kojoj se nalazi zaštićeno područje i primenu hemijskih
sredstava.
Režim zaštite III stepena - proaktivna zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili
njegovom delu sa delimično izmenjenim i/ili izmenjenim ekosistemima, predelima i objektima
geonasleña od naučnog i praktičnog značaja.
U III stepenu zaštite mogu se vršiti upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i
ukupnog unapreñenja zaštićenog područja, razvoj sela i unapreñenje seoskih domaćinstava, ureñenje
objekata kulturno-istorijskog nasleña i tradicionalnog graditeljstva, očuvanje tradicionalnih delatnosti
lokalnog stanovništva, selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih resursa i prostora uz potrebnu
infrastrukturnu i drugu izgradnju.
Zabrane i ograničenja u okviru režima zaštite stepena III:
1) zabranjuje izgradnju rafinerija nafte i objekata hemijske industrije, metalurških i termoenergetskih
objekata, skladišta nafte, naftnih derivata i prirodnog gasa, unošenje invazivnih alohtonih vrsta i
obrazovanje deponija;
2) ograničava izgradnju drugih industrijskih i energetskih objekata, asfaltnih baza, objekata turističkog
smeštaja i javnih skijališta, infrastrukturnih objekata, skladišta industrijske robe i grañevinskog
materijala, vikendica, eksploataciju i primarnu preradu mineralnih sirovina, obrazovanje objekata za
upravljanje otpadom, izgradnju naselja i širenje njihovih grañevinskih područja, lov i ribolov,
formiranje šumskih i poljoprivrednih monokultura, primenu hemijskih sredstava i druge radove i
aktivnosti koji mogu imati značajan nepovoljan uticaj na prirodne i druge vrednosti zaštićenog
područja.
Režimi zaštite i granice delova zaštićenog područja sa različitim režimima zaštite utvrñuju se aktom o
proglašenju zaštićenog područja na osnovu studije zaštite.
10
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Režim zaštitne zone zaštićenog područja zabranjuje i ograničava radove i aktivnosti za koje se (u
postupku utvrñenim zakonom i drugim propisima) utvrdi da mogu imati značajan nepovoljan uticaj na
biološku raznovrsnost, vrednosti geonasleña i predela tog zaštićenog područja.
Vlada bliže propisuje režime zaštite, postupak i način njihovog odreñivanja i objekte, radove i
aktivnosti koji su zabranjeni ili ograničeni.
U nacionalnom parku mogu se, u skladu sa posebnim zakonom, zabraniti radovi i aktivnosti koji su
režimima zaštite iz ovog člana ograničeni.
V Odredbe Pravilnika o sadržini i načinu izrade osnova gazdovanja šumama, godišnjeg
izvoñačkog plana i privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumam
(“Službeni glasnik R.S. br. 122 / 2003”)
Član 2.
Opšta osnova gazdovanja šumama donosi se za šume obuhvaćene šumskim područjem ( u
daljem tekstu: šumsko područje ), odnosno šume nacionalnog parka.
Šumsko područje je prirodna ekološka, po pravilu, prostorna (geografska) celina, u okviru koje
se vrši gazdovanje šumama i deli se na gazdinske jedinice.
Gazdinska jedinica, po pravilu, predstavlja teritorijalnu celinu šuma, šumskog i drugog
zemljišta.
Gazdinska jedinica obrazuje se od šuma na kojima postoji isti oblik svojine.
Član 28.
Osnova gazdovanja šumama donosi se za gazdinsku jedinicu.
Posebnom osnovom, na osnovu stanja šuma gazdinske jedinice i ciljeva i mera utvrñenih u
opštoj osnovi, utvrñuje se vrsta i obim radova.
Odredbe o izradi opšte osnove primenjuju se i pri izradi posebne osnove ako ovim pravilnikom
nije drugačije odereñeno.
Član 32.
Za sastojine se, ako to posebnim aktom ili opštom osnovom nije učinjeno, utvrñuje se
prioritetna funkcija – namena.
Član 33.
Granica gazdinske jedinice se identifikuje se na osnovu podataka premera i katastra.
Granica gazdinskih jedinica obeležavaju se pre početka terenskih radova na izradi posebne
osnove.
Član 46.
Realizacija glavnog prinosa u odnosu na sastojinu (odsek) je obavezna po površini, a po
zapremini može da odstupi +/- 10 %, osim u slučaju realizacije prinosa završnim sekom oplodne seče,
kao i čistom sečom.
Realizacija planiranog prinosa u prebirnim sastojinama može da odstupi +/- 10 %.
Realizacija planiranog predhodnog prinosa ( u odseku – sastojini) po površini je obavezana , a
po zapremini može da odstupi +/- 10 %.
Osnova gazdovanja šumama se donosi za period od 10 godina.
11
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
VI Odredbe Pravilnika o šumskom redu
(“Službeni glasnik R.S. br. 38/2011”)
Član 2.
Šumski red je stanje šume koje obezbeñuje uslove za njeno održavanje, obnavljanje i
unapreñivanje, a naročito za zaštitu od požara, biljnih bolesti i štetočina i za zaštitu zemljišta od
nastanka i razvijanja erozionih procesa.
Radi obezbeñivanja uslova iz stava 1. ovog člana sprovode se preventivne mere zaštite
podmlatka i dubećih stabala tokom seče, izrade, primicanja, privlačenja i uskladištenja šumskih
sortimenata, zaštite vodotoka i infrastrukture, mere zaštite zemljišta od nastanka erozionih procesa,
mere radi sprečavanja pojava požara, biljnih bolesti i štetočina, kao i drugih štetnih posledica koje
mogu nastati zbog elementarnih nepogoda.
Član 3.
Ako se šumski red poremeti na bilo koji način, korisnik, odnosno sopstvenik šume uspostavlja
šumski red najkasnije u roku od 15 dana od dana kada je šumski red poremećen.
Izuzetno od stava 1. ovog člana, ako je poremećaj šumskog reda takav da stvara povećanu
mogućnost za nastanak šumskog požara ili za otežavanje blagovremenog otkrivanja pojave i efikasnog
gašenja šumskih požara, korisnik, odnosno sopstvenik šuma uspostavlja šumski red odmah po nastanku
poremećaja.
Član 5.
Vreme seče, izrade, izvoza, iznošenja i privlačenja drveta odreñuje se osnovom gazdovanja
šumama (u daljem teksu: osnova), odnosno programom gazdovanja šumama (u daljem tekstu:
program), a utvrñuje se na sledeći način:
1) u jednodobnim sastojinama, u kojima se obavljaju oplodne seče (oplodni, naknadni i završni
sek), zabranjena je seča drveća za vreme trajanja vegetacije;
2) u raznodobnim sastojinama, gde se obavlja seča obnavljanja (oplodni, završni sek na
podmladnim jezgrima), zabranjena je seča drveća za vreme trajanja vegetacije;
3) u sastojinama u kojima je planiran prethodni prinos seča se obavlja u toku cele godine;
4) u jednodobnim sastojinama, gde su predviñeni uzgojni radovi nege šuma (seča osvetljavanja
i čišćenja), seča se obavlja po pravilu za vreme trajanja vegetacije;
5) u prebirnim sastojinama, vreme seče zavisi od vrste drveta, nadmorske visine i klimatskih
uslova svake gazdinske jedinice;
6) u izdanačkim šumama, za koje se smernicama gazdovanja i dalje odreñuje gazdovanje kao
izdanačkim šumama, seča obnavljanja se obavlja isključivo za vreme mirovanja vegetacije;
7) resurekcijska seča obavlja se tokom cele godine;
8) u kulturama i plantažama, seča se može obavljati tokom cele godine.
Vreme seče, izrade, izvoza, iznošenja i privlačenja drveta iz stava 1. ovog člana, planira se i sprovodi
izvoñačkim projektom gazdovanja šumama (u daljem tekstu: izvoñački projekat) i godišnjim planom
gazdovanja šumama (u daljem tekstu: godišnji plan).
Član 7.
Seča stabala vrši se tako da visina panjeva ne bude veća od jedne četvrtine njegovog prečnika, a
na nagnutim terenima visina panjeva merena sa gornje strane od jedne trećine njegovog prečnika.
Posečeno stablo ne može se ostaviti naslonjeno na susedna dubeća stabla.
12
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Član 13.
Radi blagovremenog otkrivanja pojave i gašenja šumskih požara, korisnik, odnosno sopstvenik
šuma vrši osmatranje i obaveštavanje, a u slučaju pojave požara preduzima mere i aktivnosti za gašenje
požara, u skladu sa planom zaštite šuma od požara.
Član 16.
Radi zaštite šuma od pojave i širenja biljnih bolesti i štetočina, korisnik, odnosno sopstvenik
šuma odmah po izvršenoj seči stabala četinara i bresta preduzima sledeće mere:
1) skida svu koru sa panjeva;
2) uklanja koru i grane četinara iz šume, ako postoji opasnost od širenja potkornjaka;
3) vrši okoranje ili tretiranje izrañenih drvnih sortimenata odgovarajućim zaštitnim sredstvom,
ako se u periodu od 1. aprila do 30. septembra ti sortimenti nalaze duže od 15 dana u sečini, odnosno
pomoćnom stovarištu. Tretiranje se vrši pre razvoja potkornjaka;
4) slaže u gomile okresane grane i skinutu koru.
Član 19.
Seča, izrada i izvoz drvnih sortimenata vrši se na način koji sprečava pojavu erozije. Ako se kao
privremeni izvozni put koristi zemljište sa većim nagibom, na njemu se obezbeñuje odvoñenje vode u
cilju sprečavanja nastanka ili razvijanja erozije. Potoci i drugi vodotokovi ne koriste se kao šumski
izvozni putevi, izuzev kad se transport drvnih sortimenata vrši splavarenjem.
Ova Osnova gazdovanja šumama je usaglašena sa Opštom osnovom gazdovanja šumama za
Timočko šumsko područje (2004-2013).
13
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
1.0. OPŠTI OPIS I USLOVI ZA GAZDOVANJE
1.1. TOPOGRAFSKE PRILIKE
1.1.1. Geografski položaj gazdinske jedinice
Gazdinska jedinica „Zlotske šume” se prostire izmeñu 40○00’ – 44○05’ severne geografske
širine i 21○52’ – 21○58’ istočne geografske dužine (od Griniča). Locirana je severno od Lazarevog
kanjona, koji predstavlja južnu granicu, dok se severna granica nalazi kod poteza Dubašnica. Istočna
granica se nalazi u pravcu vrhova Kornjet i Travaj, dok zapadna granica ide potocima Vojala i Mikulj
do potoka Valja de Mižlok.
Visinsko rasprostranjenje ove gazdinske jedinice je od 280 m nadmorske visine, kao najniže
tačke, do 1050 m nadmorske visine na vrhu Tilva ku Stoaori. Visinska razlika izmeñu najviše i najniže
tačke iznosi 770 m.
Gazdinska jedinica „Zlotske šume” nalazi se u sastavu Timočkog šumskog područja i
rasprostire se na prostoru opštine Bor, a na ukupno dve katastarske opštine, Zlot II i manjim delom u
katastarskoj opštini Zlot V.
Ovom gazdinskom jedinicom gazduje Š.U. „Bor”, koja je u sklopu Š.G. „Timočke šume” –
Boljevac, koje posluje kao deo preduzeća J.P. „Srbijašume”-Beograd.
1.1.2. Granice
Gazdinska jedinica se na istoku i zapadu graniči sa privatnim posedom, dok se sa severne
strane graniči sa novoformiranom gazdinskom jedinicom „Dubašnica“, a sa južne strane sa gazdinskom
jedinicom „Malinik I”, kojima gazduje Š.G. „Timočke šume” – Boljevac.
Prilikom ovog ureñivanja izvršena je ponovna podela postojeće gazdinske jedinice „Zlotske
šume” na dve gazdinske jedinice od kojih je jedna zadržala naziv „Zlotske šume”, a druga dobila nov
naziv „Dubašnica“. Takoñe, je izvršena prenumeracija odeljenja u okviru novopodeljenih gazdinskih
jedinica, a sve u skladu sa važećom zakonskom regulativom.
Spoljne i unutrašnje granice gazdinske jedinice su obeležene na terenu.
1.1.3. Površina
Ukupna površina gazdinske jedinice iznosi 4482,03 ha.
Ukupan broj odeljenja u gazdinskoj jedinici je 141, čija prosečna veličina iznosi 31,79 ha i u
skladu je sa Pravilnikom i propisanom veličinom odeljenja.
Cela gazdinska jedinica čini jedan revir zajadno sa gazdinskim jedinicama „Bogovina II“i
novoformiranom jedinicom „Dubašnica“.
Stanje površina prema kategoriji šume i vrsti zemljišta (načinu njenog osnovnog korišćenja)
prikazano je sledećim tabelama:
14
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Tabela br.1 Ukupno GJ ''Zlotske šume''
Kategorija šuma/vrsta zemljišta
Visoke prirodne šume
Kulture (do 20god.)
Veštački pod. sastojine(od 21.god. naviše)
Ukupno visoke sastojine
Izdanačke šume
Šibljaci
Obraslo
Šumsko zemljište
Neplodno
Za ostale svrhe
Zauzeće
Neobraslo
UKUPNO GJ
Tuñe zemljište
Površina
ha
%
760.46
24.06
784.52
445.38
1715.84
2945.74
1257.31
230.26
20.59
28.13
1536.29
4482.03
26.47
17.0
0.5
17.5
9.9
38.3
65.7
28.1
5.1
0.5
0.6
34.3
100.0
-
Ukupna površina gazdinske jedinice „Zlotske šume“ iznosi 4482,03 ha.
Na nivou gazdinske jedinice, visoke prirodne sastojine zauzimaju 17,0 % površine, dok na
izdanačke šume dolazi 9,9 % ukupne površine gazdinske jedinice.
Šumske kulture nisu zastupljene na površini gazdinske jedinice, a veštački podignute sastojine
zauzimaju 0,5 %.
Šibljaci zauzimaju 38,3 %, ukupne površine gazdinske jedinice.
Šumsko zemljište se prostire na 1257,31 ha (od ove površine 202,15 ha otpada na pašnjake, na
golet 66,48 ha, na klasična šumska zemljišta 988,68 ha, a zauzeće u kategoriji šumska zemljišta
zauzima 6,15 ha), a to je 28,1 % površine gazdinske jedinice.
Neplodno zemljište se nalazi na 230,26 ha (5,1 %), dok se zemljište za ostale svrhe nalazi na
20,59 ha (0,5 %).
Zauzeća su konstatovana na površini od 28,13 ha (0,6 %) i to u različitim kategorijama
zemljišta.
Ukupna obrasla površina gazdinske jedinice po iskazu površina iznosi 2945,74 ha (65,7 %), dok
neobrasle površine zauzimaju 1536,29 ha (34,3 %). Ovakva šumovitost je nepovoljna i preveliku
neobraslu površinu treba smanjivati u narednim ureñajnim periodima.
Tuñe zemljište prostire se na 26,47 ha površine.
1.2. IMOVINSKO PRAVNO STANJE
1.2.1. Državni posed
Šumama ove gazdinske jedinice gazduje Š.U. „Bor” – Bor u sastavu Š.G. „Timočke šume” Boljevac, koje posluje kao deo preduzeća J.P. „Srbijašume” - Beograd.
Ukupna površina zemljišta, po katastru nepokretnosti, za gazdinsku jedinicu „Zlotske šume“
iznosi 4482,03 ha.
15
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Površina gazdinske jedinice se smanjila u odnosu na površinu iz prethodne osnove, s’ ozirom da
je postojeća gazdinska jedinica „Zlotske šume” podeljena na dve gazdinske jedinice, od kojih je jedna
zadržala stari naziv „Zlotske šume”, a druga dobila nov naziv „Dubašnica“. (detaljno objašnjeno u
poglavlju 6.1.). Takoñe, je došlo do manjih promena zbog dodavanja pojedinih parcela u odnosu na
prethodni spisak katastarskih parcela, kao i zbog ispravljanja nekih grešaka u prethodnom spisku
katastarskih parcela.
Kada je u pitanju ova gazdinska jedinica postoje izvesne sporne površine, zauzeća (28,13 ha),
koje je potrebno u ovom ureñajnom periodu pravno rešiti.
1.2.2. Privatni posed
Unutar gazdinske jedinice „Zlotske šume” evidentirano je 26,47 ha privatnog poseda, ali i
državnog poseda kojim upravljaju druge organizacije. Površine privatnih enklava unutar državnog
kompleksa dobijene su planimetrisanjem (sa karte R=1:10.000). Sporne granice prema drugim
vlasnicima postoje i odnose se na problem sa zauzetim površinama, iznet u prethodnom poglavlju
(1.2.1.).
1.2.3. Spisak katastarskih parcela
Spisak katastarskih parcela dat je u prilogu ove osnove.
16
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
2.0. EKOLOŠKE OSNOVE GAZDOVANJA
Ekološke karakteristike područja na kome se rasprostire gazdinska jedinica „Zlotske šume”
detaljnije su opisane u okviru Opšte osnove gazdovanja šumama za Timočko šumsko područje (20042013), kao i u studiji Zavoda za zaštitu prirode „Spomenik prirode Lazarev kanjon”
2.1. RELJEF I GEOMORFOLOŠKE KARAKTERISTIKE
Geomorfološka plastika terena je varijabilna. Naime, gazdinska jedinica pripada brdskoplainskom reonu i nalazi se na severoistočnim padinama Kučaja, gde su, u uslovima složene geološke
grañe terena, dugotrajnim delovanjem geomorfoloških agenasa, prvenstveno fluvijalne i kraške erozije,
formirana raznovrsna, morfološki izrazita i morfometrijski reprezentativna reljefna obeležja.
Najviša tačka ove gazdinske jedinice je vrh Tilva ku Stoaori 1050 m.n.v, dok se najniža tačka
nalazi u podnožju „Lazarevog kanjona” sa 280 m.n.v.
Ova gazdinska jedinica gravitira slivu Lazareve Reke i Zlotske reke. U južnom delu gazdinske
jedinice se proteže poznati kanjon Lazareve reke odnosno Zlotska klisura. Ona je usečena u istočnom
obodu Kučaja. Strane kanjona dostižu dužinu od 300 do 350 m, dok krečnjačka masa u istočnom delu
dostiže debljinu i do 400 m. Ka kanjonu gravitira veći broj manjih potoka koji su često veoma usečeni i
strmi, tako da čine veoma ispresecan i kupiran teren na strmim stranama. Deo gazdinske jedinice van
kanjona je blažeg nagiba, ali je, takoñe, sastavljeni od krečnjačkih masa sa veoma plitkim zemljištem.
U celini, gazdinska jedinica obiluje veoma različitim orografskim prilikama, od klisura,
kanjona, strmih strana potoka do kraških platoa i zaravni, tako da su uslovi za gazdovanje veoma
nepovoljni, a otvaranje gazdinske jedinice putevima otežano.
2.2. GEOLOŠKA PODLOGA I TIPOVI ZEMLJIŠTA
Geološka podloga:
Jedan od razloga za izdvajanje spomenika prirode je jedinstvenost geomorfoloških oblika na
prostoru i u okruženju Lazarevog kanjona.
Najveću zastupljenost po površini u okvirima ove gazdinske jedinice imaju razne vrste
krečnjaka, dok se ostale geološke podloge javljaju u tragovima. Krečnjaci su prekriveni peščarima i
konglomeratima. Mase pečara i konglomerata su odnesene fluvijalnom erozijom u ranijim geološkim
epohama, tako da je krečnjak izašao na površinu. Geološka podloga vrlo često izbija na površinu u vidu
sitnijeg i krupnijeg kamenja, a mestimično se javljaju i veći kameni blokovi (naročito često u samom
kanjonu).
Spomenuta geološka podloga uz raznovrsnost reljefnih oblika uslovila je formiranje odreñenih
vrsta zemljišta, koje su različite od lokaliteta do lokaliteta i time utiču na pojavu i razvoj odreñenog
biljnog pokrivača.
Pedološki sastav zemljišta:
Na području ove gazdinske jedinice konstantovana su sledeća zemljišta:
17
Služba za izradu osnova –Zaječar
• Mlañi
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
stadijumi i stadijumi jako kiselog smeñeg zemljišta
Ovo zemljište je karakteristično za acidofilne bukove šume. Karakteristika je visoko učešće
skeletnog materijala raznih dimenzija. Ovo su redovno plitka zemljišta sa plitkim humusno
akumulativnim horizontom. Zastupljene na strmim nagibima i eroziji podložnim terenima, ali je
uglavnom pokrivena vegetacijom tako da je erozioni proces ublažen. Javlja se uglavnom na zapadnim
ekspozicijama. Acidifikacija ovog zemljišta dovodi do stvaranja tepiha mahovina. Po mehaničkom
sastavu ovo su laka zemljišta pretežno peskovite ilovače do iovače, dok su hranljivi elementi zastupljni
u neznatnim količinama.
• Kiselo
smeñe zemljište
Kisela smeña zemljišta su obrazovana na više matičnih supstrata te su im mnogo svojstva
vezana za osobine geološke podloge.
Tako ova zemljišta na krečnjacima na kojima se u površinskom sloju javljaju peščari, imaju
veoma lak mehanički sastav (peskovita ilovača do ilovača) u kome po pravilu dominira frakcija sitnog
peska. Karakterističan je oblik profila A – (B) – C u kome sadržaju gline raste sa dubinom, a profili su
slabo diferencirani po boji.
Za sva kisela smeña zemljišta na ovom lokalitetu karakteristično je prilično bogatstvo u
organskoj materiji. Postoji velika zavisnost izemñu ekspozicije i količine organske komponente.
Severne ekspozicije pored veće količine humusa karakteriše, zbog pojačane vlažnosti i njegova dublja
infiltracija u prifil. S’ obzirom da su ovo duboka i srednje duboka zemljišta povoljnog mehančkog
sastava, drenirana i aerisana, sa aspekta šumske proizvodnje trebaju se smatrati vrlo dobrim.
• Rendzina
Ovo je najzastupljeniji tip zemljišta u ovoj gazdinskoj jedinici. Na području gazdinske jedinice
„Zlotske šume” ustanovljeni su razni razvojni stadijumi rendzine na krečnjaku od inicijalne do duboke
podsmeñene. Razvojni niz ide od inicijalne, skeletoidne i tipične ka posmeñenoj rendzini i smeñem
zemljištu na krečnjaku.
Inicijalni stadijum čine zemljišta duboka svega nekoliko santimetara i profil se označava sa
(AH) – C. Najčešće je izdvojena od krečnjaka u vidu tankog sloja humuzne zemlje tako da se horizont
AH jasno odvaja od C. Procenat humusa u ovom stadijumu rendzine je visok. Uslovi za njeno stvaranje
su specifični, što se odražava i na sastav zemljišne mase. Kako ne postoje uslovi za kontinuiran travni
pokrivač, inicijalna rendzina je obrasla retkom vegetacijom. Kako je podložna eroziji održava se jedino
u manjim udubljenjima krečnjaka ili tamo gde stoka nema pristupa.
Kao proizvodno zemljište inicijalna rendzina praktično nema značaja. Ona je, medjutim veoma
značajan stadijum razvoja na krečnjaku osobito tamo gde se zemljište na erodiranim krečnjacima
ponovo obnavlja.
Tipična rendzina retko gde zauzima veće površine, jer je izmešana sa drugim zemljištima.
Tipična rendzina čini prelaznu fazu od inicijalne ka posmeñenoj ili smedjem zemljištu na krečnjaku.
Rendzina spada u zemljišta A-C profila, s’ tim što se na razdrobljenom krečnjaku može nekada
izdvojiti još AC, a u pukotinama jedan dublji sloj u koji se rendzina unosi propadanjem. Humusni A
horizont je većinom plitak, ili vrlo plitak. Odlikuje se crnom bojom praškastom ili sitno – zrnastom
strukturom, malom vezanošću i prisustvom sitnih ili krupih odlomaka krečnjaka.
Dubine rendzine su u najvećoj meri plitke i vrlo plitke. Retko se mogu naći rendzine sa
profilom 35 – 50, pa i do 70 cm.
18
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Rendzina spada u dosta teška zemljišta. Količina gline i praha u njoj je velika i krće se prosečno
u granicama 60 – 75%.
Plitkoća profila, velika količina humusa i propustljivost krečnjaka su tri glavna razloga što
visok udeo fizičke gline nema znatnog uticaja na fizičke osobine rendzina. Visoki procenat humusa čini
ovo zemljište rastresitim, naročito ako je struktura praškasta ili sitno zrnasta. Humus omotava čestice
gline i praha i tek nastankom organomineralnog gvožñevitog kompleksa te se čestice odbijaju i glina
dolazi do izražaja.
Reakcija većine profila je neutralna, slabo kisela ili slabo alkalna u zavisnosti od sadržaja
odlomaka krečnjaka, dubine i vegetacije na rendzini.
2.3. HIDROGRAFSKE KARAKTERISTIKE
Ovu gazdinsku jedinicu karakterišu veliki kanjoni kojima protiču veći i manji vodotoci koji sa
svojim okruženjem, za koje su i sami zaslužni svojim fluvijalnim uticajem, čine ambijent velikih i
raznovrsnih vrednosti.
Shodno tome da ceo ovaj prostor predstavlja tipičan krečnjački teren, izvori i vodotoci su retki i
slabi, tako da kroz gazdinsku jedinicu prolaze, ili je tangiraju sledeći bitniji vodotoci: reka Vojala,
Valja Mikulj, Valja de Mižlok i Dubašnica. Količina vode u ovim vodotocima nije stalna, već varira u
toku godine.
2.4. KLIMATSKI USLOVI
Klimatološka analiza područja Lazarevog kanjona ozbiljno je ograničena položajem najbližih
meteoroloških stanica (Crni vrh i Bor), jer je evidentan uticaj samog Lazarevog kanjona sa svim svojim
mikrolokacijskim uticajima na ovo područje.
Klima kao skup faktora često igra presudnu ulogu na javljanje makro jedinica vegetacije (npr.
lišćarske šume, četinarske šume, travnate vegetacijske forme i dr.), tako da uslovljava i pojavu
osnovnih vegetacijskih jedinica (fitocenoza), odnosno tipa šume.
Gazdinska jedinica „Zlotske šume” nalazi se pod makroklimatskim uticajem istočno
kontinentalne klime (Vlaško-Pontijske nizije), kao i visinske planinske klime, čije su karakteristike
suva, kratka i žarka leta, a oštre i hladne zime, sa različitim rasporedom atmosferskog taloga u toku
godine.
Tabela br.2 Srednje mesečne i godišnja temperatura za 2012. godinu (0 C)
M
Stanica
Crni vrh
I
-2.4
II
-4.6
III
1.0
IV
6.3
e
V
11.0
s
VI
14.9
e
VII
17.1
c
i
VIII
17.8
Godišnja
IX X XI
16.6 6.0 0.6
XII
0.1
7.1
Srednja godišnja temperatura vazduha je 7,1 °C, dok je najhladniji mesec februar, a najtopliji
avgust sa srednjom temperaturom od 17,8 0 C.. Sredje mesečne temperature vazduha ispod 00 C imaju
januar i februar.
19
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Tabela br.3 Srednje mesečne i godišnja suma padavina za 2012. godinu (mm/m2)
M
Stanica
Crni vrh
e
s
e
c
i
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
25.4
52.4
38.9
29.1
63.7
41.1
200.0
18.3
31.6
41.9
8.9
38.9
Godišnja
U veget.
periodu
590.2
425.7
Ukupna količina padavina u vegetacionom periodu iznosi 425,7 mm, dok srednja godišnja suma
padavina iznosi 590,2 mm. Najviše padavina imaju meseci maj i jul, a zatim februar i oktobar. Ovakav
raspored i količina padavina je karakterističan poslednjih nekoliko godina, dakle sveukupni manjak
padavina tokom godine, kao i neočekivan raspored i količina padavina tokom godine.
Tabela br.4 Srednje mesečna i godišnja relativna vlažnost vazduha za 2012. godinu (%)
M
Stanica
Crni vrh
I
86
II
82
III
79
IV
69
e
V
77
s
VI
76
e
VII
74
c
i
VIII
68
Godišnja
IX
64
X
79
XI
80
XII
85
77
Najveća relativna vlaga vazduha javlja se u januaru i februaru. Najmanja relativna vlaga se
javlja u septembtu.
Na području gazdinske jedinice „Zlotske šume” dominantna su tri pravca vetrova. To je, pre
svega, zapadni i severo-zapadni vetar, kao i veoma česta košava koja u ovom području duva iz pravca
istoka. Svi ostali vetrovi su sa manje učestalosti od 80 o/oo u ukupnom javljanju vetrova, a najreña je
pojava duvanja južnog vetra. Olujni vetrovi javljaju se jednom u dve godine.
U celosti, klimu ovog područja karakteriše umereno kontinentalna klima sa odreñenim lokalnim
modifikacijama zbog blizine Lazarevog kanjona.
2.5. OPŠTE KARAKTERISTIKE ŠUMSKIH EKOSISTEMA
Ekološki faktori koje smo napred izneli uslovili su složenost, raznovrsnost i specifičnost flore i
vegetacije ove gazdinske jedinice, kao i karakter visinskog i horizontalnog rasprostranjenja biljnih vrsta
i zajednica.
Raznovrsnost flore i prisustvo različitih elemenata flore, je posledica s’ jedne strane složenog
istorijskog razvoja flore, a sa druge strane, specifičnog geografskog položaja i klimatskih uslova koji
vladaju na ovim prostorima.
Vegetacija ove gazdinske jedinice, naročito u okruženju Lazarevog kanjona, se odlikuje
raznovrsnošću šumskih, ali pre svega žbunastih, livadskih i zajednica koje se javljaju na liticama samog
kanjona. Veliko je prisustvo endemičnih i reliktnih vrsta, koje su detaljno popisane u studiji Zavoda za
zaštitu prirode „Spomenik prirode Lazarev kanjon”. Ovde će biti opisane biljne zajedice koje imaju
najviše uticaja na gazdovanje ovom gazdinskom jedinicom:
Planinska šuma bukve (podsveza : Fagenion moesiacae montanum) na različitim smeñim
zemljištima - Planinska šuma bukve u ovoj gazdinskoj jedinici javlja se u pojasu od (300) 700-1158
m.n.v. U ovom dijapazonu bukova šuma je klima regionalna fitocenoza, što znači da se javlja na svim
ekspozicijama u pomenutom pojasu.
20
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Planinska šuma bukve razlikuje se od drugih sveza bukve apsolutnom domonacijom u spratu
drveća. Sprat žbunja je vrlo malo zastupljen. U spratu prizemne vegetacije koji je takoñe slabo
zastupljen javljaju se Asperula odorata, Luzula luzuloides, Cardamine bulbifera, Glechoma hyrsuta,
Festuka drimea, Rubus sp. i dr.
Planinska šuma bukve u ovoj gazdinskoj jedinici najčešće se javlja na srednje dubokim kiselim
smeñim zemljištima.
Kvalitet sastojina odgovara kvalitetu zemljišta na kojima se nalaze, a u ovoj gazdinskoj jedinici
preovlañuju srednje duboka do duboka zemljišta dobrog do vrlo dobrog proizvodnog potencijala.
Bukove sastojine su uglavnom čiste, a samo mestimično ima primesa javora, mleča, graba, tise i
jele. Javljaju se na svim ekspozicijama u višim i nižim delovima gazdinske jedinice.
Acidofilne šume bukve sa mahovinama (Musco-Fagetum) na različitim smeñim
zemljištima – Na području gazdinske jedinice se javlja na manjim površinama i ova grupa ekoloških
jedinica i to na dosta strmim terenima, okrenutim prema severu i severo-zapadu, na siromašnim,
plitkim zemljištima. U spratu drveća uglavom se javlja bukva i grab, dok je pojava ostalih vrsta retka.
Ove sastojine su uglavnom progaljene, stabla su niska, kriva i jako granata i lako se izdvajaju
od ostalih bukovih šuma.
Šume graba (Carpinus betuli illirico – moesiacum) - Šume graba na smeñim i lesiviranim
zemljištima. Ovom cenološkom grupom tipova šuma obuhvaćene su mezofilne šume graba na smeñim
i lesiviranim zemljištima što je slučaj i u ovoj gazdinskoj jedinici. Šume graba se u ovoj gazdinskoj
jedinici javljaju u degradiranom obliku u vidu šikara.
Šume grabića (Carpinetum orientalis serbicum) - Ova zajednica pretstavlja niske šume,
šikaraste i šibljolike forme, koje se razvijaju na strmim stranama kanjona, ali i van njega na platoima sa
oskudnim slojem zemljišta. Apsolutnu dominaciju u ovim šumama pokazuje belograbić, dok se kao
sporedne vrste javljaju još: Acer monspessulanum, Acer intermedium, Fraxinus ornus, Syringa
vulgaris, Acer campestre, Prunus mahaleb, Cotinus coggygria i dr.
Sa biološkog aspekta naročito veliki značaj ima vegetacija Lazareve klisure, koju je detaljno
istražio dr. Vojislav Mišić u studiji „Šumska vegetacija klisura i kanjona istočne Srbije”, a pored
ostalog on kaže: „Klimatogena zajedica područja je zajedica sladuna i cera sa grabićem (Quercetum
farnetto – cerris carpinetosum orientalis), ali je na krečnjacima najšire rasprostranjena zajednica
grabića i jorgovana (Syringo – Carpinetum orientalis). Očuvani ostaci polidominantne zajednice
grabića i hrstova (Carpino orientalis – Quercetum mixtum, calcicolum) i mečje leske, jasena i
jorgovana (Fraxini colurnetm mixtum) svedoče o poreklu vegetacije na krečnjacima i o procesu
osiromašivanja ovih polidominantnih zajednica i formiraja nižih osiromašenih reliktnih zajednica i
zajednica savremenog tipa”.
U klisuri je dosta rasprostranjena zajednica jorgovana i rašeljke (Syringo – prunetum mahalebi)
koja naseljava sipare i predstavlja trajni stadijum vegetacije na strmim padinama.
Na zaklonjenim staništima na dnu padina srećemo u klisuri polidominantnu najmezofilniju
zajednicu Fago – colurnetum mixtrum juglandetosum, kao i osiromašene reliktne zajednice, Fegetum
submontanum colurnetosum, Fagetum submontanum juglandetosum i monodominantnu zajednicu
savremenog tipa Fagetum submontanum (calcicolum).
Na okomitim stenama je zajednica crnog bora - Pinetum nigrea, zapravo podvrste, krimskog
bora (Pinus nigra subsp. pallasiana). Krimski bor se odlikuje velikom retkošću, naročito u ovom delu
balkanskog poluostrva, gde ukazuje na davnašnje biljne zajednice koje su se nalazile na ovim
prostorima.
21
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Jorgovan i tisa izgradjuju posebnu zajednicu Taxo – Syringetum, a ruj i jorgovan zajednicu
Cotino – Syringetum.
Mišić dalje kaže: „Pišući o tipu šume Taxo – Pinetum (posebno o njegovoj varijanti sa
Romondijum serbicom) mi smo ukazali na njen naučni značaj, jer sadrži mnoge vrste tercijernog
porekla, medju kojima su neke endemorelikti, a stanište je refugijalnog tipa. To je jedan od
najinteresantnijih kanjona u istorisko – geološkom, geomorfološkom i florističko vegetacijskom
pogledu. Treba zaštiti čitav predeo (kanjon zajedno sa okolinom), pretvoriti ga u naučni stacionar ...”
2.6. OPŠTI FAKTORI ZNAČAJNI ZA STANJE ŠUMSKIH EKOSISTEMA
Na osnovu prethodno iznetih faktora značajnih za razvoj šumske vegetacije:
1. klimatskih faktora,
2.orografskih faktora,
3. edafskih faktora,
4. biotičkih faktora,
može se zaključiti da se gazdinska jedinica „Zlotske šume” nalazi u povoljnim uslovima za
razvoj šumske vegetacije, naročito bukovih sastojina.
Šuma je jedna od najsloženijih biljnih zajednica. Ona je odraz uticaja sredine, ali i ona menja
sredinu koja se označava zajedničkim nazivom kao stanište.
Na obrazovanje i stanje ekosistema, najviše uticaja imaju klimatski faktori (svetlost, toplota,
voda i vlažnost vazduha). Ovi faktori deluju na biljni svet komleksno i neposredno.
Jedan od najvažnijih faktora, od kojih zavisi život i rasprostranjenje biljnih vrsta i zajednica je
svetlost. Ona nije vezana ne samo za osnovne životne funkcije (fotosintezu), već od intenziteta svetlosti
i njenog trajanja zavisi karakter vegetacije. Od svetlosti zavisi i obnavljanje biljnih vrsta, tj. da li će se
mlade biljke održati u životu i imati normalan tok razvoja, ili će dugo ostati u stadijumu vegetiranja,
dok se ne ostvare povoljni uslovi za opstanak, ili će u krajnjem slučaju izumreti.
Temperatura vazduha, zajedno sa vlagom, kao i ostalim ekološkim činiocima, utiče na raspored
biljnog pokrivača. Ekstremne temperature, pogotovu minimalne, štetne su naročito u vreme vegetacije.
Rani mrazevi mogu da budu odlučujući u planiranju uzgojnih zahvata u sastojinama ove gazdinske
jedinice.
Vlaga i voda, uz temperaturu, su odlučujući faktori za razvoj i stanje pojedinih vegetacijskih
tipova.
Orografski faktori (reljef, nadmorska visina, nagib, ekspozicija) utiču na razvoj i stanje šumskih
ekosistema, tako što menjaju osnovne klimatske faktore tj. deluju posredno.
Postojeći uslovi pružaju veoma dobre uslove za razvoj autohtone vegetacije, koja i najbolje
koristi uslove staništa.
Napred izneti ekološki faktori uslovili su specifičnost vegetacije i karakter horizontalnog i
vertikalnog rasprostranjenja biljnih vrsta i zajednica. Geološka podloga, zemljišni pokrivač, orografski
uslovi i specifična klima, u velikoj meri utiču na kvalitet i prirast bukovih sastojina koje se nalaze u
ovoj gazdinskoj jedinici.
22
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
3.0. PRIVREDNE KARAKTERISTIKE
Privredne karakteristike područja na kome se nalazi gazdinska jedinica „Zlotske šume“
detaljnije su opisane u okviru Opšte osnove gazdovanja šumama za Timočko šumsko područje (20042013).
3.1. OPŠTE PRIVREDNE KARAKTERISTIKE PODRUČJA U KOM SE NALAZI
GAZDINSKA JEDINICA
Gazdinska jedinica „Zlotske šume” nalazi se na teritoriji opštine Bor, te je privredno i u svakom
drugom smislu vezana pre svega za grad Bor. Opština Bor sa svojih 856 km2 spada u red prostranijih
opština u Srbiji. Takoñe, borska opština ulazi u red najšumovitijih opština u Srbiji sa površinom pod
šumom od 42,5 % u odnosu na ukupnu površinu opštine. Poljoprivredno zemljište je zastupljeno na
47,9 % ukupne površine opštine. Ukupan broj stanovnika na teritoriji opštine Bor je 55.817. U sklopu
borske opštine nalaze se 12 seoskih naselja (Brestovac, Zlot, Slatina, Krivelj, Donja Bela Reka,
Metovnica, Šarbanovac, Oštrelj, Gornjane, Bučje, Luka i Tanda). Na teritoriji opštine Bor ima preko
400 km puteva od čega oko 300 km sa asfaltnom podlogom. Bor je sa glavnim železničkim
magistralama povezan: u pravcu juga linijom Bor-Niš, a prema severu Bor-Beograd. Savremena
saobraćajnica Bor-Selište-Paraćin povezuje područije Bora sa auto putem Beograd-Niš. Putem prema
Donjem Milanovcu Bor izlazi na Dunavsku (Đerdapsku) magistralu.
Borsku opštinu karakterišu intenzivna privredna delatnost oslonjena na rudarstvo, metalurgiju i
hemiju (Rudarsko topioničarski basen Bor), poljoprivredna proizvodnja i bogati šumski kompleksi, kao
i prelepi turistički lokaliteti.
Inače, opština Bor je u ranijem periodu spadala u ekonomski razvijenije opštine, ali danas
nažalost to nije slučaj.
Ruralno stanovništvo ovog kraja se uglavnom bavi poljoprivredom i stočarstvom, pošto
direktna meñuzavisnost čoveka i šume više nije izražena u tolikoj meri kao nekada. Zainteresovanost
lokalnog stanovništava za šumu povećala bi se promenom ekonomskih uslova, tj. povećanjem
ekonomske vrednosti šuma.
3.2. EKONOMSKE I KULTURNE PRILIKE
Privredni, administrativni i kulturni centar područja u kome se nalazi gazdinska jedinica je grad
Bor. U borskoj opštini glavni pokretač razvoja decenijama je bio industrijski gigant RTB – Bor, tako da
se na konto njegovog razvoja, razvijala i sama opština Bor i kulturni život u njoj. Počevši od
devedesetih godina prošlog veka, pa na ovamo ovaj industrijski gigant je posrnuo, a sa njim i
sveukupni privredni i društveni život u borskoj opštini. Danas se, nekad jedna od najrazvijenijih
opština u Srbiji, suočava sa mnogim problemima, od kojih su najdrastičniji, zagañenje životne sredine,
velika nezaposlenost stanovništva, koje iz pomenutih razloga polako napušta ovaj kraj, tako da se
opština sreće i sa problemom smanjenja samog stanovništva.
Stanovništvo ovog kraja se sve više i pored i dalje najviše zapošljenih u RTB – Bor, okreće
poljoprivredi i stočarstvu, dok voćarstvo, vinogradarstvo i šumarstvo dobijaju sve veći značaj. Direktna
zavisnost čoveka i šume više nije izražena u toj meri kao što je nekada bilo.
23
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Najbliža naselja gazdinskoj jedinici „Zlotske šume” su Zlot i Podgorac. Stanovništvo ovog
kraja pokazuje visok stepen interesovanja za korišćenje dostupnog im šumskog bogatstva, tako da su se
u poslednje vreme pojavila i udruženja šumovlasnika i korisnika šuma.
Gazdovanje šumama i odnos prema šumi uslovljen je, uglavnom, prirodnim i društvenoekonomskim uslovima u kojima se tokom vremena šume nalazile.
Današnji trend je da se sve veća pažnja poklanja šumi i očuvanju šumskih ekosistema.
3.3 ORGANIZACIJA I MATERIJALNA OPREMLJENOST ŠU “BOR”
Javno preduzeće "Srbijašume" je u svoju organizacionu praksu, u sistemu upravljanja i
gazdovanja šumama, uvelo šumsku upravu kao osnovnu organizacionu jedinicu, odnosno revirni sistem
(revir kao najniža organizaciona jedinica). Osnovna karakteristika revirnog sistema je da su upravni
poslovi odvojeni od stručno - izvršnih poslova na terenu, na taj način što upravnu jedinicu čini više
gazdinskih jedinica - revira, koji su ujedinjeni u šumskoj upravi kao celini. Upravnu jedinicu čini
uprava - kojom rukovodi šef uprave, dok osnovnu gazdinsku jedinicu čini revir gde je revirnom
inženjeru povereno sprovoñenje svih radova na terenu.
Tako je Šumskoj upravi Bor poverena na upravljanje gazdinska jedinica „Zlotske šume”, koja
čini jedan revir sa gazdinskim jedinicama „Dubašnica” i „Bogovina II”.
Za ovaj revir je zadužen jedan šumarski inženjer da unutar njega sprovodi sve predviñene
delatnosti.
Poslove projektovanja, obeležavanja stabla za seču (doznaka), organizovanje šumsko uzgojnih
radova, korišćenja šuma, izgradnju šumskih puteva i dr. obavlja revirni inženjer.
Poslove u privatnim šumama vrši referent za privatne šume i zaštitu životne sredine.
Struktura zaposlenih u Šumskoj upravi Bor je sledeća:
Tabela br. 5 Struktura zaposlenih
Red.br.
Stručna sprema
1.
Šumarski inženjeri
2.
Šumarski tehničari
3.
Lovočuvari
4.
Administrativnih radnika
5.
Domar, ložač
6.
Kurir, spremačica
7.
Šumski radnik-sekač
8.
Vozač i poslovoña meha. radionice
9.
Kuvarice
UKUPNO RADNIKA
Popis objekata vezanih za poslovanje Šumske uprave:
Tabela br. 6 Popis objekata
Red.br.
Naziv
1.
Upravna zgrada
2.
Radilište
3.
Garaža
4.
Magacin
5.
Ovčarnik
24
Broj radnika
2
14
3
3
2
1
1
1
3
30
kom
1
2
5
2
1
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Red.br.
Naziv
kom
6.
Pekara
1
7.
Lugarnice
3
8.
Turistički objekat
1
Od ukupnog broja popisanih objekata kojima raspolaže Š.U. Bor na prostoru G.J. "Zlotske
šume" se ne nalazi ni jedan objekat.
Popis opreme koju ima na raspolaganju Š.U. "Bor":
Tabela br. 7 Popis opreme
Red.br.
Oprema
1.
Terensko vozilo
2.
Traktor LKT
3.
Putničko vozilo
4.
PC računar
5.
Štampač
6.
Skener
7.
Telefon
8.
Motorna testera
kom
4
1
2
3
2
1
centrala
2
Popisana oprema u zavisnosti od potreba se stavlja na raspolaganje za gazdovanje gazdinskom
jedinicom "Zlotske šume".
3.4. DOSADAŠNJI ZAHTEVI PREMA ŠUMAMA G.J. "ZLOTSKE ŠUME" I DOSADAŠNJI
NAČIN KORIŠĆENJA ŠUMSKIH RESURSA
Dosadašnji zahtevi prema šumama ove gazdinske jedinice su bili odreñeni osnovnom namenom
pojedinih njenih kompleksa.
Jedan deo površine ove gazdinske jedinice čini kompleks koji je izdvojen kao spomenik prirode
i sa njime se gazduje u skladu sa propisanim režimom zaštite, a u buduće bi trebalo posvetiti još i više
pažnje predstavljanju ovih predela u smislu turističke ponude.
Takoñe, na području ove gazdinske jedinice postoji ograñeno lovište gde je prioritetna funkcija
intenzivno gazdovanje krupnom divljači.
Ostatak površine čine šume zaštitne funkcije i šume čija je osnovna namena proizvodnja
tehničkog drveta najboljeg kvaliteta. Mogući stepen korišćenja i obezbeñivanje osnovne namene u
punoj meri zavisi od zatečenog stanja šumskog kompleksa, odreñenog odnosa glavne vrste drveća u
odnosu na sporedne, nivoom očuvanosti, zdravstvenim stanjem, stvarnom razmerom dobrnih razreda,
uspešnošću obnavljanja i drugim uslovima.
Dosadašnje gazdovanje šumama ove gazdinske jedinice vršeno je na osnovu posebnih ureñajnih
elaborata, Osnova za gazdovanje šumama. Osnovama gazdovanja šumama su utvrñivani dugoročni i
kratkoročni ciljevi unapreñivanja stanja šuma.
U prethodnom ureñajnom periodu nije bilo otkupa sporednih šumskih proizvoda.
25
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
3.5. MOGUĆNOST PLASMANA ŠUMSKIH PROIZVODA
U prethodnom ureñajnom periodu tehničko drvo je prodavano raznim preduzećima koja se bave
preradom drveta, dok je ogrevno drvo bilo plasirano firmama koje su vršile njegovu dalju distribuciju,
a manje količine su putem maloprodaje prodavane lokalnom stanovništvu, tako da su najvažniji kupci
bili: ''RTB-Bor-TIR'', D.O.O.''Gaj''-Gruža, ''Lika-Sistem''-Beograd, ''Armant'' Novi Beograd, ''Tina''Knjaževac, ''MTI''-Kraljevo, D.O.O ''Milojel''-Beograd, , D.O.O. ''Kolarevic''-Ćićevac, ''Bioenergy
point''-Boljevac.
Prikupljanje ostalih šumskih proizvoda može predstavljati značajne izvore prihoda, a povoljni
prirodni uslovi u ovoj gazdinskoj jedinici to omogućavaju. Gljive, lekovito bilje i dr. su proizvodi koji
će vrlo lako naći svoje mesto kako na domaćem, tako i na inostranom tržištu.
26
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
4.0. FUNKCIJE ŠUMA
Uslovno se sve funkcije šume mogu svrstati u 3. grupe i to: proizvodne, zaštitne i socijalne
funkcije.
Položaj gazdinske jedinice, njena namena i značaj koji se pridaje šumi, nameću potrebu
odreñivanja i usklañivanja svih funkcija koje ova gazdinska jedinica mora da ostvari, odnosno
sveobuhvatni, polifunkcionalni pristup planiranju i gazdovanju šumama i sagledavanje i razrešenje
konflikta funkcija koji mogu da se jave.
4.1. OSNOVNE POSTAVKE I KRITERIJUMI PRI PROSTORNO-FUNKCIONALNOM
REONIRANJU ŠUMA I ŠUMSKIH STANIŠTA
Korišćenje prostora pretstavlja, pre svega, osiguranje racionalnog, ekonomski i ekološki
opravdanog korišćenja zemljišta za najrazličitije svrhe, u cilju racionalnog korišćenja prirodnih
potencijala.
Namenska podela šuma pretstavlja savremeni zadatak šumarskog planiranja i šumarstva u celini
i u skladu je sa potrebama i zahtevima društva, a odreñuje se u odnosu na prioritetne funkcije šuma.
Povećanje potreba za šumskim sortimentima i šumama kao ekološkim prostorom, zahteva
istovremeno i višefunkcionalno korišćenje šuma i šumskog prostora.
Često se na istom prostoru susreće više namena, tako da se javlja potreba za razgraničenjem
odreñenih funkcija šuma.
Zbog toga je neophodno utvrditi globalnu i osnovnu namenu pojedinih sastojina.
Globalna namena se odnosi na ceo šumski kompleks i u skladu je sa opštim ciljevima
gazdovanja, a osnovna namena pretstavlja prioritetnu funkciju šuma.
4.2. FUNKCIJE ŠUMA I NAMENA POVRŠINA
Koncepcija održivog razvoja šumarstva u Srbiji uključuje multifunkcionalno (integralno)
gazdovanje šumama. Održivo gazdovanje šumama podrazumeva maksimalno korišćenje proizvodnih
potencijala staništa i genetskog potencijala vrsta šumskog drveća uz održavanje produktivnosti,
stabilnosti i vitalnosti šuma, očuvanje šumskih ekosistema i prirodnog biodiverziteta, kao i postojećih
prirodnih retkosti, reliktnih i endemičnih vrsta i šumskih zajednica.
Šume su najkompleksniji i u najvećem delu površine, najočuvaniji ekosistemi na zemlji, te kao
takve su od izuzetnog značaja za obezbeñivanje mnogobrojnih i stalno rastućih društvenih potreba.
Istaknute društvene potrebe zahtevaju istovremeno višefunkcionalno korišćenje šumskog prostora, a s’
obzirom da je neke meñu njima teško meñusobno uskladiti na istom prostoru (konflikti funkcija)
neophodno je pri planiranju načina korišćenja šumskog prostora utvrditi prioritetnu namenu (globalnu i
osnovnu) pojedinih delova šume.
I ako je do danas definisan i utvrñen veliki broj funkcija, sve se one, u osnovi, mogu svrstati u
tri osnovne grupe:
1. Grupa (kompleks) zaštitnih funkcija,
2. Grupa (kompleks) proizvodnih funkcija,
3. Grupa (kompleks) socijalnih funkcija.
Za ovu gazdinsku jedinicu, u skladu sa opštim ciljevima gazdovanja šumama, ustanovljena je
sledeća globalna namena šuma:
27
Služba za izradu osnova –Zaječar
•
•
•
•
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
10 - šume i šumska staništa sa proizvodnom funkcijom,
11 - šume i šumska staništa sa proizvodno zaštitnom funkcijom,
12 - šume sa prioritetnom zaštitom šuma,
22 - spomenik prirode.
U okviru ove gazdinske jedinice, imajući u vidu zaštićena prirodna dobra, opredeljenja u
pogledu gazdovanja pojedinim delovima gazdinske jedinice, kao i stanišne i sastojinske prilike
prostorno je definisano pet namenskih celina i to:
•
•
•
•
•
Namenska celina 10 - proizvodnja tehničkog drveta,
Namenska celina 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači,
Namenska celina 26 - zaštita zemljišta od erozije,
Namenska celina 66 - stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana),
Namenska celina 68 - spomenik prirode.
Prioritetna funkcija namenske celine - 10 je trajna i maksimalna proizvodnja drveta najboljeg
kvaliteta, uz ostvarivanje i ostalih proizvodnih, opštekorisnih i socijalnih funkcija šuma. Maksimalna i
trajna proizvodnja drveta najboljeg kvaliteta, kao krajnji cilj, može se ostvariti samo ako je šuma u
normalnom stanju na datom staništu, a tada se, osim proizvodne, ostvaruju i sve ostale funkcije šume.
Namenska celina - 16 se ustanovljava na površinama na kojima je prioritetna funkcija
intenzivno lovno gazdovanje.
Namenska celina - 26 se utvrñuje za sastojine kojima je prioritetna zaštitna funkcija, odnosno
šume koje su na zemljištima sa nagibom većim od 30°, degradirane i devastirane sastojine, kao i šikare.
Stalna zaštita šuma, namenska celina - 66, opisuje se za šumske površine stalnog zaštitnog
karaktera u kojima nema gazdinskih intrvencija (uglavnom se to odnosi na šume na na izuzetno
vrletnim nagibima, šume u klisurama, šibljake i sl.).
Namenska celina - 68 predstavlja pojedinačni neizmenjeni deo, ili skup reprezentativnih
neizmenjenih ili neznatno izmenjenih delova prirode, koji imaju naučnu, estetsku, kulturnu, ili
obrazovnu vrednost. Na spomeniku prirode i u njegovoj neposrednoj okolini, koja čini sastavni deo
zaštićenog područja, zabranjene su radnje i aktivnosti koja ugrožavaju njegova obeležja i vrednosti.
4.3. ŠUME VISOKIH ZAŠTITNIH VREDNOSTI (HCV)
Procesom sertifikacije šuma u Javnom preduzeću “Srbijašume” i dobijanjem SGS-FM-/COC009244 sertifikata proistekla je obaveza izrade Pregleda šuma visokih zaštitnih vrednosti.
Šume ove gazdinske jedinice su svrstane u dve kategorije od ukupno šest kategorija koje je
definisao FSC standard:
HCV – 1 - Područja koja na globalnom, regionalnom ili državnom nivou sadrže važne
koncentracije biodiverziteta:
68- spomenik prirode 233,68 ha.
HCV – 4 - Područja koja pružaju osnovne prirodne koristi u kritičnim situacijama:
26-zaštita zemljišta od erozije 105,76 ha,
66-stalna zaštita šuma 1488,71 ha.
28
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Način gazdovanja u šumama odreñenim kao HCV šuma ne menja se u odnosu na trenutni način
gazdovanja. Razlika je jedino u tome da se prate atributi karakteristični za te šume i da se aktivnosti
gazdovanja u HCV šumama moraju održavati ili poboljšavati karakteristike koje ih definišu.
Tabela br.8 Pregled HCV šuma
Odeljenje
1
2
3
4
5
6
6
6
7
8
10
11
12
13
14
14
14
22
24
25
25
29
32
33
34
35
35
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
odsek
A
A
A
A
A
A
B
C
A
A
A
A
A
A
A
B
E
A
C
H
A
B
E
A
A
A
G
A
B
C
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
Naziv
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Spomenik prirode
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
29
HCV
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
Povrsina (ha)
26.95
12.74
25.12
17.60
20.46
23.78
1.53
4.82
18.55
18.17
28.03
29.38
6.55
7.20
2.71
1.29
0.95
4.07
4.08
0.50
21.61
7.49
3.89
14.50
41.54
15.01
12.10
48.06
9.45
32.73
25.21
28.94
29.92
44.84
46.60
25.88
36.15
20.02
19.95
23.28
18.38
30.95
30.37
Služba za izradu osnova –Zaječar
Odeljenje
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
67
85
85
86
86
88
90
92
96
97
100
102
103
113
115
115
118
121
121
123
123
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
odsek
A
A
A
A
B
B
C
E
D
A
A
D
A
C
H
D
A
A
B
A
D
D
E
C
D
A
B
C
C
B
A
D
H
B
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Naziv
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
30
HCV
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
4
Povrsina (ha)
42.21
33.05
29.20
36.51
20.87
31.80
20.07
25.41
1.66
41.17
32.98
4.02
24.63
3.03
0.35
0.51
24.39
23.65
2.66
24.96
4.41
1.59
1.84
8.10
1.92
20.01
5.42
0.50
25.11
0.51
21.40
14.56
12.71
25.82
8.99
22.61
33.03
28.30
21.94
26.36
5.60
29.60
36.52
30.63
36.38
34.94
31.18
36.76
20.70
Služba za izradu osnova –Zaječar
Odeljenje
141
141
141
odsek
A
B
C
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Naziv
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Šumske površine koje imaju zaštitnu funkciju
Ukupno
HCV
4
4
4
Povrsina (ha)
4.10
5.58
6.55
1828.15
4.4. GAZDINSKE KLASE
Osnova za formiranje gazdinskih klasa je namenska celina, poreklo, struktura i stanje sastojina
(sastojinska pripadnost) i stanišni uslovi (ekološka jedinica).
U savremenom planiranju gazdovanja šumama gazdinske klase se definišu bitno drugačije nego
ranije, a posebno se razlikuje način izdvajanja gazdinskih klasa.
Gazdinsku klasu čini skup sastojina koje su istog porekla, sličnog sastava, sličnog zatečenog
stanja i ekoloških uslova, zatim iste namene, što omogućava (u njihovim okvirima) planiranje
jedinstvenih (istih) ciljeva i mera gazdovanja.
Gazdinska klasa je osnovna ureñajna jedinica, za koju se prikazuje stanje šumskog fonda,
planira gazdovanje i odreñuje prinos (skup prinosa sastojina koji pripadaju istoj gazdinskoj klasi).
Gazdinske klase se formiraju na sledećim principima:
• funkcionalnom vrednovanju sastojina (definisanu osnovnom namenom površina),
• sadašnjem stanju, poreklu i strukturnom obliku sastojina (definisanom sastojinskom
pripadnošću, odnosno sastojinskom celinom),
• stanišnim uslovima (definisanim ekološkom jedinicom).
Gazdinske klase su prikazane brojevima i to tako da prvi dvocifren broj označava namensku
celinu, sledeći trocifren broj sastojinsku celinu, dok poslednji trocifren broj predstavlja grupu ekoloških
jedinica.
Prilikom izrade ove posebne osnove primenjen je Program za izradu opštih i posebnih osnova
gazdovanja šumama kojim se gazdinske klase formiraju na osnovu sastojinske celine. Sastojinska
celina predstavlja skup sastojinskih jedinica sličnih po vrstama drveća za koju se mogu propisati isti
ciljevi gazdovanja šumama. Sastojinska celina se odreñuje za svaki odsek, kao jedan od elemenata za
formiranje gazdinske klase. U slučaju da neka sastojinska jedinica može da pripadne dvema
sastojinskim celinama, tada se u zavisnosti od njene ekološke (tipološke) pripadnosti odreñuje kojoj će
sastojinskoj celini pripasti, na osnovu Kodnog priručnika za informacioni sistem o šumama Republike
Srbije iz 2009. godine.
U gazdinskoj jedinici “Zlotske šume” izdvojene su sledeće gazdinske klase:
Namenska celina 10 – Proizvodnja tehničkog drveta
1. 10176421 – Izdanačka mešovita šuma graba na staništu šuma planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
2. 10351421 – Visoka (jednodobna) šuma bukve na staništu šume planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
3. 10360421 – Izdanačka šuma bukve na staništu šuma planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
4. 10361421 – Izdanačka mešovita šuma bukve na staništu šuma planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
5. 10470421 – Veštački podignuta sastojina smrče na staništu šume planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
31
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6. 10471421 – Veštački podignuta mešovita sastojina smrče na staništu šume planinske bukve
(Fagetum moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
7. 10472421 – Veštački podignuta sastojina jele na staništu šume planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
8. 10475421 – Veštački podignuta šuma crnog bora na staništu šuma planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
Namenska celina 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači
1. 16351421 – Visoka (jednodobna) šuma bukve na staništu šume planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
2. 16360421 – Izdanačka šuma bukve na staništu šuma planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
3. 16361421 – Izdanačka mešovita šuma bukve na staništu šuma planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
4. 16362421 – Devastirana šuma bukve na staništu šuma šume planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
5. 16475421 – Veštački podignuta šuma crnog bora na staništu šuma planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima.
Namenska celina 26 - zaštita zemljišta od erozije
1. 26351421 – Visoka (jednodobna) šuma bukve na staništu šume planinske bukve (Fagetum
moesiacae montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
2. 26360421 – Izdanačka šuma bukve na staništu šuma planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima,
3. 26362421 – Devastirana šuma bukve na staništu šuma šume planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima.
Namenska celina 66 - stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana)
1. 66267241 – Šibljak na staništu šume grabića (Carpionion orientalis moesiacum) na crnicama i
različitim erodiranim zemljištima.
Namenska celina 68 - (spomenik prirode)
1. 68267241- Šibljak na staništu šume grabića (Carpionion orientalis moesiacum) na crnicama i
različitim erodiranim zemljištima,
2. 68360421- Izdanačka šuma bukve na staništu šume planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum) na kiselim smeñim i drugim zemljištima.
U gazdinskoj jedinici izdvojeno je ukupno 19 gazdinskih klasa. U okviru namenske celine - 10,
na osnovu porekla, strukture, stanja sastojina i stanišnih uslova (ekoloških jedinica), izdvojeno je osam
(8) gazdinskih klasa, u okviru namenske celine - 16 izdvojene je pet (5) gazdinskih klasa u okviru
namenske celine - 26 izdvojene su tri (3) gazdinske klase, u okviru namenske celine - 66 postoji jedna
(1) gazdinska klasa i u okviru namenske celine - 68 izdvojene su dve (2) gazdinske klase.
32
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
5.0. STANJE ŠUMA I ŠUMSKIH STANIŠTA
U skladu sa Zakonom o šumama i odredbama Pravilnika biće prikazano stanje šuma po nameni,
gazdinskim klasama, poreklu i očuvanosti, smesi, vrstama drveća, debljinskoj strukturi, starosti, zatim
stanje veštački podignutih sastojina, fond i stanje divljači, zdravstveno stanje sastojina, ostalih šumskih
proizvoda, stanje zaštićenih delova prirode, stanje neobraslih površina, i na kraju opšti osvrt na
zatečeno stanje.
5.1. STANJE ŠUMA PO NAMENI
S’ obzirom na složene funkcije šuma, zbog kojih je neophodno planirati različite ciljeve
gazdovanja u pojedinim delovima šumskog kompleksa, nameće se potreba da se izvrši prostorna podela
kompleksa u zavisnosti od prioritetne namene njihovih pojedinih delova.
Tako celokupna obrasla površina ove gazdinske jedinice ima četiri globalne namene, globalnu
namenu 10 - šume sa proizvodnom funkcijom, globalnu namenu 11 - šume sa proizvodnozaštitnom funkcijom, globalnu namenu 12 - Šume sa prioritetnom zaštitnom funkcijom i globalnu
namenu 22- Spomenik prirode.
Tabela br. 9 Stanje šuma po globalnoj nameni
Namena
globalna
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
Šifra
ha
%
m3
%
m3/ha
m3
%
m3/ha
%Iv
10
11
12
22
Ukupno
758.61
358.98
1594.47
233.68
2945.74
25.8
12.2
54.1
7.9
100.0
112646.6
62890.8
5665.7
366.1
181569.2
62.0
34.6
3.1
0.2
100.0
148.5
175.2
3.6
1.6
61.6
2547.7
1227.2
91.9
12.0
3878.8
65.7
31.6
2.4
0.3
100.0
3.4
3.4
0.1
0.1
1.3
2.3
2.0
1.6
3.3
2.1
Obrasla površina je dalje podeljena prema osnovnoj nameni na namenske celine, a sve unutar
već pomenute globalne namene.
Za ovaj šumski kompleks utvrñene su sledeće osnovne namene ( namenske celine ):
- 10- Proizvodnja tehničkog drveta,
- 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači
- 26- Zaštita zemljišta od erozije,
- 66 -Stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana),
- 68- Spomenik prirode.
Tabela br.10 Stanje šuma po osnovnoj nameni
Osnovna
namena
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
Šifra
ha
%
m3
%
m3/ha
m3
%
m3/ha
%Iv
10
16
26
758.61
358.98
105.76
25.8
12.2
3.6
112646.6
62890.8
5665.7
62.0
34.6
3.1
148.5
175.2
53.6
2547.7
1227.2
91.9
65.7
31.6
2.4
3.4
3.4
0.9
2.3
2.0
1.6
33
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnovna
namena
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
Šifra
ha
%
m3
%
m3/ha
m3
%
m3/ha
%Iv
66
68
Ukupno
1488.71
233.68
2945.74
50.5
7.9
100.0
366.1
181569.2
0.2
100.0
1.6
61.6
12.0
3878.8
0.3
100.0
0.1
1.3
3.3
2.1
Po površini najzastupljenija je namenska celina 66 – Stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog
tretmana) sa učešćem od 50,5 %, dok namenska celina 10 - Proizvodnja tehničkog drveta učestvuje
sa 25,8 %, sledi namenska celina 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači koja učestvuje sa 12,2 %,
za njom namenska celina 68- Spomenik prirode sa učešćem od 7,9 % i na kraju namenska celina 26Zaštita zemljišta od erozije koja učestvuje sa 3,6 % u ukupnoj obrasloj površini.
Ovakva zastupljenost namenskih celina po površini jasno ukazuje na to da je ovo gazdinska
jedinica prioritetno podreñena zaštitnoj i socijalnoj funkciji, pa tek potom proizvodnoj.
Stanje šuma u okviru namenskih celina po pitanju zapremine i zapreminskog prirasta je sledeće,
najzastupljenija namenska celina 10 - Proizvodnja tehničkog drveta ima učešće u zapremini od 62,0
%, odnosno 148,5 m3/ha, a učešće u ukupnom zapreminskom prirastu je 65,7 %, odnosno 3,4 m3/ha, sa
procentom prirasta od 2,3 %. Učešće namenske celine 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači u
ukupnoj zapremini u okviru gazdinske jedinice je 34,6 %, sa 175,2 m3/ha, a učešće u ukupnom
zapreminskom prirastu je 31,6 %, odnosno 3,4 m3/ha, sa procentom prirasta od 2,0 %.
Ovakva podela na namenske celine ovog šumskog kompleksa u skladu je sa potrebama društva
koje su istaknute u odnosu na ovaj šumski kompleks.
5.2. STANJE ŠUMA PO GAZDINSKIM KLASAMA
Gazdinsku klasu čini skup svih sastojina iste namene podjednakih ili sličnih stanišnih i
sastojinskih prilika za koje se planiraju jedinstveni ciljevi i mere budućeg gazdovanja. Gazdinska klasa
je osnovna ureñajna jedinica. Polaznu osnovu za formiranje gazdinske klase predstavlja tip šume
(stanište). U okviru svake šume, zavisno od vrste drveća, porekla satojine, mešovitosti i zatečenog
stanja formirane su gazdinske klase.
Prilikom izrade ove Osnove primenjen je Program za izradu osnova gazdovanja šumama kojim
se gazdinske klase formiraju na osnovu sastojinske celine. Sastojinska celina pretstavlja skup
sastojinskih jedinica sličnih po vrstama drveća, strukturnom i uzgojnom obliku za koje se mogu
propisati isti ciljevi gazdovanja šumama. Sastojinska celina se odreñuje za svaki odsek, kao jedan od
elemenata za formiranje gazdinske klase.
U slučaju da neka sastojinska jedinica može da pripadne dvema sastojinskim celinama, tada se
u zavisnosti od njene ekološke (tipološke) pripadnosti odreñuje kojoj će sastojinskoj celini pripasti.
Tabela br. 11 Stanje šuma po gazdinskim klasama
Gazdinska
Površina
Zapremina
3
klasa
ha
%
m
%
10176421
10351421
10360421
10361421
10470421
5.81
422.45
305.85
1.07
5.72
0.2
14.3
10.4
0.0
0.2
407.1
80414.9
24890.5
130.4
1453.2
0.2
44.3
13.7
0.1
0.8
34
3
m /ha
70.1
190.4
81.4
121.9
254.1
Zapreminski prirast
m
%
m3/ha %Iv
3
13.9
1285.9
943.2
3.8
61.3
0.4
33.2
24.3
0.1
1.6
2.4
3.0
3.1
3.5
10.7
3.4
1.6
3.8
2.9
4.2
Služba za izradu osnova –Zaječar
Gazdinska
klasa
10471421
10472421
10475421
NC 10
16351421
16360421
16361421
16362421
16475421
NC 16
26351421
26360421
26362421
NC 26
66267241
NC 66
68267241
68360421
NC 68
Ukupno GJ
Površina
ha
%
2.36
0.76
14.59
758.61
262.01
66.04
0.51
29.79
0.63
358.98
5.37
4.10
96.29
105.76
1488.71
1488.71
227.13
6.55
233.68
2945.74
0.1
0.0
0.5
25.8
8.9
2.2
0.0
1.0
0.0
12.2
0.2
0.1
3.3
3.6
50.5
50.5
7.7
0.2
7.9
100.0
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
3
m
Zapremina
%
3
m /ha
Zapreminski prirast
m
%
m3/ha %Iv
3
536.2
255.8
4558.5
112646.6
53309.9
7683.2
16.1
1640.7
241.0
62890.8
872.8
402.2
4390.8
5665.7
0.3
0.1
2.5
62.0
29.4
4.2
0.0
0.9
0.1
34.6
0.5
0.2
2.4
3.1
227.2
336.6
312.4
148.5
203.5
116.3
31.5
55.1
382.5
175.2
162.5
98.1
45.6
53.6
23.2
8.0
208.3
2547.7
929.8
262.2
0.6
25.4
9.2
1227.2
18.6
11.6
61.8
91.9
0.6
0.2
5.4
65.7
24.0
6.8
0.0
0.7
0.2
31.6
0.5
0.3
1.6
2.4
9.8
10.6
14.3
3.4
3.5
4.0
1.2
0.9
14.6
3.4
3.5
2.8
0.6
0.9
4.3
3.1
4.6
2.3
1.7
3.4
3.7
1.5
3.8
2.0
2.1
2.9
1.4
1.6
366.1
366.1
181569.2
0.2
0.2
100.0
55.9
1.6
61.6
12.0
12.0
3878.8
0.3
0.3
100.0
1.8
0.1
1.3
3.3
3.3
2.1
Ukupna obrasla površina gazdinske jedinice je 2945,74 ha, zapremina 181569,2 m3, dok
prosečna zapremina iznosi 61,6 m3 /ha. Ukupan godišnji zapreminski prirast je 3878,8 m3 sa prosekom
prirasta od 1,3 m3/ha i procentom prirasta od 2,1 %. U gazdinskoj jedinici izdvojeno je ukupno 19
gazdinskih klasa.
Najzastupljenija gazdinska klasa u gazdinskoj jedinici je 66267241 – šibljak na staništu šume
grabića, čije je učešće u ukupnoj obrasloj površini iznosi 50,5 %, zatim sledi gazdinska klasa
10351421 – visoka (jednodobna) šuma bukve na staništu šume planinske bukve čije učešće u ukupno
obrasloj površini iznosi 14,3 %, zatim sledi gazdinska klasa 10360421 – izdanačka šuma bukve na
staništu šuma planinske bukve koja učestvuje sa 10,4 % u ukupno obrasloj površini. U pogledu
procentualne površinske zastupljenosti sledi gazdinska klasa 16351421 – Visoka (jednodobna) šuma
bukve na staništu šume planinske bukve čije učešće u obrasloj površini iznosi 8,9 %, pa potom
gazdinska klasa 68267241- Šibljak na staništu šume grabića koja zauzima 7,7 % ukupne obrasle
površine. Slede sledeće gazdinske klase: 26362421, 16360421, 16362421...
Po zapremini i zapreminskom prirastu najzastuljenija je gazdinska klasa 10351421 – visoka
(jednodobna) šuma bukve na staništu šume planinske bukve koja u ukupnoj zapremini gazdinske
jedinice učestvuje sa 44,3 %, dok je njeno učešće u zapreminskom prirastu 33,2 %. Druga po
zastupljenosti je gazdinska klasa 16351421 – visoka (jednodobna) šuma bukve na staništu šume
planinske bukve koja u zapremini učestvuje sa 29,3 %, dok njeno učešće u zapreminskom prirastu
iznosi 24,0 %. Sledi gazdinska klasa 10360421 – izdanačka šuma bukve na staništu šuma planinske
bukve koja u zapremini učestvuje sa 13,7 %, dok njeno učešće u zapreminskom prirastu iznosi 24,3 %.
Slede sledeće gazdinske klase: 16360421, 26362421, 10475421...
Iz svega napred iznetog zaključuje se da će okosnicu gazdovanja u ovoj gazdinskoj jedinici u
ovom i narednim ureñajnim periodima činiti gazdinske klase visokih i izdanačkih bukovih sastojina,
pre svih gazdinske klase 10351421, 16351421, 10360421 i 16360421, dok se pažnja mora posvetiti i
manje zastupljenim, a vrlo vrednim sastojinama, u smislu gajenja i zaštite.
35
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
5.3. STANJE SASTOJINA PO POREKLU I OČUVANOSTI
Sastojine po poreklu su razvrstane na:
•
•
•
visoke (nastale iz semena);
izdanačke (nastale iz izdanaka i izbojaka, poznate još kao panjače).
veštačke (podignute sadnjom).
Sastojine po očuvanosti su razvrstane u tri kategorije:
•
•
•
očuvane - koje po stepenu obraslosti, zdravstvenom stanju i kvalitetu mogu dočekati zrelost
za seču;
razreñene - sastojine sa manjim stepenom obraslosti, dobrog zdravstvenog stanja i kvaliteta
te mogu dočekati zrelost za seču;
devastirane - previše razreñene sastojine, ujedno lošeg zdravstvenog stanja i kvaliteta te se
pre zrelosti za seču uklanjaju, ili se ako imaju zaštitni karakter isključe iz gazdinskih
intervencija.
Tabela br.12 Stanje šuma po gazdinskim klasama poreklu i očuvanosti za GJ „Zlotske šume”
Gazdinska klasa
poreklo i očuvanost
10351421
16351421
26351421
Visoke očuvane
10351421
16351421
26351421
Visoke razreñene
16362421
26362421
Visoke devastirane
VISOKE
10176421
10360421
16360421
Izdanačke očuvane
10176421
10360421
10361421
16360421
16361421
26360421
68360421
Izdanačke razreñene
26362421
Izdanačke devastirane
IZDANČKE
Površina
ha
%
45.25
45.96
2.66
93.87
377.20
216.05
2.71
595.96
29.79
40.84
70.63
760.46
1.07
243.99
62.08
307.14
4.74
61.86
1.07
3.96
0.51
4.10
6.55
82.79
55.45
55.45
445.38
1.5
1.6
0.1
3.2
12.8
7.3
0.1
20.2
1.0
1.4
2.4
25.8
0.0
8.3
2.1
10.4
0.2
2.1
0.0
0.1
0.0
0.1
0.2
2.8
1.9
1.9
15.1
m3
Zapremina
%
m3/ha
m3
Zapreminski prirast
%
m3/ha %Iv
11066.7
6265.7
436.5
17768.9
69348.2
47044.3
436.3
116828.7
1640.7
2289.2
3929.8
138527.4
170.7
22105.1
7683.2
29959.0
236.4
2785.4
130.4
6.1
3.5
0.2
9.8
38.2
25.9
0.2
64.3
0.9
1.3
2.2
76.3
0.1
12.2
4.2
16.5
0.1
1.5
0.1
244.6
136.3
164.1
189.3
183.8
217.7
161.0
196.0
55.1
56.1
55.6
182.2
159.5
90.6
123.8
97.5
49.9
45.0
121.9
164.6
121.7
11.1
297.4
1121.3
808.1
7.5
1937.0
25.4
33.6
59.0
2293.3
5.9
838.7
262.2
1106.7
8.0
104.5
3.8
4.2
3.1
0.3
7.7
28.9
20.8
0.2
49.9
0.7
0.9
1.5
59.1
0.2
21.6
6.8
28.5
0.2
2.7
0.1
3.6
2.6
4.2
3.2
3.0
3.7
2.8
3.3
0.9
0.8
0.8
3.0
5.5
3.4
4.2
3.6
1.7
1.7
3.5
1.5
1.9
2.5
1.7
1.6
1.7
1.7
1.7
1.5
1.5
1.5
1.7
3.4
3.8
3.4
3.7
3.4
3.8
2.9
16.1
402.2
366.1
3936.5
2101.6
2101.6
35997.1
0.0
0.2
0.2
2.2
1.2
1.2
19.8
31.5
98.1
55.9
47.5
37.9
37.9
80.8
0.6
11.6
12.0
140.5
28.2
28.2
1275.4
0.0
0.3
0.3
3.6
0.7
0.7
32.9
1.2
2.8
1.8
1.7
0.5
0.5
2.9
3.7
2.9
3.3
3.6
1.3
1.3
3.5
36
Služba za izradu osnova –Zaječar
Gazdinska klasa
poreklo i očuvanost
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Površina
ha
%
10470421
10471421
10472421
10475421
16475421
Veštačke očuvane
10475421
Veštačke razreñene
VEŠTAČKE
66267241
68267241
Š I BLJACI
5.72
2.36
0.76
12.29
0.63
21.76
2.30
2.30
24.06
1488.71
227.13
1715.84
NC 10 - očuvane
NC 10 - razreñene
Ukupno NC 10
NC 16 - očuvane
NC 16 - razreñene
NC 16 - devastirane
Ukupno NC 16
NC 26 - očuvane
NC 26 - razreñene
NC 26 - devastirane
Ukupno NC 26
NC 66 - šibljaci
Ukupno NC 66
NC 26 - šibljaci
NC 26 - razreñene
Ukupno NC 68
Ukupno GJ
311.44
447.17
758.61
108.67
220.52
29.79
358.98
2.66
6.81
96.29
105.76
1488.71
1488.71
227.13
6.55
233.68
2945.74
Zapremina
m
%
m3/ha
3
0.2
1453.2
0.8
254.1
0.1
536.2
0.3
227.2
0.0
255.8
0.1
336.6
0.4
3839.4
2.1
312.4
0.0
241.0
0.1
382.5
0.7
6325.5
3.5
290.7
0.1
719.1
0.4
312.6
0.1
719.1
0.4
312.6
0.8
7044.6
3.9
292.8
50.5
7.7
58.2
Rekapitulacija po namenskim celinama
10.6
39427.1
21.7
126.6
15.2
73219.5
40.3
163.7
25.8
112646.6
62.0
148.5
3.7
14189.8
7.8
130.6
7.5
47060.3
25.9
213.4
1.0
1640.7
0.9
55.1
12.2
62890.8
34.6
175.2
0.1
436.5
0.2
164.1
0.2
838.4
0.5
123.1
3.3
4390.8
2.4
45.6
3.6
5665.7
3.1
53.6
50.5
50.5
7.7
0.2
366.1
0.2
55.9
7.9
366.1
0.2
1.6
100.0
181569.2
100.0
61.6
Tabela br.13 Stanje šuma po poreklu i očuvanosti za GJ „Zlotske šume”
Poreklo
Očuvanost
Površina
Zapremina
3
sastojine
sastojine
ha
%
m
%
m3/ha
Visoke
Visoke
Visoke
Izdanačke
Izdanačke
Izdanačke
Izdanačke
Veštačke
Veštačke
Veštačke
Šibljaci
Očuvane
Razreñene
Devastirana
Očuvane
Razreñene
Devastirana
Očuvane
Razreñene
93.87
595.96
70.63
760.46
307.14
82.79
55.45
445.38
21.76
2.30
24.06
1715.84
3.2
20.2
2.4
25.8
10.4
2.8
1.9
15.1
0.7
0.1
0.8
58.2
17768.9
116828.7
3929.8
138527.4
29959.0
3936.5
2101.6
35997.1
6325.5
719.1
7044.6
37
9.8
64.3
2.2
76.3
16.5
2.2
1.2
19.8
3.5
0.4
3.9
189.3
196.0
55.6
182.2
97.5
47.5
37.9
80.8
290.7
312.6
292.8
Zapreminski prirast
m
%
m3/ha %Iv
3
61.3
23.2
8.0
178.4
9.2
280.1
29.9
29.9
310.1
1.6
0.6
0.2
4.6
0.2
7.2
0.8
0.8
8.0
10.7
9.8
10.6
14.5
14.6
12.9
13.0
13.0
12.9
4.2
4.3
3.1
4.6
3.8
4.4
4.2
4.2
4.4
1280.1
1267.6
2547.7
393.1
808.7
25.4
1227.2
11.1
19.1
61.8
91.9
33.0
32.7
65.7
10.1
20.9
0.7
31.6
0.3
0.5
1.6
2.4
4.1
2.8
3.4
3.6
3.7
0.9
3.4
4.2
2.8
0.6
0.9
3.2
1.7
2.3
2.8
1.7
1.5
2.0
2.5
2.3
1.4
1.6
12.0
12.0
3878.8
0.3
0.3
100.0
1.8
0.1
1.3
3.3
3.3
2.1
Zapreminski prirast
m
% m3/ha %Iv
3
297.4
1937.0
59.0
2293.3
1106.7
140.5
28.2
1275.4
280.1
29.9
310.1
7.7
49.9
1.5
59.1
28.5
3.6
0.7
32.9
7.2
0.8
8.0
3.2
3.3
0.8
3.0
3.6
1.7
0.5
2.9
12.9
13.0
12.9
1.7
1.7
1.5
1.7
3.7
3.6
1.3
3.5
4.4
4.2
4.4
Služba za izradu osnova –Zaječar
Poreklo
sastojine
Očuvanost
sastojine
Očuvane
Razreñene
Devastirane
Šibljaci
Ukupno G.J.
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Površina
Zapremina
3
ha
%
m
%
m3/ha
Rekapitulacija po očuvanosti
422.77
681.05
126.08
1715.84
2945.74
14.4
23.1
4.3
58.2
100.0
Zapreminski prirast
m
% m3/ha %Iv
3
54053.4
121484.3
6031.4
29.8
66.9
3.3
127.9
178.4
47.8
1684.2
2107.4
87.1
43.4
54.3
2.2
4.0
3.1
0.7
3.1
1.7
1.4
181569.2
100.0
61.6
3878.8
100.0
1.3
2.1
Iz prethodnih tabela može se zaključiti sledeće:
Najveći deo obrasle površine gazdinske jedinice je pod šibljacima (58,2 %), dok su
razreñene sastojine prisutne na 23,1 % površine. Očuvane sastojine zauzimaju 14,4 % obrasle
površine, a na devastirane 5,4 % površine. Najveći deo zapremine i zapreminskog prirasta ove
gazdinske jedinice imaju razreñene sastojine, 121484,3 m3 (66,9 %) zapremine i 2107,4 m3
(54,3 %) zapreminskog prirasta, dok očuvane sastojine imaju 54163,5 m3 (29,8 %) zapremine i
1686,0 m3 (43,5 %) zapreminskog prirasta. Devastirane sastojine imaju učešće u ukupnoj
zapremini od 3,3 % i zapreminskom prirastu od 2,2 %. Ovakvo stanje po očuvanosti se
objašnjava velikim brojem zrelih sastojina koje su ušle u proces prirodnog obnavljanja.
Izuzimajući šibljake, po poreklu su najzastupljenije visoke šume sa 25,8 % učešća u
obrasloj površini, 76,3 % učešća u zapremini i 59,1 % učešća u zapreminskom prirastu. Slede,
izdanačke sastojine koje zauzimaju površinu od 15,1 %, sa učešćem u ukupnoj zapremini od
19,8 % i zapreminskom prirastu od 32,9 %. Veštački podignute sastojine zauzimaju površinu od
0,8 %, sa učešćem u ukupnoj zapremini od 3,9 % i zapreminskom prirastu od 8,0 %.
Iz svega napred navedenog uočljiva je dominantnost visokih sastojina, znatno prisustvo
razreñenih, kao i devastiranih sastojina, što uz najveći deo obrasle površine pod šibljacima, jasno
ukazuje kojim pravcem će se kretati buduće gazdovanje ovom gazdinskom jedinicom. Tako će se u
ovom i narednim ureñajnim periodima težiti povećanju sastojina visokog uzgojnog oblika,
obnavljanjem zrelih sastojina, kao i rekonstrukcijom dela devastiranih sastojina. Uz ove mere, i dalje će
se težiti poboljšanju stanja samih sastojina kroz primenjivanje mera nege.
5.4. STANJE SASTOJINA PO SMESI
U zavisnosti od vrste drveća i učešća u smesi sastojine se razvrstavaju na čiste i mešovite.
Struktura sastojina po smesi u ovoj gazdinskoj jedinici prikazana je po gazdinskim klasama u sledećoj
tabeli:
Tabela br.14 Stanje šuma po gazdinskim klasama i mešovitosti
Mešovitost
Površina
Zapremina
sastojina
ha
%
m3
%
m3/ha
10351421
10360421
10470421
10472421
10475421
NC 10
422.45
305.85
5.72
0.76
14.59
749.37
14.3
10.4
0.2
0.0
0.5
25.4
80414.9
24890.5
1453.2
255.8
4558.5
111572.9
44.3
13.7
0.8
0.1
2.5
61.4
38
190.4
81.4
254.1
336.6
312.4
148.9
m3
1285.9
943.2
61.3
8.0
208.3
2506.8
Zapreminski prirast
%
m3/ha
%Iv
33.2
24.3
1.6
0.2
5.4
64.6
3.0
3.1
10.7
10.6
14.3
3.3
1.6
3.8
4.2
3.1
4.6
2.2
Služba za izradu osnova –Zaječar
Mešovitost
sastojina
16351421
16360421
16362421
16475421
NC 16
26351421
26360421
26362421
NC 26
68360421
NC 68
ČISTA
10176421
10361421
10471421
NC 10
16361421
NC 16
26362421
NC 26
MEŠOVITE
Š I BLJACI
UKUPNO GJ
Površina
ha
%
262.01
66.04
29.79
0.63
358.47
5.37
4.10
95.94
105.41
6.55
6.55
1219.80
5.81
1.07
2.36
9.24
0.51
0.51
0.35
0.35
10.10
1715.84
2945.74
8.9
2.2
1.0
0.0
12.2
0.2
0.1
3.3
3.6
0.2
0.2
41.4
0.2
0.0
0.1
0.3
0.0
0.0
0.0
0.0
0.3
58.2
100.0
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
m3
Zapremina
%
m3/ha
m3
Zapreminski prirast
%
m3/ha
%Iv
53309.9
7683.2
1640.7
241.0
62874.7
872.8
402.2
4379.6
5654.5
366.1
366.1
180468.2
407.1
130.4
536.2
1073.7
16.1
16.1
11.2
11.2
1101.0
29.4
4.2
0.9
0.1
34.6
0.5
0.2
2.4
3.1
0.2
0.2
99.4
0.2
0.1
0.3
0.6
0.0
0.0
0.0
0.0
0.6
203.5
116.3
55.1
382.5
175.4
162.5
98.1
45.6
53.6
55.9
55.9
147.9
70.1
121.9
227.2
116.2
31.5
31.5
32.0
32.0
109.0
929.8
262.2
25.4
9.2
1226.6
18.6
11.6
61.6
91.8
12.0
12.0
3837.2
13.9
3.8
23.2
40.8
0.6
0.6
0.1
0.1
41.6
24.0
6.8
0.7
0.2
31.6
0.5
0.3
1.6
2.4
0.3
0.3
98.9
0.4
0.1
0.6
1.1
0.0
0.0
0.0
0.0
1.1
3.5
4.0
0.9
14.6
3.4
3.5
2.8
0.6
0.9
1.8
1.8
3.1
2.4
3.5
9.8
4.4
1.2
1.2
0.4
0.4
4.1
1.7
3.4
1.5
3.8
2.0
2.1
2.9
1.4
1.6
3.3
3.3
2.1
3.4
2.9
4.3
3.8
3.7
3.7
1.3
1.3
3.8
181569.2
100.0
61.6
3878.8
100.0
1.3
2.1
Analizom podataka iz prethodne tabele zaključuje se da na površini ove gazdinske jedinice
preovlañuju čiste sastojine. Učešće čistih sastojina u pogledu površine iznosi 41,4 %, od toga u okviru
namenske celine 10 - Proizvodnja tehničkog drveta 25,4 %, u okviru namenske 16 – lovno-uzgojni
centar krupne divljači 12,2 %, u okviru namenske 26- Zaštita zemljišta od erozije 3,6 %, a u okviru
namenske 68- Spomenik prirode 0,2 %.
Mešovite sastojine u gazdinskoj jedinici zauzimaju svega 0,3 % obrasle površine i to u okviru
namenske celine 10 - Proizvodnja tehničkog drveta 0,3 %, dok su u namenskim celinama 16 – lovnouzgojni centar krupne divljači i 26- Zaštita zemljišta od erozije zastupljene simbolično. Ostatak
površine zauzimaju šibljaci.
U najvećoj meri mešovite sastojine čine bukva, kitnjak i grab, kojima se pridružuje u najvećoj
meri još i crni jasen, klen, mleč, javor, divlja trešnja, mečja leska...
Na prvi pogled ovakvo stanje sastojina po mešovitosti odaje sliku vrstama siromašnog područja,
ali treba imati u vidu, da je bogatstvo drvenastih, ali i ostalih vrsta zapravo skoncentrisano u
kanjonskom, teško pristupačnom delu gazdinske jedinice, u šibljacima, na kamenjarima i u
refugijumima sa drvenastom vegetacijom, u kojima se po Pravilniku ne radi dendrometrijski premer.
5.5. STANJE SASTOJINA PO VRSTAMA DRVEĆA
U dendrološkom smislu, ovo područje je dosta bogato, ali se iz priloženih tabela to ne može u
potpunosti zaključiti, jer je zbog specifičnosti uzimanja dendrološkog uzorka konstatovan samo deo
postojećih vrsta. Zastupljenost pojedinih vrsta drveća u ukupnoj zapremini i zapreminskom prirastu
data je u sledećoj tabeli.
39
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Tabela br.15 Stanje sastojina po vrstama drveća
Zapreminski
Zapremina
prirast
Vrsta drveća
%
m3
%
m3
Bukva
Grab
Klen
OTL
Crni jasen
Jasika
Javor
Mečja leska
Divlja trešnja
Planinski brest
Mleč
Lišćari:
Crni bor
Smrča
Jela
Četinari:
UKUPNO GJ
173898.3 95.8
456.9
0.3
90.4
0.0
75.2
0.0
32.0
0.0
17.6
0.0
14.6
0.0
7.8
0.0
4.1
0.0
1.1
0.0
0.9
0.0
174599.1 96.2
4792.2
2.6
1884.5
1.0
293.5
0.2
6970.1
3.8
181569.2 100.0
3546.4
15.3
2.9
2.4
1.2
0.8
0.5
0.3
0.0
0.0
0.0
3569.8
220.2
79.4
9.3
308.9
3878.8
91.4
0.4
0.1
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
92.0
5.7
2.0
0.2
8.0
100.0
Tabelom su prikazane samo vrste drveća koje su konstatovane dendrometrijskim premerom, tako
da treba imati u vidu da je broj drvenastih vrsta veći od prikazanog. Prema priloženoj tabeli, bukva ima
apsolutno najveće učešće u drvnoj masi 95,8 %, potom dolazi crni bor sa učešćem od 2,6 %. U
ukupnom zapreminskom prirastu bukva učestvuje sa 91,4 %, dok je crni bor zastupljen sa 5,7 %. Sve
ostale vrste zastupljene su u znatno manjem procentu, tako da sledi smrča zastupljena sa 1,0 % u
ukupnoj zapremini i učešćem u ukupnom zapreminskom prirastu od 2,0 %, dok grab ima učešće od 0,3
% u ukupnoj zapremini i učešće od 0,4 % u ukupnom zapreminskom prirastu. Lišćarske vrste učestvuju
sa 96,2 % u ukupnoj zapremini i sa 92,0 % u ukupnom zapreminskom prirastu gazdinske jedinice, dok
na četinare dolazi 3,8 % zapremine i 8,0 % zapreminskog prirasta.
Na teritoriji rasprostiranja ove gazdinske jedinice su dendrometrijskim premerom konstatovane
zaštićene vrste Mečja leska (Corylus colurna L.) i Srebrnolisna lipa (Tilia tomentosa M.). Bitnije
drvenaste vrste koje se još nalaze na prostoru gazdinske jedinice, odnosno prostoru spomenika prirode
su: krimski bor (Pinus nigra ssp. pallasiana var. banatica), Pančićev maklen (Acer intermedium), , orah
(Juglans regia)... Detaljni spisak zastupljenih biljnih, odnosno drvenastih vrsta postoji u okviru Studije
„Spomenik prirode Lazarev kanjon” Zavoda za zaštitu prirode.
Istraživanjima koja su sprovedena pri izradi Studije „Spomenik prirode Lazarev kanjon”
Zavoda za zaštitu prirode konstatovano je 720 vrsta biljaka na površini od 17,55 km2, što pretstavlja 20
% flore Srbije i 11 % balkanske flore. Ovo jasno pokazuje izuzetnu biljnu raznovrsnost, 30-40 % veću
nego li biljna raznovrsnost nacionalnih parkova proglašenih na teritoriji Republike Srbije. Od 720
konstatovanih biljnih vrsta, drvenastih biljaka je notirano 83.
Ovakav odnos zastupljenih drvenastih vrsta na teritoriji ove gazdinske jedinice pokazuje da je
ovo područje u kojem je bukva u svom optimumu, ali zbog svojih mikrostanišnih osobenosti ovaj je
40
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
lokalitet zadržao prisustvo, za ovo podruje gotovo, izgubljenih vrsta, koje su jedan od razloga izdvajanja „Lazarevog kanjona” u
spomenik prirode.
5.6. STANJE SASTOJINA PO DEBLJINSKOJ STRUKTURI
Tabela br.16 Tabela stanja sastojina po debljinskoj strukturi
Zapremina po debljinskim razredima
Gazdinska
klasa
10351421
NC 10
16351421
16362421
NC 16
26351421
26362421
NC 26
VISOKE
10176421
10360421
10361421
NC 10
16360421
16361421
NC 16
26360421
26362421
NC 26
68360421
NC 68
IZDANAČKE
10470421
10471421
10472421
Zapremi.
Površina
Svega
do 10 cm
11 do 20
21 do 30
31 do 40
41 do 50
51 do 60
61 do 70
71 do 80
81 do 90
ha
m3
O
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
iznad
90
IX
422.45
422.45
262.01
29.79
291.80
5.37
40.84
46.21
760.46
5.81
305.85
1.07
312.73
66.04
0.51
66.55
4.10
55.45
59.55
6.55
6.55
445.38
5.72
2.36
0.76
80414.9
80414.9
53309.9
1640.7
54950.6
872.8
2289.2
3162.0
138527.4
407.1
24890.5
130.4
25428.0
7683.2
16.1
7699.2
402.2
2101.6
2503.8
366.1
366.1
35997.1
1453.2
536.2
255.8
1571.8
1571.8
1983.0
1268.8
1268.8
916.7
3385.5
3385.5
1616.2
10233.3
10233.3
5932.9
19234.2
19234.2
13542.3
23059.7
23059.7
18747.5
11417.9
11417.9
7610.0
7279.6
7279.6
2310.2
2964.2
2964.2
651.0
1983.0
65.6
916.7
69.3
1616.2
114.3
5932.9
268.0
13542.3
265.7
18747.5
89.9
7610.0
2310.2
651.0
65.6
3620.5
286.3
10952.6
54.6
11293.5
3962.6
15.1
3977.7
53.9
23.7
77.6
137.7
137.7
15486.5
886.5
302.1
76.1
69.3
2254.7
58.2
2881.7
32.1
2972.0
760.7
114.3
5116.1
268.0
16434.2
265.7
33042.2
89.9
41897.1
19027.9
9589.8
3615.2
752.0
16.9
768.9
36.7
702.1
1651.0
1457.7
95.5
98.8
702.1
177.1
1651.0
715.6
3015.0
24.0
3039.0
1004.5
1457.7
225.3
95.5
206.0
98.8
760.7
83.7
21.7
105.4
153.8
153.8
3991.8
545.4
234.1
179.7
36.7
51.4
5.3
56.7
68.6
68.6
930.9
21.2
177.1
128.7
9.0
137.8
715.6
75.3
11.5
86.8
1004.5
225.3
206.0
1017.0
2453.4
4043.5
1683.1
301.5
1640.7
1640.7
2289.2
2289.2
3929.8
62.6
3284.1
2.9
3349.6
594.7
0.9
595.7
9.2
2030.3
2039.5
6.0
6.0
5990.7
41
98.8
prirast
m3
1285.9
1285.9
929.8
25.4
955.2
18.6
33.6
52.2
2293.3
13.9
943.2
3.8
960.9
262.2
0.6
262.8
11.6
28.2
39.8
12.0
12.0
1275.4
61.3
23.2
8.0
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Zapremina po debljinskim razredima
10475421
NC 10
16475421
NC 16
VEŠTAČKE
66267241
NC 66
68267241
NC 68
ŠIBLJAK
UKUPNO GJ
Površina
Svega
do 10 cm
11 do 20
21 do 30
31 do 40
41 do 50
51 do 60
61 do 70
71 do 80
81 do 90
ha
m3
O
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
14.59
23.43
0.63
0.63
24.06
1488.71
1488.71
227.13
227.13
1715.84
2945.74
4558.5
6803.7
241.0
241.0
7044.6
373.9
1638.7
2.5
2.5
1641.2
1783.4
2742.6
80.6
80.6
2823.2
2249.2
2270.4
157.9
157.9
2428.3
88.4
88.4
63.5
63.5
88.4
63.5
20748.1
9069.7
8475.2
17539.5
181569.2
9920.5
35495.5
46004.2
20710.9
50000.0
45000.0
40000.0
35000.0
30000.0
25000.0
20000.0
15000.0
10000.0
5000.0
0.0
O
I
II
III
IV
V
Debljinski razredi
42
VI
VII
VIII
iznad
90
IX
prirast
m3
208.3
300.8
9.2
9.2
310.1
Debljinska struktura gazdinske jedinice
Zapremina(m 3)
Gazdinska
klasa
Zapremi.
IX
9891.3
3714.0
3878.8
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
U gazdinkoj jedinici „Zlotske šume“ zastupljeni su debljinski razredi od najtanjih zaključno sa
IX debljinskim razredom i karakteristično je da se sastojine na ovom području odlikuju neujednačenim
prisustvom tankog, srednje jakog i jakog materijala. Pojedinačno najzastupljeniji je VI debljinski razred
(61-70 cm), sa učešćem u zapremini od 25,3 %, slede V, I, VII, IV, 0,VIII, II i IX debljinski razred.
Treba još napomenuti da je Program za izradu Osnova gazdovanja šumama, koji je korišćen prilikom
izrade ove posebne osnove, svu procenjenu zapreminu devastiranih sastojina svrstao u O debljinski
razred (do 10 cm).
Ovakva debljinska struktura pokazuje najveću zastupljenost jakog materijala, odnosno
dominaciju zrelih i naročito prezrelih sastojina, tako da je zastupljenost tankog materijala (debljine do
30 cm) 21,9 %, srednje jakog materijala (debljine od 31 do 50 cm) 14,4 % i jakog materijala (debljine
preko 50 cm) 63,8 %.
Na osnovu napred prikazanog može se uočiti da postoje realne mogućnosti korišćenja, a
sortimentni sastav ukazuje na to da ce se sečivi etat u narednim ureñajnim periodima, u najvećoj meri,
ostvarivati kao glavni prinos.
5.7. STANJE SASTOJINA PO STAROSTI
Stanje šuma po starosti sastojina prikazano je tako što su sastojine grupisane u zavisnosti od
širine dobnih razreda.
Širina dobnih razreda utvrñena je Pravilnikom u odnosu na visinu ophodnje (trajanje
proizvodnog procesa), a u konkretnom slučaju širina dobnih razreda iznosi:
•
•
•
za visoke šume tvrdih lišćara 20 godina;
za veštački podignute sastojine 10 godina;
za izdanačke šume tvrdih lišćara 10 godina.
Tabela br.17 Visoke šume tvrdih lišćara (širina dobnog razreda 20 godina)
Gazdinska
klasa
Podatak
103514 2 1
16 3514 2 1
16 36 2 4 2 1
2 6 3514 2 1
2 6 36 2 4 2 1
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
razred
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
2.03
382.00
12.00
6.41
834.95
27.85
0.97
168.00
5.00
6.60
998.22
27.41
0.71
85.00
2.00
0.3
27.00
1.00
1.40
181.06
3.65
14.06
3196.00
58.00
33.59
5728.00
82.00
0.87
185.40
3.06
284.37
65730.00
1065.00
225.52
51110.31
867.86
17.59
1125.05
17.76
2.71
436.28
7.50
39.82
2237.13
32.80
Svega
I
Slabo
obr.
Dobni
Dobro
obr.
67.18
21.21
12.20
515.60
7.61
2.66
436.53
11.09
1.02
52.02
0.80
43
422.45
80415.00
1286.00
262.01
53309.93
929.83
29.79
1640.65
25.37
5.37
872.82
18.59
40.84
2289.15
33.59
Služba za izradu osnova –Zaječar
Gazdinska
klasa
Podatak
Visoke
sastojine
P
V
Zv
Dobni
razred
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
8.44
1216.95
39.85
7.57
1166.22
32.41
13.93
652.62
10.41
1.70
208.06
4.65
14.06
3196.00
58.00
37.12
6349.93
96.15
570.01
120638.77
1990.91
Svega
I
Slabo
obr.
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Dobro
obr.
88.39
760.46
138527.55
2293.38
Visoke šume tvrdih lišćara (širina dobnih razreda 20 godina) pokazuju nenormalnost razmera
dobnih razreda, kao i najveće prisustvo prezrelih sastojina. Najzastupljeniji je VIII dobni razred
(589,25 ha), a potom slede I i VII dobni razred. Ostali dobni razredi su zastupljeni u znatno manjem
obimu.
Grafik br.1
Površina po dobnim razredima
za gazdinsku klasu 10351421
400
303.61
P ha
300
200
An=70.41 ha
100 67.18
2.03 0.97 0.71
0
I
II
III
33.59
0.3 14.06
IV
V
T god
VI
VII
VIII
Najzastupljenija gazdinska klasa širine dobnih razreda od 20 godina, 10351421- Visoka šuma
bukve na staništu šuma planinske bukve, pokazuje nenormalnost razmera dobnih razreda, tj. ogromno
prisustvo prezrelih sastojina. Karakterističan je manjak srednjedobnih, dozrevajućih, čak i zrelih
sastojina.
Grafik br. 2
Površina po dobnim razredima
za gazdinsku klasu 16351421
225.52
250
P ha
200
150
An=43.67 ha
100
50 21.21 6.41
0
I
II
6.6
1.4
III
IV
V
T god
44
0.87
VI
VII
VIII
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Stanje šuma po dobnim razredima za gazdinsku klasu 16351421 – visoke sastojine bukve na
staništu šume planinske bukve, karakteriše nenormalni razmer dobnih razreda i gotovo isključivo
prezrele sastojine, odnosno najviše površine pod šumama u VIII dobnom razredu. Ostali dobni razredi
su zastupljeni na manjoj površini od normalne, dok IV i V dobni razred nisu prisutni.
Tabela br.18 Izdanačke sastojine ophodnje 80 godina (širina dobnog razreda 10 godina)
Dobni razred
Gazdinska
klasa
10176421
10360421
10361421
16360421
16361421
26360421
26362421
68360421
Izdanačke
sastojine
Podatak
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
I
8.13
II
88.91
16.69
III
IV
V
0.54
94.21
3.51
21.45
2743.70
110.89
3.81
173.23
5.93
169.21
20548.54
779.32
4.33
547.29
22.22
43.03
6683.25
225.35
1.46
139.69
4.45
9.09
1055.29
34.91
0.50
77.82
2.16
1.99
452.63
14.59
VI
VII
VIII
9.06
542.94
18.11
0.57
52.60
1.61
0.51
16.06
0.60
4.10
402.16
11.59
7.49
284.62
3.13
8.13
105.60
26.32
3385.20
136.62
223.54
27689.63
1013.73
17.25
581.60
10.41
30.29
2307.03
66.53
24.63
985.20
11.82
34.77
1596.80
32.14
6.08
250.20
2.81
6.55
366.10
11.98
10.65
768.26
23.57
6.08
250.20
2.81
Svega
5.81
407.13
13.90
305.85
24890.47
943.23
1.07
130.42
3.77
66.04
7683.16
262.15
0.51
16.06
0.60
4.10
402.16
11.59
55.45
2101.62
28.17
6.55
366.10
11.98
445.38
35997.11
1275.40
Izdanačke sastojine ophodnje 80 godina (širina dobnih razreda 10 godina), takoñe pokazuju
nenormalnost razmera dobnih razreda. Ubedljivo je najzastupljeniji IV dobni razred, dok posle njega
slede II, VI, V, III dobni razred. U manjoj meri su još prisutni VII, I i VIII dobni razred.
45
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Grafik br.3
Površina po dobnim razredima
za gazdinsku klasu 10360421
200
169.21
P ha
150
88.91
100
50
An=38.23 ha
21.45
8.13
9.09 9.06
0
I
II
III
IV
V
T god
VI
VII
VIII
Najzastupljenija gazdinska klasa širine dobnih razreda od 10 godina, 10360421 – izdanačke
sastojine bukve na staništu šume planinske bukve, pokazuje nenormalnost razmera dobnih razreda, tj.
najveće prisustvo srednjedobnih sastojina. Najzastupljenije i ujedno prisutne preko normalne površine
su šume u IV dobnom razredu i sastojine u II dobnom razredu. Ostali dobni razredi su prisutni na
manjoj površini od normalne, a VII i VII ni u najmanjoj meri.
Tabela br.19 Veštački podignute sastojine (širina dobnog razreda 10 godina)
Gazdinska
klasa
10470421
10471421
10472421
10475421
16475421
Veštačke
sastojine
Podatak
IV
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
P
V
Zv
5.72
1453.17
61.31
2.36
536.16
23.16
0.76
255.85
8.02
Dobni
razred
V
VI
1.19
571.83
21.04
8.84
2245.19
92.49
VII
13.40
3986.64
187.29
0.63
240.95
9.23
0.63
240.95
9.23
1.19
571.83
21.04
13.40
3986.64
187.29
VIII
Svega
5.72
1453.17
61.31
2.36
536.16
23.16
0.76
255.85
8.02
14.59
4558.48
208.33
0.63
240.95
9.23
24.06
7044.62
310.05
Veštački podignute sastojine ophodnje 80 godina (širina dobnih razreda 10 godina) pokazuju
nenormalnost razmera dobnih razreda i najveću zastupljenost VII dobnog razreda. Značajnije je još
zastupljen IV dobni razred, a u manjoj meri prisutni su još V i VI dobni razred. Nedostaju I, II, III i
VIII dobni razredi.
46
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Grafik br.4
Površina po dobnim razredima
za gazdinsku klasu 10475421
13.4
P ha
15
10
5
An=1.82 ha
1.19
0
I
II
III
IV
V
T god
VI
VII
VIII
Najzastupljenija gazdinska klasa u skupini veštački podignutih sastojina širine dobnih razreda
od 10. godina, 10475421- veštački podignuta sastojina crnog bora na staništu šume planinske bukve,
pokazuje prisustvo znatno veće od normalne površine u VII dobnom razredu, u V je zastupljenost
bliska normalnij površini, dok ni u najmanjoj meri nisu prisutni ostali dobni razredi.
Jedan od najvećih problema u gazdinskoj jedinici „Zlotske šume” je prevelika površina
prezrelih sastojina u najbitnijim gazdinskim klasama (10351421 i 16351421), tako da je prevashodni
zadatak u narednim ureñajnim periodima je da se površine na kojima je inicirano obnavljanje obnove,
sa ciljem postizanja normalnijeg razmera dobnih razreda. Postizanje trajnosti prinosa, odnosno
izjednačavanje stvarnog i normalnog razmera dobnih razreda je rešeno Opštom osnovom na nivou
gazdinskih klasa za celo šumsko područje, tako da je u ovom ureñajnom periodu planirana površina na
kojoj će se završiti sa obnavljanjem i koja je u skladu sa principom trajnosti prinosa i prihoda
projektovanog Opštom osnovom gazdovanja šumama.
5.8. STANJE VEŠTAČKI PODIGNUTIH SASTOJINA
Stanje ovih sastojina prikazano je sledećom tabelom.
Tabela br.20 Stanje veštački podignutih sastojina
Površina
Zapremina
Gazdinska klasa
ha
%
m3
%
m3/ha
10470421
10471421
10472421
10475421
m3
Zapreminski prirast
%
m3/ha
%Iv
NC 26
Veš. Podignute GJ
5.72
2.36
0.76
14.59
23.43
0.63
0.63
24.06
0.2
0.1
0.0
0.5
0.8
0.0
0.0
0.8
1453.2
536.2
255.8
4558.5
6803.7
241.0
241.0
7044.6
0.8
0.3
0.1
2.5
3.7
0.1
0.1
3.9
254.1
227.2
336.6
312.4
290.4
382.5
382.5
292.8
61.3
23.2
8.0
208.3
300.8
9.2
9.2
310.1
1.6
0.6
0.2
5.4
7.8
0.2
0.2
8.0
10.7
9.8
10.6
14.3
12.8
14.6
14.6
12.9
4.2
4.3
3.1
4.6
4.4
3.8
3.8
4.4
Ukupno GJ
2945.74
100.0
181679.2
100.0
61.7
3880.5
100.0
1.3
2.1
NC 10
16475421
47
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Veštački podignute sastojine u ovoj gazdinskoj jedinici nalaze se na površini od 24,06 ha, što
čini 0,8 % udela u ukupnoj obrasloj površini gazdinske jedinice. Šumske kulture (veštački podignute
sastojine starosti do 20 god.) nisu prisutne u gazdinskoj jedinici.
Veštački podignute sastojine ostvaruju prosečnu zapreminu po jedinici površine od 292,8 m3 i
zapreminski prirast od 12,9 m3/ha.
Najzastupljenija gazdinska klasa u okviru veštački podignutih sastojina je 10475421 – veštački
podignute sastojine crnog bora na staništu šuma planinske bukve, koja zauzima 0,5 % ukupne obrasle
površine, dok po prisutnosti za njom dolazi 10470421 - veštački podignuta sastojina smrče na staništu
šuma planinske bukve, sa 0,2 % udela u ukupnoj obrasloj površini.
Na prostoru ove gazdinske jedinice postoje, u manjoj meri, još i veštački podignute sastojine
jele.
Sa podizanjem veštački podignutih sastojina treba nastaviti i u narednim ureñajnim periodima
naročito na mestima gde je to neophodnije (rekonstrukcija devastiranih šuma i dr.), ali i na neobraslim
površinama.
5.9. ZDRAVSTVENO STANJE SASTOJINA
U prethodnom ureñajnom periodu nije bilo pojave požara, niti entomoloških i fitopatoloških
šteta većeg obima na prostoru gazdinske jedinice „Zlotske šume”.
Prilikom prikupljanja terenskih podataka za izradu Osnove gazdovanja šumama konstantovano
je da je zdravstveno stanje sastojina nije na zadovoljavajućem nivou. Naime, kod prezrelih bukovih
sastojina, koje su prisutne na znatnoj površini, evidentno je prisustvo suhovrhosti, kao i znatan broj
umirućih stabala. Ova pojava se objašnjava starošću samih sastojina u sadejstvu sa ostalim
nepovoljnim uticajima sredine. Ovakva stabla će u najvećoj meri biti uklonjena u ovom ureñajnom
periodu, uz ostavljanje odreñenog broja ovakvih stabala zbog gnežñenja ptica. Vrlo retko su uočene
vetro i snego izvale na plićim zemljištima i mestima gde je sklop značajnije narušen. Kod veštački
podignutih sastojina crnog bora su primećene snegolomi i snegoizvale na manjem delu površine i u tim
slučajevima su predviñene sanitarne seče.
Cela površina gazdinske jedinice „Zlotske šume”, 1654,33 ha, prema stepenima ugroženosti od
požara koje je dao dr M. Vasić, podeljena je u sledeće stepene ugroženosti:
- I stepen ugroženosti: Sastojine i kulture borova,
- II stepen ugroženosti: Sastojine i kulture smrče, jele i drugih četinara,
- III stepen ugroženosti: Mešovite sastojine i kulture četinara i lišćara,
- IV stepen ugroženosti: Sastojine hrasta i graba,
- V stepen ugroženosti: Sastojine bukve i drugih lišćara,
- VI stepen ugroženosti: Šikare, šibljaci i neobrasle površine,
Tabela br.21 Tabela podele površine po stepenima ugroženosti od požara
STEPENI UGROŽENOSTI OD POŽARA
I
II
III
IV
V
ha
%
ha
%
ha
%
ha
%
ha
%
15.22
0.3
8.84
0.2
5.81
0.1 1200.03 26.8
VI
ha
%
3252.13 72.6
Prema napred navedenom može se zaključiti da šume ove gazdinske jedinice nisu ugrožene po
šumu štetnim uticajima, ali opreznost i preventiva ne smeju da izostanu, te su shodno tome i planirane
zaštitno-preventivne mere.
48
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
5.10. STANJE NEOBRASLIH POVRŠINA
Prema iskazu površina stanje neobraslih površina je sledeće:
Tabela br.22 Stanje neobraslih površina
Vrsta zemljišta
Površina (ha)
Šumsko zemljište
1257.31
Neplodno zemljište
230.26
Ostalo zemljište
20.59
Zuzeće
28.13
UKUPNO GJ:
1536.29
%
81.8
15.0
1.3
1.8
100.0
% G .J.
28.1
5.1
0.5
0.6
34.3
Od ukupne površine gazdinske jedinice, prema iskazu površina, na neobrasle površine dolazi
ukupno 1536,29 ha, odnosno 34,3 % učešća u ukupnoj površini gazdinske jedinice.
Najveći deo neobrasle površine čini šumsko zemljište, učestvujući sa 81,8 % u neobrasloj
površini odnosno sa 28,1 % u ukupnoj površini gazdinske jedinice. Od ove površine 202,15 ha otpada
na pašnjake, na golet 66,48 ha i na klasična šumska zemljišta 988,68 ha.
Neplodno zemljište zauzimaju 15,0 % neobrasle površine, tj. 5,1 % u ukupnoj površini
gazdinske jedinice. Ostalo zemljište zauzima 1,3 % neobrasle površine, tj. 0,5 % u ukupnoj površini
gazdinske jedinice.
U ovoj gazdinskoj jedinici su konstatovana zauzeća, koja spadaju u kategoriju neobraslog
zemljišta i to u okviru šumskog zemljišta (6,15 ha) i u okviru ostalog zemljišta (21,98 ha).
Imajući u vidu da je površina šumskog zemljišta velika i s’ obzirom na to da se ova gazdinska
jedinica delom nalazi u okviru zaštićenog prirodnog dobra i u okviru otvorenog i zatvorenog lovišta,
gde se očekuje zadržavanje postojećih fitocenoza, kao i normalan razvoj i zastupljenost divljači,
neobrasle površine je potrebno zadržati u odreñenom obimu. Preporuka za naredi period je da se realno
sagledaju potrebe za pošumljavanjem i kada se smanje tekuće potrebe za radovima na održavanju
mladih prirodnih sastojina, pristupi pošumljavanju neobrasle površine.
5.11. FOND I STANJE DIVLJAČI - USLOVI I MOGUĆNOST ZA RAZVOJ
Gazdinska jedinica „Zlotske šume“ se celom svojom površinom nalazi u okviru lovišta „Zlotske
šume - Crni vrh“. Ovim lovištima gazduje J.P. “Srbijašume”-Beograd preko Š.G. “Timočke šume”.
Lovište ,,Zlotske šume - Crni vrh” je ustanovljeno 26.01.1994. godine rešenjem Ministarstva
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede broj 324-02-283/9-93-06, a dato na gazdovanje 10.02.1994.
godine rešenjem Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede broj 324-01-00283/9.1.-93-06.
Lovište obuhvata ukupnu površinu od 15447 ha i nalazi se na području tri opštine, Bor,
Boljevac i Žagubica, dok gazdinska jedinica ,,Zlotske šume” zauzima jedan manji deo. Lovište je na
delu površine organizovano kao ograñeno lovište (oko 700 ha) i ta je površina zamišljena kao lovnouzgojni centar krupne divljači. U okviru ograñenog lovišta gajene vrste su muflon, gorski jelen i divlja
svinja.
Za ovo lovište urañena je lovna osnova sa važnošću 01.04.2009. do 31.03.2019. godine u kojoj
su obrañena sva pitanja iz ove oblasti, a ovde ćemo dati najosnovnije podatke.
Brojno stanje glavnih vrsta divljači na površini lovišta ,,Zlotske šume - Crni vrh” utvrñeno
prolećnim brojanjem na dan 31.03.2013. godine je sledeće:
49
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Tabela br.23 Brojno stanje divljači na području lovišta ,,Zlotske šume-Crni vrh”
Vrsta divljači
Evropski jelen - Cervus elaphus L. Otvoreni deo lovišta
Evropski jelen - Cervus elaphus L. Ograñeni deo lovišta
Muflon - Ovis musimon L.
- Ograñeni deo lovišta
Divlja svinja – Sus scrofa L.
- Otvoreni deo lovišta
Srna – Capreolus capreolus L.
Divokoza - Rupicapra rupicapra L.
L.P.P.
(ha)
Bonitet
Brojno stanje
(kom)
4000
II
76
800
I
42
500
I
119
8000
II
140
4700
800
II
I
272
124
Valja napomenuti da se na teritoriji G.J. "Zlotske šume", javlja samo deo populacije
spomenutih vrsta divljači, s' obzirom da površina gazdinske jedinice "Zlotske šume" čini samo manji
deo lovišta.
Pored navedenih glavnih vrsta divljači u lovištu su zastupljene i druge vrste divljači: zec
( Lepus europeus ), jazavac ( Meles meles ), lisica (Vulpes vulpes L.), vuk ( Canis lupus L.), divlja
mačka (Felix silvestris L.), tvor ( Putorius putorius L), kune ( Martes sp.), šakal ( Canis aureus L ),
grlica ( Streptopelia turtur ), prepelica (Coturnix coturnix ), šljuka šumska ( Scolopax rusticola ), golub
grivnaš ( Columba palumbus ), ris ( Lynx lynx )...
5.12. STANJE OSTALIH PROIZVODA ŠUMA
Šume i šumska staništa ove gazdinske jedinice pružaju značajne mogućnosti u pogledu
produkcije ostalih proizvoda šuma, pre svega gljiva, lekovitog bilja i drugih šumskih plodova.
U bukovim šumama ovog područja su veoma povoljni uslovi za rast jestivih gljiva naročito
bukovače (Pleurotus ostreatus) i sunčanice (Macrolepiota procera). Procenjeni približni prinos jestivih
gljiva (prema N. Bojadžiću), za površine za koje se pretpostavlja da su prirodna staništa pomenutih
vrsta gljiva gazdinske jedinice „Zlotske šume” iznosi 68733,8 kg na godišnjem nivou (28,6 kg/ha x
2403,28 ha =68733,8 kg).
Na ovom prostoru, uslovljena količinom padavina, vrstom i dubinom zemljišta, na progalama
se javlja kupina (Rubus hirtus) i divlja malina (Rubus idaeus). Takoñe, je moguće sakupiti znatne
količine plodova gloga, drena i šipurka, a interesovanje vlada i za cvetom gloga, zove i lipa. Procenu
količina ovih nedrvnih proizvoda nemoguće je preciznije dati, jer ne postoji nikakav osnov za to, s’
obzirom da se otkup ovih proizvoda sa prostora gazdinske jedinice „Zlotske šume” nije vršio u
prethodnom ureñajnom periodu.
Naknada za pašu stoke u prethodnom ureñajnom periodu nije ubirana sa prostora ove gazdinske
jedinice.
50
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
5.13. STANJE ZAŠTIĆENIH DELOVA PRIRODE
Na prostoru rasprostiranja gazdinske jedinice “Zlotske šume” nalazi se površina koja je
izdvojena kao prirodno dobro od posebnog značaja i kao takva ima poseban režim zaštite i gazdovanja.
To je Spomenik prirode „Lazarev kanjon”.
Prema kategorizaciji Spomenik prirode „Lazarev kanjon” je proglašen za prirodno dobro od
izuzetnog značaja - I kategorije i stavljen pod režim zaštite II (drugog) stepena. Uredba o zaštiti
Spomemika prirode „Lazarev kanjon” 05 broj 353-1421/2000 Vlade Republike Srbije doneta je
05.maja 2000. godine.
Kanjon Lazareve reke je jedan od najdubljih i najtipičnijih kanjona u Srbiji. Lazareva dolina se
nalazi u slivu Zlotske reke, sastavljen je iz klisurastog i kanjonskog dela koji zajedno čine jedinstvenu
celinu i povezani su prelazima. Dolina počinje na mestu gde se sastaju doline Klencuše i Valja de
Mižloka i pruža se 5 km. Najmanja širina kanjona je 6,8 m.
Lazarev kanjon pretstavlja izuzetan geomorfološki fenomen sa nizom hidroloških i speleoloških
osobenosti kao što su Lazareva pećina i Vernjikica, Zlotska vrela i dr. i čini stanište retkih biljnih i
životinjskih vrsta i njihovih zajednica. Lazarev kanjon pretstavlja po svojim geomorfološkim
karakteristikama retku i gotovo jedinstvenu pojavu meñu sličnim oblicima u reljefu Srbije. Takoñe,
Lazarev kanjon ima specifične i izuzetno zanimljive hidrološke oblike.
Lazarev kanjon je očuvano, dobrim delom potpuno izvorno područje u kome se nalazi mnoštvo
retkih, veoma interesantnih i višestruko značajnih prirodnih pojava, čime ovo područje predstavlja
specifičan i jedinstven prirodni kompleks.
U području Lazarevog kanjona postoje dva klimaks-stadijuma vegetacije: na silikatima
zajednica Carpino orientalis-Quercetum frainetto-cerris, a na krečnjacima zajednica SyringoCarpinetum orientalis.
Fitogeografska struktura endemičnih i subendemičnih biljaka područja Lazarevog kanjona broji,
zaista veliki broj vrsta i izgleda na sledeći način:
Lokalni endemiti
4,
Balkanski endemiti
33,
Balkansko-karpatski endemiti
20,
Balkansko-apeninski subendemiti 10,
Balkansko-panonski subendemiti
5,
Balkansko-orijentalni subendemiti 1.
Na prostoru Spomemika prirode „Lazarev kanjon” postoje vrlo vredne sastojine drveća, što
zbog svoje reliktnosti i endemičnog karaktera, što zbog svojih prirasnih osobina. To su pre svega
sastojine bukve i tise i sastojine bukve i jele, koje se nalaze u delu spomenika prirode, koji je pripao
gazdinskoj jedinici „Malinik I”.
Vrste biljaka zaštićene kao prirodne retkosti Uredbom Vlade Republike Srbije („Sl. Glasnik
RS” br.50/93) su: Pinus nigra ssp. pallasiana var. Banatica, Taxus baccata, Pulsatilla vulgaris subsp.
grandis, Acer intermedium, Daphne laureola, Ramonda serbica, Doronicum hungaricum, Gagea
minima i Lilium martagon.
Od životinjskih vrsta koje su na evropskoj Crvenoj listi globalno ugroženih životinja nalazi se
šest vrsta i to četiri vrste slepih miševa (Rhinolophus klasii, Rhinolophus euryale, Myotis capaccinii i
Myotis myotis), vidra (Lutra lutra) i vuk (Canis lupus). Pored ovih vrsta, regionalno su značajne i
zaštićene sledeće vrste koje se javljaju stalno i povremeno na ovim prostorima: medved, ris, divokoza,
srna, šumska kornjača, poskok, belouška, suri orao, buljina i mnoge druge.
51
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Celokupni zaštićeni prostor pretstavljen je na Karti zaštićenog prirodnog dobra (u Prilogu ove
Osnove), a prema šumskoj podeli u Spomenik prirode „Lazarev kanjon” spadaju sledeća odeljenja
gazdinske jedinice “Zlotske šume”: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11. i 12. odeljenje.
Staranje i zaštita nad ovim zaštićenim dobrima poverena je J.P. “Srbijašume” - Beograd,
Šumskom gazdinstvu “Timočke Šume” - Boljevac, odnosno Šumskoj upravi Bor. Trenutno se upravlja
ovim prirodnim dobrom na osnovu Plana upravljanja zaštićenim prirodnim dobrom Spomenik prirode
„Lazarev kanjon” (2011-2020) i Programom upravljanja, koji se izrañuje na godišnjem nivou.
U II (drugom) stepenu zaštite u koji je svrstan Spomenik prirode „Lazarev kanjon”, koji se
nalazi u granicama gazdinske jedinice “Zlotske šume”, moguće su upravljačke intervencije u cilju
restauracije, revitalizacije i ukupnog unapreñenja prirodnog dobra bez posledica po primarne vrednosti
njegovih prirodnih staništa, populacija i ekosistema, kao i kontrolisane tradicionalne delatnosti koje
tokom svog odvijanja nisu ugrozile primarne vrednosti prostora. Sa ovim u skladu su planirane mere
održavanja, ureñenja i razvoja (detaljnije u 7. glavi).
Detaljniji podaci o ovom zaštićenom prirodnom dobru mogu se naći u Studiji zaštite „Spomenik
prirode Lazarev kanjon” izdate od Zavoda za zaštitu prirode Srbije - Beograd.
S’ obzirom da je Š.G. „Timočke šume” sertifikovano po FSC standardu ova osnova je urañena
u skladu sa tim.
5.14. STANJE RETKIH, RANJIVIH I UGROŽENIH VRSTA (RTE)
Na teritoriji rasprostranjenja ove gazdinske jedinice primećene su su sledeće zaštićene, retke,
ranjive i ugrožene vrste:
Tabela br.24 Tabela zaštićenih, retkih, ranjivih i ugroženih vrsta
PODACI O VRSTI
latinski naziv
narodni naziv
Cervus elaphus
Evropski jelen
Rupicapra rupicapra
Divokoza
Salamandra salamandra
Šareni daždevnjak
Capreolus capreolus
Srna
Sus scrofa
Divlja svinja
Canis lupus
Vuk
Vipera ammodytes
Poskok
Corylus colurna L.
Mečja leska, divoleska
Crataegus monogyna Jacq.
subsp. monogyna
Rosa canina L.
Ruscu saculeatus
Rubus fruticosus L.
LOKACIJA
odeljenje
73,78,79,107-109,116,117
3,6
3,4,5
43,138,139
140,141
16,26,29,65,66,75,78,79,8386,99,100
1,2,3
4,6,5,33,34,41,43,5861,127,129,141
Beli glog, glog, četica
18,19
Divlja ruža, šipak, šipurak
Kostrika, divlji šimšir
Kupina
4-8, 18-21,24,31,32
3,4
25,26,29-32,45,50,51
Detaljni spisak zaštićenih, retkih, ranjivih i ugroženih vrsta na prostoru Spomenika prirode
„Lazarev kanjon” postoji u Studiji zaštite „Spomenik prirode Lazarev kanjon” izdate od Zavoda za
zaštitu prirode Srbije - Beograd.
52
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
5.15. STANJE ŠUMSKIH SAOBRAĆAJNICA
Opšte je poznato da šuma bez puteva pretstavlja mrtav kapital. Ako se želi da šuma postane
privredni objekat ona pored drvne mase mora imati odgovarajuću mrežu puteva. Putevi u šumi ne služe
samo za eksploataciju zrelih drvnih masa, već služe, prvenstveno, za sveobuhvatno gazdovanje
šumama. Stoga je vrednija ona šuma u kojoj je mreža puteva razvijena tako da je omogućeno
intenzivnije gazdovanje.
Ova gazdinska jedinica odlikuje se nepovoljnom otvorenošću, što je prikazano u sledećoj tabeli:
Tabela br.25 Otvorenost G.J. "Zlotske šume":
Red.br.
1.
2.
Dužina
(m)
Vrsta puta
tvrdi kamionski put
meki kamionski put
UKUPNO
13950
27825
41775
Ukupna
otvorenost
m/ha
3.1
6.2
9.3
Javni putevi koji su od vitalnog značaja za gazdovanje ovom gazdinskom jedinicom su
magistralni putevi Bor – Žagubica sa skretanjem za Dubašnicu kod Borskog jezera i Bor – Boljevac –
Paraćin sa skretanjem za Zlot i Podgorac, kao i lokalni put Bogovina - Podgorac - Zlot. Pored ovih
putnih pravaca gazdinsku jedinicu otvaraju još dva tvrda kamionska puta, put od Dubašnice ka Krnjoj
jeli sa skretanjem za Zlot i put od Dubašnice koji vodi kroz lovište i dalje otvara okolna odeljenja.
Meki putevi su upotrebljivi u većem delu godine, naročito u sušnom i prelaznom periodu.
Jedino su neupotrebljivi u periodu intenzivnih padavina u jesenjem i prolećnom delu godine. Nakon
prestanka padavina oni se vrlo brzo prosušuju i ponovo postaju upotrebljivi za transport.
S’ obzirom na navedeno, ukupna dužina puteva je 41,8 km, a ukupna otvorenost gazdinske
jedinice „Zlotske šume” je 9,3 m/ha, što ne zadovoljava trenutne potrebe za šumskim komunikacijama.
Naime, tvrdih puteva nema u potrebnom obimu, pa se postojeći meki putevi brzo kvare, a shodno tome,
deo ovih puteva je u jako lošem stanju. U narednom periodu treba više pažnje posvetiti povećanju, ali i
poboljšanju kvaliteta putne mreže.
5.16. OPŠTI OSVRT NA ZATEČENO STANJE ŠUMA
Na osnovu prikazanog stanja u prethodnim poglavljima, stanje šuma ove gazdinske jedinice u
osnovi karakteriše sledeće:
1. Prema ekološkoj zastupljenosti dominiraju sastojine planinske bukve (Fagetum moesiacae
montanum).
2. Šume ove gazdinske jedinice imaju višenamenske funkcije, s’ tim što je u pogledu površine
najzastupljenija namenska celina 66 – Stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana) sa
učešćem od 50,5 %, dok namenska celina 10 - Proizvodnja tehničkog drveta učestvuje sa
25,8 %, sledi namenska celina 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači koja učestvuje sa
12,2 %, za njom namenska celina 68- Spomenik prirode sa učešćem od 7,9 % i na kraju
namenska celina 26- Zaštita zemljišta od erozije koja učestvuje sa 3,6 % u ukupnoj obrasloj
površini.
3. U pogledu zapremine i zapreminskog prirasta najzastupljenija je namenska celina 10 Proizvodnja tehničkog drveta ima učešće u zapremini od 62,1 %, odnosno 148,6 m3/ha, a
53
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
učešće u ukupnom zapreminskom prirastu je 65,7 %, odnosno 3,4 m3/ha, sa procentom prirasta
od 2,3 %. Učešće namenske celine 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači u ukupnoj
zapremini u okviru gazdinske jedinice je 34,6 %, sa 175,2 m3/ha, a učešće u ukupnom
zapreminskom prirastu je 31,6 %, odnosno 3,4 m3/ha, sa procentom prirasta od 2,0 %.
4. Najzastupljenija gazdinska klasa u gazdinskoj jedinici je 66267241 – šibljak na staništu šume
grabića, čije je učešće u ukupnoj obrasloj površini iznosi 50,5 %, zatim sledi gazdinska klasa
10351421 – visoka (jednodobna) šuma bukve na staništu šume planinske bukve čije učešće u
ukupno obrasloj površini iznosi 14,3 %, zatim sledi gazdinska klasa 10360421 – izdanačka
šuma bukve na staništu šuma planinske bukve koja učestvuje sa 10,4 % u ukupno obrasloj
površini. U pogledu procentualne površinske zastupljenosti sledi gazdinska klasa 16351421 –
Visoka (jednodobna) šuma bukve na staništu šume planinske bukve čije učešće u obrasloj
površini iznosi 8,9 %, pa potom gazdinska klasa 68267241- Šibljak na staništu šume grabića
koja zauzima 7,7 % ukupne obrasle površine. Slede sledeće gazdinske klase: 26362421,
16360421, 16362421...
5. Što se tiče razvrstavanja sastojina po očuvanosti, izuzimajući šibljake (58,2%), kojih ima
najviše, najzastupljenije su razreñene sastojine prisutne na 23,1 %, dok su očuvane sastojine
prisutne na 14,4 % površine. Devastirane sastojine zauzimaju 4,3 %.
6. Po poreklu su najzastupljenije visoke šume sa 25,8 % učešća u obrasloj površini, 76,3 % učešća
u zapremini i 59,1 % učešća u zapreminskom prirastu. Slede, izdanačke sastojine koje
zauzimaju površinu od 15,1 %, sa učešćem u ukupnoj zapremini od 19,8 % i zapreminskom
prirastu od 32,9 %. Veštački podignute sastojine zauzimaju površinu od 0,8 %, sa učešćem u
ukupnoj zapremini od 3,9 % i zapreminskom prirastu od 8,0 %.
7. U ovoj gazdinskoj jedinici učešće čistih sastojina po površini iznosi 41,4 %, mešovite sastojine
zauzimaju 0,3 % obrasle površine, dok ostatak površine čine šibljaci.
8. Najzastupljenija vrsta u ovoj gazdinskoj jedinici je bukva sa 95,8 % učešća u zapremini i 91,4
% učešća u ukupnom zapreminskom prirastu, potom dolazi crni bor sa učešćem od 2,6 % u
zapremini i 5,7 % učešća u ukupnom zapreminskom prirastu. Slede smrča, grab...
9. Najveće učešće u ukupoj drvnoj zapremini ima jak materijal.
10. Starosnu strukturu karakteriše najveće prisustvo prezrelih sastojina, odnosno sastojine kod kojih
se kasni sa obnavljanjem.
11. Od ukupne površine gazdinske jedinice na neobrasle površine otpada ukupno 1536,29 ha,
odnosno 34,3 % od ukupne površine gazdinske jedinice, od čega šumko zemljište čini 1257,31
ha, tj. 28,1 % ukupne površine.
12. Zdravstveno stanje šuma na području gazdinske jedinice „Zlotske šume” nije na
zadovoljavajućem nivou, zbog velikog broja starih, umirućih stabala, ali na prostoru ove
gazdinske jedinice ne postoji veća ugroženost sastojina štetnim uticajima.
13. Glavne vrste divljači na području gazdinske jedinice „Zlotske šume” su evropski jelen, muflon,
srneća divljač, divlje svinje i divokoza.
14. Ukupna otvorenost gazdinske jedinice „Zlotske šume” je 9,3 m/ha.
15. Na delu površine gazdinske jedinice je izdvojen Spomenik prirode „Lazarev kanjon”.
Ovakvo stanje šuma na području gazdinske jedinice "Zlotske šume" pokazuje i odreñene
probleme:
- velika površina prezrelih bukovih sastojina tj. velika površina sastojina u procesu obnavljanja,
- neadekvatno zdravstveno stanje, proisteklo iz starosti samih sastojina,
- nenormalnost razmera dobnih razreda, naročito izražen manjak mladih sastojina,
- prisustvo devastiranih sastojina,
54
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
- velika površina šibljaka,
- velika površina neobraslog zemljišta,
- neadekvatna otvorenost i kvalitet šumskih puteva.
Napred navedene činjenice jasno ukazuju na stanje šuma ove gazdinske jedinice i mogućnost
daljeg unapreñivanja stanja ovih sastojina. Shodno navedenom biće planirani odgovarajući uzgojni i
zaštitni radovi, odnosno radovi na korišćenju šuma.
55
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6.0. DOSADAŠNJE GAZDOVANJE ŠUMAMA
6.1.
PROMENA ŠUMSKOG FONDA
U ovom ureñajnom periodu došlo je do podele površine gazdinske jedinice, tako da je postojeća
gazdinska jedinica „Zlotske šume” podeljena na dve gazdinske jedinice, od kojih je jedna zadržala
stari naziv „Zlotske šume” , a druga dobila nov naziv „Dubašnica“. Takoñe, je urañena i nova podela
na odeljenja novoformiranih gazdinskih jedinica, a sve u skladu sa odredbama Zakona o šumama
(Sl.gl.R.S.br. 30/10). Shodno novoj podeli na gazdinske jedinice, promene šumskog fonda za
novoformiranu gazdinsku jedinicu „Zlotske šume” biće prikazane u odnosu na deo površine stare
gazdinske jedinice, koji granicama odgovara novoformiranom delu. Po staroj nomenklaturi to su
odeljenja od 56. do 79. i od 96. do 187.
6.1.1. Promena šumskog fonda po površini
Tabela br.26
Tabela promene šumskog fonda po površini
GODINA
ŠUME
ŠUMSKO
ZEMLJ.
2004
2013
2082.44
2945.74
863.30
2041.08
1257.31
-783.77
RAZLIKA
OSTALO ZEMLJIŠTE
NEPLODNO
OSTALO
20.33
20.59
0.26
265.58
230.26
-35.32
ZAUZEĆE
28.13
28.13
UKUPNA
POVRŠINA
TUĐE
4409.43
4482.03
72.60
25.02
26.47
1.45
Iz tabele se vidi da se ukupna površina ove gazdinske jedinice povećala u odnosu na deo
površine podeljene gazdinske jedinice, koji odgovara trenutnom rasprostranjenju gazdinske jedinice
„Zlotske šume“, za 72,60 ha. Do ovakvog povećanja površine je došlo zbog greške u katastru vezano
za parcelu 8424/1, kao i zbog dodavanja parcele 2/2 K.O. Bor V, koja se nalazi u okruženju Zlotske
pećine.
Površina pod šumom se u odnosu na prethodni ureñajni period povećala za 863,30 ha, pre svega
kao posledica prelaska, odnosno definisanja dela šumskog zemljišta iz prethodnog perioda kao šibljak,
kao i usled ispravljanja greške katastra. Samim tim je objašnjeno i smanjenje površine šumskog
zemlišta.
Površine pod šumskim kulturama nisu konstatovane u ovom periodu.
Neplodne površine su se smanjile za 35,32 ha, dok se kategorija ostalog zemljišta povećala za
0,26 ha. Objašnjenje za razlike u ove dve kategorije, treba tražiti u drugačijem definisanju neplodnih
površina u novoj verziji Programa za izradu osnova, gde su putevi, dalekovodi, zgrade i drugi objekti
prebačeni iz kategorije neplodno u kategoriju ostalo zemljište. Treba napomenuti da su i same površine
ovih kategorija preciznije utvrñene.
Površina pod zauzećem je u ovom ureñajnom periodu konstatovana na 28,13 ha, dok se
površina tuñeg zemljišta u okviru državnog poseda povećala za 1,45 ha preciznijim odreñivanjem tih
površina.
56
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6.1.2. Promena šumskog fonda po zapremini i zapreminskom prirastu
Tabela br.27 Tabela promene šumskog fonda po zapremini i zapreminskom prirastu
2004 .god.
2012. god.
Vrste
Drveća
Bukva
Grab
Klen
OTL
Crni jasen
Jasika
Javor
Mečja leska
Divlja trešnja
Planinski brest
Mleč
Lišćari
Crni bor
Smrča
Jela
Četinari
Ukupno
Ukupna
zapremi.
Ukupan
9.god.
zapremin.
prirast
Realizovani
prinos za
9. god.
Očekiv.
zapremin.
2012. god.
Uk.zapr.
dobijena
premerom
Razlika
ukupne i
očekivane
m3
153897.6
m3
30093.9
m3
24933.8
m3
159057.7
153897.6
4372.0
1003.6
30093.9
1272.1
421.5
24933.8
19.8
159057.7
5644.1
1405.3
5375.6
1693.6
19.8
7049.4
m3
173898.3
456.9
90.4
75.2
32
17.6
14.6
7.8
4.1
1.1
0.9
174599.1
4792.2
1884.5
293.5
6970.1
m3
14840.6
456.9
90.4
75.2
32.0
17.6
14.6
7.8
4.1
1.1
0.9
15541.4
-851.9
479.2
293.5
-79.3
159273.2
31787.5
24953.6
166107.1
181569.2
15462.1
Na osnovu podataka o ukupnoj visini drvnog fonda prema posebnoj osnovi iz 2004. godine
(159273,2 m3), devetogodišnjeg zapreminskog prirasta (31787,5 m3) i ukupnog obima izvršenih seča
koji je u proteklom ureñajnom periodu iznosio 24953,6 m3, očekivana zapremina prilikom ureñivanja
2012. godine trebala bi biti 166107,1 m3. Premerom dobijena (ostvarena) zapremina iznosi 181569,2
m3.
Razlika izmeñu premerom dobijene i očekivane zapremine iznosi 15462,1 m3. Ukupna razlika
izmeñu premerom dobijene i očekivane zapremine je 8,5 %.
57
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6.2. ODNOS PLANIRANIH I OSTVARENIH RADOVA U DOSADAŠNJEM PERIODU
6.2.1. Dosadašnji radovi na obnovi i gajenju šuma
Tabela br.28 Tabela dosadašnjih radovi na obnovi i gajenju šuma
Planirano
Vrsta rada
ha
kom.sad./kg
Proširena reprodukcija
Veštačko pošumljavanje goleti
7.91
19775
Prosta reprodukcija
Popunjavanje prir.obnovlj. pov.setvom
17.90
89
Popunjavanje prir.obnovlj. pov.sadnjom 113.25
283144
Popunjavanje vešt.kultura setvom
2.37
12
Seča izbojaka i uklanjanja korava
52.22
Okopavanje i prašenje u kulturama
15.82
Čišćenje u mladim prirodnim sastoj. 193.91
Čišćenje u mladim kulturama
7.91
Prorede u veštački podignutim šumama
25.05
Prorede u izdanačkim šumama
0.80
Ukupno: 437.14
302191/101
Ostvareno
ha
kom.sad.
Izvršenje
%
0.0
1.34
1.34
/
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
5.3
0.0
0.3
Uporednom analizom Plana gajenja šuma i evidencijom izvršenih radova po navedenom planu,
evidentno je neispunjenje planiranog u prethodnom ureñajnom periodu.
Od ukupno planirane površine od 437,14 ha, radovi na gajenju ostvareni su na 1,34 ha, odnosno
sa 0,3 %.
Veštačko pošumljavanje goleti, seča izbojaka, uklanjanje korova i okopavanje, prašenje u
kulturama, čišćenje u mladim prirodnim sastojinama, čišćenje u mladim kulturama i prorede u
izdanačkim šumama nisu izvršene ni u najmanjoj meri.
Plan popunjavanja u prirodnim sastojinama, kao i u veštački podignutim kulturama nije
obavezna vrsta rada i zavisi od konkretnih potreba u tim sastojinama, tako da nije došlo ni do
realizacije plana u ovim kategorijama.
Plan prorednih seča u veštački podignutim sastojinama je ispunjen sa 5,3 %.
6.2.2. Dosadašnji radovi na zaštiti šuma
Zakonom o šumama korisnici šuma dužni su da preduzmu mere radi zaštite šuma od požara i
drugih elementarnih nepogoda, biljnih bolesti, štetočina i drugih šteta.
Plan zaštite šuma od požara je urañen za celo gazdinstvo, tako da je u njega uključena i ova
gazdinska jedinica. U planu su detaljno razrañeni protiv požarni putevi i prepreke, kao i organizacija
službe gašenja požara.
Poslove opažanja i obaveštavanja vršilo je tehničko osoblje i to prvenstveno čuvari šuma,
naročito u toku proleća i leta, u mesecima kada su šumski požari najčešći i kada postoji mogućnost
pojave kalamiteta pojedinih štetnih insekata.
U periodu važenja prethodne osnove nije bilo požara, niti entomoloških i fitopatoloških
gradacija na delu stare gazdinske jedinice „Zlotske šume”, koji odgovara novoformiranoj.
58
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6.2.3. Dosadašnji radovi na korišćenju šuma
Tabela br.29
Tabela dosadašnjih radovi na korišćenju šuma
Planirani prinos
Vrsta
drveća
Redovne seče
Glavni
Bukva
Crni bor
Smrca
Duglazija
50836.6
Ukupno:
50836.6
Proredni
Slučajni
prinos
Ukupno
Procenat
ostvarenja
plana
m3
%
2.8
24936.6
0
19.8
0
24956.4
49.0
0.0
17.9
0.0
48.4
Ostvareni prinos
Ukupno
m3
Redovne seče
Glavni
9.6 50846.2 24933.8
537.2 537.2
110.7 110.7
25.6
25.6
683.1 51519.7 24933.8
Proredni
19.8
19.8
2.8
Ukupna planirana seča za prethodno ureñajno razdoblje ostvarena je sa 48,4 % po zapremini.
Seče obnove su realizovane sa 49,0 %, dok su prorede izvršene sa 2,9 % planirane zapremine. Slučajni
prinos je ostvaren sa 2,8 m3, a koji, zapravo čine bespravne seče.
Razlog neispunjenja plana korišćenja je posledica, pre svega nepristupačnosti dela sastojina
planiranih za seču.
6.2.4. Dosadašnji radovi na izgradnji šumskih saobraćajnica
U prethodnom ureñajnom periodu je planirana izgradnja puta Kraku lung u dužini od 5 km, a
urañena je deonica u dužini od 1,1 km koja otvara 113, 114, 115. i 123. odeljenje. Takoñe, su rañene
redovne popravke i održavanje postojećih putnih pravaca.
6.2.5. Dosadašnji radovi na korišćenju ostalih šumskih proizvoda
U prethodnom ureñajnom periodu na području gazdinske jedinice „Zlotske šume” nije
organizovan otkup, niti bilo kakvo korišćenje ostalih šumskih proizvoda. U narednom ureñajnom
periodu bi trebalo više pažnje posvetiti korišćenju potencijala koje pružaju šume ovog područja, a
vezano za korišćenje ostalih proizvoda šuma.
6.2.6. Pregled izvršenih bespravnih seča u periodu 2004 – 2012. godine
Na području gazdinske jedinice „Zlotske šume” bespravne seče su izvršene u sledećim
odeljenjima:
Tabela br. 30 Izvršenih bespravnih seča u periodu 2002-2011. godine
Vrsta sortimenta
Odeljenje
Tehničko drvo
Prostorno drvo
Otpad (m3)
Ukupno
3
3
(m )
(m )
(m3)
140
1.05
0.05
1.10
161
1.27
0.44
1.71
Ukupno
2.32
0.49
2.81
59
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Ukupno je bespravnim sečama posečeno 2,81 m3 drvnih sortimenata. Prijave za počinjene
bespravne seče su procesuirane preko Policijske uprave u Boru.
6.2.7. Opšti osvrt na dosadašnje gazdovanje šumama - ocena uticaja za sadašnje stanje
Procenjujući izvršene radove u proteklom ureñajnom razdoblju u odnosu na one koji su
planirani osnovnom za gazdovanje, može se konstatovati da oni nisu izvršeni u predviñenoj meri.
Procenjujući sadašnje stanje i uzgojne potrebe sastojina na delu površina ove gazdinske jedinice
može se konstatovati da gazdovanje nije u potpunosti bilo u skladu sa uzgojnim potrebama sastojina.
Ostvarenje planova na gajenju šuma je 0,3 %, dok su planovi na korišćenju ostvareni sa 48,4
%.
Osnovni razlog neispunjenja planova gajenja leži u činjenici da nisu urañena planirana
pošumljavanja goleti sa svim pratećim planiranim radovima, kao i zbog toga što nije bilo potrebno
popunjavati mlade sastojine. Plan korišćenja nije izvršen u najvećoj meri zbog nedovoljne otvorenosti
dela gazdinske jedinice.
U ovom ureñajnom periodu, kad su u pitanju sastojine gazdinske jedinice „Zlotske šume”,
glavni akcenat bi trebalo staviti na obnavljanje prezrelih sastojina, rekonstrukciju dela devastiranih i
prezrelih sastojina, kao i dalje poboljšanje sveukupnog stanja sastojina.
60
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
7.0. PLANIRANJE UNAPREĐIVANJA STANJA I OPTIMALNOG
KORIŠĆENJA ŠUMA
Poglavlje planiranja unapreñivanja stanja i optimalnog korišćenja šuma biće bliže obrazloženo
u stavkama:
- mogući stepen i dinamika unapreñivanja stanja i funkcija šuma;
- ciljevi gazdovanja šumama;
- mere za postizanje ciljeva gazdovanja šumama;
- planovi gazdovanja.
Ovo poglavlje je u celini usklañeno sa Opštom osnovom gazdovanja šumama za Timočko
šumsko područje (2004-2013).
Savremena shvatanja planiranja gazdovanja šumama polaze od načela Ustava Republike Srbije
da je šuma dobro od opšteg društvenog interesa i odredaba Zakona o šumama. Šume se moraju
održavati, obnavljati i koristiti tako da se očuva njihova vrednost, obezbedi trajnost i stalno povećanje
prirasta i prinosa i njihove opštekorisne funkcije.
Planiranje gazdovanja, odnosno vrsta, obim, rok i način izvoñenja radova na gazdovanju
šumama zavise od niza činioca. Pored čisto bioloških činioca značajan uticaj imaju i funkcije šuma,
koje su posebno obrañene, ali i organizacioni i ekonomski činioci. Osnovno je da planirani radovi budu
ostvarivi, odnosno realni.
Dinamika i rok izvoñenja radova se odreñuje poštujući prioritete i dinamiku koju je odredila
ova osnova. Sigurno je da će se prioritet u gazdovanju, s’ obzirom na stanje sastojina, dati radovima na
obnovi i nezi postojećih sastojina, potsticanju podmlañivanja u sastojinama koje su ušle u proces
obnavljanja, čišćenju i oslobañanju podmladka.
Izvršenje planova gazdovanja šumama je obavezno, meñutim, radovi u okiru samog odseka nisu
detaljno razrañeni, te se kod realizacije planova kao nužnost javlja izrada izvoñačkog projekta
gazdovanja (što je i zakonska obaveza) u kome će svi planovi biti detaljno razrañeni na manje površine,
radna polja u okviru odseka.
Dalja detaljna razrada planova, na nivou odseka, je zadatak revirnog inženjera, koji će raditi na
realizaciji ove osnove.
Glavni zadatak ove osnove gazdovanja je da se na osnovu odreñenih ciljeva gazdovanja, odredi
neophodan i realan obim uzgojnih radova kojima bi se postavljeni ciljevi i ostvarili.
7.1. MOGUĆI STEPEN I DINAMIKA UNAPREĐIVANJA STANJA I FUNKCIJA ŠUMA U
TOKU UREĐAJNOG PERIODA ( PROGNOZA ZA 2,3 PERIODA )
Analizirajući sadašnje i buduće potrebe i zahteve u odnosu na ove šume, i u tom kontekstu,
karakteristike i potencijale ovih šuma, treba planirati osnovne pravce razvoja ovog šumskog područja,
koji podjednako zadovoljavaju potrebe i interese društvene zajednice i preduzeća koje gazduje ovim
šumama.
Utvrñivanju mogućeg stepena i dinamike unapreñivanja stanja prethodi, logično utvrñivanje
stanja šuma, njihove osnovne namene, a time i ciljeva gazdovanja šuma.
61
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Glavni problemi koji se javljaju u okviru ove gazdinske jedinice su sledeći:
- velika površina prezrelih bukovih sastojina tj. velika površina sastojina u procesu obnavljanja,
- neadekvatno zdravstveno stanje, proisteklo iz starosti samih sastojina,
- nenormalnost razmera dobnih razreda, naročito izražen manjak mladih sastojina,
- prisustvo devastiranih sastojina,
- velika površina šibljaka,
- velika površina neobraslog zemljišta,
- neadekvatna otvorenost i kvalitet šumskih puteva.
Prioritetni zadaci su:
- obnavljanje prezrelih i zrelih sastojina i uz to povećanje površine sastojina poželjnog uzgojnog
oblika;
- nega mladih i srednjedobnih šuma;
- rekonstrukcija dela devastiranih sastojina;
- povećanje šumovitosti ove gazdinske jedinice;
- sve zadatke planirati sa krajnjim ciljem normalizacije razmera dobnih razreda;
- otvaranje neotvorenih delova gazdinske jedinice i poboljšanje kvaliteta putne mreže;
- zaštita Spomenika prirode „Lazarev kanjon”.
Glavno opredeljenje i orijentacija za sledeća dva, tri ureñajna razdoblja može biti sadržano u
pretpostavci - unapreñivanja i kvalitetnog korišćenja ukupnih potencijala šumskog prostora gazdinske
jedinice u skladu sa svim društvenim potrebama. Ovakvom orijentacijom se obezbeñuje najširi
društveni interes preduzeća koje upravlja šumama kao i interes ostalih preduzeća čija se delatnost
zasniva na korišćenju pojedinih proizvoda ili funkcija šuma ove gazdinske jedinice. Polazeći od ove
orijentacije, potencijala šuma i šumskog zemljišta, i potrebe da se aktivira i unapredi sadašnji stepen
korišćenja potencijala šumskog prostora, mogu se planirati sledeći pravci razvoja:
•
•
•
•
•
povećane biološke stabilnosti ekosistema sprovoñenjem svih planiranih uzgojnih mera,
unapreñenje specifičnih društveno - potrebnih funkcija šuma (zaštita zemljišta, vodozaštita
šuma, obezbeñivanje turističko - rekreativne funkcije, itd.),
unapreñenje proizvodnje i korišćenje drvne mase sa ciljem da se ostvari optimalno korišćenje
proizvodnih potencijala zemljišta u skladu sa osnovnom namenom i ostalim funkcijama šuma,
povećanje šumovitosti ove gazdinske jedinice,
obezbeñivanje trajnosti prinosa i prihoda ujednačavanjem razmera dobnih razreda.
Izvršenje planiranih radova je neophodno kako bi se sastojine dovele u takvo stanje koje će
omogućiti maksimalno korišćenje prirodnih potencijala i istovremeno ispunile osnovnu funkciju šume.
7.2. CILJEVI GAZDOVANJA ŠUMAMA
Ciljevi gazdovanja šumama predstavljaju osnovno opredeljenje i polazni element u planiranju.
Polazeći od položaja ove gazdinske jedinice, kao i od mnogobrojnih potreba, sadašnjih i budućih
utvrñuju se sledeći opšti i posebni ciljevi gazdovanja šumama.
62
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
7.2.1. Opšti ciljevi gazdovanja
Opšti ciljevi gazdovanja šumama propisani su Zakonom o šumama, prema kome se „Šume, kao
dobro od opšteg interesa moraju održavati, obnavljati i koristiti tako da se očuva i poveća njihova
vrednost i opštekorisne funkcije, tj. obezbedi trajnost i zaštita i stalno povećavanje prirasta i prinosa”.
Uslovljeni su kao i njihovo ostvarenje:
- osnovnom namenom kompleksa;
- sadašnjim stanjem šuma;
- prirodnim uslovima za razvoj šuma;
- ekonomskim uslovima (otvorenost i potreba za drvetom).
Obzirom na prirodno stanje i mogućnost obnavljanja šuma u ovoj gazdinskoj jedinici propisuju
se sledeći opšti ciljevi gazdovanja.
Uskladiti mere gazdovanja sa osnovnom namenom kompleksa u kom se pojedine sastojine
nalaze.
Gazdovati zaštićenim prirodnim dobrom Spomenik prirode „Lazarev kanjon” u skladu sa
propisanim stepenom zaštite, kako bi se obezbedila zaštita vrednosti zbog kojih je Spomenik prirode
izdvojen.
Obezbeñivanje uslova za organizovanje turističkih poseta Spomeniku prirode koji se nalazi na
prostoru gazdinske jedinice, a u skladu sa radnjama koje su dozvoljene, imajući u vidu odreñeni stepen
zaštite.
Organizovati trajnu šumsku proizvodnju, zasnovanu na stalnom povećanju i poboljšanju
prirasta i prinosa, uz stalno održavanje šume na svim površinama na kojima ova treba da postoji i uz
istovremeno očuvanje i popravljanje proizvodne snage zemljišta pod šumom, a sve u cilju
omogućavanja trajnog snabdevanja industrije za preradu drveta i ostalih potrošača, kao i poboljšanja
opštekorisnih funkcija šuma.
Tako, u smislu dugoročnog cilja gazdovanja, treba težiti postepenom povećavanju zapremine
drvne mase po površini, kao i povećanju produkcionog potencijala staništa kao odlučujućeg faktora za
proizvodnju najkvalitetnije drvne mase.
Iz ureñajnog perioda u ureñajni period povećavati stepen šumovitosti do postizanja optimalne
šumovitosti.
7.2.2. Posebni ciljevi gazdovanja
Posebni ciljevi gazdovanja šumama su: produkcija drveta, divljači i drugih šumskih proizvoda u
skladu sa potencijalom staništa, zaštita zemljišta od erozije, zaštita i unapreñivanje režima voda, zaštita
klime, zaštita od štetnih imisionih dejstava, organizovanje zaštite prirodnih dobara na području
gazdinske jedinice, održavanje saobraćajnica i objekata koji služe gazdovanju šumama.
Posebni ciljevi gazdovanja proizilaze iz opštih ciljeva gazdovanja šumama. Na definisanje
posebnih ciljeva utiču specifičnost pojedinih gazdinskih jedinica. Odreñivanju posebnih ciljeva
gazdovanja šumama predhodi analiza stanja šuma i osnovnih funkcija šume, a koje značajno utiču na
odreñivanje posebnih ciljeva.
Najznačajniji zahtev koji se postavlja pred buduće gazdovanje ovom gazdinskom jedinicom je
prevoñenje ka stanju koje će uz odgovarajući tip gajenja da omogući maksimalni proizvodni efekat i
biološku stabilnost uz istovremeno obezbeñenje zaštitne i drugih funkcija. Opšte unapreñenje stanja je
osnovni zadatak u narednom periodu (ureñajnom razdoblju), te su u skladu s’ tim utvrñeni posebni
ciljevi gazdovanja.
63
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Posebni ciljevi gazdovanja su objedinjeni u četiri osnovne grupe: biološko-uzgojni, proizvodni,
tehnički i opštekorisni.
Posebni ciljevi gazdovanja šumama u zavisnosti od vremenskog perioda potrebnog za njihovo
ostvarivanje, mogu biti kratkoročni i dugoročni:
a) dugoročni ciljevi, (njihovo ostvarenje se proteže na više ureñajnih razdoblja).
b) kratkoročni ciljevi, (ostvaruju se u toku jednog ureñajnog perioda).
Biološko-uzgojni ciljevi:
Namenska celina 10 – Proizvodnja tehničkog drveta
•
•
•
•
a) Dugoročni ciljevi:
Postepeno dovoñenje sastojina u optimalno (normalno) stanje,
Obnavljanje prezrelih i zrelih sastojina,
Prevoñenje izdanačkih sastojina u visoki uzgojni oblik konverzijom,
Nega mladih, srednjedobnih i dozrevajućih sastojina odgovarajućim merama nege.
•
•
b) Kratkoročni ciljevi:
Obnavljanje prezrelih i zrelih sastojina oplodnim sečama (10351421),
Nega mladih, srednjedobnih i dozrevajućih sastojina (10176421, 10351421, 10360421,
10470421, 10471421, 10472421 i 10475421).
Namenska celina 16 – lovno-uzgojni centar krupne divljači
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
a) Dugoročni ciljevi:
Postizanje broja jedinki glavnih vrsta divljači koji odgovara bonitetu lovišta,
Postizanje odgovarajuće polne i starosne strukture glavnih vrsta divljači,
Postizanje visoke trofejne vrednosti gajenih vrsta divljači,
Postepeno dovoñenje sastojina u optimalno (normalno) stanje u skladu sa definisanom
funkcijom (osnovnom namenom),
Obnavljanje prezrelih i zrelih sastojina oplodnim sečama,
Nega mladih, srednjedobnih i dozrevajućih sastojina odgovarajućim merama nege,
b) Kratkoročni ciljevi:
prihrana divljači,
poboljšanje uslova staništa u lovištu,
stalna kontrola i održavanje broja predatora u lovištu,
odstrel,
Obnavljanje prezrelih i zrelih sastojina oplodnim sečama (16351421),
Nega mladih, srednjedobnih i dozrevajućih sastojina odgovarajućim merama nege prilagoñeno
osnovnoj nameni (16351421, 16360421 i 16475421).
64
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Namenska celina 26 – Zaštita zemljišta od erozije
•
•
•
•
a) Dugoročni ciljevi:
Rekonstrukcija devastiranih sastojina,
Obnavljanje prezrelih i zrelih sastojina,
Nega mladih, srednjedobnih i dozrevajućih sastojina odgovarajućim merama nege.
Održavanje i poboljšavanje zaštitne funkcije ovih šuma.
•
•
•
b) Kratkoročni ciljevi:
Rekonstrukcija devastiranih sastojina (26362421),
Obnavljanje prezrelih i zrelih sastojina oplodnim sečama (26351421),
Održavanje postojeće vegetacija na zaštitnim površinama (26362421).
Namenska celina 66 – stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana)
•
a) Dugoročni ciljevi:
Obezbeñivanje prirodnog razvoja vegetacije i zemljišnog pokrivača,
•
b) Kratkoročni ciljevi:
Sastojine bez gazdinskih intervencija (66267241).
Namenska celina 68 – spomenik prirode
a) Dugoročni ciljevi:
•
•
•
Zaštita izdvojenog spomenika prirode i njegovih vrednosti,
Obezbeñivanje uslova za organizovanje turističkih poseta Spomeniku prirode koji se nalaze na
prostoru gazdinske jedinice,
Obezbeñivanje prirodnog razvoja vegetacije i zemljišnog pokrivača zaštitnih šuma,
b) Kratkoročni ciljevi:
•
•
•
Obeležavanje zaštićenog prirodnog dobra i njegovih granica na za to propisan način.
Postavljanje informativnih tabli, putokaza i oznaka upozorenja za poštovanje uspostavljenog
reda i načina ponašanja na zaštićenom prostoru (u svim gazdinskim klasama sastojina koje
ulaze u namensku celinu 68),
Zaštita i čuvanje izdvojenog Spomenika prirode i njegovih vrednosti (u svim gazdinskim
klasama sastojina koje ulaze u namensku celinu 68),
Održavanje postojeće vegetacije na zaštitnim površinama (u svim gazdinskim klasama sastojina
koje ulaze u namensku celinu 68).
•
Proizvodni ciljevi:
Proizvodnja tehničkog drveta najboljeg kvaliteta;
•
Proizvodnja prostornog drveta za celulozu, industrijsku preradu i ogrev;
•
Gajenje, zaštita i lov divljači;
•
Proizvodnja ostalih proizvoda šuma.
65
Služba za izradu osnova –Zaječar
•
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Tehnički ciljevi:
Izgradnja, rekonstrukcija i održavanje puteva i ostalih infrastrukturnih objekata od značaja za
gazdovanje;
•
Opremanje tehničkim sredstvima koja optimalno odgovaraju orografskim uslovima i načinu
rada;
•
Sekundarno otvaranje izgradnjom vlaka.
Opštekorisni ciljevi:
Pod opštekorisnim funkcijama u smislu ZOŠ, podrazumevaju se pozitivni uticaji šuma na
životnu sredinu, a naročito: zaštitne, hidrološke, klimatske, higijensko-zdravstvene, turističkorekreativne, naučno-istraživačke i odbrambene funkcije. Sprovoñenjem biološko-uzgojnih i
proizvodnih ciljeva istovremeno doprinosimo ispunjavanju opštekorisnih funkcija šuma.
7.3. MERE ZA POSTIZANJE CILJEVA GAZDOVANJA ŠUMAMA
Radi ostvarivanja opštih i posebnih ciljeva gazdovanja šumama utvrñuju se mere koje treba da
omoguće najbolje korišćenje proizvodnih mogućnosti staništa i sastojina.
7.3.1. Uzgojne mere
Izbor sistema gazdovanja
Sistem gazdovanja šumama definisan je odabranim načinom seče i obnavljanja stare sastojine.
Na osnovu sastojinskih prilika u gazdinskoj jedinici i dosadašnjeg gazdovanja, a uvažavajući biološke
osobine vrste drveća, usvojen je sledeći sistem gazdovanja:
Sastojinsko gazdovanje - oplodna seča kratkog podmladnog razdoblja (do 20 godina) –
primenjivaće se u visokim i izdanačkim sastojinama ove gazdinske jedinice.
Sastojinsko gazdovanje – čista seča – primenjivaće se u devastiranim šumama uz obavezno
pošumljavanje (delimično pošumljavanje kod postojanja prirodnog podmlatka) nakon izvršenih
rekonstrukcionih seča.
Izbor uzgojnog oblika
Visoki uzgojni oblik gajenja ostaje kao glavna odrednica u daljem gazdovanju, a kada je ova
gazdinska jedinica u pitanju, kao težnja za konstantnim povećanjem površine u ovom uzgojnom obliku
prevoñenjem izdanačkih sastojina u viši uzgojni oblik.
Izdanačke sastojine konverzijom prevoditi u visoki uzgojni oblik. Na mestima gde je zemljište
kvalitetno, a postojeće izdanačke sastojine dobro koriste taj potencijal, zadržati ih do kraja ophodnje i
putem konverzije ih prevesti u visoki uzgojni oblik.
66
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Izbor vrste drveća
Izbor vrste drveća na području G.J. „Zlotske šume“ treba da se oslanja na ekološku (tipološku)
pripadnost pojedinog lokaliteta. Ekološka pripadnost odreñena je sa zadnja tri broja u oznaci gazdinske
klase. Uzgojnim merama treba pomagati povećanje učešća svih autohtonih biološki i privredno vrednih
vrsta kao što su: mečja leska, beli jasen, gorski javor, mleč, divlja trešnja, lipe, planinski brest i dr.
Kod izbora vrste drveća i razmera smese u cilju što potpunijeg korišćenja proizvodnih
potencijala zemljišta, ali i što potpunijeg osiguranja svih ostalih funkcija šuma treba se pridržavati
pravila "s v a k a v r s t a n a s v o j e s t a n i š t e". Od ovog principa otstupati jedino, kada ne
postoji način da se korišćenjem lokalno zastupljenih vrsta postigne uspeh u vraćanju autohtone
vegetacije na odreñene površine, ali nikako ne koristiti vrste koje se ne javljaju od prirode na širem
području Spomenika prirode i vrste koje bi svojim prisustvom mogle da ugroze vrednosti zbog kojih je
Spomenik prirode i izdvojen.
Izbor načina seče (obnavljanja, korišćenja i nege)
Proredne seče, koristiti kao osnovni način kojim se vrši nega srednjedobnih i dozrevajućih
sastojina.
Sanitarne seče izvoditi u sastojinama ukoliko doñe do pojave sušenja, ili nekog drugog
ugrožavajućeg faktora.
Osnovni način obnavljanja šuma ove gazdinske jedinice je putem oplodnih seča kratkog perioda
za obnavljanje (do 20 godina), primenom pripremnog, oplodnog, naknadnog i završnog seka sa
prirodnim podmlañivanjem (eventulano sa veštačkim potpomaganjem – kompletiranjem podmlatka).
Pri tome se kombinuje više vrsta uzgojnih intervencija u zavisnosti od uzgojnog oblika i konkretnog
stanja sastojine.
Za devastirane sastojine primenjivaće se čista seča uz obavezno pošumljavanje (delimično
pošumljavanje kod poostojanja prirodnog podmlatka).
Izbor načina nege
Nega sastojina sastoji se iz sledećih radova:
-
popunjavanje prirodno obnovljenih površina setvom,
popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom,
seča izbojaka i uklanjanje korova,
okopavanje i prašenje u šumskim kulturama,
čišćenje u mladim prirodnim sastojinama,
prorede u niskim šumama,
prorede u visokim šumama,
prorede u veštački podignutim šumama,
sanitarne prorede.
7.3.2. Ureñajne mere
Mere ureñajne prirode u konkretnim sastojinskim prilikama su: izbor ophodnje i dužine
podmladnog razdoblja kod visokih jednodobnih šuma, ophodnje, konverzionog, rekonstrukcijonog i
67
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
podmladnog razdoblja kod izdanačkih šuma i izbor perioda za postizanje optimalne obraslosti (odnosa
obrasle i neobrasle površine).
a) Odreñivanje ophodnje i dužine podmladnog razdoblja
•
•
•
Za visoke jednodobne sastojine bukve (sastojinska celina: 351) odreñuje se ophodnja od 120
godina, a dužina podmladnog razdoblja u trajanju od 20 godina.
Za veštački podignute sastojine borova (sastojinska celina: 475), veštački podignute sastojine
smrče (sastojinska celina: 470 i 471) i veštački podignute sastojine jele (sastojinska celina: 472)
odreñuje se ophodnja od 80 godina.
Za izdanačke sastojine bukve i drugih sciofita (sastojinska celina: 360 i 361) i izdanačke šume
graba (sastojinska celina: 176), odreñuje se ophodnja od 80 godina, a dužina podmladnog
razdoblja od 20 godina.
b) Izbor rekonstrukcionog razdoblja
Za devastirane sastojine na prostoru G.J. „Zlotske šume“ odreñen je vremenski period u kojem
će se izvršiti rekonstrukciju svih devastiranih sastojina – rekonstrukciono razdoblje od 80 godina.
c) Izbor konverzionog razdoblja
Za prevoñenje izdanačkih sastojina u viši uzgojni oblik putem konverzije, imajući u vidu
stanišne i sastojinske karakteristike šuma ove gazdinske jedinice, kao i površinsku zastupljenost
izdanačkih šuma odreñeno je konverziono razdoblje od 70 godina.
d) Odreñivanje optimalne šumovitosti
Po iskazu površina, površina šumskog zemljišta je 1287,31 ha, a kada se doda i površina
šumskog zemljišta koje se trenutno vodi kao zauzeće (6,15 ha), onda je ukupna površina šumskog
zemljišta 1263,46 ha. Imajući u vidu da površina šumskog zemljišta velika i s’ obzirom na to da se ova
gazdinska jedinica delom nalazi u okviru zaštićenog prirodnog dobra i u okviru otvorenog i zatvorenog
lovišta, gde se očekuje zadržavanje postojećih fitocenoza, kao i normalan razvoj i zastupljenost
divljači, neobrasle površine je potrebno zadržati u odreñenom obimu.
Uzimajući u obzir napred izneto, od ukupne površine od 1263,46 ha izuzeta je površina
šumskog zemljišta u okviru Spomenika prirode „Lazarev kanjon“ i u okviru ograñenog lovišta, kao i
površina goleti, kao najekstremnijih površina za pošumljavanje i tako se došlo se do površine od
866,78 ha površine koja će u ući u kalkulaciju za odreñivanje optimalne šumovitosti.. Za
pošumljavanje te površine ostaje period od 80 godina, s'obzirom da je Opštom osnovom za Timočko
šumsko područje odreñen period od 90 godina za pošumljavanje ove površine. Kako će se u ovom
ureñajnom periodu pažnja prevashodno posvetiti obnavljanju prestarelih sastojina i negovanju mladih
prirodnih sastojina, u ovom ureñajnom periodu biće pošumljeno 23,21 ha, a preostala raspoloživa
površina za pošumljavanje pošumiće se u nekom od narednih ureñajnih perioda. Na taj način postigla
bi se optimalna šumovitost na području ove gazdinske jedinice, a to je 3812,52 ha, ili 85,1 % ukupne
površine gazdinske jedinice.
68
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
7.4. PLANOVI GAZDOVANJA
7.4.1. Plan gajenja šuma
Snimanjem i analizom zatečenog stanja sastojina istovremeno su ocenjene potrebe i mogućnosti
primene šumsko - uzgojnih radova u narednom ureñajnom razdoblju, a u cilju održavanja i poboljšanja
zatečenog stanja sastojina.
Planom gajenja šuma će se obuhvatiti u celini:
Plan obnavljanja i podizanje novih šuma,
Plan rasadničke proizvodnje (proizvodnja šumskog semena i sadnog materijala),
Plan nege šuma.
Radovi na gajenju šuma su planirani u prostoj i proširenoj reprodukciji.
7.4.1.1. Plan obnavljanja i podizanja novih šuma
Na osnovu prikazanog stanja šuma i neobraslih površina zaključuje se da u ovoj gazdinskoj
jedinici postoji velika površina koju treba privesti poželjnom vidu vegetacije (deo šumskog zemljišta),
kao i da devastirane sastojine trerba rekonstrukcijama prevesti u kvalitetniji oblik. Opredeljenje je da se
u ovom ureñajnom periodu uradi rekonstrukcija dela devastiranih sastojina i pošumljavanje manjeg
dela neobrasle površine, imajući u vidu da je Šumska uprava Bor u ovom ureñajnom periodu
opterećena velikom površinom sastojina u obnavljanju, kao i velikom površinom mladih sastojina za
negovanje..
Na osnovu stanja šuma, ciljeva gazdovanja šumama i utvrñenih mera za ostvarenje tih ciljeva,
ovom Osnovom planirano je sledeće:
Prosta reprodukcija
Tabela br.31 Plan obnavljanja i podizanja novih šuma
GK
Veštačko
pošumljavanje
sadnjom
Obnavljanje
oplodnim putem
Popunjavanje
prir. obn.
sastojina setvom
P
Radna
P
P
Radna
P
10351421
ha
305.45
ha
305.45
ha
284.26
ha
56.84
16351421
133.14
133.14
73.61
26351421
26362421
Ukupno
5.37
5.37
2.71
443.96
443.96
360.58
72.09
P
Radna
P
ha
ha
12.26
12.26
12.26
12.26
Popunjavanje
vešt.podig.
kultura
sadnjom
P
Radna
P
ha
ha
Ukupno
P
Radna
P
ha
589.71
ha
362.29
14.71
206.75
147.85
0.54
8.08
24.52
829.06
5.91
14.71
530.76
12.26
12.26
2.45
2.45
Analizom prethodne tabele zaključuje se da je planom obnavljanja i podizanja novih šuma
predviñeno sledeće:
69
Služba za izradu osnova –Zaječar
•
•
•
•
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Veštačko pošumljavanja sadnjom planirano je na površini od 12,26 ha, a vršiće se prilikom
rekonstrukcije devastiranih sastojina,
Obnavljanje oplodnim sečama planirano je na površini od 443,96 ha,
Popunjavanje prirodno podignutih sastojina setvom preventivno je planirano na ukupnoj
površini od 360,58 ha, sa intenzitetom 20 % što daje radnu površinu od 72,09 ha,
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjomu prostoj reprodukciji preventivno je
planirano na ukupnoj površini od 12,26 ha, sa intenzitetom 20 % što daje radnu površinu od
2,45 ha,
Veštačko pošumljavanje sadnjom je planirano pri rekonstrukciji dela sastojina lošeg kvaliteta,
gde će se pošumljavanje raditi samo u slučaju da do kraja ureñajnog perioda ne doñe do prirodnog
obnavljanja predviñene površine, koristeći delimičnu rekonstrukciju kao model pri melioraciji stanja
ovih sastojina (detaljnija razrada načina na koji će se izvesti rekonstrukcija ovih površina nalazi se u 8.
glavi, Smernice za sprovoñenje planova gazdovanja).
Obnavljanje sastojina treba nastaviti na ukupnoj površini od 443,96 ha u zavisnosti koji je sek
oplodne seče planiran.
Popunjavanje prirodno obnovljenih sastojina i veštački podignutih kultura nije obavezan vid
rada i obaviće se samo u slučaju da prirodni podmladak, ili sadnice po pošumljavanju propadnu iz bilo
kog razloga. Trenutnim planom popunjavanja je predviñeno 20 % površine koje će se eventualno
popuniti, ali u skladu sa stanjem tih površina, taj procenat može biti i veći ukoliko tokom ureñajnog
perioda doñe do većeg propadanja podmlatka, odnosno sadnica.
Proširena reprodukcija
Tabela br.32 Plan podizanja novih šuma
GK
Veštačko pošumljavanje
goleti i obešumljenih
površina
Popunjavanje veštački
podignutih kultura
sadnjom
UKUPNO
P
Radna P
P
Radna P
P
Radna P
421
ha
23.21
ha
23.21
ha
23.21
ha
4.64
ha
46.42
ha
27.85
Ukupno
23.21
23.21
23.21
4.64
46.42
27.85
Proširena reprodukcija u ovom ureñajnom periodu planirana je na 23,21 ha i to pošumljavanjem
šumskog zemljišta.
7.4.1.2. Plan rasadničke proizvodnje
Sadnice za ispunjenje, u ovom slučaju, plana pošumljavanja i plana popunjavanja obezbediće se
iz rasadnika „Selište“, ali i iz alternativnih rasadnika ukoliko u rasadniku „Selište“ ne postoji
odgovarajući sadni materijal. Za ispunjenje plana pošumljavanja i popunjavanja neophodno je
proizvesti 106410 komada sadnica crnog bora i bukve, kao i sakupiti 1442 kg semena bukve.
Planom rasadničke proizvodnje predviñeni su broj, vrsta i starost sadnica za pošumljavanje i
kompletiranje prirodno i veštački podignutih sastojina.
70
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Tabela br.33 Sadnice predviñene za radove u prostoj reprodukciji
Vrsta
drveća
Veštačko
pošumljavanje
sadnjom
Crni bor
Bukva
Ukupno
komada
2375
28275
30650
Popunjavanje
prirodno obn.
površina
setvom
Popunjavanje
vešt.podig.
kultura
sadnjom
Ukupno
kg
komada
475
5655
6130
komada/kg
2850
33930/1442
36780/1442
1442
1442
Tabela br.34 Sadnice predviñene za radove u proširenoj reprodukciji
Vrsta
drveća
Veštačko
pošumljavanje
sadnjom
Popunjavanje
vešt.podig.
kultura
sadnjom
Ukupno
Crni bor
Ukupno
komada
58025
58025
komada
11605
11605
komada/kg
69630
69630
Ukupan broj potrebnih sadnica za ovu gazdinsku jedinicu iznosi 106410 komada sadnica crnog
bora i bukve.
Treba imati u vidu da konačni broj sadnica potrebnih za ovaj ureñajni period zavisi od samog
stanja i razvoja obnovljenih i pošumljenih površina, tako da može doći do njegovog smanjenja, ili
povećanja.
Starost sadnica za pošumljavanje i kompletiranje treba da bude 1+0, 2+0, eventualno 1+1, a ako
je to moguće, treba da bude približna starosti sastojine koja se popunjava.
Ukoliko u trenutku pošumljavanja, ili popunjavanja ne postoji odgovarajuća količina, ili vrsta
sadnica na lageru moguće je planiranu vrstu za pošumljavanje zameniti drugom pogodnom vrstom.
Shodno činjenici da se rekonstrukcijom planiraju uglavnom površine na bukovom staništu, alternativne
vrste za planirana pošumljavanja mogu biti gorski javor, beli jasen, smrča i crni bor, prilagoñeno
konkretnim stanišnim situacijama.
7.4.1.3. Plan nege šuma
Ovaj plan obuhvata sve radove na nezi šuma od momenta podizanja nove sastojine pa do
zrelosti za seču.
71
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Tabela br.35 Plan nege šuma
Seča izbojaka
i uklanjanje
korova ručno
GK
421
Okopavanje i
prašenje u
kulturama
P
Radna
P
P
Radna
P
ha
23.21
ha
46.42
ha
23.21
ha
46.42
Čišćenje u prir.
sastojinama
P
Radna
P
P
Radna
P
ha
ha
ha
0.53
10176421
10351421
Prorede u vis,
izdana, veštačk.
sastojinama i
sanitarne sece
197.92
74.62
P
Radna
P
ha
ha
46.42
ha
92.84
0.53
0.53
0.53
3.00
3.00
200.92
200.92
144.48
144.48
219.10
219.10
10470421
5.72
5.72
5.72
5.72
10471421
2.36
2.36
2.36
2.36
10472421
0.76
0.76
0.76
0.76
10360421
197.92
74.62
Ukupno
10475421
16351421
48.34
48.34
7.99
3.36
7.99
3.36
7.99
51.70
7.99
51.70
16360421
3.13
3.13
43.12
43.12
46.25
46.25
16475421
26351421
0.63
0.63
2.71
2.71
0.63
2.71
0.63
2.71
326.72
326.72
211.95
211.95
24.52
609.61
49.04
680.55
26362421
Ukupno
12.26
35.47
24.52
70.94
12.26
35.47
24.52
70.94
Planom nege šuma u gazdinskoj jedinici „Zlotske šume” planirani su sledeći radovi:
•
•
•
•
Seča izbojaka i uklanjanje korova ručno (513) potrebno je izvršiti na radnoj površini od
70,94 ha,
Okopavanje i prašenje u kulturama (518) potrebno je izvršiti na radnoj površini od
70,94 ha,
Čišćenje u mladim prirodnim sastojinama (526) treba sprovesti na površini od 326,72
ha,
Prorede se planiraju na površini od 211,95 ha.
Ukupan plan nege šuma u gazdinskoj jedinici „Zlotske šume” iznosi 609,61 ha, odnosno 680,55
ha radne površine.
Svi radovi se moraju detaljno planirati u izvoñačkim planovima.
7.4.2. Plan zaštite šuma
Zakonom o šumama ("Sl. glasnik RS", br. 30/10) propisano je da su korisnici šuma dužni da
preduzmu mere radi zaštite od požara i drugih elementarnih nepogoda, insekatskih kalamiteta, biljnih
bolesti, štetočina i drugih šteta. Za ovaj ureñajni period, u cilju preventivne zaštite planiraju se sledeće
mere:
•
Praćenje i zaštita šuma od požara, posebno u kritičnim mesecima (u toku leta), postavljanje
znakova zabrane loženja vatre i organizovanje u cilju blagovremenog intervenisanja;
72
Služba za izradu osnova –Zaječar
•
•
•
•
•
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Čuvanje šuma od bespravnog korišćenja i zloupotrebe;
Zabrana pašarenja gde je započeto prirodno obnavljanje i u mladim šumskim kulturama;
Praćenje eventualne pojave sušenja šuma i gradacije štetnih insekata, te u skladu pojave istih
blagovremeno obaveštavanje specijalističkih službi radi postavljanja tačnih dijagnoza i
odreñivanja mera za njihovo suzbijanje;
Potrebno je uspostaviti zaštitne šumske zone duž i oko reka i potoka sastavljenih od autohtonih
vrsta drveća, tako da u tim situacijama i na takvim mestima ne sprovoditi pravilo po kome se
pojedine planirane seče moraju sprovoditi po celoj površini odseka. Dakle, potrebno je da se
ove površine izuzmu iz površina odseka predviñenih za seču, osim pri planiranim sečama
obnavljanja, kada se na opisanim površinama javlja zadovoljavajuć podmladak u potrebnom
obimu. Izuzimanje ovih površina neće u bitnoj meri uticati na gazdovanje odsecima u kojima se
one javljaju, a etat u odsecim, gde postoje ovakve situacije, je i planiran sa umanjenjem koje bi
se ostvario na ovim površinama;
Uspostavljanje šumskog reda nakon izvršenih seča.
S' obzirom da se na delu površine gazdinske jedinice proglašen Spomenik prirode „Lazarev
kanjon” potrebno je sa naročitom pažnjom pratiti stanje sastojina koje se nalaze u okviru ovog
zaštićenog dobra. Ukoliko doñe do nekog većeg pogoršanja stanja sastojina u okviru gazdinske jedinice
potrebno je sprovesti adekvatne šumarske mere, koje nisu mogle biti planirane ovom Osnovom, a uz
saglasnost Zavoda za zaštitu prirode i resornog Ministarstva.
7.4.3. Plan korišćenja šuma
Plan korišćenja za ovu gazdinsku jedinicu rañen je uz poštovanje principa "iz malog u veliko",
gde su sagledane potrebe svake sastojine pojedinačno, kao i uz poštovanje principa trajnosti prinosa i
prihoda, pa su svi radovi na najvišem planskom nivou projektovani sa krajnjim ciljem poštovanja ovog
principa.
Tabela br.36 Plan korišćenja šuma
Gazdinska
klasa
10176421
10351421
10360421
10361421
10470421
10471421
10472421
10475421
NC 10
16351421
16360421
16361421
16362421
16475421
NC 16
26351421
26360421
P
ha
5.81
422.45
305.85
1.07
5.72
2.36
0.76
14.59
758.61
262.01
66.04
0.51
29.79
0.63
358.98
5.37
4.10
Stanje šuma
V
m3
m3/ha
407.1
70.1
80414.9
190.4
24890.5
81.4
130.4
121.9
1453.2
254.1
536.2
227.2
255.8
336.6
4558.5
312.4
112646.6 148.5
53309.9
203.5
7683.2
116.3
16.1
31.5
1640.7
55.1
241.0
382.5
62890.8
175.2
872.8
162.5
402.2
98.1
Iv
m3
13.9
1285.9
943.2
3.8
61.3
23.2
8.0
208.3
2547.7
929.8
262.2
0.6
25.4
9.2
1227.2
18.6
11.6
m3/ha
2.4
3.0
3.1
3.5
10.7
9.8
10.6
14.3
3.4
3.5
4.0
1.2
0.9
14.6
3.4
3.5
2.8
73
Glavni
prinos
m3
69737.4
69737.4
23867.4
23867.4
602.4
Pretho.
prinos
m3
15.4
106.2
4644.7
Ukupan
prinos
m3
15.4
69843.6
4644.7
Intezitet seče
V
Iv
%
%
3.8
11.1
86.9
543.1
18.7
49.2
171.0
63.3
25.6
476.2
5502.4
77.0
1433.9
171.0
63.3
25.6
476.2
75239.8
23944.4
1433.9
11.8
11.8
10.0
10.4
153.3
44.9
18.7
27.9
27.3
32.0
22.9
713.5
257.5
54.7
36.5
1547.4
36.5
25414.9
602.4
15.2
78.7
69.0
39.7
351.9
323.9
Služba za izradu osnova –Zaječar
Gazdinska
klasa
26362421
NC 26
66267241
68267241
NC 66
68360421
NC 68
Ukupno GJ
P
ha
96.29
105.76
1488.71
227.13
1715.84
6.55
6.55
2945.74
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Stanje šuma
V
m3
m3/ha
4390.8
45.6
5665.7
53.6
366.1
366.1
181569.2
55.9
55.9
61.6
m3
61.8
91.9
m3/ha
0.6
0.9
Glavni
prinos
m3
524.5
1126.9
12.0
12.0
3878.8
1.8
1.8
1.3
94731.7
Iv
Pretho.
prinos
m3
Ukupan
prinos
m3
524.5
1126.9
Intezitet seče
V
Iv
%
%
11.9
84.9
19.9
122.6
7049.8
101781.5
56.1
262.4
Ukupan prinos u G.J. “Zlotske šume” iznosi 101781,5 m3. Glavni prinos (seče obnavljanja)
planirane su u iznosu od 94731,7 m3 (93,1 %), a prethodni prinos (proredne seče) u iznosu od 7049,8
m3 (6,9 %).
Kod zrelih jednodobnih sastojina, u zavisnosti od zatečenog stanja, stepena očuvanosti i uslova
za podmlañivanje, oplodni sek je kalkulisan sa 30-50 % od zatečene zapremine, dok je naknadni sek
kalkulisan, u zavisnosti od učešća podmlatka i sa većim intenzitetima od 50 % od zatečene zapremine.
Procenat zahvata kod završnih sekova je 100 % od zatečene zapremine. Kod rekonstrukcionih seča
intenzitet je kalkulisan sa 100 % od dubeće zapremine, a izuzete su samo zaštićene vrste i pojedinačna
vredna stabla, meñutim predviñena je mogućnost da se seča vrši u dva navrata, kako bi se uz primenu
postulata delimične rekonstrukcije, iskoristio eventualni potencijal postojećih sastojina za
plodonošenjem, tj. obnavljanjem (detaljnije u 8. glavi, Smernice za sprovoñenje planova gazdovanja).
Intenzitet prorednih seča zavisio je od osnovne namene, dosadašnjeg gazdovanja, stanišnih i
sastojinskih prilika i kretao se od 8 -15 % kod proreda sanitarnog karaktera, do 26 % kod selektivnih, s’
tim što se ukupan intenzitet prorede u odnosu na prirast kretao do 66 % od ukupnog desetogodišnjeg
zapreminskog prirasta.
Realizacija prinosa u odnosu na sastojinu (odsek) je obavezna po površini, a po zapremini može
da odstupi +/-10 %, osim u slučaju ralizacije prinosa završnim sekom oplodne seče, kao i čistom sečom
(Pravilnik.... član 46).
Ukupan intenzitet seče od 56,1 % udela u kupnoj zapremini i 262,4 % udela u zapreminskom
prirastu je u skladu sa smernicama iz Opšte osnove i obezbeñuje trajnost prinosa i prihoda na nivou
šumskog područja. Takoñe, se ovom površinom završnih sekova (to se detaljnije vidi u sledećem
poglavlju), samo donekle kompenzuje nedostatak završnih sekova, odnosno mladih sastojina u ostalim
gazdinskim jedinicama i koliko je moguće popravlja razmer dobnih razreda sečenih gazdinskih klasa.
7.4.3.1. Plan seča obnavljanja jednodobnih šuma
Planom seča obnavljanja jednodobnih šuma obuhvaćene su zrele i prezrele visoke sastojine
bukve, kao i deo devastiranih.
Tabela br. 37 Plan obnavljanja jednodobnih sastojina prikazan po vrstama seča
Vrsta seče
Odeljenje
Odsek
Gazdinska
klasa
Povrsina
radova
(ha)
Prinos
(m3)
Čista seča (Rekonstrukcione seče)
14
14
102
b
e
c
26362421
26362421
26362421
1.29
0.95
8.10
81.0
27.5
337.0
74
Služba za izradu osnova –Zaječar
Vrsta seče
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Odeljenje
Čista seča (Rekonstrukcione seče)
103
Ukupno Čista seča (Rekonstrukcione seče)
Odsek
Gazdinska
klasa
d
26362421
69
a
75
e
81
a
90
b
Oplodna seča (oplodni sek) kratkog perioda za
93
b
obnavljanje
102
b
102
d
112
a
112
d
Ukupno Oplodna seča (oplodni sek) kratkog perioda za obnavljanje
14
16
25
26
27
28
36
37
62
65
65
66
67
67
67
67
67
68
68
69
69
70
72
73
74
76
76
76
83
83
83
83
83
85
Oplodna seča (završni sek) kratkog perioda za obnavljanje
75
a
c
f
a
a
a
b
a
a
a
c
b
c
e
g
h
i
a
b
b
c
a
a
a
b
a
b
c
e
g
h
j
l
a
16351421
16351421
16351421
26351421
10351421
10351421
10351421
16351421
16351421
26351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
10351421
Povrsina
radova
(ha)
Prinos
(m3)
1.92
12.26
16.72
0.68
7.12
2.66
4.60
2.67
0.61
3.63
2.84
41.53
2.71
6.90
0.26
4.31
30.92
17.02
9.54
1.84
5.72
15.51
0.35
4.88
0.21
0.82
0.93
0.26
0.25
13.78
0.51
11.21
2.63
5.77
1.55
26.21
0.83
0.65
1.22
0.38
0.34
1.42
0.60
0.77
0.92
17.25
79.1
524.5
1684.8
148.8
713.8
147.4
1294.7
176.9
156.5
387.2
385.8
5095.8
455.0
1685.5
36.2
677.6
5863.9
2508.6
2190.7
282.7
1741.9
4668.7
122.3
894.3
18.3
108.4
141.1
29.0
73.5
1054.5
74.6
2412.0
971.3
923.2
250.0
5141.2
152.5
138.6
438.5
98.3
110.5
532.6
364.2
224.6
151.2
5145.6
Služba za izradu osnova –Zaječar
Vrsta seče
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Odeljenje
Odsek
87
a
90
a
93
a
96
a
96
b
97
a
97
b
98
a
Oplodna seča (završni sek) kratkog perioda za obnavljanje
98
b
99
a
100
a
100
d
101
a
101
b
102
a
103
e
103
g
103
j
105
a
105
b
105
c
105
d
105
f
105
g
106
d
112
b
112
c
113
c
113
d
115
a
116
a
117
e
121
d
121
e
Ukupno Oplodna seča (završni sek) kratkog perioda za obnavljanje
16
32
32
71
76
78
78
80
83
92
96
104
Oplodna seča (naknadni sek) kratkog perioda za
obnavljanje
76
a
c
f
a
d
a
c
a
i
b
c
c
Gazdinska
klasa
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
16351421
10351421
10351421
16351421
Povrsina
radova
(ha)
Prinos
(m3)
23.22
11.97
13.54
3.87
1.14
12.73
2.70
17.04
1.45
13.12
2.25
2.12
6.15
0.68
6.94
0.80
1.05
0.65
5.97
1.58
1.42
0.87
0.50
0.20
3.29
3.13
2.15
0.55
0.25
12.95
15.39
1.00
0.21
1.23
360.58
0.97
1.89
0.50
2.72
0.94
9.21
2.15
7.97
1.16
7.57
1.85
1.51
7957.5
4042.9
3368.0
980.6
358.8
3813.5
766.9
2426.5
203.0
2487.9
815.8
522.6
1350.3
125.1
890.1
173.6
251.7
146.1
1979.9
506.0
244.7
382.3
140.3
92.4
1051.8
380.1
370.0
229.3
21.1
2528.2
3145.0
135.8
60.7
216.8
81846.4
127.7
294.9
75.2
348.5
132.0
1202.4
224.2
850.1
143.0
2528.9
656.4
225.7
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Vrsta seče
Odeljenje
Odsek
Gazdinska
klasa
Oplodna seča (naknadni sek) kratkog perioda za
obnavljanje
104
e
16351421
121
c
10351421
Ukupno Oplodna seča (naknadni sek) kratkog perioda za obnavljanje
UKUPNO SEČE OBNAVLJANJA JEDNODOBNE
Povrsina
radova
(ha)
Prinos
(m3)
2.88
0.53
41.85
365.0
91.1
7265.0
456.22
94731.7
U ovom ureñajnom periodu planirana su čiste seče u cilju rekonstrukcije devastiranih sastojina i
sastojina neadekvatnog stanja na 12,26 ha. Oplodne seče kratkog perioda za obnavljanje su planirane
na 443,96 ha i to oplodni sek na 41,53 ha, završni sek 360,58 ha i naknadni sek na 41,85 ha.
Planom seča obnavljanja, u ovom ureñajnom periodu, obuhvaćene su sastojine na površini od
456,22 ha sa ukupnim prinosom od 94731,7 m3.
Shodno zastupljenosti u gazdinskoj jedinici, najveću zastupljenost u procesu obnavljanja imaju
visoke sastojine bukve i to gazdinska klasa 10351421 - visoka šuma bukve na staništu šume planinske
bukve i ista ta gazdinska klasa samo u okviru namenske celine 16.
Znatna površina sastojina u kojima je propisan završni sek je logičan sled u gazdovanju ovim
šumama, a opravdanje stoji i u smernicama Opšte osnove gazdovanja šumama, kao i u činjenici da u
ostalim gazdinskim jedinicama redom nedostaju završni sekovi, odnosno mlade sastojine u potrebnom
obimu.
7.4.3.2. Plan prorednih seča šuma
Proredni prinos je u funkciji daljeg negovanja sastojina u razvoju, a obračunat je u okviru
ukupne analize mogućnosti korišćenja (namene površina), polazeći od zatečenog stanja sastojina,
stepena očuvanosti, strukturnih osobina, zdravstvenog stanja i starosti i posebno analizirajući
dosadašnji uzgojni tretman ovih šuma i njegov uticaj na zatečeno stanje.
Proredni prinos je kalkulisan za svaku sastojinu posebno. Kalkulacija je vršena tako što je
prinos odreñen intenzitetom zahvata u odnosu na obrast i zapreminu sastojine, pri čemu se vodilo
računa da etat ne preñe 2/3 vrednosti desetogodišnjeg zapreminskog prirasta date sastojine. Prema tome
etat sastojine je odreñen na osnovu stanja konkretne sastojine, njene zapremine, obrasta i zapreminskog
prirasta, a ukupan etat gazdinske klase dobijen je zbirom etata pojedinih sastojina koje pripadaju datoj
gazdinskoj klasi.
Tabela br.38 Plan proreda
Gazdinska Površina Zapremina
klasa
ha
m3/ha
10176421
10351421
10360421
10470421
10471421
10472421
10475421
NC 10
16351421
16360421
0.53
3.00
144.48
5.72
2.36
0.76
7.99
164.84
3.36
43.12
Prirast
m3/ha
144.3
183.6
139.5
254.1
227.2
336.6
300.1
154.2
141.4
158.1
4.5
5.5
5.3
10.7
9.8
10.6
14.3
6.0
4.5
5.3
77
Seča ( m3)
/ ha Ukupno
29.0
35.4
32.2
29.9
26.8
33.7
59.6
33.4
22.9
33.3
15.4
106.2
4644.7
171.0
63.3
25.6
476.2
5502.4
77.0
1433.9
Intezitet
prorede
20
19
23
12
12
10
20
22
16
21
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Gazdinska
klasa
Površina
ha
Zapremina
m3/ha
Prirast
m3/ha
16475421
NC 16
UKUPNO GJ
0.63
47.11
211.95
382.5
159.9
155.5
14.7
5.4
5.9
Seča ( m3)
/ ha Ukupno
58.0
32.9
33.3
Intezitet
prorede
36.5
1547.4
7049.8
15
21
21
Kao što se može videti iz navedene tabele planom prorednih seča u ovom ureñajnom periodu
planirano je 7049,8 m3, što pretstavlja ukupno 6,9 % ukupnog planiranog etata. Odabrani intenzitet
seča u punoj meri zavisi od svake konkretne sastojine tako da je prosečni intenzitet prorede za celu
gazdinsku jedinicu 21 %. Planom prorednih seča planirane su selektivne i uzgojno-sanitarne prorede.
Imajući u vidu zahteve kojima treba da udovolje ova sastojine, neophodno je u njima forsirati
one vrste drveća koje uvećavaju biološka, proizvodna, estetska i zaštitna svojstva ovih šuma. Osnovni
cilj prorednih seča je da se prirodnom selekcijom i šumsko-uzgojnim odabiranjem u sastojinama
reguliše sastav šume, utiče na formiranje krošnji, oblika debla, poveća otpornost i poboljša zdravstveno
stanje sastojina.
7.4.3.3. Ukupan prinos od seča šuma
Tabela br.39 Ukupan prinos
Vrsta prinosa
Plan prorednih
seča
Plan seča
obnavljanja
jednodobnih
m3
7049.8
/
7049.8
m3
/
94731.7
94731.7
Prethodni
Glavni
UKUPNO GJ
Ukupno
m3
7049.8
94731.7
101781.5
%
6.9
93.1
100.0
Ukupan prinos koji će se ostvariti od seča šuma za 10 godina iznosi 101781,5 m3.
7.4.3.4. Odnos plana seča šuma u opštoj i posebnim osnovama gazdovanja šumama
Odnos plana seča šuma za G.J. „Zlotske šume” predviñen u opštoj osnovi gazdovanja šumama i
ovoj Osnovi gazdovanja šumama prikazan je u sledećoj tabeli (podatak iz Opšte osnove gazdovanja
šumama, je redukovan za plan seča koji se odnosio na površinu koja je izlučena iz sadašnje gazdinske
jedinice „Zlotske šume“, a sad pripada novoformiranoj gazdinskoj jedinici „Dubašnica“):
Tabela br.40 Odnos OOGŠ i OGŠ
PLANIRANO
Glavni
m3
50836.6
OOGŠ
Prethod.
m3
683.1
Ukupno
m3
51519.7
Glavni
m3
94731.7
OGŠ
Prethod.
m3
7049.8
78
Ukupno
m3
101781.5
RAZLIKA
OOGŠ – OGŠ
Glavni
Prethod. Ukupno
m3
m3
m3
-43895.1 -6366.7
-50261.8
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Analizom prethodne tabele zaključuje se da je planirani prinos u ovom ureñajnom periodu veći
od planiranog prinosa OOGŠ za 50261,8 m3. Glavni prinos je veći za 43895,1 m3, dok je prethodni
prinos veći za 6366,7 m3.
Ovakav planirani prinos, odnosno nepodudarnost sa planom iz OOGŠ posledica je načina na
koji je svoñenjem podataka prenet plan iz starih Posebnih osnova u Opštu osnovu gazdovanja šumama,
ne uzimajući u vid povećanje u prinosu koje se ostvaruje završnim sekom, a naročito imajući u vidu
nagomilanu masu na mestima gde nije urañeno planirano obnavljanje u prethodnom ureñajnom
periodu. S’ druge strane u delu gde se Opšta osnova bavila ujednačavanjem razmera dobnih razreda i
gde su projektovane površine na kojima će se završiti sa obnavljanjem, tamo su logično, po gazdinskim
klasama, date površine završnog seka i u njima treba tražiti opravdanje za ovakav plan korišćenja
šuma.
7.4.3.5. Odnos obima radova na gajenju šuma i obima seča šuma
Prema Zakonu o šumama izvršeni obim radova na gajenju šuma u tekućoj godini mora biti po
vrsti i obimu srazmeran obimu izvršenih seča šuma u prethodnoj godini i taj se odnos mora utvrditi
posebnom osnovom gazdovanja šumama.
Za ocenu odnosa izmeñu radova na gajenju šuma i obima seča služi odnos izmeñu površine na
kojoj su planirani radovi na gajenju i 1000 m3 bruto sečive drvne zapremine, tj. obim radova na gajenju
šuma u odnosu na planirani ukupni prinos.
Tabela br. 41 Odnos obima radova na gajenju šuma i obima seča šuma
Red.
br.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
Vrsta rada
Radna
površina
ha
Obim radova na
1000m3
P / E (ha/1000m3)
313
414
23.21
4.64
27.85
0.2
0.0
0.3
311
317
411
414
513
518
526
443.96
12.26
72.12
2.45
70.94
70.94
326.72
13.95
188.13
6.36
3.51
1211.34
1239.19
4.4
0.1
0.7
0.0
0.7
0.7
3.2
0.1
1.8
0.1
0.0
11.9
12.2
Šifra
PROŠIRENA
REPRODUKCIJE ŠUMA
Veštačko pošumljavanje goleti i neob. povr.
Popunj. veš. podig. kul. sadnjom
Svega
RADOVI PROSTE
REPRODUKCIJE ŠUMA
Obnavljanje prir. putem oplod. seč.
Veštačko pošumljavanje sadnjom
Popunj. prir. obnov. sast. setvom
Popunj. veš. podig. kul. sadnjom
Seča izbojaka i uklan. korova ručno
Okopavanje i prašenje u kulturama
Čiš.u mladim prir. sastojinama
Prorede u veš. pod. sastojinama
Prorede u niskim šumama
Prorede u visokim šumama
Uzgojno-sanitarne prorede
Svega
UKUPNO G. J.
79
532
533
534
535
/
/
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Iz tabele se vidi da na 1.000 m3 bruto posečene drvne mase treba izvršiti ukupno uzgojne
radove na radnoj površini od 12,2 ha. Ovaj odnos nam pokazuje da su planirani radovi na gajenju šuma
srazmerni obimu planiranih seča, pa je tako realno očekivati da u tekućem ureñajnom razdoblju budu
izvršeni.
7.4.3.6. Plan korišćenja ostalih šumskih proizvoda
Korišćenju ostalih šumskih proizvoda (šumski plodovi, lekovito bilje, pečurke i dr.) u narednom
periodu mora se posvetiti daleko više pažnje u smislu sakupljanja i otkupa istih. Polazeći od toga da se
biodiverzitet i biološki resursi štite i koriste na način koji omogućava njihov opstanak, raznovrsnost,
obnavljnje i unapreñivanje, Vlada Republike Srbije donela je Uredbu o stavljanju pod kontrolu
korišćenja i prometa divlje flore i faune (Sl. Gl. RS. Br. 31/2005). Sakupljanje, korišćenje i promet
zaštićenih vrsta stavlja se pod kontrolu radi obezbeñivanja njihovog održivog korišćenja sprečavanjem
sakupljanja tih vrsta iz prirodnih staništa u količinama i na način kojim bi se ugrozio njihov opstanak u
budućnosti, struktura i stabilnost životnih zajednica. S’ tim u vezi, eventualno organizovanje
sakupljanja i otkupa ostalih šumskih proizvoda mora biti u skladu sa postojećom zakonskom
regulativom u cilju sprečavanja prekomernog korišćenja.
Od jestivih gljiva koje se javljaju u uslovima ove gazdinske jedinice treba izdvojiti bukovaču
(Pleurotus ostreatus) i sunčanice (Macrolepiota procera). Procenjeni približni prinos jestivih gljiva
(prema N. Bojadžiću) za površine za koje se pretpostavlja da su prirodna staništa pomenutih vrsta
gljiva gazdinske jedinice „Zlotske šume“, iznosi 68733,8 kg na godišnjem nivou (28,6 kg/ha x 2403,28
ha =68733,8 kg). Shodno procenjenoj količini jestivih vrsta gljiva na području gazdinske jedinice
„Zlotske šume“, pretpostavka je da se uz poštovanje svih zakonskih obaveza i normi, sa ove površine
može iskoristiti trećina ukupnog procenjenog prinosa (68733,8 kg/god x 1/3 = 22911,3 kg/god), što za
deset godina iznosi 229113 kg (22911,3 kg/god x 10 god = 229113 kg).
Od lekovitog bilja koje raste na ovom području izdvaja se hajdučka trava (Ahilleae
millefolium), majčina dušica (Thymus sp.), kamilica ( Matricaria chamomilla), kantarion (Hypericum
perforatum) i dr. Takoñe, je moguće sakupiti znatne količine plodova gloga, drena i šipurka, a
interesovanje vlada i za cvetom zove i lipa. Procenu količina ovih nedrvnih proizvoda nemoguće je
preciznije dati, jer ne postoji nikakav osnov za to, s’ obzirom da se otkup ovih proizvoda sa prostora
gazdinske jedinice „Zlotske šume“ nije vršio.
Ovde se predlaže da se planirane količine iskažu u godišnjim planovima.
Takoñe, je potrebno voditi računa da se ne sakupljaju i koriste vrste zaštićene kao prirodne
retkosti.
Ostali proizvodi šume (šumski plodovi, lekovito bilje), kao i ostali proizvodni potencijali
povšina koje su date na gazdovanje JP „Srbijašume“ (pašnjaci), deo su koncepta kompleksnog
korišćenja šuma, a njihovo korišćenje i unapreñenje predstavlja logičku komponentu kompleksnog
gazdovanja potencijalima šuma, a naročito kao deo koncepta proizvodnje hrane u brdsko - planinskom
području, zaustavljanje depopulacije ovih područja, sa svim povoljnim posledicama koje bi se time
postigle.
Paša
Pitanje paše je regulisano Zakonom o šumama. Po tom zakonu onaj ko gazduje šumama dužan
je da odreñuje mesto i propisuje uslove za pašu, vrstu i broj grla kao i nadoknadu za pašu vodeći računa
o postavljenim ciljevima gazdovanja.
U uslovima ove gazdinske jedinice paša je zabranjena u šumama u kojima je u toku prirodno
obnavljanje.
80
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
U prethodnom periodu nije ostvaren prihod od pašarenja, niti je vršena evidencija broja i vrste
stoke na području g.j. „Zlotske šume“, tako da ne postoje podaci koji bi mogli biti korišćeni u
kalkulaciji prihoda od pašarenja.
7.4.4. Plan unapreñivanja stanja lovne divljači
S’ obzirom da se gazdinska jedinica „Zlotske šume” celom svojom površinom nalazi u okviru
lovišta „Zlotske šume - Crni vrh“, tako je i plan unapreñivanja stanja lovne divljači vezan za ovo
lovište. Imajući u vidu prirodne uslove, vrste divljači koje se nalaze na ovom prostoru, kao i
mogućnosti organizovanja lovnog turizma posebni ciljevi gazdovanja u ovim lovištima su:
•
•
•
postizanje broja jedinki glavnih vrsta divljači do ekonomskog kapaciteta;
postizanje odgovarajuće polne i starosne strukture glavnih vrsta divljači;
postizanje visoke trofejne vrednosti gajenih vrsta divljači;
Shodno zacrtanim ciljevima gazdovanja u ovom lovištu predviñene su i adekvatne mere za
sprovoñenje ciljeva u delo:
• prihrana divljači;
• poboljšanje uslova staništa u lovištu;
• stalna kontrola i održavanje broja predatora u lovištu;
• odstrel.
Prema lovno – produktivnim površinama i bonitetima za gajene vrste divljači utvrñuje se
ekonomski kapacitet za pojedina lovišta. U sledećoj tabeli su dati boniteti za pojedina lovišta, kao i
lovno produktivne površine:
Tabela br.42 Kapacitet lovišta
Red.
br.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Vrsta divljači
Lovno-produkt.
površina (ha)
L o v i š t e " Zlotske šume-Crni vrh "
Evropski jelen - Cervus elaphus L. 4000
Otvoreni deo lovišta
Evropski jelen - Cervus elaphus L. 800
Ograñeni deo lovišta
Muflon - Ovis musimon L.
500
- Ograñeni deo lovišta
Divlja svinja – Sus scrofa L.
8000
- Otvoreni deo lovišta
Srna – Capreolus capreolus L.
4700
Divokoza - Rupicapra rupicapra L.
800
Bonitet lovišta
II
I
I
II
II
I
Divljač u šumi nalazi mir, zaklon i prirodnu hranu. Prilikom planiranja radova u šumi u interesu
je lovstva da se predhodno izvrši analiza promena koje će u sastojini nastati nakon izvršenja tih radova,
81
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
naročito seča, kao i to koliko će ti radovi prouzrokovati promenu životnih uslova bitnih za život i dalju
reprodukciju pojedinih vrsta divljači.
Detaljni plan lovnog gazdovanja je razrañen u lovnim osnovama, a za svaku lovnu godinu je
obavezna izrada godišnjih planova.
7.4.5. Plan izgradnje šumskih saobraćajnica i drugih objekata u šumi
U ovom ureñajnom periodu, s’ obzirom na postojeću otvorenost ove gazdinke jedinice, planira
se izgradnja novih tvrdih puteva, kao i održavanje postojeće putne mreže. Novi putni pravci otvoriće
sledeća odeljenja: 14, 15, 16, 26, 62, 65, 66, 68, 85, 87, 92, 93, 94, 95, 98. i 99, a ukupna dužina
izgrañenih puteva iznosiće 10,3 km. Rekonstrukcija postojećih putnih pravaca se planira na ukupnoj
dužini od 14,0 km, a ti putevi otvaraju sledeća odeljenja: 23, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 36, 37, 39, 40, 71,
73, 80, 97, 98, 99, 102, 103, 108. i 109.
Održavanje postojećih putnih pravaca podrazumeva sledeće radove:
čišćenje rigola;
čišćenje objekata za odvod vode sa trase puta;
nasipanje udarnih rupa na kolovozu i
nasipanje kolovoza na mestima gde je voda odnela kolovoz.
Za izvršenje svih radova na održavanju saobraćajnica planiraju se radnici u režiji.
7.4.6. Plan zaštite prirodnih dobara
Na području Spomenika prirode „Lazarev kanjon” u smislu održavanja, ureñivanja i razvoja
prirodnog dobra, kao dozvoljene mere predlažu se sledeće:
• Obeležavanje zaštićenog prirodnog dobra i njegovih granica na za to propisan način.
Postavljanje informativnih tabli, putokaza i oznaka upozorenja za poštovanje uspostavljenog
reda i načina ponašanja na zaštićenom prostoru.
• Ograničeno i kontrolisano korišćenje prostora oko Lazarevog kanjona u turističke svrhe u
neureñenim (prirodnim) uslovima, uz Uslove i saglasnost Zavoda za zaštitu prirode.
• Odreñivanje turističkih punktova i vidikovaca.
• Sva geomorfološka, speleološka i druga istraživanja na području Spomenika prirode mogu se
vršiti uz saglasnost Zavoda za zaštitu prirode.
• Izgradnja objekata i izvoñenje radova, odnosno infrastrukturno opremanje, koje je u funkciji
prezentacije i zaštite prirodnog dobra – ureñenje postojećih saobraćajnica, prihvatnih površina, i
dr.
• U sklopu opštih mera za zaštitu faune sisara Spomenika prirode preporučuje se dosledna
primena postojećih mera obuhvaćenih nacionalnom zakonskom regulativom Zakona o zaštiti
prirode, Uredbe o zaštiti prirodnih retkosti, Zakona o lovstvu, Naredbe o stavljanju pod
kontrolu korišćenja i prometa divljih biljnih i životinjskih vrsta, kao i primena mera iz okvira
meñunarodnih ugovora i konvencija prihvaćenih ili ratifikovanih od strane države.
• Uzgojne metode u upravljanju šumama prilagoditi potrebama očuvanja funkcionalnosti i
elastičnosti ekosistema, kao najbolji vid zaštite biodiverziteta; u tom smislu treba:
82
Služba za izradu osnova –Zaječar
•
•
•
•
•
•
•
•
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Voditi računa o broju, položaju, širini i strukturi ekotona;
Maksimalno očuvati horizontalnu i vertikalnu strukturiranost šuma;
Sačuvati kompaktne šumske komplekse na većim površinama; sanitarne seče vršiti strogo
restriktivno i selektivno; ostavljati stara i šuplja stabla u šumi; isto uraditi i sa većinom oborenih
stabala;
Očuvati postojeće površine pod travnatom vegetacijom. Iako je većinom sekundarnog
karaktera, u ivičnim zonama kontakta sa šumom formirala se specifična i srazmerno bogata
fauna ekotona;
Za sve vrste faune sa uskom stanišnom valencom neophodne su mere zaštite staništa, a po
potrebi i obezbeñivanje stanišnih koridora svuda gde je to moguće, uz primenu prethodno
predloženih mera.
Za pojedine vrste napraviti posebne programe očuvanja, sa kompleksom mera karakterističnim
za tu vrstu.
Zadržavanje postojećih trasa saobraćajnica i asfaltiranje isključivo onih saobraćajnica koje će
voditi do planiranog parkinga.
Izrada planskih dokumenata potrebnih za upravljanje zaštićenim prirodnim dobrom (Plan
upravljanja zaštićenim prirodnim dobrom i Program upravljanja).
Na području Spomenika prirode „Lazarev kanjon” u smislu održavanja, ureñivanja, razvoja
prirodnog dobra i sprovoñenja režima zaštite II stepena, kao zabranjene mere propisuju se:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
екsploatacija мineralnih sirovina, uključujući i šljunak, pesak i glinu i otvaranje pozajmišta
kamena i drobine, kao i odlaganje navedenih materijala na zaštićenom području;
gradnja industrijskih objekata za potrebe ekploatacije i prerade drveta i masovne stočarske
proizvodnje;
gradnja stambenih i vikend objekata, osim stambenih i pratećih ekonomskih objekata u okviru
već postojećih domaćinstava i gradjevinskih parcela;
gradnja privremenih ili stalnih stočarskih objekata na državnom, društvenom i zajedničkom
(seoskom) zemljištu;
postavljanje novih nadzemnih i podzemnih objekata elektro-energetske mreže visokog napona i
nadzemnih vodova razvodne elektro i telefonske mreže;
izgradnja novih javnih puteva;
kaptiranje izvora i odvoñenje vode, osim korišćenja Zlotskog vrela u postojećem režimu;
primena hemijskih sredstava i veštačkih ñubriva na prirodnim livadama, pašnjacima i šumskim
površinama;
preoravanje prirodnih livada i pašnjaka;
ispaša na zemljištu u državnoj svojini i progon stoke osim za te namene odreñenim koridorima;
čista seča i krčenje šuma i kresanje lisnika;
lov divljači osim za potrebe održavanja zdravstvenog stanja i brojnosti populacije divokoze;
sadnja ili zasejavanje biljnih vrsta koje ne pripadaju prirodnoj, samonikloj vegetaciji područja
Kučaja, osim poljoprivrednih kultura na postojećim poljoprivrednim površinama;
sakupljanje i korišćenje biljnih i životinjskih vrsta zaštićenih kao prirodne retkosti;
prolazak bez dozvole kroz Lazarev kanjon i kanjone pritoka Lazareve reke;
ulazak u Lazarevu pećinu, pećinu Vernjikicu i u ostale speleološke objekte bez pratnje
ovlašćenih lica, istraživanje i izvoñenje radova u njima i njihovoj okolini bez dozvole;
deponovanje smeća, otpada i produkata dozvoljenih šumskih radova i neregulisano odlaganje
smeća i prirodnog ñubriva u okviru poljoprivrednih domaćinstava;
83
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
U okviru propisanog stepena zaštite potrebno je obezbediti zaštitu i praćenje stanja retkih
biljaka i životinja; očuvanje populacija zaštićenih vrsta; primenu mera u gazdovanju šumama kojima se
osigurava poboljšanje stanja šumskih ekosistema, očuvanje reprezantativnih šumskih sastojina i
florističke i faunističke raznovrsnosti uz reintrodukciju vrsta za koje područje Lazarevog kanjona
predstavlja autohtono stanište; naučna istraživanja; aktivnosti obrazovanja; ureñenje, opremanje i
korišćenje prostora za turističko-rekreativne aktivnosti i retkosti i predeoni lik zaštićenog prirodnog
dobra; korišćenje poljoprivrednog zemljišta na ustaljeni tradicionalni način; obnavljanje sezonskih
stočarskih staništa i vodenica u tradicionalnom arhitektonsko-grañevinskom stilu i obnavljanje i
održavanje poljskih i šumskih puteva.
Detaljnije razrañeni planovi postoje u planskoj dokumentaciji koja se izrañuju za Spomenik
prirode „Lazarev kanjon”, Plan upravljanja Spomenikom prirode „Lazarev kanjon”.
Šumsko gazdinstvo „Timočke šume” poseduje sertifikat SGS-FM/COC-009244, tako da je ova
Osnova gazdovanja šumama izrañena u skladu sa tim. Posebno su obrañene šume visoke zaštitne
vrednosti (HCV šume) u 4. i 8. glavi. Navedene su vredne i zaštićene vrste flore i faune u poglavlju 5.5.
i 5.12, kao i druga literatura gde se mogu naći precizniji podaci. Na kraju treba reći, da su sve planirane
aktivnosti na prostoru gazdinske jedinice u skladu sa načelima dobijenog sertifikata.
7.4.7. Plan ureñivanja šuma
Ova Osnova za gazdovanje šumama važi od 01.01.2014. do 31.12.2023. godine. Za izradu nove
osnove treba početi sa prikupljanjem terenskih podataka u leto 2022. godine, kako bi se njenom
izradom u proleće 2023. godine obezbedio kontinuitet planiranja.
7.4.8. Očekivani efekti gazdovanja šumama
Svi planovi gazdovanja urañeni su sa ciljem da se unapredi sadašnje stanje, tj. postignu
kratkoročni ciljevi gazdovanja koji su u funkciji postizanja dugoročnog opšteg cilja, a to je optimalno
stanje šuma na datom staništu, odnosno obezbeñenje funkcionalne trajnosti.
Na bazi sadašnjeg stanja šuma i šumskog zemljišta, a pod pretpostavkom da se planirani radovi
realizuju do kraja ureñajnog perioda, očekujemo sledeće stanje šuma:
1.
Izvoñenjem oplodnih seča u jednodobnim šumama na kraju ureñajnog perioda dobijamo 360,58
ha mladih sastojina, kao i 83,38 ha površina u procesu prirodnog obnavljanja.
2.
Rekonstrukcijom devastiranih sastojina na površini od 12,26 ha dobijamo, u tom obimu, još
mladih sastojina.
3.
Pošumljavanjem šumskog zemljišta na 23,21 ha povećaće se šumovitost na prostoru ove
gazdinske jedinice.
4.
Izvoñenjem prorednih seča, u visokim, izdanačkim i veštačkim sastojinama, na površini od
211,95 ha obezbeñujemo veću biološku stabilnost i povećanje kvalitativnog prirasta navedenih
sastojina.
5.
Izvoñenjem mera nege šuma: seče izbojaka i uklanjanje korova ručno (70,94 ha), okopavanje i
prašenje u kulturama (70,94 ha) i čišćenje u mladim prirodnim sastojinama (326,72 ha) obezbeñujemo
pravilan razvoj i biološku stabilnost mladih sastojina.
84
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
6.
Realizacijom planiranih seča (glavnih i prorednih) od 101781,5 m3, na kraju ureñajnog perioda
očekujemo dubeću zapreminu od 118702,7 m3, odnosno smanjenje zapremine za 62976,5 m3 ili za 34,7
% u odnosu na sadašnju zapreminu.
7.
Izgradnjom novih putnih pravaca, vršenjem rekonstrukcije i održavanja postojećih putnih
pravaca šume ove gazdinske jedinice biće dostupnije za buduće gazdovanje.
8.
Racionalnim gazdovanjem lovnom divljači očekuje se postizanje optimalne brojnosti divljači na
ovom području.
9.
Korišćenjem ostalih šumskih proizvoda sa prostora ove gazdinske jedinice povećaće se ukupni
prihodi.
10.
Sprovoñenje redovnih (preventivnih) i represivnih (u slučaju pojave štetnih uticaja) mera zaštite
šuma na području gazdinske jedinice „Zlotske šume“ očekuje se održavanje trenutnog zdravstvenog
stanja sastojina.
11.
Sprovoñenjem planiranih mera u okviru zaštićenog prirodnog dobra, pre svega čuvanjem i
zaštitom, sačuvaće se lepote i vrednosti ovih lokaliteta za buduća pokoljenja, a promišljenim
gazdovanjem se mogu ostvariti i izvesni prihodi.
85
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
8.0. SMERNICE ZA SPROVOĐENJE PLANOVA GAZDOVANJA
8.1. SMERNICE ZA SPROVOĐENJE ŠUMSKO-UZGOJNIH RADOVA
Planovi gazdovanja šumama, utvrñeni Posebnom osnovom gazdovanja šumama, detaljno se
razrañuju izvoñačkim planom gazdovanja šumama po principu iz velikog u malo, kojom prilikom se
usklañuje i tehnologija po fazama radova na gajenju i korišćenju šuma.
Pošumljavanje sadnjom
a. Pripremanje terena za pošumljavanje
Potrebno je izvršiti uklanjanje nepoželjne vegetacije (trava, žbunje, korov) koja svojim
prisustvom otežava izvoñenje radova, a kasnije smeta razvoju kulture. Uklanjanje se vrši kosirima ili
drugim alatkama.
b. Manipulacija sadnicama
U transportu sadnice treba zaštititi od isušivanja i promrzavanja. Transportno vozilo obavezno
treba da ima ciradu, a poželjno je da kanate budu obložene vlažnom mahovinom. U slučaju
zamrzavanja sadnica, treba ih smestiti na neko ne suviše toplo mesto kako bi se postepeno otkravile i
tek onda ih raspakovati.
Sadnica se odmah po istovaru utrapljuju u blizini površine koja se pošumljava na mestu
zaklonjenom od vetra i sunca, u uvali, u šumi, po mogućstvu u blizini vode, iskopa se rov dubine
kolika je dužina korena, sadnice se rasporede uz zid jarka tako da ne prekrivaju jedna drugu. Zatim se
koren sadnica zatrpava zemljom koja se dobija kopanjem sledećeg jarka na 20 - 30 cm iznad prvog,
tako dok se sve sadnice ne utrape. Na kraju se trap dobro zalije vodom. U slučaju da nema druge zaštite
od sunca, trap se prekrije nadstrešnicom od granja. Pre sadnje sadnice se prebiraju, odstranjuju se
oštećene i defektne, a zatim se makazama ili nožem odrezuju ekstemno dugačke i oštećene žile i u
svežnjevima od 50 ili 100 komada stavljaju se u posude u kojima se raznose po radilištu.
Izdate sadnice se posebno evidentiraju.
Sadnice se drže za vreme sadnje u posudama, kofama, sa korenom i vlažnoj mahovini ili u
vlažnoj humusnoj zemlji.
c. Sadnja klasičnim sadnicama u jame
Kopanje rupa vrši se ašovom ili krampom. Rupe su dimenzija 35 x 35 x 35 cm ili veće u
zavisnosti od veličine sadnica. Ako je zemljište zatravljeno, najpre se odseca travni busen i odlaže na
stranu. Zatim se otkopava i posebno odlaže gornji humusni sloj zemljišta, a posebno zemljište iz donjeg
dela. Kamenje se takoñe posebno odlaže.
Kada se rupa iskopa pristupa se sadnji. U iskopanu rupu najpre se vrati malo iskopane zemlje.
Sadnice se postavi uspravno na sredinu jame, razmesti se korenov sistem, a zatim se u rupu vraća prvo
sitnija, humozna zemlja, pa potom ona iz donjeg dela jame, sve vreme lagano pritiskajući prstima oko
žila. Zatim se sadnica malo povuče na gore kako bi se korenov sistem ispravio a okolo se zemlja blago
zagazi nogama. Na kraju, na površinu se stavlja prevrnut travni busen i nagazi. Sadnica mora biti
posañena tako da vrat korena (prelaz korena u stabaoce) bude u nivou terena, a ne ispod ili iznad.
86
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Na nagnutim terenima sadnju vršiti sa izradom kontra nagiba uz dodavanje zemlje iz otkopa sa
strane.
Popunjavanje šumskih kultura i prirodno obnovljenih sastojina - Sa popunjavanjem
šumskih kultura počinje se u drugoj godini života sastojine i to po pravilu samo onda kada je procenat
propalih biljaka veći od 20 %. Kod prirodno obnovljenih sastojina sa popunjavanjem se počinje po
uklanjanju materinske sastojine. Ako se ispostavi da broj propalih biljaka iznosi od 10 - 20 % od
ukupnog broja posañenih i da je gubitak ravnomerno rasporeñen po celoj površini, popunjavanje nije
obavezno. Ako se pokaže da se biljke nisu primile u većem broju na pojedinim mestima tako da se
čitave "krpe" ostale prazne, kultura se mora popuniti, čak i ako je ukupno propalo manje od 10 %
zasañenih biljaka. Isti princip važi i za prirodno obnovljene sastojine. Ako se pri pošumljavanju
upotrebi manje od 2000 sadnica po hektaru, tada se svaka uginula biljka mora zameniti novom. Sadnja
prilikom popunjavanja se vrši u jame na prethodno opisan način, dok se popunjavanje setvom pod
motiku vrši na parcelice dimenzija 30x30cm, prethodno pripremljenim sa setvu, tako da jedna parcela
dolazi na 3 m2 (2,0x1,5m). U svaku parcelicu, prethodno obrañenu na 20-30 cm, treba pod motiku
posejati 5 komada semena.
Seča izbojaka izbojaka i uklanjanje korova ručno - Ovaj vid rada će se u ovoj gazdinskoj
jedinici sprovoditi kao pomoć pri podizanju novih šumskih kultura i kod rekonstrukcije devastiranih
sastojina, na mestima gde je zasad, ili podmladak željene vrste ugrožen od konkurentske vegetacije.
Nepoželjni izbojci se dosta uspešno suzbijaju prevršavanjem (kosirom, srpom ili kosom). Visina
prevršavanja zavisi od visine i blizine podmlatka koji se štiti. Bitno je da štićen podmladak ima otvoren
prostor za rast u visinu, da ih konkurentni izbojci ne natkriljuju, niti mu suviše stešnjavaju krune.
Obično se izbojci skraćuju u prvim godinama na 40 - 80 cm od zemlje, a kasnije na visini donje trećine
do polovine krune štićenih sadnica. Seča izbojaka ili izdanaka na "čep" (do dna pridanka - izbojka)
pogoduje bujnom rastu novih šiba, te se ne preporučuje.
Bitno je napomenuti da se ova mera nege iskoristi i za pomaganje stablima visokog porekla,
sputavajući stabla izdanačkog porekla, koja su se pojavila iz panjeva i žila uklonjenih stabala.
Prilikom izvršavanje ovih radova ne smeju se uklanjati, niti uništavati zaštićene vrste
biljaka.
Okopavanje i prašenje u kulturama - Prašenje i okopavanje se izvodi nakon osnivanja
šumskih kultura, prvenstveno radi regulisanja vodnog režima zemljišta i uklanjanja konkurencije
korovske vegetacije tj. radi poboljšanja stanišnih uslova za rastenje i razvoj mladih šumskih kultura.
Neophodan broj okopavanja i prašenja iznosi prosečno 3-4 puta u drugoj i 1-2 puta u trećoj godini
posle sadnje (osnovom predviñeno 2 puta). Ako je godina sunčana, broj okopavanja i prašenja se
povećava za 1-2 puta i obrnuto ako je godina kišna. Neophodno je da se navedeni broj kultivacija u
pojasu hrastova poveća zbog nepovoljnih stanišnih uslova, ali se zato može smanjivati u pojasu bukve,
gde prilično povoljni uslovi vlažnosti obezbeñuju dobro preživljavanje i porast sadnica. Primarna
radnja kod okopavanja je uklanjanje korova, a kod prašenja rahljenje površinskog sloja zemljišta, koje
postaje rastresito i na taj način sprečava isparavanje postojeće vlage. Najpovoljnije vreme za prašenje
je neposredno posle kiše. Jun i jul su meseci kada se prašenje ne sme izostaviti.
Seče čišćenja - seče čišćenja se vrše kada je sastojina u periodu starijeg podmladka ili mlañeg
mladika. Čišćenje se izvodi kada se sečama osvetljavanja postignu željeni ciljevi i kada se krune
stabala ponovo sklope, odnosno kada u sastojini doñe do jedva primetnog izdvajanja biljaka po visini i
debljini. Cilj je da se prirodno odabiranje usmeri na pomaganje najvrednijih individua u sastojini, u
prvom redu u gornjem spratu sastojine. Čišćenje je mera nege koja se u sastojinama primenjuje po
87
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
principu negativne selekcije. Osnovna uloga čišćenja, kao šumsko-uzgojnog zahvata je, da se uklone iz
sastojine sva stabla loših fenotipskih osobina, neodgovarajućeg porekla, sva bolesna i oštećena stabla, a
istovremeno da se obezbedi najpovoljniji razmer smese, odnosno reguliše sastav sastojine. Sečama
čišćenja se po pravilu ne vadi prevelik broj stabala, da ne bi došlo do prekidanja sklopa. Kod mešovitih
sastojina osim napred navedenog cilja seča je regulacija razmera smeše sastojine. Dve do četri godine
posle izvedene seče, sastojinu treba ponovo pregledati da bi se ustanovilo da li odabrana stabla nisu
pritešnjena okolnim stablima, i ukoliko jesu seču izvesti ponovo.
U cilju praktičnog izvoñenja seča čišćenja, stabla u sastojini možemo podeliti u tri kategorije:
- Najbolja fenotipska stabla,
- Stabla i žbunja koja potpomažu razvoj najboljih stabala,
- Stabla koja ometaju razvoj stabala prve i druge kategorije, zatim bolesna i suhovrha stabla.
Sečom čišćenja iz sastojine se uklanjaju ova stabla treće kategorije, tj. stabla koja ometaju
normalan razvoj odabranih stabala i stabala koja iz zdravstvenih razloga moraju biti uklonjena.
Bitno je napomenuti da se ova mera nege iskoristi za pomaganje stablima visokog
porekla, sputavajući stabla izdanačkog porekla, izdanke i izbojke koji se pojavljuju posle seča.
Način izvoñenja proreda - prorede kod intenzivnog gazdovanja su osnovni vid nege šuma i
najduže se primenjuju u sastojinama s’ obzirom na dužinu trajanja proizvodnog procesa. Koji vid
proreda primeniti, način izvoñenja, intenzitet i učestalost, najčešće zavisi od zatečenog stanja sastojina
(ocenjenog kroz strukturne osobine sastojina - sklopljenost i očuvanost, zdravstveno stanje)
dosadašnjeg načina nege i uticaja na zatečeno stanje kao i stanišnih uslova u kojima se nega izvodi.
Osnovna osobina prorede je da se njenom primenom uvećava vrednost prirasta, prirast se
usmerava na najbolja, unapred odabrana stabla u sastojini, a istovremeno se osigurava biološka
stabilnost sastojine i održava maksimalna proizvodnja i koristi proizvodni potencijal zemljišta.
Prorede u ovom šumskom kompleksu će se izvoditi na principima selektivnog odabiranja,
prilagoñeno stanju šuma i osnovnoj nameni svake konkretne sastojine.
U sastojinama u kojima prorede u dosadašnjem periodu nisu izvoñene, treba primenjivati načela
negativne selekcije, a u svim drugim slučajevima biće primenjivana selektivna proreda na principima
pozitivne selekcije.
U koliko su sastojine lošeg zdravstvenog stanja, prvo se moraju izvršiti sanitarne prorede,
kojima se uklanjaju sva suva i oštećena stabla.
Takoñe, je bitno prvo iz sastojina izlučiti stabla vegetativnog porekla i na taj način sastojine
mešovite po poreklu prevoditi u visoki uzgojni oblik.
Prorede se počinju primenjivati u sastojinama oko 20. godine starosti.
Selektivne prorede se vrše tek pošto su predhodnim niskim proredama iz sastojine uklonjena
bolesna i loša stabla, a sastojina je ponovo formirala sklop. Postupak za izvoñenje selektivne prorede je
sledeći:
U sastojinama se odabira dovoljan broj stabala budućnosti. U ovoj G.J. je dovoljno izdvojiti
300-500 stabala po jednom hektaru. Ova stabla moraju da imaju odreñene kvalitetne osobine kao što
su: Visoko poreklo, normalna razvijenost krošnji, dobro zdravstveno stanje i vitalnost i da su bez
mehaničkih oštećenja.
Stabla budućnosti se obeležavaju farbom (sa tri tačke bele boje). Pošto se identifikuje stablo
budućnoti, vrši se doznaka stabala za seču koja ometaju razvoj stablima budućnosti. Ova stabla se
iznalaze na taj način sto se obilaskom oko stabala budućnosti pronalaze stabla koja svojim položajem
ugrožavaju razvoj odabranih stabala ne vodeći, pri tome, računa kojoj klasi i spratu pripadaju po svom
biološkom položaju. Po pravilu su to jedno do dva stabla koja direktno ugrožavaju razvoj stabala
budućnosti, dok se ostala "indiferentna" stabla doznačuju samo ako su na neki način toliko oštećena da
ne mogu sačekati sledeću proredu.
88
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Interval proreda zavisi od negovanosti sastojina. U koliko sastojine do sada nisu negovane
prorede su planirane u dva intervala, s’tim što se druga proreda izvodi 3-5 godina nakon prve, odnosno
kada se oceni da je postignut željeni efekat.
Sanitarna seča - Sanitarne seče podrazumevaju uklanjanje oštećenih stabala iz sastojine, koja
se mogu javiti iz raznih razloga. Tako se sanitarni zahvat planira u zavisnosti od stepena oštećenja, a
kreće se od minimalnog 8-10 % zahvata u masi kod sastojina sa neznatnim oštećenjima, a gde zbog
samog stanja sastojina nije moguće sprovoditi redovne vidove seča (razreñene sastojine, prekinut sklop,
nedovoljan obrast za odreñenu razvojnu dob i sl.) i zahvate do 50 % zahvata u masi gde zahvati imaju
karakter prorednih seča, ili čak karakter seča obnavljanja. Sastojine koje imaju veća oštećenja od 50 %
i koja bi uklanjanjem tako velike drvne mase izgubila sposobnost prirodne obnove, ne saniraju se
sanitarnim sečama, već se saniraju čistom sečom i potom zamenjuju pošumljavanjem novom
sastojinom. Programom za izradu osnova je čak nazivu „sanitarna seča” dodat prefiks „uzgojno”, na taj
način naglašavajući da, iako već dolazi do potrebe za ovakvim vidom seča, treba težiti da se one izvode
na takav način da sastojina ima od njih korist i u uzgojnom smislu.
Oplodna seča - Tehnika izvoñenja oplodne seče sastoji se u tome da se stabla stare sastojine
pri obnavljanju ne uklanjaju odjednom, već postepeno, u nekoliko zahvata, u vremenu do 20 godina.
Klasična oplodna seča sastoji se iz sledeća tri osnovna seka: pripremnog, oplodnog, i završnog.
Pripremni sek oplodne seče
Ovim sekom se počinje stvaranje pogodnih uslova za prirodno obnavljanje, odnosno započinje
proces prirodnog obnovljanja sastojine. Sa pripremnim sekom treba početi nekoliko godina pre nego
što se očekuje godina obilnog plodonošenja sastojine. Cilj pripremnog seka oplodne seče je da se u
sastojini stvore optimalni uslovi za osemenjavanje i nicanje semena. U tom smislu za ovo treba
pripremiti sastojinu i zemljište.
Količina drvne mase koja se pripremnim sekom vadi, zavisi od biloško – ekoloških
karakteristika vrsta drveća, zatim stanja sastojine i uslova sredine u kojima se konkretna sastojina
nalazi i iznosi do 30 % od ukupne drvne mase sastojine.
U ovoj gazdinskoj jedinici, u pojedinim bukovim sastojinama koje su planom odreñene za
obnavljanje, pripremni sekovi neće biti klasičnog karaktera, već prilagoñeni intenzitetom i načinom
izvoñenja pogoršanoj sastojinskoj situaciji ovih šuma.
Oplodni sek oplodne seče
U prvoj godini kada sva stabla u sastojini obilno plodonose posle izvoñenja pripremnog seka,
odnosno kada su u sastojini osvareni svi ciljevi pripremnog seka, u istoj sastojini se pristupa izvoñenju
oplodnog seka, koji predstavlja narednu fazu izvoñenja oplodne seče.
Osnovni cilj izvoñenja oplodnog seka je da se još većim smanjenjem broja stabala u sastojini
semenu obezbede najbolji uslovi za klijanje, kao i razvoj podmlatka, u vremenu izmeñu oplodnog i
zaršnog seka. Ovim sekom se po pravilu vadi oko polovine od broja stabala koja u sastojini ostanu
posle izvoñenja pripremnog seka.
Oplodnim sekom se iz sastojine uklanjanju uglavnom kategorije stabala sa jako razvijenim
krošnjama, da nebi preterano zasenjivala podmladak, tako da u sastojini posle izvoñenja ovog seka
ostanu samo stabla sa pravilno razvijenim krošnjama, koje mogu u isto vreme uspešno odolevati snazi
vetra. Stabla koja ostaju u sastojini posle oplodnog seka su praktično najkvalitetnija stabala sastojine,
89
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
pa se njihovim zadržavanjem na panju do završnog seka do maksimuma intenzivira i koristi debljinski
prirast.
U ovoj gazdinskoj jedinici, u pojedinim bukovim sastojinama koje su planom odreñene za
obnavljanje, oplodni sekovi neće biti klasičnog karaktera, već prilagoñeni intenzitetom i načinom
izvoñenja pogoršanoj sastojinskoj situaciji ovih šuma.
Naknadni sek oplodne seče
Obnavljanje šume oplodnom sečom najčešće se izvodi u tri navrata, odnosno sa tri seka:
pripremnim, oplodnim, i završnim sekom. Meñutim, broj sekova može da bude i veći odnosno manji.
Na broj sekova koji će se pri izvoñenju oplodne seče primeniti utiče čitav niz bioloških i ekonomskih
faktora. Kod vrsta drveća čija je obilnost rañanja veća, a učestalost plodonošenja češća, kao i čiji je
podmladak otporan na ekstremne temperature vazduha i intenzivno osvetljenje, broj sekova može da
bude manji od tri. U ovakvim slučajevima se obično izvodi oplodni i završni sek. Kod vrsta drveća čija
je obilnost plodonošenja manja, učestalost plodonošenja reña, a podmladak osetljiv na ekstremne
temperature vazduha, što je čest slučaj u bukovim sastojinama, broj sekova je veći od tri. Naknadni sek
se izvodi dve do tri godine posle izviñenja oplodnog seka sa ciljem da u sastojini ostanu najvrednija i
najbolja fenotipska stabla ravnomerno rasporeñena po sečini. Ovim sekom se, po pravilu, uklanja
polovina drvne mase koja ostane posle izvoñenja oplodnog seka, ali u zavisnosti od stanja sastojine, pre
svega količine i kvaliteta podmlatka, naknadni sek se može kalkulisati i sa manje od 50 % preostale
drvne mase.
Cilj naknadnog seka je:
• da se podmladak koji se pojavio posle izvoñenja oplodnog seka delimično oslobodi zasene, a
de se preostalim brojem stabala u sastojini zaštiti od kasnih proletnjih mrazeva,
• da preostala materinska stabla mogu dopunski da izvrše osemenjavanje nedovoljno
osemenjenog dela sečine,
• naknadnim sekom koristi se prirast stabala na svetlost.
Naknadni sek je u ovoj osnovi definisan pod šifrom - 80, shodno mogućnostima koje je predvideo
Program za izradu posebnih osnova.
Završni sek oplodne seče
Kada se podmladak na sečini koja se obnavlja oplodnom sečom razvije do te mere da mu više
ne preti nikakva opasnost od ekstremno niskih i visokih temperatura vazduha, tada se iz sastojine koja
se obnavlja uklanjanju sva preostala stara stabla.
Razmak izmeñu oplodnog i završnog seka u pojedinim sastojinama je različit. On zavisi od
vrste drveća koje čine sastojinu koja se obnavlja i uslova staništa. Kod heliofitnih vrsta drveća, koje
obilno i često rañaju i čiji je podmladak znatno otporniji na negativan uticaj ekstremnih temperatura, taj
razmak iznosi svega 2 – 3 godina. Naprotiv kod sciofitnih vrsta drveća čiji je podmladak najčešće
osetljiv na ekstremno niske i visoke temperature vazduha, ovaj period je duži. On traje i do 10 godina.
Radi zaštite podmlatka završni sek i izvlačenje drvne mase dobijene ovim sekom po pravilu
treba izvesti u toku zime, kada je podmladak zaštićen snegom.
Završni sek će se izvoditi u sastojinama gde je neophodno završiti proces podmlañivanja i gde
podmladak po brojnošću zadovoljava tj., može da zameni staru sastojinu.
Melioracija šuma - Kad je u pitanju gazdinska jedinica “Zlotske šume” preporučeni metod za
saniranje stanja devastiranih i dela zrelih izdanačkih sastojina neadekvatne smeše i ostalih parametara
90
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
je metod delimične (kombinovane) rekonstrukcije, s’ obzirom na stanje ovih sastojina, koje delom
mogu dati seme zadovoljavajućeg kvaliteta, i zbog toga što ovaj metod poderazumeva znatno manje
troškove prilikom sprovoñenja u delo.
Ovaj metod se sastoji u primeni kombinacije indirektne konverzije i totalne rekonstrukcije.
Ona se primenjuje u niskim šumama i devastiranim sastojinama, gde se na relativno malim
rastojanjima u sastojini nalaze različita sastojinska stanja.
Potpunu rekonstrukciju primenjivati samo kada sastav, kvalitet ili opšte zdravstveno stanje
sastojine ne zadovoljava, te dalje ostajanje postojećih stabala na konkretnom staništu nema ni
biološkog, ni ekonomskog, niti opravdanja u reproduktivnom smislu.
Meñutim, kada se u niskim i devastiranim šumama na relativno malim rastojanjima u sastojini
nalaze različita sastojinska stanja, primenjuje se kombinacija indirektne konverzije i totalne
rekonstrukcije, tj. ako se u pojedinim delovima sastojina nalaze zdrava i kvalitetna stabla, dobrih
fenotipskih osobina, a u drugim stabla ili bio grupe lošeg zdravstvenog stanja i loših fenotipskih
osobina čiji se dalji opstanak u sastojini ne može pravdati.
U ovakvim slučajevima u kvalitetnijim delovima tih sastojina prevoñenje u viši uzgojni oblik se
vrši po principu indirektne konverzije, a u lošim delovima po principu totalne rekonstrukcije.
Ovakva stanja u niskim i devastiranim šumama ove gazdinske jedinice su najčešća, te iz tih
razloga treba primenjivati kombinovani metod.
Ovaj metod podrazumeva seču u dva, ili više navrata.
Sam postupak delimične rekonstrukcije bi trebalo da podrazumeva sledeće radove:
- Priprema sastojine, naročito, zemljišta za prihvatanje semena prilikom obilnijeg plodonošenja.
Ova faza podrazumeva uklanjanje sečom svih stabala, čiji je postojanje u sastojini nepotrebno, ili
nepoželjano, kao i uklanjanje vegetacije koja otežava prirodno obnavljanje (prizemna vegetacija,
nepoželjan podmladak i dr). Na ovaj način bi na površini ostala samo stabla poželjnih vrsta sposobna
da daju seme. Ove poslove planirati i uraditi u prvim godinama ureñajnog perioda, kako bi što
više vremena bilo na raspolaganju preostalim stablima za osemenjavanje.
- Posle primanja semena, odnosno pojave podmlatka, u poslednjim godinam ureñajnog perioda
ukloniti preostala stara stabla sa površine, čak i u slučaju ako nije došlo do osemenjavanja površine u
poželjnoj meri,
- Popuniti eventualne praznine bez podmlatka veštačkim putem,
- Primena svih propratnih vidova rada kao i kod prirodno, odnosno veštački obnovljenih
sastojina.
Prevoñenje ovih sastojina u normalno stanje, kojima je zbog nepravilnog postupanja sa njima
oslabljena reproduktivna sposobnost, neophodno je uraditi što pre.
I pored navedenih predloga za izbor sistema meliorisanja devastiranih šuma, zbog različitog
sastojinskog i stanišnog stanja na površinama predviñenih za rekonstrukciju rukovodiocu poslova
(revirnom inženjeru) ostavlja se mogućnost slobodnog izbora načina izvoñenja radova na ovim
površinama uz odgovornost i poštovanje odredbi opštevažećih smernica i principa.
Smernice za sprovoñenje radova na zaštiti šuma
Osnovni zadatak zaštite šuma je da se u gazdovanju šumama eliminišu, u što većoj meri, štetni
faktori. U tom smislu, radovi na zaštiti šuma se moraju obaviti stručno uključujući preduzimanje
preventivnih mera zaštite šuma.
Savremeni zahtevi preventivne zaštite šuma su:
• Na staništu preventivno osigurati vrstu kojoj to stanište odgovara,
• U svim prilikama gde to uslovi staništa omogućuju podizati mešovite sastojine,
91
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
•
Čiste sastojine svih vrsta drveća, ukoliko to prilike staništa omogućavaju, prevoditi u
mešovite,
• Blagovremeno uvoñenje i dosledno sprovoñenje svih mera nege, kojima se postižu
mnogobrojni pozitivni efekti po:
1. Zemljište (moguće poboljšanje humifikacije i nastanak zemljišta povoljnih fizičkih, hemijskih i
bioloških osobina),
2. Sastojinu (nastankom jačih kruna većeg asimilacionog i prirodnog potencijala, nastaju i stabla i
sastojine veće vitalnosti, te prema tome i otpornosti na sve negativne uticaje iz spoljne sredine vetra, leda, snega),
• Strogo uspostaviti šumski red u užem i širem smislu.
Pod šumskim redom u širem smislu podržava se održavanje povoljnijeg zdravstvenog stanja
šuma, koje se postiže blagovremenim i radikalnim izvoñenjem sanitarnih seča, odnosno uklanjanjem
sušika, "umirućih stabala", izvala, vetroloma, kao i svih stabala za koje se može oceniti da su umanjene
vitalnosti.
U suštini sanitarne seče i mere nege su najefikasniji način preventivnog delovanja na zaštiti
šuma.
Sprovoñenjem šumskog reda u užem smislu, pod kojim podrazumevamo uvoñenje šumskog
reda posle seče (slaganja otpatka - granjevine i sl. na propisan način), prekraćivanjem visokih panjeva,
korenja panjeva i debljih žila, obradom izvala cepanjem žila radi sprečavanja obrazovanja karpofila,
tretiranjem zdravih panjeva biopreparatima ili boraksom, itd.
Preventivne mere mogu biti uspešne samo ukoliko se biljne bolesti ili štetni insekti na vreme
otkriju, što je jednostavan stručni posao, ali koji zahteva izveštajnu službu i osposobljenost stručnog
kadra da utvrdi stanje (dijagnozu) i proceni dalji razvoj (prognozu), kao i sve eventualne mere
suzbijanja.
Potrebno je uspostaviti zaštitne šumske zone duž i oko reka, potoka, jezera i močvara
sastavljenih od autohtonih vrsta drveća, tako da u tim situacijama i na takvim mestima ne sprovoditi
pravilo po kome se pojedine planirane seče moraju sprovoditi po celoj površini odseka. Dakle,
potrebno je da se ove površine izuzmu iz površina odseka predviñenih za seču, osim pri planiranim
sečama obnavljanja, kada se na opisanim površinama javlja zadovoljavajuć podmladak u potrebnom
obimu. Izuzimanje ovih površina neće u bitnoj meri uticati na gazdovanje odsecima u kojima se one
javljaju, a etat u odsecim, gde postoje ovakve situacije, je i planiran sa umanjenjem koje bi se ostvario
na ovim površinama.
U cilju zaštite od požara:
•
•
•
•
•
•
postaviti table upozorenja o opasnostima od požara,
dosledno sprovoditi zakonske propise zaštite od požara,
osigurati nadzornu službu i kontrolu kretanja mogućih izazivača požara (čobani, turisti),
osigurati stalnu protivpožarnu službu u sezoni najveće ugroženosti od požara,
smanjiti na najmanju meru površine livada koje se ne kose,
delovanjem preko sredstava informisanja uticati na javnost u celini u smislu povećanja
svesti o velikoj opasnosti od šumskih požara.
Da bi se odbrana od požara učinila lakšom i efikasnijom, pri osnivanju kultura postavlja se
mreža protivpožarnih pruga (koridora, pojaseva). Najpre se ovim prugama ograniči (uokviri) kultura
spolja, a zatim se trasiraju i obeleže unutrašnje vatrobrane pruge, kojima se ceo kompleks izdeli na
manje delove (parcele).
Koriste se najčešće dve vrste protivpožarnih pruga:
92
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
- Pruge sa neobraslim zemljištem - širine najčešće 12 - 20 m, koje ostaju nezasañene. Po
njihovoj osovini uspostavlja se uža traka širine 6-8 m sa koje se trava uklanja. To se postiže oranjem,
frezovanjem (roto- kultivatorom), tretiranjem herbicidima, a u krajnjem slučaju čestim košenjem. Ovim
prugama se kultura razdeljuje na odvojene parcele 30 ha, zavisno od ugroženosti od požara. Pruge se
koriste i kao putevi za intervenciju protiv požara a i za evakuaciju prorednog mateijala. I obratno,
postojeći ili novoizgrañeni putevi koriste se kao protivpožarne pruge. Ovo važi i za vodotoke, a
posebno za grebene, kojima se obavezno pružaju nepošumljeni koridori.
- Pošumljene pruge razdvajaju veće pošumljene površine (100-200 ha). Široke su najmanje 20
m i često se oslanjaju na puteve, vodotoke ili trake sa skinutom travom. Sadnja se obavlja dosta gusto,
da bi se eliminisala prizemna vegetaciija (oko 4-500 sadn./ha).
U cilju smanjenja oštećenja od šumske paše i stoke:
•
•
•
obeležiti površine na kojima je paša dozvoljena odnosno zabranjena,
utvrditi progonske puteve do ispaše i pojila,
osigurati kontrolu pašarenja.
Zaštita od snega, leda i jakih vetrova se najpotpunije obezbeñuje negovanjem sastojina, a od
jakih vetrova još i oblikovanjem raznodobnih sastojina prilagoñenih pojedinačnih stabala ili grupe
stabala za opstanak na slobodnom položaju, kao i oblikovanje i zaštitom plašta (ivice) šume.
Mere neposredne zaštite:
- Suzbijanje potkornjaka izvoditi pomoću lovnih stabala. Populaciju gubara pratiti i po potrebi,
ako doñe do gradacije primeniti neki od savremenih insekticida, imajući u vidu potrebu obezbeñenja
saglasnosti od Zavoda za zaštitu prirode.
- Sva oštećenja stabala (zasecanjem mezgrenjem, loženjem vatre u šupljinama i uz pridanke i
sl.) teško je sanirati, jedino je moguće, na taj način oštećena stabla, ukloniti sečom.
- Za gašenje požara neophodno je planom o zaštiti od požara imati pripremljeno, obučeno i
spremno jezgro, odnosno grupe za gašenje sa posebno osposobljenim voñstvom (inženjeri, tehničari,
predradnici). Grupa za gašenje požara mora biti opremljena odgovarajućom opremom, koja je po
količini i strukturi utvrñena planom zaštite i suzbijanja požara.
8.2. UPUTSTVO ZA IZVOĐENJE RADOVA NA KORIŠĆENJU ŠUMA
Radovi na korišćenju šuma - izrada drvnih sortimenata grubo se mogu podeliti na sledeće faze:
-fazu seče i obaranja stabala,
-fazu krojenja stabala - izrade šumskih sortimenata,
-fazu sabiranja i privlačenja šumskih sortimenata do kamionskih puteva (unutrašnji transport
drveta).
Pre početka radova na seči i izradi drvnih sortimenata, potrbno je utvrditi radna polja. Radna
polja su obeležena transortnom distancom i usmeravane seče treba vršiti tako da se kreće od
transportne granice prema izvoznim putevima. Treba strogo voditi računa da se izbegne izvoz drvne
mase kroz podmladak i podmlañene površine.
Kod seče i obaranja stabala najvažniji momenat je odreñivanje smera obaranja stabla. Pri
odreñivanju smera obaranja stabla treba se po važnosti rukovoditi sledećim principima:
• smer obaranja stabala odrediti kao da se obezbedi potpuna bezbednost radnika sekača,
93
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
• da se oštećenje stabala pri radu svede na najmanju mogućnost,
• da štete na podmlatku i drugom stablima budu minimalne,
• da položaj oBorenih stabala omogući lakše kretanje radnika na sečištu,
• da se skrati transportna distanca sabiranja i privlačenja stabala.
Zbog racionalizacije posla, smer obaranja stabala odreñuje se za svaki odsek posebno. Kod seče
stabala posebna pažnja mora se posvetiti visini panja, visini i dubini podseka, pravcu kretanja motorne
testere u odnosu na osu stabla, odnosno otklanjanje grešaka usled kojih dolazi do zaperka na panju ili
prskanja dela stabla do panja.
Proizvodnja drvnih sortimenata - treba da obezbedi maksimalno kvalitativno i kvantitativno,
iskorišćavanje drvne mase, iz postavljanje svih uslova standarda, kako bi se obezbedili najveći
finansiski efekti pri prodaji izrañenih drvnih sortimenata. Privlačenje šumskih sortimenata - od panja
do sabirnih mesta (rampi), ili do kamionskih puteva, pretstavlja i fazu transporta. Za privlačenje su
najpogodniji šumski transport (raznih tipova), različite jačine, modifikovani poljoprivredni traktori,
privlačenje se može se vrši animalnom vučom. Koji će od navedenih transportnih sretstava biti
primenjen zavisi od raspoloživosti transportnih sretstava, vrste drvnih sortimenata i troškova
privlačenja.
Pre početka svih radova na seči i izradi neophodno je odabrati adekvatan način radova, tj. da li
se opredeliti za: klasičan način seča - izrada šumskih sortimenata u šumi kod panja i privlačenje tako
izrañenih šumskih sortimenata, savremeni način - brigadni sistem, kojeg karakteristiše podela rada
unutar brigade, veći stepen specijalizacije radnika za odreñene operacije procesa rada, veća upotreba
mehanizacije i priručnih sredstava, veća produktivnost rada, manji troškovi proizvodnje itd.
8.3. UPUTSTVO ZA IZRADU GODIŠNJEG IZVOĐAČKOG PROJEKTA GAZDOVANJA
ŠUMAMA
Osnova gazdovanja šumama ne daje za svaku sastojinu detaljnu razradu svih planova na nivou
odseka, već daje obim radova koje je neophodno izvršiti, tako da se kao neminovnost nameće izrada
izvoñačkog projekta gazdovanja šumama, koji ima za zadatak da detaljno razradi sve radove koji se u
jednom odseku moraju obaviti. Izvoñačkim projektom se detaljno izdvajaju sve raznolikosti u odseku i
propisuju uzgojni zahvati za svaki njegov deo.
Zakon o šumama članom 31. obavezuje korisnike šuma da izrañuju izvoñački projekat
gazdovanja šumama najkasnije do 31. oktobra tekuće godine za narednu.
Izvoñač radova nije slobodan da menja uzgojne ciljeve za pojedine uzgojne grupe, ali način
izvoñenja radova može, delom, da prilagoñava kompleksu bioekoloških i ekonomskih faktora i
specifičnostima situacije. U izvoñačkom projektu se vrši detaljna razrada tehnologije izvoñenja radova,
vreme, mesto i rok izvoñenja radova, odreñuje raspored budućih sastojina i grupa stabala po vrsti
drveća. Redosled izvoñenja radova se odreñuje prema uzgojnim prioritetima sastojina.
Izvoñač radova odreñuje prioritete izvoñenja radova u vremenu i prostoru, jer se samo
pravilnim i pravovremenim izvoñenjem svih planiranih radova se mogu ostvariti postavljeni ciljevi.
Osnovna jedinica za koju se izrañuje godišnji izvoñački projekat je odeljenje, u okviru koga se
obavezno vodi računa o eventualnoj podeli na sastojine (odsek). U okviru osnovne jedinice plana,
izdvajaju se uzgojne jedinice koje čine delovi odeljenja u kojima se planiraju iste uzgojne mere.
Pod gravitacionim poljem, podrazumeva se površina odeljenja koja ima zajednički pravac
privlačenja šumskih sortimenata, uslovljen konfiguracijom terena ili stanjem sastojina i planiranim
uzgojnim merama.
94
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
Pod transportnom granicom, podrazumeva se linija uslovljena reljefom terena i stanjem
sastojina sa koje se razilaze pravci transporta šumskih sortimenata sa površine na kojoj se izvode
radovi na gajenju šuma.
Izvoñačkim projektom se po odeljenjima (odsecima) za svaku uzgojnu jedinicu zavisno od
uzgojnih potreba te jednice (sastojine) naročito utvrñuje: mesto, vrsta, obim, način, rok, redosled i
dinamika izvoñenja radova na gajenju i korišćenju šuma, potreba u sadnicama, semenu i drugom
materijalu, radnoj snazi, mehanizaciji i drugim sredstvima rada, saobraćajnoj mreži, finansijskim
sredstvima i dr.
Izvoñački projekat izrañuje se na osnovu odredbi plana razvoja šumskog područja i osnove
gazdovanja šumama, podataka i zapažanja neposredno prikupljenih na terenu u vremenu najviše 12
meseci pre njegovog donošenja, analize uslova staništa, stanja sastojina i privrednih prilika i kritičke
ocene uspeha dosadašnjeg gazdovanja šumama.
Izvoñački projekat se sastoji iz tekstualnog dela, tabelarnog dela i skica.
Tekstualni deo izvoñačkog projekta sadrži opis staništa i sastojine, obrazloženje opšteg i
etapnog uzgojnog cilja, obrazloženje eventualnih bitnih razlika stanja sastojine i planiranih radova
prikazanih u OGŠ i u ovom planu, prikaz redosleda izvoñenja radova na gajenju šuma i načina
izvoñenja tih radova i prikaz tehnologije i organizacije rada na seči, izradi i privlačenju šumskih
sortimenata.
Tabelarni deo izvoñačkog projekta naročito sadrži podatke: o površini uzgojnih jedinica, vrsti i
obimu radova na gajenju i korišćenju šuma, količini, vrsti i starosti sadnog materijala, drugim
sredstvima rada i materijalu za izvoñenje pripremnih i glavnih radova na gajenju i korišćenju šuma.
Izvoñačkom projektu se prilaže skica odeljenja u razmeri 1:5.000 ili 1:10.000, sa obaveznom
vertikalnom predstavom terena, u kojoj se kartografski označavaju osobenosti staništa i sastojina
postojeće i projektovane saobraćajnice (pristupne i unutrašnje), gravitaciona radna polja, transportne
granice, pravci privlačenja šumskih sortimenata i njihova povezanost sa postojećim saobraćajnicama,
kao i granice uzgojnih jedinica sa oznakama naznačenim u legendi skice.
Identifikovanje osobenosti sastojina na terenu u zavisnosti od sastava, sklopljenosti,
podmlañenosti, uzrasta, zdravstvenog stanja, kvaliteta drvne mase i dr. krokiraju se na skici i
obeležavaju kao posebne uzgojne jedinice u okviru izvoñačkog plana.
Radovi na gajenju šuma i korišćenju šuma iskazuje se po odeljenjima i vrstama rada.
Pri utvrñivanju vrste i obima radova na gajenju i korišćenju šuma u uzgojnoj jedinici, odnosno
u gravitacionom radnom polju vrši se obavezno odabiranje i obeležavanje stabala za seču u skladu sa
odredbama opšte i posebne osnove.
Doznačena drvna masa razvrstava se na sortimente po vrstama drveta.Po završetku planiranih
radova neophodno je izvršiti kontrolu svih radova, a kod radova na sadnji kontrolu prijema sadnica
vršiti više godina i po protrebi planirati dodatna popunjavanja. Svi radovi se po završetku evidentiraju u
izvoñačkom projektu i osnovi.
Iz svega navedenog izvoñacki projekat se nameće kao neophodan produžetak ove, kao i svake
druge, osnove gazdovanja šumama.
Sadrzaj i način izrade izvoñackog projekta je detaljnije razrañen u "Pravilniku o sadržini i
načinu izrade osnova gazdovanja šumama, godišnjeg izvoñačkog plana i godišnjeg plana gazdovanja
privatnim šumama ".
8.4. UPUTSTVO ZA VOĐENJE EVIDENCIJE GAZDOVANJA ŠUMAMA
Svi radovi koji se obavljaju u gazdinskoj jedinici i planirani su, moraju da se evidentiraju. Na to
obavezuje zakon o šumama u član 34, koji jasno kaže da je korisnik šuma dužan da u opštoj i posebnoj
95
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
osnovi, kao i u godišnjem izvoñačkom planu i programu, evidentira izvršene radove na zaštiti, gajenju i
seči šuma.
Radovi izvršeni u toku godine evidentiraju se najkasnije do 28. februara naredne godine.
Evidentiraju se provereni podaci o izvršenim šumsko-uzgojnim radovima, sečama po vrsti drveća,
izrañenim šumskim saobraćajnicama i ostalim objektima i iskorišćenim drugim šumskim proizvodima.
Evidentiranje izvršenih radova na seči i gajenju šuma vrši se na obrascima "Plan gajenja šuma Evidencija izvršenih radova na gajenju šuma", "Plan seča obnavljanja (jednodobne šume) - Evidencije
izvršenih seča" i "Plan prorednih seča - Evidencija izvršenih seča". Izvršeni radovi šematski se
prikazuju na privrednim kartama sa naznakom površine, količine i godine izvršenja radova.
Evidentiranje radova izvršenih u toku godine vrši se po sastojinama, odeljenjima i gazdinskim
klasama. Iz doznačnih knjiga se unosi količina posečenog drveta i obračunava se po istim
zapreminskim tablicama po kojima se obračunava ukupna drvna zapremina u POGŠ. Ostvareni prinos
razvrstava se prema vrsti prinosa na glavni prinos (redovni, vanredni i slučajni) i prethodni prinos
( redovni i slučajni) i prema sortimetnoj strukturi na tehničko, jamsko, celulozno i ogrevno drvo.
Glavni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabla po planu seča obnavljanja šuma,
drvnu zapreminu slučajnih prinosa - stabala posečenih u sastojinama dva najstarija dobna razreda kod
odabrane ophodnje, drvnu zapreminu stabala posečenu u svim prirodnim oblicima raznodobnih šuma,
kao i slučajne prinose iz ovih šuma, drvnu zapreminu stabala posečenih čistom sečom u izdanačkim
šumama u cilju obnove.
Predhodni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja je predviñena planom
prorednih seča i slučajne prinose u sastojinama koje su planirane za proredne seče.
Redovan prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja je predviñena planom seča.
Slučajni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja nije predviñena za seču
planom seča obnavljanja i planom prorednih seča, a potreba za njihovom sečom je slučajnog karaktera i
rezultat je elementarnih nepogoda ili drugih nepredvidivih okolnosti.
Vanredni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala sa površina koje će se koristiti za
druge svrhe osim za proizvodnju drvne zapremine.
8.5. ŠUMSKA HRONIKA
Šumska hronika sastavni je deo Osnove gazdovanja šumama. Sve važnije promene i dogañaji
koji su imali uticaja (ili mogu imati) na gazdovanje šumama, unose se u rubriku šumska hronika.
Šumska hronika pre svega sadrži:
- podatke koji su bitno uticali na izvršenje šumskih radova,
- promene u posedovnim prilikama,
- veće šumske štete od elementarnih nepogoda,
- štete od insekata i gljivičnih oboljenja,
- pojave od ranih i kasnih mrazeva,
- početak vegetacionog perioda,
- period cvetanja,
- plodonošenje sastojine i sl.
Pored navedenih podataka u šumsku hroniku se mogu unositi i drugi podaci kao što su:
- održavanje seminara,
- posete i ekskurzije raznih delegacija i sl.
8.6. VREME SEČE ŠUMA
96
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
U članu 59. Zakona o šumama, naglašeno je da se seča šuma, koje se prirodnim putem
obnavljaju, vrši u periodu mirovanja vegetacije i to pred pun urod semena i da se vreme seče odreñuje
Osnovom gazdovanja šumama.
Vreme seče kod rekonstrukcionih seča, treba vršiti u periodu jun - avgust, da bi se što više
smanjila izdanačka snaga preostalih panjeva.
Vreme seče šuma u gazdinskoj jedinici "Zlotske šume" je potrebno usaglasiti sa Pravilnikom o
šumskom redu ( “Službeni glasnik R.S. br. 106 / 2008”) član 5.
8.7. SMERNICE ZA INDENTIFIKACIJU I UPRAVLJANJE ŠUMAMA VISOKE ZAŠTITNE
VREDNOSTI
Šume visoke zaštitne vrednosti prvo su definisane od strane Saveta za upravljanje šumama u
cilju sertifikacije šuma, ali se praktična upotreba ovog koncepta sve više koristi za zaštitu, planiranje i
upravljanje prirodnim resursima.
Šume sadrže ekonomske, ekološke i socijalne vrednosti koje mogu biti značajne na globalnom,
regionalnom ili lokalnom nivou, ali kada se neka od tih vrdnosti smatra izuzetno važnom, šuma se
može definisati kao šuma visoke zaštitne vrednosti.
Šuma visoke zaštitne vrednosti (High Conservation Value Forests – HCVF ili HCV šume)
tretira se kao kategorija šume sa posebnom namenom i uslovima gazdovanja, kao i posebnim
vrednostima koje poseduju na odreñenim lokalitetima. Aktivnost gazdovanja u HCV šumama moraju
održavati ili poboljšavati karakteristike koje ih definišu.
Forest Stenjardsship Council (FSC) je definisao sledećih šest kategorija visoke vrednosti:
HCV – 1
Područja koja na globalnom, regionalnom ili državnom nivou sadrže važne
koncentracije biodiverziteta
HCV – 2
Velike šumske površine nivoa pejsaža značajne na globalnom, regionalnom i
državnom nivou
HCV – 3
HCV – 4
HCV – 5
HCV - 6
Područja koja sadrže ekosisteme koji su retki, u opasnosti ili ugroženi
Područja koja pružaju osnovne prirodne koristi u kritičnim situacijama
Područja neophodna za zadovoljavanje osnovnih potrebna lokalnih zajednica
Područja značajna za tradicionalni kulturni identitet lokalnih zajednica
HCV šuma može da bude mali deo velikog šumskog područja (npr: izvor vode za selo,
tresetište, manja površina nekog drugog retkog ekosistema i sl.) ili može da bude veliko šumsko
područje (npr: šume koje sadrže nekoliko ugroženih vrsta koje se rasprostiru na velikoj površini). Bilo
koji tip šume može da bude potencijalno HCV šuma. Izbor šume za HCV šumu zasniva se na prisustvu
jedne ili više izabranih vrednosti.
Šumsko gazdinstvo koje gazduje odreñenim područjem, treba da identifikuje svaku visoku
zaštitnu vrednost koja se nalazi unutar njihovog područja i da gazduje njima u cilju očuvanja ili
97
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja šumama za GJ „Zlotske šume”
unapreñenja tih vrednosti uz konsultovanje zainteresovanih strana i kontrolu uspešnosti ovog načina
gazdovanja.
U početku, ne treba izdvojiti svaku šumu koja sadrži visoko zaštitnu vrdnost. Neka specifična
zaštitna vrednost šume može da se izostavi ukoliko je ona značajno prisutna u okolnim područjima.
Ipak, i u ovim slučajevima se preporučuje da se sve specifične vrednosti nekog područja obeleže i
unesu u planove gazdovanja sa uputstvima o njihovoj zaštiti.
Procena kojom se utvrñuje postojanje atributa karakterističnih za HCV šume u zavisnosti od
nivoa i od intenziteta aktivnosti gazdovanja zasniva se na sledećim vrednostima, odnosno prioritetnim
funkcijama šuma:
Šumski ekosistemi u zaštićenim prirodnim dobrima.
Za šume sa posebnom namenom, kao šume sa prioritetnom funkcijom, mogu da budu odreñene:
•
šume odnosno delovi šuma izdvojeni za proizvodnju šumskog semena;
•
šume koje su pogodne za izletišta i rekreaciju;
•
šume koje su pogodne za naučna istraživanja i nastavu;
•
šume koje su od značaja za kulturno – istorijske spomenike;
•
šume koje su od posebnog interesa za narodnu odbranu.
•
Za HCV šume, kao šume sa prioritetnom funkcijom, mogu da budu odreñene:
•
šume koje štite zemljište od erozije;
•
šume koje neposredno koriste izvorišta vodosnabdevanja, vrela, termomineralna i
mineralna izvorišta;
•
šume koje štite objekte ( vodne akumulacije, železničke pruge, puteve) i naselja;
•
šume koje čine poljozaštitne pojaseve.
Za odreñivanje HCV šuma koristi se osnovna namena šuma (prioritetne funkcije) iz Osnove
gazdovanja šumama u skladu sa integralnim gazdovanjem šuma.
Sve kategorije šuma treba da budu date pregledno po odeljenjima i odsecima i ucrtane u sastojinske
karte gazdinskih jedinica.
Važno je još jednom pomenuti, da se način gazdovanja u šumama odreñenim kao HCV šume ne
menja u odnosu na trenutni način gazdovanja. Razlika je jedino u tome da se prate atributi
karakteristični za te šume i da aktivnosti gazdovanja u HCV šumama moraju održavati ili poboljšavati
karakteristike koje ih definišu.
98
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
9.0. EKONOMSKO - FINANSIJSKA ANALIZA
9.1. OBRAČUN VREDNOSTI ŠUMA
Vrednost šuma gazdinske jedinice „Zlotske šume“ pretstavlja vrednost dubeće zapremine i vrednost mladih sastojina. U iskazanim
vrednostima nije vrednovana opštekorisna funkcija šuma, kao i vrednost korišćenja ostalih šumskih resursa.
Vrednost šuma utvrñena je metodom sadašnje sečive vrednosti. Kod ove metode utvrñuje se vrednost drvne zapremine na panju uz
pretpostavku da se ista koristi pod istim uslovima kao etat, uz dodatak vrednosti mladih sastojina.
Radi utvrñivanja procene vrednosti šume po ovoj metodi urañeno je sledeće:
· izračunata neto drvna zapremina;
· utvrnena je sortimentna struktura;
· utvrnene su tržišne cene m³ neto drvne zapremine po vrstama drveća i sortimentima;
· izračunata vrednost mladih sastojina.
9.1.1. Sortimentna struktura ukupne drvne zapremine
Tabela br.43 Sortimentna struktura ukupne drvne zapremine
Vrsta
drveća
Bukva
Grab
Klen
OTL
Crni jasen
Jasika
Javor
Mečja leska
Divlja
trešnja
Planinski
brest
Mleč
Šumski
ostatak
Neto
174008.4
456.9
90.4
75.2
32.0
17.6
14.6
7.8
43502.1
68.5
10.8
9.0
3.8
2.1
1.8
1.2
130506.3
388.4
79.6
66.2
28.2
15.5
12.8
6.6
4.1
0.5
1.1
0.9
Bruto
F
3
m
137.0
L
3
m
137.0
K
I
3
m
548.1
3
m
7399.7
II
III
3
3
m
10962.5
2.8
0.7
3.7
0.8
3.6
0.7
1.1
0.1
1.0
0.1
0.1
0.1
0.8
0.2
0.2
99
m
8221.9
Ostalo
tehničko
m3
18270.9
Ukupno
tehničko
m3
45677.2
23.2
23.2
0.2
6.4
1.7
m3
84829.1
388.4
79.6
43.0
28.2
15.5
6.4
5.0
1.8
1.8
0.2
0.7
0.4
0.4
0.0
Prostorno
Služba za izradu osnova –Zaječar
Vrsta
drveća
Ukupno
liscari:
Crni bor
Smrča
Jela
Ukupno
cetinari:
Ukupno
GJ:
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
m
m
m
Ostalo
tehničko
m3
7404.1
10968.5
8221.9
18294.2
45710.9
85398.0
1222.0
640.7
99.8
1222.0
640.7
99.8
2851.4
961.1
149.7
0.0
1962.5
1962.5
3962.1
8221.9
20256.8
47673.4
89360.1
Šumski
ostatak
Neto
174709.2
43600.1
131108.9
4792.2
1884.5
293.5
718.8
282.7
44.0
4073.4
1601.8
249.5
6970.1
1045.5
5924.7
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
181679.2
44645.6
137033.6
137.0
137.0
548.1
7404.1
10968.5
Bruto
F
3
L
K
3
I
3
m
m
m
137.0
137.0
548.1
3
II
III
3
3
Ukupno
tehničko
m3
Prostorno
m3
9.1.2. Vrednost drveta na panju
Tabela br 44. Vrednost šuma (bez mladih sastojina, kojima nije utvrñivana zapremina)
Red.
br.
Sortiment
Klasa
Količina m3
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
Bukovi trupci
Bukovi trupci
Bukovi trupci
Bukovi trupci
Bukovi trupci
Bukovi trupci
Bukovi trupci
Trupci ostalih plemenitih lišćara
Trupci ostalih plemenitih lišćara
Trupci divljih voćkarica
Trupci divljih voćkarica
Ostalo tehničko lišćara
Stubovi za vodove i ostalo teh. četinara
F
L
K
I
II
III
Topionička graña
I
II
I
II
137.0
137.0
548.1
7399.7
10962.5
8221.9
18270.9
3.7
4.8
0.7
1.1
23.4
1962.5
47673.4
85382.5
SVEGA OBLO TEHNIČKO
14.
/
Prostorno lišćara
100
Cena
sortime.
din / m3
11021.0
8266.0
6823.0
5560.0
4545.0
3765.0
3763.0
10188.0
7974.0
9635.0
7419.0
4210.0
7003.0
3778.0
Ukupni prihod
1510225.4
1132703.3
3739866.8
41142372.1
49824695.2
30955441.8
68753329.0
37618.2
38571.4
6605.0
8298.0
98310.0
13743604.6
210991640.9
322575118.6
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
Red.
br.
Sortiment
15.
Prostorno četinara i mekih lišćara
3
Klasa
Količina m
/
/
3977.6
89360.1
43598.0
1047.6
44645.6
181679.2
SVEGA PROSTORNO
16.
17.
Šumski ostatak tvrdih lišćara
Šumski ostatak mekih lišćara i četinara
SVEGA ŠUMSKI OSTATAK
UKUPNO:
Cena
sortime.
din / m3
2528.5
Ukupni prihod
2284.0
1354.5
9.1.3. Vrednost mladih sastojina (bez zapremine)
Tabela br.45 Vrednost mladih sastojina (bez utvrñene zapremine)
Poreklo
sastojine
Mlade visoke
sastojine
Mlade visoke
sastojine
Mlade izdanačke
sastojine
Mlade izdanačke
sastojine
Ukupno
Starost
Površina
Troškovi podizanja
Faktor
Ukupna vrednost šuma
godina
ha
din/ha
dinara
1,0Pn
Troškovi podizanja x 1,0Pn
1-10
14.83
47900
710357.0
1.2189
865854.1
11-20
73.56
47900
3523524.0
1.4859
5235604.3
1-10
8.13
47900
389427.0
1.2800
498466.6
11-20
105.6
47900
5058240.0
1.6386
8288432.1
202.12
9681548.0
Vrednost mladih sastojina iznosi 14 888 357,1 dinara.
101
14888357.1
10057429.9
332632548.5
99577834.3
1419031.1
100996865.4
644621054.8
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
9.1.4. Ukupna vrednost šuma
Ukupna vrednost šuma kojima je utvrñena zapremina 644 621 054,8 dinara,
Ukupna vrednost mladih sastojina 14 888 357,1 dinara,
Ukupno: 659 509 411,9 dinara.
9.2. STRUKTURA SEČIVE DRVNE ZAPREMINE I PLANIRANI RADOVI
Struktura sečive drvne zapremine i planirani radovi će poslužiti kako bi se na osnovu njih mogli
računati prihodi, odnosno rashodi gazdovanja u gazdinskoj jedinici.
A. Sečiva drvna zapremina m3 - prosečno za 1 godina:
Tabela br.46
Red.br.
Vrsta drveta
Prorede(m3)
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Bukva
Crni bor
Smrča
Grab
Jela
Klen
Otl
623.5
51.9
22.3
4.2
3.0
0.0
0.1
705.0
UKUPNO:
Seče obnove
jednod. (m3)
9471.5
0.0
0.0
1.4
0.0
0.3
0.0
9473.2
Svega
(m3)
10094.9
51.9
22.3
5.6
3.0
0.3
0.1
10178.2
Od bruto godišnje sečive drvne zapremine:
Šumski ostatak (10-25 %) - 2523,7 m3
Neto zapremina
- 7571,2 m3
B.
Izrada drvnih sortimenata prosečno godišnje
Tabela br.47
Red.br
Sortiment
.
1.
Bukovi trupci
2.
Bukovi trupci
3.
Bukovi trupci
4.
Bukovi trupci
5.
Bukovi trupci
6.
Bukovi trupci
7.
Bukovi trupci
8.
Stubovi za vodove
SVEGA OBLO TEHNIČKO
Klasa
F
L
K
I
II
III
Topionička graña
/
102
Količina m3/god
Ukupno
7.9
7.9
31.8
429.3
636.0
477.0
1060.0
23.1
2673.1
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
Red.br
Sortiment
.
9.
Prostorno tvrdih lišćara
10.
Prostorno četinara i mekih lišćara
SVEGA PROSTORNO
11.
Šumski ostatak tvrdih lišćara
12.
Šumski ostatak mekih lišćara i četinara
SVEGA ŠUMSKI OSTATAK
UKUPNO:
Klasa
/
/
/
Količina m3/god
Ukupno
4926.4
46.4
4972.8
2524.6
7.7
2532.3
10178.2
Izrada drvnih sortimenata obaviće se delom u sopstvenoj režiji, delom prodajom drveta na
panju, a delom ugovorom sa drugim preduzećima.
C.
Šumsko-uzgojni radovi prosečno godišnje
Tabela br.48
Red.br.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
Vrsta rada
Šifra
PROŠIRENA
REPRODUKCIJE ŠUMA
Veštačko pošumljavanje goleti i neob. povr.
Popunj. veš. podig. kul. sadnjom
Svega
RADOVI PROSTE
REPRODUKCIJE ŠUMA
Obnavljanje prir. putem oplod. seč.
Veštačko pošumljavanje sadnjom
Popunj. prir. obnov. sast. setvom
Popunj. veš. podig. kul. sadnjom
Seča izbojaka i uklan. korova ručno
Okopavanje i prašenje u kulturama
Čiš.u mladim prir. sastojinama
Prorede u veš. pod. sastojinama
Prorede u niskim šumama
Prorede u visokim šumama
Uzgojno-sanitarne prorede
Svega
UKUPNO G. J.
103
Radna
površina
ha/god
313
414
2.32
0.46
2.79
311
317
411
414
513
518
526
44.40
1.23
7.21
0.25
7.09
7.09
32.67
1.40
18.81
0.64
0.35
121.13
123.92
532
533
534
535
/
/
Služba za izradu osnova –Zaječar
D.
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
Ostali radovi prosečno godišnje
Tabela br. 49
Red.br.
Vid rada
Jed.mere
Proširena reprodukcija
I i II faza pri izgradnji tvrdog puta
km
Prosta reprodukcija
Rekonstrukcija puteva
km
1.
2.
Količina
(km/god)
1.03
1.40
E . Radovi na zaštiti šuma
Tabela br.50
Red.br.
Vid rada
1.
Postavljanje protivpož. tabli
2.
Postavljanje tabli za ispašu
3.
Praćenje pojave sušenja šuma
4.
Troškovi preventive zaštite
5.
Ostali radovi
Jed.mere
kom
kom
kom
kom
kom
Količina
3
3
1
1
1
F. Ureñivanja šuma
Tabela br.51
Red.br.
Vid rada
1.
Visoke šume
2.
Izdanačke šume i kulture
3.
Šikare i šibljaci
4.
Neobraslo
Jed.mere
ha
ha
ha
ha
Količina
784.52
445.38
1715.84
1536.29
Jed.mere
kg
Količina
22911.3
G. Ostali proizvodi šuma prosečno godišnje
Tabela br.52
Red.br.
Vid rada
1.
Jestive gljive
104
Služba za izradu osnova –Zaječar
9.3.
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
UTVRĐIVANJE PROSEČNIH TROŠKOVA
A .Troškovi proizvodnje drvnih sortimenata prosečno godišnje
I Direktni troškovi
Tabela br.53
Red
Vrsta rada
br.
1.
Seča i izrada prostornog drveta
2.
Iznošenje prostornog drveta
3.
Seča i izrada oblog drveta
4.
Izvlačenje oblog drveta traktorom
Sv.
UKUPNO:
Sečiva zapremina
m3/god
7505.1
7505.1
2673.1
2673.1
/
Jedin. cena
din/m3
860
980
405
670
/
Svega
din
6454386.0
7354998.0
1082605.5
1790977.0
16682966.5
II Režijski troškovi (42 % od direktnih)
Ukupno = 7 006 845,9 dinara
III Troškovi transporta
Svi šumski sortimenti će se uglavnom prodati F-co kamionski put, tako da troškovi transporta
praktično ne postoje.
Opšti troškovi proizvodnje drvnih sortimenata: I+II+III = 23 689 812,4 dinara
B.
Amortizacija šuma prosečno godišnje 4 737 962,5 dinara
C.
Šumsko-uzgojni radovi prosečno godišnje
Tabela br.54
Red.br.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Radna
površina
ha/god
RADOVI PROŠIRENE REPRODUKCIJE ŠUMA
Veštačko pošumljavanje goleti i neob. povr.
313
2.32
Popunj. veš. podig. kul. sadnjom
414
0.46
Svega
2.79
Vrsta rada
Šifra
RADOVI PROSTE REPRODUKCIJE
311
317
411
414
513
518
526
Obnavljanje prir. putem oplod. seč.
Veštačko pošumljavanje sadnjom
Popunj. prir. obnov. sast. setvom
Popunj. veš. podig. kul. sadnjom
Seča izbojaka i uklan. korova ručno
Okopavanje i prašenje u kulturama
Čiš.u mladim prir. sastojinama
105
ŠUMA
44.40
1.23
7.21
0.25
7.09
7.09
32.67
Cena
Ukupno
din/jed
din
184481.84
164542.77
428182.35
76347.85
504530.20
3861.62
164542.77
102163.21
144713.34
23350.49
21071.54
30537.23
171440.48
201729.44
736801.07
35454.77
165648.38
149481.50
997712.38
Služba za izradu osnova –Zaječar
Red.br.
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
Vrsta rada
Šifra
Prorede u veš. pod. sastojinama
Prorede u niskim šumama
Prorede u visokim šumama
Uzgojno-sanitarne prorede
Svega
10.
11.
12.
13.
14.
532
533
534
535
/
UKUPNO G. J.
/
Radna
površina
ha/god
Cena
Ukupno
din/jed
din
1.40
18.81
0.64
0.35
121.13
123.92
3811.47
3855.79
4252.33
4252.33
/
/
5317.00
72538.98
2704.48
1492.57
2540321.04
3044851.24
D. Ostali troškovi prosečno godišnje
Tabela br. 55
Količina
(km/god)
Cena
din / jed
Ukupno
dinara
1.03
2500000.0
2575000.0
Prosta reprodukcija
km
1.40
Rekonstrukcija puteva
UKUPNO:
/
/
375000.0
/
525000.0
3100000.0
Red.br.
Vid rada
Jed.mere
Proširena reprodukcija
1.
2.
I i II faza pri izgradnji
tvrdog puta
km
E . Troškovi zaštite šuma prosečno godišnje
Tabela br.56
Red.br.
1.
2.
3.
4.
5.
Vid rada
Jed.mer.
Količina
Cena
din/jed
Ukupno
din
Pros.god.
kom
kom
kom
kom
kom
/
3
3
1
1
1
/
5953.6
5953.6
2362.5
34743.3
29531.8
/
17860.9
17860.9
2362.5
34743.3
29531.8
1786.1
1786.1
236.3
3474.3
2953.2
10235.9
Postavlja protivpož. tabli
Postavljanje tabli za ispašu
Praćenje pojava suše šuma
Troškovi prev. zašt. šuma
Ostali radovi
UKUPNO:
102359.3
din
F. Troškovi ureñivanja šuma prosečno godišnje
Tabela br.57
Red.br.
Vid rada
Jed.mere
Količina
Cena
din/jed
Ukupno
din
Pros.god.
din
1.
2.
3.
4.
Visoke i vešt. pod. šume
Izdanačke šume i kulture
Šikare i šibljaci
Neobraslo
UKUPNO:
ha
ha
ha
ha
/
784.52
445.38
1715.84
1536.29
4482.03
1387.8
1142.2
590.2
551.9
/
1088737.6
508695.1
2381200.5
906756.5
4885389.6
108873.8
50869.5
238120.1
90675.6
488539.0
106
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
G. Troškovi otkupa i sakuplanja ostalih proizvoda šuma prosečno godišnje
Tabela br.58
Red.br.
1.
Vid rada
Jed.mere
Jestive gljive
Količina
kg
22911.3
Trošak
otkupa
din/jed
305.0
Ukupno
din
6987946.5
H. Naknada za posečeno drvo
Naknada za posečeno drvo iznosi 3 % u odnosu na prodajnu vrednost drvnih sortimenata:
Tabela br.59
Cena drvnih sortimenata
36099198.7
Taksa 3 %
0.03
Naknada za posečeno drvo
1082999.9
SVEUKUPNI TROŠKOVI (od A do H) 43 142 347,4 dinara
9.4. UTVRÐIVANJE PROSEČNOG PRIHODA
A. Prihodi od drvnih proizvoda šuma prosečno godišnje
Tabela br.60
Red.
Sortiment
br.
1.
Bukovi trupci
2.
Bukovi trupci
3.
Bukovi trupci
4.
Bukovi trupci
5.
Bukovi trupci
6.
Bukovi trupci
7.
Bukovi trupci
8.
Stubovi za vodove
SVEGA OBLO TEHNIČKO
9.
Prostorno tvrdih lišćara
Prostorno četinara i mekih
10.
lišćara
SVEGA PROSTORNO
11.
Šumski ostatak tvrdih lišćara
Šumski ostatak mekih lišćara i
12.
četinara
SVEGA ŠUMSKI OSTATAK
UKUPNO:
Klasa
F
L
K
I
II
III
Top.grañ.
/
/
/
/
Količina m3
Ukupno
7.9
7.9
31.8
429.3
636.0
477.0
1060.0
23.1
2673.1
4926.4
Cena sortimenata
din / m3
11021.0
8266.0
6823.0
5560.0
4545.0
3765.0
3763.0
7003.0
/
3778.0
Ukupni prihod
87065.9
65301.4
216971.4
2386908.0
2890620.0
1795905.0
3988780.0
161769.3
11593321.0
18611939.2
46.4
2528.5
117322.4.0
4972.8
2524.6
/
2284.0
18729261.6
5766186.4
7.7
1354.5
10429.7
2532.3
10178.2
/
/
5776616.1
36099198.7
107
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
B. Prihodi od ostalih proizvoda šuma prosečno godišnje
Tabela br.61
Red.br.
1.
Vid rada
Jed.mere
Jestive gljive
UKUPNO:
kg
Količina
Prodajna
cena
din/jed
22911.3
/
325.5
/
Ukupno
din
7457628.2
7457628.2
SVEUKUPNI PRIHODI ( od A do B ) 43 556 826,9 dinara
9.5. RASPODELA PRIHODA NA GODIŠNJEM NIVOU
Tabela br.62
Prihodi - Troškovi
Ukupan prihod
Ukupni troškovi
Bilans:
Prosta
reprodukcija
Proširena
reprodukcija
Svega
dinara
dinara
dinara
3079530.2
-3079530.2
43556826.9
43142347.4
414479.5
43556826.9
40062817.2
3494009.7
Izvršenjem svih planiranih radova u ovoj gazdinskoj jedinici, finansijski saldo bi bio pozitivan,
odnosno razlika izmeñu prosečnog godišnjeg prihoda i prosečnog godišnjeg troška bi bila 414479,5
dinara godišnje.
S’ obzirom da je Šumsko gazdinstvo „Timočke šume”- Boljevac u obavezi da konkuriše za
sredstva iz budžeta Republike, za radove na gajenju, unapreñivanju, korišćenju, zaštiti i reprodukciji
šuma, i da ista koristi u skladu sa namenom, finansijski bilans vezan za ovu gazdinsku jedinicu bi
mogao biti i povoljniji. Imajući u vidu da su prilikom računanja troškova uzete u obračun varijante koje
maksimalno opterećuju proizvodnju, treba računati da se dobrim, proračunatim gazdovanjem, dati
troškovi mogu znatno smanjiti.
108
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
10.0. NAČIN IZRADE OSNOVE
10.1. PRIKUPLJANJE TERENSKIH PODATAKA
Prikupljanje karakteristišnih podataka o svakoj ureñajnoj jedinici - odseku vrši se u pripremnoj
fazi radova na ureñivanju šuma. Pre početka radova na prikupljanju osnovnih taksacionih podataka
prikupljaju se karakteristični podaci za svaku ureñajnu jedinicu - izdvajanje odseka. Na osnovu
prikupljenih podataka u prethodnoj fazi, vrši se prikupljanje osnovnih taksacionih podataka.
Rad na prikupljanju svih potrebnih taksacionih podataka sastoji se iz dva dela:
- premer prečnika i
- premer visina i debljinskog prirasta.
Prikupljanje terenskih podataka izvršila je ekipa Službe za izradu osnova i planova gazdovanja
iz Zaječara i to:
• Đorñević Ivan, dipl. inž. šum,
• Milenković Vlastimir, dipl. inž. šum,
• Stevanović Vojkan, dipl. inž. šum,
• Milojević Predrag, dipl. inž. šum,
• Stojić Bojan, šum.teh,
• Petrović Saša, šum. teh,
• Božić Marko, šum. teh,
• Vukić Zoran, šum. teh,
• Kračunović Nenad, dipl. inž. šum,
• Aleksandar Igić, šum. teh,
• Mišel Janković, šum. teh.
10.2. OBRADA PODATAKA
Kompletna kompjuterska obrada podataka izvršena je u Službi za izradu osnova i planova
gazdovanja Š.G. “Timočke šume” u Zaječaru.
Obradu podataka izvršio je Milenković Vlastimir, dipl.inž. šumarstva.
10.3. IZRADA KARATA
U prilogu ove Osnove gazdovanja šumama date su sledeće karte:
1. Osnovna karta ( sa pregledom putne mreže)
R = 1: 10 000,
2. Karta gazdinskih klasa
R = 1: 10 000,
3. Sastojinska karta
R = 1: 10 000,
4. Karta namene površina
R = 1: 10 000,
5. Privredna karta
R = 1: 20 000,
6. Pregledna karta
R = 1: 25 000,
7. Karta premera
R = 1: 10 000,
8. Karta šuma visokih zaštitnih vrednosti
R = 1: 10 000.
Izradu karata izvršio je Božić Marko, šum. teh. i Petrović Saša, šum. teh.
109
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
10.4. IZRADA TEKSTUALNOG DELA OSNOVE
Ova Osnova gazdovanja šumama je rañena u skladu sa "Zakonom o šumama (30/10)" i
"Pravilnikom ..." (Sl. gl. RS. br. 122 od 12. 12. 2003. godine).
Tekstualni deo posebne osnove gazdovanja šumama za gazdinsku jedinicu "Zlotske šume" izradio
je Milenković Vlastimir, dipl. inž. šumarstva.
110
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
11.0. ZAVRŠNE ODREDBE
Važnost ove Osnove za gazdovanje šumama je od 01.01.2014. do 31.12.2023.godine. Revizija
će se izvršiti po isteku važnosti ove osnove za gazdovanje šumama.
Prikupljanje terenskih podataka potrebno je obaviti tokom 2022. godine, kako bi se obezbedio
kontinuitet ureñivanja ove gazdinske jedinice.
Usaglašavanje ove Osnove gazdovanja šumama sa zakonskim propisima, vršeno je za sve
vreme izrade osnove, a naročito se vodilo računa o usaglašavanju sa odredbama Zakona o šumama i
Pravilnikom o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvoñačkog plana i
privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama, kao i Opštom osnovom za Timočko
šumsko područje.
Uzete su u obzir i odredbe koje se odnose na gazdovanje šumama u sledećim zakonima:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Zakon o šumama ( Sl. gl.RS.br 30/10),
Zakon o prostornom planu Republike Srbije od 2010. do 2020. god (Sl.gl.RS.br. 88/10),
Zakon o sistemu zaštite životne sredine (Sl.gl.RS.br 135/04),
Zakon o zaštiti prirode ( “Sl. gl. R.S. br. 36 / 2009 i 88/2010”),
Zakon o planiranju i izgradnji (Sl.gl.RS.br. 47/03),
Zakon o reproduktivnom materijalu šumskog drveća (Sl.gl.RS.br. 135/04),
Zakon o zaštiti od požara (Sl.gl.RS.br. 111/09),
Zakon o divljači i lovstvu (Sl gl.RS. br. 18/10),
Zakon o vodama (Sl.gl.RS.br. 30/10),
Zakon o državnom premeru i katastru (Sl. gl. RS. br. 36/09, 18/10),
Zakon o energetici (Sl.gl.RS.br.84/2004),
Zakon o putevima (Sl.gl RS. br.101 /05, 123/07),
Zakon o železnici (Sl.gl.RS.br. 18/05),
Zakon o odbrani (Sl.gl.RS.br. 116/07 i 88/09),
Zakon o poljoprivrednom zemljištu (Sl.gl.RS.br. 23/06),
Pravilnik o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvoñačkog
plana i privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama (Sl.gl.RS.br.122 od
12.12.2003 god.),
•
Pravilnik o šumskom redu (“Službeni glasnik R.S. br. 38/2011”).
111
Služba za izradu osnova –Zaječar
Osnova gazdovanja sumama za GJ „Zlotske šume”
Osnovu izradio :
Milenković Vlastimir, dipl.inž.šum.
_____________________
Rukovodilac
planiranja gazdovanja šumama
Š.G. "Timočke šume" Boljevac
DIREKTOR
Stanković Daniela, dipl.inž.šum.
Veličković Zoran, dipl.inž.šum
_______________________
____________________________
M .P.
112
Download

osnova gazdovanja šumama za gj " zlotske šume"