JP"SRBIJAŠUME", BEOGRAD
PROGRAM GAZDOVANJA ŠUMAMA SOPSTVENIKA
NA TERITORIJI OPŠTINA PALILULA I SURČIN
(2013 - 2022)
Biro za planiranje i projektovanje u šumarstvu
Beograd 2013.
Mihaila Pupina 113
Beograd
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
2
Mihaila Pupina 113
Beograd
0. UVOD
Šume sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin, po prostornoj podeli, pripadaju Posavsko-podunavskom šumskom području, a po političko-administrativnoj
podeli Beogradskom okrugu.
Do sada, ovim šumama se gazdovalo na osnovu privremenih Godišnjih planova gazdovanja privatnim šumama.
Pri izradi ovog Programa gazdovanja šumama sopstvenika vodilo se računa o usaglašavanju ovog Programa sa važećim zakonskim propisima, pre svega sa
odredbama Zakona o šumama ((Sl. gl. RS: br. 30/10 i 93/12) i Pravilnikom o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvođačkog plana i
privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama (Sl. gl. RS br. 122 od 12.12.2003). Pored toga uvažene su i odredbe zakona, koje se odnose na
gazdovanje šumama kao što su: Prostorni plan Republike Srbije (Sl. gl. RS br. 13/96-353), Zakon o zaštiti prirode (Sl. gl. RS: br. 36/09, 88/10, 91/10),
Zakon o vodama (Sl. gl. RS: br. 30/10), Zakon o divljači i lovstvu (Sl. gl. RS : br. 18/10), Zakon o reproduktivnom materijalu šumskog drveća (Sl. gl. RS: br.
135/04, 8/05) itd.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin sadrži:




I - Tekstualni deo
II - Tabelarni deo - Stanje šuma i planovi gazdovanja šumama po katastarskim opštinama
III - Evidencija gazdovanja šumama sopstvenika
IV - Karte
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
3
Mihaila Pupina 113
Beograd
1.0. OPŠTI OPIS
1.1. Geografski položaj
Teritorija grada Beograda sastoji se od sedamnaest gradskih opština. Danas Beograd ima 11.365ha zelenih površina (14,6% ukupne teritorije). Na užoj gradskoj
teritoriji sa 10 opština, odnos je nešto drugačiji, jer u toj regiji od oko 70.500ha, čak 10.541ha je pod zelenilom. Reč je, naravno, o javnim površinama. Tu
spadaju parkovi (385ha), skverovi i trgovi (8ha), zelenilo duž saobraćajnica (175ha), gradske šume i rečna ostrva (1.800ha), zelene površine naselja
(1.079ha) i beogradski drvoredi sa oko 67.000 stabala.
Opština Palilula smeštena je na severu glavnog grada Republike Srbije i pripada gradskim opštinama Grada Beograda. Graniči se sa opštinama: Zvezdara, Vračar,
Stari grad, Zemun i Grocka. Na spoljnim granicama Beograda, graniči se sa opštinama Stara Pazova, Zrenjanin, Opovo i Pančevo. S površinom od 44.661
hektara, najveća je opština Grada Beograda i prostire se na obe obale Dunava, koje povezuje Pančevački most. Teritorija opštine Palilula deli se na tri
kompleksne celine – gradsku koja je smeštena skoro u samom centru Beograda, prigradsku i seosku, što je razlikuje od ostalih beogradskih opština. Čine je
područja 11 katastarskih opština: Palilula, Višnjica, Veliko selo, Slanci, Krnjača, Borča, Besni Fok, Kovilivo, Ovča, Komareva humka i Lepušnica. Na njenoj
teritoriji je 14 naselja, dva na desnoj obali Dunava: Veliko selo i Slanci i ostala na levoj obali Dunava: Besni Fok, Borča, Borča Greda, Vrbovski, Glogonjski
rit, Dunavac, Jabučki rit, Kovilovo, Ovča, Padinska skela, Tovilište i Crvenka. Najpoznatije gradske četvrti su: Tašmajdan, Karaburma, Deponija, Mika Alas.
Teritorija opštine Palilula podeljena je na 24 mesne zajednice.
Pretpostavlja se da je opština dobila ime Palilula, početkom 19. veka, po tome što je za vreme vladavine Turaka na ulicama grada Beograda bilo zabranjeno pušenje
ili bilo kakva upotreba duvana zbog opasnosti od požara. Strastveni pušači koji nisu mogli izdržati da ne zapale išli bi van van gradskih zidina, jedno od
mesta gde bi odlazili pušači bila je i današnja Palilula. Tvrdi se da je čak bio i nacrtan crtež lule koji je pokazivao pušačima da na tom mestu mogu pušiti.
Prema drugim izvorima, takođe iz vremena s početka 19. veka, tadašnja praksa bila je da se delovima grada nadene ime prema zanatima koji se u njima
obavljaju. Jedan od najrasprostranjenijih zanata bio je grnčarski, a sirovinska baza – glina, vađena je iz majdana na prostoru Karaburme, Velikog brda i
Milićeva brda. Grnčarija se pekla u pećima koje su se zbog oblika i dimnjaka nazivale lule, te se taj naziv preneo na deo teritorije grada na kojem su bile
postavljene. Kao dokaz izvođenju ovog zaključka je duga opekarska i ciglarska delatnost na Paliluli, a konkretan dokaz su ugašene peći za pečenje cigle u
krugu IGM „Trudbenik“ na Slanačkom putu.
Šume sopstvenika nalaze se na teritoriji pet katastarskih opština, opštine Palilula.
Opština Surčin nalazi se u Panonskoj niziji, na njenom južnom obodu uz reku Savu. Predstavlja najzapadniji deo ravničarskog prostora teritorije grada Beograda,
obuhvata najplodnija zemljišta, a teritorijom opštine prolaze važni saobraćajni pravci. Graniči se sa gradskim opštinama Novi Beograd, Zemun, Obrenovac i
Čukarica, kao i sa opštinom Pećinci. Naselje Surčin nalazi se na samo 20 km od centra Beograda, a na 15 km od Zemuna i Novog Beograda (sa kojim je
Surčin preko naselja Ledine, skoro spojen). Opština Surčin zauzima položaj između 44˚39' i 44˚54' severne geografske širine i 21˚38' i 21˚51' istočne
geografske dužine.
Područje opštine Surčin se nalazi u okviru saobraćajnih koridora koji se rangiraju kao primarna saobraćajna mreža. Teritorijom gradske opštine prolaze delovi
evropskog koridora 10, delovi magistralne železničke mreže, plovni put reke Save, a na samoj teritoriji opštine se nalazi najznačajniji nacionalni
međunarodni aerodrom „Nikola Tesla“.
Gradska opština Surčin konstituisana je 24.novembra 2004.godine kao 17. opština Grada Beograda i kao takva je najmlađa gradska opština. Obuhvata sedam
naseljenih mesta, od kojih svako ima svoju mesnu zajednicu i predstavlja katastarsku opštinu za sebe, a to su: Bečmen, Boljevci, Dobanovci, Jakovo,
Petrovčić, Progar i Surčin. Površina opštine Surčin je 28.806ha.
Postoje pouzdani podaci da je sadašnja urbana teritorija Surčina bila gusto naseljena u vreme Kelta, o čemu svedoče bronzani i srebrni novac pronađen na ovim
prostorima. Prvi pomeni o naselju na ovom prostoru su iz 1404.godine kada je kraljevskom poveljom darivano feudalnoj porodici Morović. Posle
požarevačkog mira 1718.godine ulazi u sastav Habsburške monarhije a od 1745. uključen je u vojnu granicu. Uoči Prvog svetskog rata postojale su tri škole:
srpska, nemačka i hrvatska.
Šume sopstvenika nalaze se na teritoriji jedne katastarske opštine (KO Progar).
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
4
Mihaila Pupina 113
Beograd
1.2. Površina
1.2.1. Površina - opština Palilula
Površina šuma sopstvenika po katastarskim opštinama za opštinu Palilula, data je u sledećoj tabeli:
Površina
Katastarska opština
ha
1. Višnjica
2. Besni Fok
3. Lepušnica
4. Veliko selo
5. Slanci
Ukupno Palilula
%
37,50
31,25
31,25
87,50
81,25
268,75
14,0
11,6
11,6
32,6
30,2
100,0
Na području opštine Palilula nalazi se 5 (pet) katastarska opština koje su pod šumom. Najveća površina šuma sopstvenika je u KO Veliko selo i ona iznosi 87,50ha ili
32,6% od ukupne površine privatnih šuma opštine Palilula, zatima sledi KO Slanci (81,25ha ili 30,2%), pa KO Višnjica (37,50ha ili 14,0%). Najmanju
površinu privatnih šuma imaju KO Besni Fok i Lepušnica i ona iznosi po 31,25ha ili 11,6% od ukupne površine privatnih šuma opštine.
Struktura površina u okviru šuma sopstvenika na teritoriji opštine Palilula:
Struktura
površina po iskazu
Šume
Šumske kulture
Šumsko zemljište
Zemljište za ostale svrhe
Neplodno
Ukupno Palilula
Državni posed
Površina
ha
%
262,50
0,6
6,25
0,0
131,25
0,3
42.168,00
99,1
/
/
42.568,00
100,0
2.093,00
Na teritoriji opštine Palilula, u okviru šuma sopstvenika, šume su zastupljene sa 0,6%, šumske kulture sa 0,0%, šumsko zemljište sa 0,3% i zemljište za ostale svrhe sa
99,1%.
Odnos obrasle i neobrasle površine u okviru privatnog poseda je 0,6% : 99,4%. Optimalni odnos obrasle i neobrasle površine, u okviru šuma sopstvenika, biće kada se
pošumi šumsko zemljište (131,25ha), a to je 0,9% : 99,1%.
Na području opštine Palilula, šume i šumsko zemljište u državnom vlasništvu, zauzimaju 2.093,00ha površine.
1.2.2. Površina - opština Surčin
Površina šuma sopstvenika po katastarskim opštinama za opštinu Surčin, data je u sledećoj tabeli:
Katastarska opština
1. Progar
Ukupno Surčin
Površina
ha
60,00
60,00
%
100,0
100,0
Na području opštine Surčin nalazi se jedna katastarska opština koja je pod šumom (KO Progar).
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
5
Mihaila Pupina 113
Beograd
Struktura površina u okviru šuma sopstvenika na teritoriji opštine Surčin:
Struktura
površina po iskazu
Šume
Šumske kulture
Šumsko zemljište
Zemljište za ostale svrhe
Neplodno
Ukupno Surčin
Državni posed
Površina
ha
%
60,00
0,2
/
/
/
/
26.457,11
99,8
/
/
26.517,11
100,0
2.288,89
Na teritoriji opštine Surčin, u okviru šuma sopstvenika, šume su zastupljene sa 0,2% i zemljište za ostale svrhe sa 99,8%.
Odnos obrasle i neobrasle površine u okviru privatnog poseda je 0,2% : 99,8%. Na području opštine Surčin, šume i šumsko zemljište u državnom vlasništvu,
zauzimaju 2.288,89ha površine.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
6
Mihaila Pupina 113
Beograd
2.0. EKOLOŠKE KARAKTERISTIKE
2.1. Reljef
Okolinu Beograda čine dve različite prirodne celine: Panonska nizija pod pšenicom i kukuruzom, severno i Šumadija, pod voćnjacima i vinogradima, južno od Save i
Dunava. Najistaknutiji oblici u reljefu šumadijskog pobrđa su Kosmaj (628 m n.v.) i Avala (511 m n.v.). Teren se od juga, postepeno, spušta prema severu u
vidu prostranih zaravni, raščlanjenih dolinama potoka i rečica. Velika plastičnost reljefa Beograda, južno od Save i Dunava, čini da se grad rasprostire preko
mnogih brda (Banovo, Lekino, Topčidersko, Kanarevo, Julino, Petlovo brdo, Zvezdara, Vračar, Dedinje). Severno od Save i Dunava su aluvijalne ravni i
lesna zaravan, koje su odvojene strmim odsekom, visokim i do 30 m. Na levoj obali Save, ispod lesne zaravni (Bežanijska kosa), je Novi Beograd, a na
desnoj obali Dunava, ispod lesnog platoa, je Zemun.
Najviša kota Beograda, na užem gradskom području, je na Torlaku (Voždovac), crkva Svete Trojice 303,1 m n.v., dok najnižu kotu ima Ada Huja 70,15 m n.v.
Najvišu kotu na širem gradskom području ima planina Kosmaj (Mladenovac) sa 628 m n.v. Za prosečnu visinu Beograda, uzima se apsolutna visina
Meteorološke opservatorije sa 132 m n.v.
Na području grada su mnogobrojne šume, od kojih su najbolje očuvane na Kosmaju, Avali, Trešnji, Lipovačka, Topčider, Obrenovački zabran i šuma Bojčin.
Glavni oblik reljefa u čijem nastanku su presudnu ulogu imali tektonski pokreti čini sama planina Kosmaj sa pravcem pružanja jugozapad - severoistok, raščlanjen na
nekoliko manjih ili većih delova: Kovijana (368 m.n.v.), Lupoglav (462 m.n.v.), Veliki (626 m.n.v.) i Mali (Malovan), Kosmaj (vrh Beli kamen: 546 m.n.v.) i
Košutica (463 m.n.v.). Prevoji i presedline koji odvajaju navedene morfološke delove Kosmaja, među kojima su najizrazitiji Sedlar (na 403 m.n.v.) - između
Lupoglave i Velikog Kosmaja i Ravnine (na 515 m.n.v.) - između Velikog i Malog Kosmaja, takođe, za tektonski predisponirane, mada je njihovo formiranje
rezultat regresivne erozije. Sniženi, blago nagnuti teren na istočnoj strani (na potezu Vilino korito - Zmajevac), koji odvaja Košuticu od Kosmaja ima
karakteristike tektonske udoline. Planinski vrhovi Kosmaja su kupastog oblika na poprečnom profilu i ima dosta strmih strana.
Dolinske oblike na Kosmaju izgradili su vodotoci rečnih mreža Velikog luga, na severoistočnom, istočnom i južnom delu područja i Turije i Beljanice na
severozapadnoj i zapadnoj strani Kosmaja. Doline ako su formirane na relativno strmim planinskim padinama Kosmaja imaju klisurast oblik, dok u nižim
delovima terena izgrađenog od mekanih i na eroziju manje otpornih sedimenata imaju koritast oblik sa blago nagnutim stranama i uske aluvijalne ravni. U
najnizvodnijim delovima u blizini ušća u veći, glavni vodotok, aluvijalne ravni se proširuju do stotinak metara, a kod glavnih vodotoka (Lug i Turija)
dolinske ravnice dostižu širinu do 750 metara (Lug) odnosno preko 250 m (Turija nizvodno od Rogače).
Avala pripada Šumadiji, tačnije njenom severnom delu poznatom pod nazivom niska Šumadija, koja obuhvata prostor između Panonske nizije na severu, dolinu
Velike Morave na istoku, Luga na jugu i doline Kolubare na zapadu. Pripada niskim ostrvskim planinama tzv. “šumadijskim planinama” koje se izdižu pod
nizom šumadijskih površina. Najsevernija je planina šumadijske grede koja se od Save i Dunava proteže do Rudnika.
Ističe se visinom od 506 m u jugoistočnom pobrđu Beograda. Karakterističnog je izgleda – oblika nepravilne izdužene kupe čije se severne padine spuštaju u potolinu
koja razdvaja Avalu od Torlaka, a južne padine jednom dužom gredom spajaju se sa Kovionom. Prepoznatljiv i karakterističan oblik najčešće je povezivan sa
vulkanskom aktivnošću ovog područja. Međutim, danas se na osnovu geoloških istraživanja sa sigurnošću može reći da je njen oblik nastao kombinacijom
kompleksa nabora deformisanih radijalnim pokretima i utiskivanjem eruptivnih žica, kao i erozionih procesa.
Kao i šumadijske planine i ona je ispresecana brojnim potocima. Mada nedovoljno jaki izvori su formirali vodotoke: Konopljište, Vranovac, Gleđevac, Karagača,
Duboki potok, Soljak, Krstati potok i Taslidžana. Prva četiri potoka formiraju se i presecaju istočne padine Avale, a ostatak zapadne. Sa južnih padina Avale
polaze prečica, Stepašinovački potok, Dragušica, Smrdan i Ripa. Vode sa zapadnih i južnih padina potoka na zapadu prikuplja Topčiderska reka koja se uliva
u Savu, a sa istočnih Zavojnička reka koja utiče u Dunav. To ukazuje da Avala zajedno sa Kovionom na jugu i Torlakom na severu predstavlja, na području
Beograda, vododelnicu između savskog i podunavskog sliva.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
7
Mihaila Pupina 113
Beograd
2.2. Geološka podloga i tipovi zemljišta
2.2.1. Geološki sastav
Geološke prošlosti beogradskog tla, ostaci fosilnih biljaka i životinja, sa stenama i paleoreljefom raznovrsne je geološke građe. Najstariji teren u okolini Beograda,
metamorfne stene serpentiniti, nalaze se u severnom i južnom podnožju Avale, u dolini Bolečke i Topčiderske reke i njihovih pritoka (Karagača, Prečina,
Bubanj, Bučvar i dr.). Smatra se da su ovi serpentiniti i sa njima udruženi peridotiti postali u paleozojskoj eri, njenom donjem starijem delu (oko 600-350
miliona godina pre današnjice). Najmlađi teren, les ili ciglarska zemlja i aluvijalni nanosi duž Save i Dunava, nataloženi su za trajanje ljudskog roda u
poslednjoj geološkoj periodi, u kvartaru, u toku poslednjih 800 hiljada godina. Tako se i nehotično naš pregled geološke prošlosti okoline Beograda svodi na
vremenska razdoblja: a) između 150 i 160 miliona godina pre današnjice, b) između 20 i 8 miliona godina i c) između jednog miliona i 15 hiljada godina pre
današnjeg doba.
Pregled geološke istorije Beograda u pravom smislu reči možemo otpočeti tek od momenta nadiranja jurskog mora u ovaj kraj, pre 150 miliona godina. Veliko
Sredozemno more, Tetis, zahvatilo je ovu oblast tek u gornjoj juri u tzv. malmskoj eposi. Jurskih stena ima u Ripnju, gde su u usecima pruge za Valjevo
otkriveni vanredno lepi raznobojni pločasti rožnaci i peščari. Avala i njeno zapadno podnožje izgrađeni su od gornjokrednog fliša u kojem, sem retkih
foraminifera i tragova kretanja nekih organizama po dnu („bioglifi“), nema vidljivih fosilnih ostataka. Avalski fliš veoma je isprobijan lavičnim stenama, što
nije slučaj sa ostalim mestima. Najsevernije prema Beogradu fliš se proteže do Kanareva brda, Banjičkog potoka, Žarkova i Čukarice (toplana); jedna divna
kolenasta bora u useku železničke pruge kod manastira Rakovice pripada gornjokrednom flišu. Od Beograda na jug izdižu se venčane planine Šumadije:
Avala, Koviona, Kosmaj, Varovnica, Oplenac, deo Venčaca, Rudnik, Ramaćki visovi, Gledićke planine. Ovo izdizanje praćeno je snažnim magmatizmom
(kosmajski ili rogački granit, avalski granulit, dacit, riolit, fonolit okoline Beograda, rudničko-kotlenička vulkanska oblast). Najbliže prema Beogradu
vulkansko ognjište je bilo u selu Banjici (stena fonolit).
Nabrojane ostrvske venčane planine (u početku samo arhipelag) menjale su izgled i veličinu sve do danas, ali nikada nisu potpuno dospele pod morem. Panonsko
more koje je posle paleogena prodrlo sa severa samo se prilagodilo postojećem reljefu venčanih planina. Njegove obale, koje se na više mesta južno od
Beograda oko ovih ostrvskih planina mogu raspoznati (npr. U Belom Potoku, Pinosavi) veoma su razuđene. Pored Avale i neki drugi visovi južno od
Beograda (Dedinje, Devojački i Petrov grob), znatno viši nego što su danas, neko vreme takođe su bili ostrva u Panonskom moru.
Najveći deo terena južno od Save i Dunava, Torlački visovi, pobrđe u Ključu, uža teritorija grada, kao i sve druge uvale u paleoreljefu jurskog, krednog i
serpentinskog terena, izgrađene su prvenstveno od miocenskih sedimenata, gline, peska i organskih krečnjaka. Na nekim mestima to su nekadašnje peščane
plaže sa gotovo istom zajednicom organizama, pre svega puževa i školjki, kakvi se sreću danas na jadranskoj obali (selo Rakovica pod Torlakom i druga
mesta okoline Beograda).
Nova naselja Braća Jerković, Medakovićevo naselje, Šumice i Konjarnik izgrađena su na panonskim laporcima.
Početkom pliocenske epohe more se povuklo sa nekih uzvišenih tačaka okoline Beograda, ali još uvek plavi severno i istočno podnožje Avale i beogradsku Posavinu
jugoistočno od Umke i južno od Lipovičke šume. U to doba usled izdizanja beogradskog rta po sredini, od Beograda na jugu prema Avali i Kosmaju,
pliocensko Panonsko more kao da se beogradskim rtom donekle podelilo u dva zaliva, kolubarski zapadno od mezozojske grede pravca Kosmaj-Avala i
moravski istočno od ove grede. Na užem gradskom području nisu poznati pliocenski morski sedimenti, ali je more nesumnjivo plavilo i taj teren, samo što su
talozi kasnijom erozijom bili razoreni.
Pontijska fauna nalazi se u svim izdancima slojeva po ataru Belog Potoka i Zuca. Uz strmo avalsko ostrvo u Konopljištu nataloženi su krupni blokovi stena odvaljeni
sa susedne obale. Dok je u podnožju Avale sačuvan samo uzani pojas pontijskih sedimenata idući ka smederevskom Podunavlju oni zauzimaju znatan
prostor. Zahvaljujući jačem spuštanju posle povlačenja mora, pontijski sedimenti Podunavlja manje su erodovani nego prema Avali. Belopotočka padina
nema u svom sastavu uglja.
Rezultati brojnih i dugogodišnjih geoloških istraživanja pokazuju da u geološkoj građi Beograda i njegove okoline učestvuju magmatske, sedimentne i metamorfne
stene. Daleko najveće rasprostranjenje imaju sedimentne stene (posebno kenozojske ere), dok se metamorfne i magmatske stene (mezozojske i kenozojske
starosti) javljaju samo na manjim površinama. Međutim, iako na relativno maloj površini, na Avali su zastupljene sve tri grupe stena.
Jednim od najstarijih stena Beograda smatraju se serpentiniti. Njihova starost nije pouzdano utvrđena, pretpostavlja se da su jurske starosti. Na površini terena
pojavljuju se na istočnim i južnim padinama Avale i u slivu Bolečke i Topčiderske reke (kod sela Zuce i u Zavojničkoj reci počev od kružnog puta pa do sela
Leštana. Prostiru se u vidu relativno uskog pojasa pravca sever-jug. Serpentiniti su u tektonskom odnosu sa sedimentima krede, dok su u istočnim delovima
transgresivno preko serpentinita leže mlađe kredne i neogene tvorevine. Sveže mase serpentinita su uglavnom kompaktne zelene boje, dok su delovi
zahvaćeni raspadanjem mrko-crvene boje.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
8
Mihaila Pupina 113
Beograd
Uz serpentinite, u podnožju Avale, pojavljuju se i druge mezozojske (jurske i kredne) tvorevine. Stene neraščlanjene jursko-kredne starosti pojavljuju se u
jugozapadnom i zapadnom podnožju Avale u dolini Topčiderske reke, na području Pinosave, Ripnja i Rušnja. Predstavljene su karbonatnim sedimentimakrečnjacima bankovitim i slojevitim ili sprudnim, zatim peščarima, laporcima, glincima i rožnacima. Sedimenti donje krede-urgonske facije predstavljeni
karbonatnom facijom otkriveni su zapadno i severno od Avale.
Tvorevine gornje krede tačnije turon-senonski sedimenti izgrađuju sam vrh Avale i njene padine. Predstavljene su flišnim sedimentima i često se nazivaju „Avalski
fliš“ koji je, za razliku od drugih flišnih sedimenata na teritoriji Grada, stvaranih u isto vreme, isprobijan magmatskim stenama. Pruža se od Avale na sever
do Beograda, a na jug do Kosmaja. Predstavljen je pretežno različitim peščarima, laporcima, glincima i krečnjacima, mestimičnohidrotermalno izmenjenim.
Pojedine komponente fliša nisu podjednako zastupljene na padinama Avale. Neke od njih su na jednoj strani Avale više razvijene, dok ih na drugoj strani
uopšte nema.
Zapadne i jugozapadne padine izgrađene su od klastičnih sedimenata-peščara i laporaca, koji sadrže proslojke krečnjaka, rožnaca i alevrolita. Pružaju se pravcem
SSZ-JJI. Peščari su sitnozrni do srednjozrni, a vezivo im je silicijsko ili silicijsko-sericitsko. Najčešće su slojeviti do bankoviti. Laporci imaju manje
rasprostranjenje i prelaze u peskovite laporce. Boja peščara je siva, žuta ili plavičasta, a laporaca siva ili mrka.
Vrh i severne padine Avale izgrađene su od pretežno karbonatnih sedimenata-krečnjaka (laporovitih i peskovitih). U njima se mestimično javljaju žice zrnastog
kalcita. Karbonatna materija je prekristalisala, mestimično do te mere da je krečnjak prešao u polumermere i mermere sive boje.
Na istočnim padinama Avale znatnije su zastupljeni peščari. Kao i peščari na zapadnim i jugozapadnim padinama pretežno su sitnozrni i srednjozrni. Vezivo im je
najčešće silicijsko, ređe silicijsko-sericitsko ili kalcitsko-silicijsko.
Glinci i glineni škriljci su slojeviti, sa debljinom do 10 cm i najčešće su tamnosive do crne boje.
Krajem gornje krede i početkom kenozojske ere stvarane su eruptivne stene koje su u vidu žica ili silova prodrle kroz kredne sedimente i serpentinite. Prvobitni sastav
avalskog fliša na kontaktu sa mlađim probojima magmatskih stena znatno je izmenjen.
Na zapadnim padinama Avale prema selu Pinosavi u vidu silova ima pojava dacitoandezita. Na jugozapadnim padinama Avale (potok Prečica) u vidu žica javljaju se
lamprofiri. Kako su lamprofiri genetski vezani za prisustvo nekog intruziva granitoidnog sastava, njihovo prisustvo može da indicira na postojanje nekog
dubljeg još neotkrivenog plutona (A. Ivković, 1966).
Snažna pomeranja tla početkom kenozojske ere uslovila su ubiranje i izdizanje Avale, koja je kao kopno-planina, u toku neogena bila opkoljena morem. Sedimenti
stvarani u tom periodu izgrađuju šire područje oko, a predstavljeni su različitim sprudnim krečnjacima, laporcima, glincima, peskovima i glinama.
Najmlađe tvorevine kenozojske ere-kvartara, na području Avale predstavljene su deluvijalnim glinama koje su pretežno alevritsko-glinovitog sastava i leže preko
serpentinita, gornjokrednih i neogenih sedimenata. Najveća debljina deluvijalnih naslaga iznosi 13,0 m, dok se srednja kreće oko 6,0 m.
2.2.2. Zemljište
Jedan od osnovnih stanišnih faktora koji utiče na šumski ekosistem, a posebno njegov floristički sastav, je zemljište sa svim svojim fizičkim i hemijskim osobinama. U
izvesnim slučajevima ovaj osnovni stanišni faktor može da limitira mogućnost prirodnog ili veštačkog uspostavljanja šumskog ekosistema na datom staništu.
U uslovima Beograda, kao posledica veoma različitih pedogenetskih faktora, formirani su brojni tipovi zemljišta.
Levu obalu Save sačinjavaju karbonatni aluvijalni nanosi, na kojima su, u zoni plavljenja razvijeni fluvisoli. Na njihovo obrazovanje je uticalo stalno donošenje i
odnošenje rečnog nanosa. Zbog toga su slojevitog sastava i različite teksture (od peskovitih i ilovastih, do glinovitih). Hemijska svojstva zavise od
mineraloškog sastava rečnog nanosa. Najvećim delom su to karbonatna zemljišta.
U poloju reke Save, od rečnog korita do lesne terase, u zavisnosti od morfologije terena, zastupljene su i druge zemljišne tvorevine. U najnižim delovima terena, gde
je visok nivo podzemne vode, zastupljena su mineralna barska zemljišta – glejevi. Kod ovih zemljišta nivo podzemne vode se izdiže do površine (Velika bara
uzvodno od Progara).
Na blago izdignutim površinama, sa nešto nižim nivoom podzemne vode, zastupljene su ritske crnice (humoglejevi). Nivo podzemne vode je ovde još uvek visok, a
proces oglejavanja zahvata donje delove humusnoakumulativnog horizonta. Na potezu od Boljevca do ušća Save u Dunav, između rečnog korita i lesnog
platoa zastupljene su i karbonatne i beskarbonatne ritske crnice.
Na lesnom platou uz reku Dunav, od Zemuna do Velikog brda, zastupljeni su karbonatni černozemi. Na lesnom platou, s leve strane autoputa Beograd-Zagreb (Gornje
polje) do Bežanije, zastupljeni su beskarbonatni černozemi, koji idući na zapad prema Surčinu, postepeno prelaze u izlužene. Od Surčina do Ugrinovaca
(leva obala Galovice), zastupljeni su ogajnjačeni černozemi, a od Ugrinovaca do Batajnice izluženi.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
9
Mihaila Pupina 113
Beograd
Zemunsko polje i Oračko polje čine karbonatne livadske crnice na lesnoj terasi. Kod ovih zemljišta podzemna voda se nalazi van fiziološki aktivnog dela soluma
ispod lesnog supstrata. Na području rasprostiranja livadskih crnica, Zemunskog i Oračkog polja, u reljefnim depresijama kod kojih je nivo podzemne vode
bliži površini, razvijene su ritske crnice.
Desnu obalu starog korita Galovice, do Progara i Bojčina čine gajnjače, koje su delimičnozaslanjene. Na ovoj površini u nižim delovima terena prisutne su i slatine –
soloneci i solođi.
Levu obalu Dunava (Pančevački rit) čine karbonatni aluvijalni nanosi, facija korita Save i Dunava i aluvijalno barski sedimenti. Na obrazovanje zemljišta u ovom delu
šire gradske površine, u ranijem periodu, presudan uticaj su ostavile poplavne vode Dunava i Tamiša koje su se, pre izvršenih hidro-meliorativnih radova, iz
rečnih korita izlivale na veliki deo Pančevačkog rita. Zbog toga najveći deo ove gradske zone čine aluvijalna zemljišta, različitog teksturnog i minerološkog
sastava. Izgradnjom nasipa duž obala Dunava i Tamiša sprečeno je plavljenje, a time i stalno nanošenje i odnošenje rečnih nanosa. Uslovi za obrazovanje
fluvisola postoje još samo u uskom pojasu neposredno između obala reka i nasipa (Kovački rit, Kožara, Ovčarska ada i dr). To su površine koje su i danas
plavljene i na kojima se taloži rečni nanos.
Pored aluvijalnih zemljišta, na izdignutim delovima terena ove gradske zone, prisutni su i drugi tipovi hidromorfnih zemljišta na čije obrazovanje je uticala podzemna
voda. To su mineralno barska zemljišta (glejevi), kod kojih je podzemna voda najbliže površini, a koji se nalaze u reljefnim depresijama izvan zone
plavljenja. Izdizanje podzemne vode se odvija do površine zemljišta, a često dolazi i do izdizanja podzemne vode iznad površine zemljišta, odnosno do
zabarivanja. Ovaj tip zemljišta je zastupljen u flekama na manjim površinama (Veliko blato, Stojkova bara i sl).
Na nešto izdignutijim delovima terena formirane su ritske crnice, beskarbonatne, karbonatne, zaslanjene i karbonatne zaslanjene. I na njihovo obrazovanje uticao je
visok nivo podzemne vode, koji je naročito izražen u donjim delovima humusnoakumulativnog horizonta. Ova zemljišta prisutna su u okolini Padinske skele,
zatim Jabučki rit, Glogonjski rit, Kraljevački rit, Široki rit, Novobanovački rit, Košitovačka greda, Rastova greda, Široka greda i dr.
U okviru rasprostiranja ritskih crnica, u okolini Ovče, na mestima sa izraženim ascedentnim tokovima, gde je evaporacija veća od padavina, formirani su solončaci.
Na još izdignutijim delovima terena formirane su livadske crnice. Nivo podzemne vode kod ovih zemljišta se nalazi ispod geološke podloge. Uglavnom su to
karbonatne livadske crnice, koje su na pojedinim mestima zaslanjene.
Na najizdignutijim delovima terena Pančevačkog rita, u okolini Borče, formirani su karbonatni černozemi na aluvijalnim nanosima.
Zemljišta na rečnim ostrvima (Ratno ostrvo, Konjsko ostrvo, Ada Ciganlija, Ada Međica, Forkontumac, Ada Starčevo i dr.) su takođe formirana na aluvijalnim
nanosima Save i Dunava. Od prirodnih zemljišnih tvorevina na njima su razvijena aluvijalna zemljišta – fluvisoli.
Na području Beograda južno od Save i Dunava, morfološki uslovi terena i složenost matičnih supstrata omogućili su razvoj veoma različitih tipova zemljišta. Od
geoloških podloga, koje uslovljavaju evoluciono genetske serije zemljišta, zastupljeni su aluvijalno deluvijalni nanosi, kisele silikatne stene, ultramafitske
stene, bazama bogati supstrati, eolski nanosi, krečnjaci i dr.
Neposredno uz rečne tokove Save i Dunava, kao i u širem priobalju Topčiderske reke, razvijeni su fluvisoli, koji su uglavnom ilovastog teksturnog sastava.
Područje Makiša, od obale Save, gde su razvijena aluvijalna zemljišta, do Čukaričke padine se nalazi pod ritskim crnicama. Prisustvo reni bunara neposredno uz reku
Savu i stalna eksploatacija podzemnih voda za potrebe vodosnabdevanja doveli su do snižavanja nivoa podzemnih voda, a time su se uslovi za razvoj ritskih
crnica promenili. Ritske crnice su na ovom području nasleđene iz perioda kada se nivo podzemnih voda znatno više podizao i kada su anaerobni uslovi
zahvatali i donje delove humusno-akumulativnog horizonta. Pedogenetski procesi su nakon kaptiranja podzemnih voda većim delom poprimili terestrični
karakter.
Uža gradska zona je najvećim delom pod izluženim černozemima sa manjim učešćem krečnjačkih zemljišta (Kalemegdan, Tašmajdan i dr.), gde su zastupljene crnice,
smeđa krečnjačka zemljišta i rendzine.
Izluženi černozemi od Karaburme do Višnjice i dalje u pravcu zapada prelaze u tipične černozeme, koji su na pojedinim mestima (grebenima i strmim nagibima)
erodirani.
Od Dušanovca, prema Velikom Mokrom Lugu i dalje na jug, kao i od Žarkova pa prema jugu černozemi najvećim delom prelaze u gajnjače. Na težim glinovitijim
supstratima prisutne su i smonice.
Serpentinska zemljišta, od eutričnih rankera do smeđih serpentinitskih zemljišta, zastupljena su na Baba Velki i na Avali.
Na području Beograda takođe su zastupljena i antropogena zemljišta. Sa aspekta pošumljavanja najnepogodnija su zemljišta nastala deponovanjem otpadnog
materijala različitih tehnoloških procesa. Ovakva zemljišta najčešće ne predstavljaju prirodno stanište ni jedne drvenaste vrste i mogu se smatrati biološki
praznim prostorom. Zastupljena su na malim površinama. To su pepelišta u blizini termoelektrana Obrenovac, Veliki Crljeni i dr, zatim ugljeni mulj nastao
pranjem lignita (Lazarevac).
Znatno povoljnija sa aspekta pošumljavanja su jalovišta (Deposoli), koji nastaju odlaganjem geološke otkrivke površinskih kopova (u okolini Lazarevca). To je
prirodni materijal veoma sličan sirozemima (Regosols).
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
10
Mihaila Pupina 113
Beograd
Antropogenom aktivnošću na području Beograda nastala su i zemljišta čiji je proizvodni potencijal povećan. Na malim površinama to su hortisoli nastali intenzivnom
primenom mineralnih i organskih đubriva. Na području Novog Beograda prisutne su antrosoli (Anthrosols) nastali nasipanjem peska preko postojećih ritskih
crnica.
Tipovi zemljišta, čiju je pojavu uslovio kompleks pedogenetskih faktora na području grada Beograda, prikazani su u sledećoj tabeli:
A. Hidromorfna zemljišta
Zemljišta koja nastaju pod uticajem poplavnih voda
Karbonatni aluvijalni nanosi
Zemljišta koja nastaju pod uticajem podzemnih voda
Mineralna barska zemljišta (α, β, γ, glejevi)
Ritske crnice (Humoglej)
Livadske crnice: A – C – G
Livadska smeđa zemljišta: A – (B) – C – G (Semiglej)
Zemljišta koja nastaju pod uticajem zastoja gravitacionih voda
Pseudoglej
B. Terestrična zemljišta
Humusno akumulativna zemljišta A – C ili A – R građe profila
Černozemi
Krečnjačke crnice (kalkomelanosoli)
Rendzine
Humusno silikatna zemljišta (rankeri)
Smeđa kambična zemljišta A – (B) – C ili A – (B) – R građe profila
Gajnjače (Eutrična smeđa zemljišta)
Smeđe serpentinitsko zemljište (Eutrično smeđe zemljište)
Kiselo smeđe zemljište
Smeđe krečnjačko zemljište (kalkokambisol)
Eluvijalno iluvijalna zemljišta A – E – Bt – C ili A – E – Bt – R
Ilimerizovano zemljište (lesivirano zemljište)
C. Antropogena zemljišta
Jalovišta
Pepelišta
Meliorisana zemljišta
Ostala antropogena zemljišta
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
11
Mihaila Pupina 113
Beograd
2.3. Hidrografske karakteristike
Područjem Beograda, Dunav protiče u dužini od 60 km od Starih Banovaca do Grocke, a Sava u dužini od 30 km, uzvodno od Obrenovca do ušća. Dužina rečnih
obala Beograda je 200 km. Na tom području se nalazi 16 rečnih ostrva, od kojih su najpoznatija: Ada Ciganlija, Veliko ratno ostrvo i Gročanska ada.
Dunav je, nakon Volge, druga najduža (2.888 km) i druga najbogatija reka u Evropi, te najduža reka u Evropskoj uniji. Dunav izvire u Schwarzwaldu – visina izvora
1.078 m (šumovit planinski kraj u pokrajini Baden-Württemberg, na jugozapadu Nemačke), spajanjem rečica Brigach i Breg, u mestu Donaueschingen.
Dunav dalje teče prema istoku, kroz nekoliko glavnih gradova u središnjoj i istočnoj Evropi (Beč, Bratislava, Budimpešta i Beograd), te nakon 2.850 km, na
obali Crnog mora, pravi deltu u Rumuniji i Ukrajini, koja se nalazi na popisu svetske baštine UNESC-o. Dunav je kroz istoriju, a i danas, uvek bio važan
međunarodni plovni put. Dunav je dugo vremena bio i severoistočna granica starorimske države. Reka danas teče kroz ili čini granicu deset država, a to su
redom od izvora prema ušću: Nemačka (7,5%), Austrija (10,3%), Slovačka (5,8%), Mađarska (11,7%), Hrvatska (4,5%), Srbija (10,3%), Bugarska (5,2%),
Rumunija (28,9%), Moldavija (1,7%) i Ukrajina (3,8%). U rečni sliv Dunava spada i devet drugih država: Italija (0,15%), Poljska (0,09%), Švajcarska
(0,32%), Češka (2,6%), Slovenija (2,2%), Bosna i Hercegovina (4,8%), Crna Gora, Makedonija i Albanija (0,03%). Dunav je jedina velika evropska reka
koja teče od zapada prema istoku. Nakon puta od 2.850 kilometara, reka se uliva u Crno more u području delte Dunava (4.300 km2) u Rumuniji i Ukrajini.
Na početku, Srbija deli Dunav s Hrvatskom, da bi kod Bačke Palanke reka u potpunosti skrenula u Srbiju (Vojvodinu). Dunav kroz Srbiju teče jugoistočno od
hrvatske do rumunske granice. Prvi važniji grad kroz koji reka prolazi u Vojvodini je Apatin, čija se opština graniči sa hrvatskom, a koji se nalazi 25 km od
mađarske granice. Nizvodno od ovog grada, reka prolazi kroz Novi Sad. Nakon putovanja od 70 kilometara, Dunav dolazi do Beograda, koji je treći po
veličini grad na reci. Grad je sagrađen na ušću Save u Dunav, kojim dominira tvrđava Kalemegdan. Svojim daljim tokom kroz Srbiju, reka prolazi kroz
industrijske gradove Pančevo (gde se u Dunav uliva Tamiš) i Smederevo (gde se u Dunav uliva Morava). Reka dalje prolazi kraj tvrđave Golubac na ulasku u
Đerdapsku klisuru. Dunav dalje čini granicu Srbije s Rumunijom, a tu se nalaze i dve hidroelektrane na reci: Đerdap I i Đerdap II.
Reka Sava je 940 kilometara duga reka u jugoistočnoj Evropi. Nastaje spajanjem reka: Sava dolinka (izvire na Kranjskoj gori i spušta se Karavankama i Julijskim
alpima na jugoistok) i Sava bohinjka (izvire južno od Triglava) kod Radovljice i teče na jugoistok pored Kranja, nakon 300 km kroz Zagreb. Nadmorska
visina izvora je 833 m. Sava je velikim svojim delom pogranična reka između Hrvatske i Bosne i hercegovine. U Dunav se uliva u Beogradu. Plovna je tek
od Siska, što znači da u Zagrebu nije plovna, a nije ni pitka zbog razvijene industrije i otpadnih voda, koje se ne pročišćavaju.
Hidrografsku mrežu Beogradskog područja čine reka Sava sa svojim pritokama Kolubarom, Topčiderskom rekom i potocima Ravenica, Ostrižnički potok i Dunav sa
svojim pritokama rekom Tamiš, Sebeš sa leve strane i manji vodotoci sa desne strane: Mokroluški potok, Zavojnička reka.
Kroz opštinu Rakovicu protiče Topčiderska reka. Duga je 30 km i uliva se u Savu. Izvire u Lipovičkoj šumi i nadmorskoj visini od 192 m. Teče do Ripnja (opština
Voždovac), prolazi između sela Pinosava i Rušanj (opština Čukarica) i u opštinu Rakovica ulazi tokom kroz naselje Resnik. Topčiderska reka protiče kroz
Kijevo, Labudovo brdo, Kneževac, Miljakovac i Kanarevo brdo. Tada izlazi iz Rakovice, protiče kroz Topčidersku šumu (opština Savski venac) i uliva se u
Savu na nadmorskoj visini od 69 metara. Topčiderska reka se prostire na površini od 147 km2 i pripada Crnomorskom slivu. Iako je rečno korito uređeno i
betonirano u gradskom delu, reka se i dalje izliva i pravi poplave za vreme obilnih kiša.
Jezero Pariguz nalazi se u podnožju planine Avala, u naselju Resnik (opština Rakovica). Dužina jezera iznosi 700 metara, širina 120, a dubina 12,5 metara.
Akumulacija Pariguz nastala je 1990. godine. Jezero je nastalo izgrađivanjem brane zbog poplava koje je izazivala voda sa tri izvora. Dok nije postojalo
jezero, izvori su pravili blato za koje se smatralo da je lekovito i da pomaže u lečenju hemoroida. Otuda potiče i naziv jezera – Pariguz. Uređenjem okoline
ovog jezera može se dobiti oko 200 hektara atraktivnog sportskog rekreativnog prostora.
Na Avali (opština Voždovac) su konstatovana izvorišta sledećih potoka: Smrdanski, Dragušica, Prečica, Konopljište, Vranovački potok i Gleđevac. Postoje i tri izvora
pijaće vode: Vranovac, Ladne vode i Sakinac. Većih rečnih tokova i jezera nema. Potoci sa južne strana pripadaju slivu reke Save ulivajući se prvo u
Topčidersku reku, a oni sa severne strane slivu Dunava, ulivajući se prvo u Zavojničku reku. I pored ovih potoka, područje Avale je bezvodno zbog sastava
geološke podloge.
Izuzetan značaj za život ljudi imaju podzemne vode, pre svega za snabdevanje vodom za piće stanovništva grada Beograda, tj. ovog područja.
2.4. Klima
Klima je jedan od najznačajnijih faktora za formiranje biljnih zajednica, te se vrlo često dešava da se vegetacija jednog kraja vezuje za karakteristike regionalne
klime. Područje Beograda se odlikuje umereno kontinentalnom klimom, sa četiri godišnja doba. Reon je pod uticajem Sredozemnog mora i Atlanskog
okeana, a podreon je pod uticajem hladnog kontinentalnog vazduha iz severnih i severoistočnih delova Evrope. Jesen je duža od proleća, sa dužim sunčanim i
toplim periodima tzv. miholjsko leto. Zima nije tako oštra, sa u proseku, 21 danom sa temperaturom ispod nule. Januar je najhladniji sa prosečnom
temperaturom 0,1˚C. Proleće je kratko i kišovito. Leto naglo dolazi.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
12
Mihaila Pupina 113
Beograd
Prosečna godišnja temperatura vazduha je 11,7˚C. Najtopliji mesec je jul (22,1˚C). Najniža temperatura izmerena je u Beogradu 10. januara 1893. godine (26,2˚C), a najviša 12. avgusta 1921. godine i 9. septembra 1946. godine (41,8˚C). Od 1888. do 1995. godine, registrovano je samo šest dana sa temperaturom
iznad 40˚C. Broj dana sa temperaturom višom od 30˚C tzv. tropskih dana, u proseku je 31, a letnjih dana sa temperaturom višom od 25˚C je 95 u godini.
Karakteristika beogradske klime je i košava, jugoistočni i istočni vetar, koji donosi vedro i suvo vreme. Najčešće duva u jesen i zimu, u intervalima od 2 do 3 dana.
Prosečna brzina košave je 25-43 km/h, a u pojedinim udarima može dostići brzinu do 130 km/h. Košava je najveći prečišćivač vazduha Beograda.
Na Beograd i okolinu, godišnje padne, prosečno 669,5 mm padavina. Najveću količinu padavina imaju maj i jun. Prosečno trajanje sunčevog sjaja je 2.096 sati.
Najveća insolacija, oko 10 časova dnevno, je u julu i avgustu, dok je najveća oblačnost u decembru i januaru, kada sunce sija u proseku, 2 do 2,3 sata
dnevno. Prosečan broj dana sa padanjem snega je 27, dužina zadržavanja snežnog pokrivača je 30 do 44 dana, a debljina iznosi 14 do 25 cm.
Srednji atmosferski pritisak u Beogradu je 1001 mb, a srednja relativna vlažnost vazduha je 69,5%.
Glavna meteorološka stanica je Beograd – opservatorija, koja se nalazi na geografskoj širini 44˚ 48', geografskoj dužini 20˚ 28' i nadmorskoj visini 132 m. Godišnje
vrednosti ove stanice, merene u 2011 godini, su:
- srednji vazdušni pritisak 1003,0 mb
- srednja maksimalna temperatura vazduha max 17,9˚C
- srednja minimalna temperatura vazduha min 9,0˚C
- ekstremi: max 39,3˚C i min -9,9˚C
- napon vodene pare: srednja vrednost 10,6 mb
- relativna vlažnost: srednja vrednost 66%
- vetar: srednja vrednost 2,3 m/s
- padavine: suma 499,1 mm; max 43,0 mm
Srednje mesečne i srednja godišnja temperatura vazduha (˚C) u Beogradu-opservatorija, merene u 2011 godini:
Stanica
Beograd-opservatorija
I
1,6
II
1,0
III
8,0
IV
14,4
V
17,5
VI
22,2
VII
24,0
VIII
24,7
IX
22,6
X
12,1
XI
4,4
XII
5,5
God.
13,2
IX
47,7
X
36,1
XI
5,0
XII
48,0
God.
499,1
Srednje mesečne i godišnja količina padavina (mm) u Beogradu-opservatorija, merene u 2011 godini:
Stanica
Beograd-opservatorija
I
47,8
II
55,6
III
27,9
IV
14,1
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
V
66,8
VI
41,1
VII
95,0
VIII
14,0
13
Mihaila Pupina 113
Beograd
3.0. PRIVREDNE KARAKTERISTIKE
3.1. Opšte privredne karakteristike
3.1.1. Opština Palilula
Gradska opština Palilula je po veličini najveća opština Grada Beograda – prostire se na 44.661 hektara, od čega uži gradski deo zauzima 4.536ha. Spada u centralne
gradske opštine Grada Beograda. Po poslednjem popisu iz 2002. na Paliluli živi 155.902 stanovnika, a po „Statističkom godišnjaku Republike Srbije 2012”
procenjen broj stanovnika, na dan 30.06.2011.god., je 171.264.
Po podacima Republičkog zavoda za statistiku „Opštine u Srbiji, 2009”, ukupan broj zaposlenih na ovoj opštini je 60.718. U privatnom sektoru (lica koja samostalno
obavljaju delatnost i zaposleni kod njih) radi 25,6% (15.526) zaposlenih, a 74,4% (45.192) su zaposleni kod pravnih lica (privredna društva, ustanove,
zadruge i druge organizacije). Struktura zaposlenih kod pravnih lica je sledeća: 2.659 poljoprivreda, šumarstvo i vodoprivreda; 13 ribarstvo; 15 vađenje ruda
i kamena; 9.291 prerađivačka industrija; 460 proizvodnja električne energije, gasa i vode; 3.644 građevinarstvo; 7.270 trgovina na veliko i malo, opravka;
465 hoteli i restorani; 6.276 saobraćaj, skladištenje i veze; 2.080 finansijsko posredovanje; 2.215 poslovi sa nekretninama i iznajmljivanje; 342 državna
uprava i socijalno osiguranje; 3.836 obrazovanje; 2.346 zdravstveni i socijalni rad; 4.284 komunalne, društvene i lične usluge. Na Paliluli radi preko 6.500
registrovanih privrednih subjekata.
Palilula ima veliki potencijal za razvoj raznih privrednih grana, od poljoprivrede (koja je razvijena na površini preko 30.000ha) i prehrambene industrije, do turizma.
Po podacima Republičkog zavoda za statistiku „Opštine u Srbiji, 2009”, poljoprivredna površina zauzima 30.217 hektara od površine opštine Palilula.
Najveći deo poljoprivredne površine čine oranice i bašte 26.874ha (88,9%) i na njima je zastupljeno žito sa 50,5% površine, industrijsko bilje sa 14,1%,
povrtno bilje sa 11,3% i krmno bilje sa 24,1%. Od ostalog dela poljoprivrednog zemljišta, voćnjaci zauzimaju 198ha, vinogradi 103ha, livade 68ha i pašnjaci
581ha. Područje Pančevačkog rita, kao i potez Slanci-Veliko selo, imaju veliki potencijal za razvoj lovnog turizma. Lovni tereni Pančevačkog rita nalaze se
na prostoru uzvodno Dunavom od ušća Save pa sve do desne obale reke Tamiš. Lovišta opštine Palilula obiluju gotovo svim vrstama sitne i krupne divljači.
Za ljubitelje ribolova tu su palilulske obale Dunava i njegovi kanali i rukavci poput Crvenka, Sebeš, Dunavac, Mokri Sebeš, a svaki poznavalac ribolova tvrdi
da se u Beogradu najbolje peca upravo na palilulskim obalama Dunava. Dunav pruža i potencijal za razvoj sportova na vodi kao što je vožnja kajakom ili
kanuom, što iskorišćavaju i kajak kanu klubovi u Borči i Višnjici. U Paliluli se mora posetiti i Tašmajdan, koji je najzanimljiviji deo Palilule. Tašmajdan je
središnji gradski park na kojem su se tokom istorije odvijali razni istorijski događaji.
Ribolovni turizam
Dunav je Paliluli podario brojne ade, kanale i rukavce – pravi raj za pecaroše. Na Jojkićev dunavac najbrže se stiže preko Krnjače i tu se najčešće lovi šaran, bela
riba i štuka. Poseban dragulj za ribolovce jeste Borčanski kanal, Vizelj. Do ovog kanala stiže se asfaltnim putem, koji se od Zrenjaninskog puta odvaja levo
za naselje Borču. Kanal počinje od borčanske pumpe, pa se pored Borče proteže preko Kovilova, sve do puta Beograd-Zrenjanin. Preko nasipa se nastavlja
na Jojkićev Dunavac. Ovaj deo kanala interesantan je za sportski ribolov, jer je bogat linjakom, barskim karašem, šaranom, amurom, belom ribom i štukom.
Na kanalu Vizelj pecaroši se mogu sresti i kod Padinske skele, ispod puta Beograd-Zrenjanin, na desnoj strani kod meteorološke stanice, nedaleko od mesta
zvanog Vaga i na deonici paralelno sa zrenjaninskim putem, sve do Besnog Foka.
U Besnom Foku postoje dva jezera, koja su međusobno povezana. Iz ovih jezera na jednu stranu voda otiče kanalom Marije Terezije, a na drugu odvaja se kanal
Kišvara, koji se pruža prema naselju Vrbovski, odnosno preko puta sremskog sela Belegiš. Oba jezera u Besnom Foku su pristupačna za automobile, a
ribolovci ih najčešće posećuju zbog kapitalnih primeraka šarana i karaša. Kanal Karaš, koji spaja Tamiš sa Dunavom kod sela Ćente, bogat je šaranom,
smuđem i karašom.
Ilićev dunavac je udaljen oko 15 kilometara od centra grada, a sedam kilometara od Pančevačkog mosta putem Beograd-Pančevo. Ovde „grize”, kako ribolovci kažu,
štuka, šaran, linjak, bandar i sve vrste bele ribe.
Na desnoj strani Dunava nalazi se Ada Huja sa zalivom zvani Karlica. Ljubitelji pecanja na otvorenoj vodi mogu da ulove sve vrste dunavske ribe, a naročito smuđa,
soma i šarana. U visini Velikog sela na Dunavu nalaze se ade Forkontumac ili Velika Švab i Ada Čakljanac. Ove ade dele Dunav na tri kraka: Veliki ili
plovni Dunav, Srednje vode i turski Dunavac ili Male vode. Ceo ovaj potez bogat je ribom, a mogu se upecati kapitalni primerci šarana. Na adama postoje
stalne bare u kojima se lovi linjak, štuka i karaš.
Kanal Buk je jedan od najčistijih ribolovnih terena Pančevačkog rita, pošto preko obližnje pumpe dobija svežu vodu iz Tamiša. Sve vrste riba se mogu naći u kanalu
Buk – štuka, šaran, babuška, linjak, crvenperka, deverika itd. Nalazi se 700 metara od ulaza u naselje Besni Fok u Padinskoj Skeli.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
14
Mihaila Pupina 113
Beograd
Lovni turizam
Lovišta Palilula obiluju gotovo svim vrstama sitne i krupne divljači koje žive na našim prostorima. Uzvodno Dunavom od ušća Save, pa sve do desne obale reke
Tamiš, prostiru se lovni tereni Pančevačkog rita. Od lovnih vrsta ovde žive srne, divlje svinje, zečevi, fazani, poljske jarebice, prepelice, grlice, golubovi
grivnjaši, lisice i jazavci.
Posebno zanimljiv teren za ljubitelje lova na sitnu divljač jeste Malo ratno ostrvo na kome se u proleće i leto gnezde kolonije žute, male bele i noćne čaplje.
Strpljiviji ljubitelji prirode mogu ovde da pronađu plavetne, močvarne i velike senice, zatim vuge, žune, detliće, trstenjake, kosove, slavuje, crvendaće, a u
toku zime na Dunavu se zadržavaju brojna jata raznih plovuša, poput patke gluvare, krdže, zviždare, kašikare, lastavičarke i riđoglave patke. Posebno su
zanimljive tzv. Ptice zimovalice od kojih su najznačajnije i prava retkost mali komoran, prevez i plavokljuna patka.Većina nabrojanih ptica je pod zaštitom
zakona i ne bi smela da se lovi.
Na samo petnaestak kilometara od Beograda nalazi se lovište Rit, koje za vreme sezone svakodnevno okuplja zaljubljenike lova i prirode. Po nekadašnjem
Panonskom moru promiču zečevi, fazani, prepelice, divlje patke, srne i divlje svinje.
Preduzeće Poljoprivredna korporacija Beograd a.d. ili skraćeni naziv PKB Korporacija a.d. Beograd, organizovano je kao Javno Akcionarsko društvo. Većina
proizvodnih kapaciteta, tehnička logistika i administracija PKB Korporacije, EKO-LAB, Institut PKB Agroekonomik, locirani su u Pančevačkom ritu,
naselje Padinske skele, koje je udaljeno 15 km severno od centra Beograda sa kojim je povezano dobrim regionalnim putem. PKB na godišnjem nivou
proizvodi:
A: Biljna proizvodnja:
1. pšenica 28.000 tona
2. ječam 9.000 tona
3. kukuruz semenski 3.500 tona
4. kukuruz merkantilni 25.000 tona
5. šećerna repa 125.000 tona
6. soja 8.000 tona
7. suncokret merkantilni 1.000 tona
8. suncokret semenski 300 tona
9. lucerka – seno 20.000 tona
10. kukuruz silažni 120.000 tona
11. grašak konzumni 1.200 tona
12. uljana repica 3.000 tona
13. kukuruz šećerac 1.5000 tona
B: Stočarska proizvodnja:
1. muznih krava 9.000 grla
2. priplodni podmladak 9.500 grla
3. junad u tovu 3.500 grla
4. svinja 6.000 komada
5. ovaca 2.000 komada
C: Proizvodnja mleka – 68 miliona litara
Fabrika Avala Ada osnovana je 1946. god. Tokom više decenija rada Avala Ada je izrasla u vodećeg proizvođača transportne i komercijalne ambalaže u ovom delu
Evrope. Prostire se na oko 115.000m2 zemlje, od čega je 35.000m2 površina zgrada (proizvodnog pogona, skladišta i upravne zgrade). Ima 350 stalno
zaposlenih radnika. Tokom 2003. godine je postala članica Kappa Star group. Avala Ada poseduje najsavremeniju opremu i predstavlja pouzdanog partnera
velikom broju kupaca ambalaže. Tokom poslednjih nekoliko godina pored značajnih investicija u opremu za proizvodnju, poseban akcenat je stavljen na
opremanje savremene laboratorije, koja poseduje sve neophodne instrumente potrebne za stalno praćenje kvaliteta ulaznih sirovina i proizvodne ambalaže.
3.1.2. Opština Surčin
Gradska opština Surčin jedna je od retkih opština u Srbiji u kojoj je povećan broj stanovnika, tako da na teritoriji opštine, po prvim preliminarnim rezultatima popisa
iz 2011.god., živi 42.012 stanovnika, što je skoro 10% više nego što je bilo na prethodnom popisu.
Opština Surčin je karakteristična pre svega po poljoprivredno-prerađivačkom sektoru, a zatim po trgovinskim i uslužnim delatnostima. U periodu nakon 2000.god.
značajno je porasla preduzetnička inicijativa, što potvrđuje veliki broj novoosnovanih preduzeća. U privredi opštine Surčin dominira sektor malih i srednjih
preduzeća. Najveći broj preduzetnika opredelio se za obavljanje trgovinskih, ugostiteljskih, zanatskih, transportnih i drugih poslova, pretežno u sektoru
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
15
Mihaila Pupina 113
Beograd
pružanja usluga. Potrebno je istaći i značajne promene na strani ponude finansijskih usluga, što se ogleda u otvaranju sve većeg broja filijala poslovnih
banaka.
Prostorni razvoj privrede u opštini Surčin definišu dve glavne privredne zone:
1. Surčin-Dobanovci sa brojnim trgovinskim, finansijskim i preduzećima za skladištenje, preradu, doradu i distribuciju robnih tokova
2. Ostala naselja kao mali razvojni centri sa proizvodnim, prerađivačkim i uslužnim delatnostima
Zona Surčin-Dobanovci uz obilazni autoput i aerodrom „Nikola Tesla“ ima izuzetne lokacione prednosti za razvoj privrednih delatnosti koje zahtevaju veliki obim
transporta tereta ali i industrije. Završetkom izgradnje regionalnog puta Sremska gazela i ostala naselja će dobiti veći privredni značaj.
Po podacima Republičkog zavoda za statistiku „Opštine u Srbiji, 2009”, ukupan broj zaposlenih na ovoj opštini je 6.809. U privatnom sektoru (lica koja samostalno
obavljaju delatnost i zaposleni kod njih) radi 26,0% (1.772) zaposlenih, a 74,0% (5.037) su zaposleni kod pravnih lica (privredna društva, ustanove, zadruge
i druge organizacije). Struktura zaposlenih kod pravnih lica je sledeća: 516 poljoprivreda, šumarstvo i vodoprivreda; 13 ribarstvo; 2 vađenje ruda i kamena;
706 prerađivačka industrija; 144 građevinarstvo; 1.409 trgovina na veliko i malo, opravka; 348 hoteli i restorani; 1.211 saobraćaj, skladištenje i veze; 4
finansijsko posredovanje; 122 poslovi sa nekretninama i iznajmljivanje; 105 državna uprava i socijalno osiguranje; 383 obrazovanje; 48 zdravstveni i
socijalni rad; 30 komunalne, društvene i lične usluge.
Poljoprivreda u Surčinu ima nadprosečne mogućnosti za dalji razvoj. Udeo poljoprivrednog zemljišta na teritoriji gradske opštine Surčin iznosi 72,7% (20.928,4ha).
Sremska lesna zaravan pruža povoljne uslove za ratarstvo, ali i voćarstvo i stočarstvo. Ukupne poljoprivredne površine iznose 19.883ha, što čini oko 9%
poljoprivrednih površina Beograda. Pod oranicama i baštama je 18.446ha, ili 97% obradivog zemljišta, a pod šumom 2.453ha. Prema vrsti useva, pod
žitaricama se nalazi 54% oraničnog zemljišta, pod industrijskim biljem 12%, povrćem 9% i stočno-krmnim biljem 14%. Od ratarskih poljoprivrednih kultura
najzastupljenija je pšenica, potom kukuruz, soja i u poslednje vreme uljana repica. U okviru stočarstva, razvijeno je govedarstvo, svinjarstvo i živinarstvo.
Mešovitu tržišnu poljoprivredu Surčina odlikuje relativno visoko učešće krupnih poljoprivrednih organizacija u strukturi korišćenja obradivih površina, nizak
stepen radnog ulaganja, visoko ulaganje kapitala, mehanizacije i đubriva i visoka produktivnost, sa prevagom jednogodišnjih biljaka.
Opština raspolaže prirodnim lepotama, a glavni turistički potencijal opštine čini reka Sava sa svojim prirodnim lepotama kojom je moguća plovidba na celom potezu
(46 km), javno zaštićeno prirodno dobro Bojčinska šuma kao izletište sa brojnim sadržajima (rekreativne staze, jahanje, letnja pozornica, etno restoran) kao i
manastir Fenek koji pripada grupi fruškogorskih manastira. Tu su i šume Cerova greda, Gibavac, Crni lug, Zidine i Dobanovački zabran, lovište Zabran i
Crni lug kao i ribnjaci Bečmenska bara i Živača.
Postojeće ugostiteljsko-turističke usluge je moguće dopunjavati i drugim pratećim sadržajima i kapacitetima, posebno za kupališne aktivnosti i zabavu uz vodu i na
vodi, ne samo pored reke Save, već i u unutrašnjosti područja.
3.2. Organizacija gazdovanja privatnim šumama
Vršenje stručnih poslova u šumama sopstvenika / privatnim šumama, na teritoriji posavsko - podunavskog šumskog područja povereno je JP "Srbijašume" – Beograd,
ŠG "Beograd" iz Beograda. Za šume sopstvenika na teritoriji opštine Palilula nadležne su dve šumske uprave: ŠU Avala nadležna je za KO: Slanci, Veliko
selo, Višnjica i Palilula, a ŠU Rit za KO: Besni Fok, Lepušnica, Kovilovo, Komareva humka, Borča, Ovča i Krnjača. Za šume sopstvenika na teritoriji
opštine Surčin nadležna je ŠU Zemun. Stručna služba u ovim šumama vrši sledeće poslove:










Radi planove, programe i godišnje planove gazdovanja šumama;
Pruža stručnu pomoć u gazdovanju privatnim šumama;
Vrši poslove doznake stabala za seču;
Vrši obračun naknade za korišćenje šuma i šumskog zemljišta;
Vrši žigosanje posečenog drveta;
Vrši izdavanje propratnica;
Vrši stručne uviđaje;
Vrši kontrolu sprovođenja planiranih radova;
Vodi evidenciju u vezi sa gazdovanjem privatnim šumama;
Obavlja ostale poslove utvrđene Zakonom o šumama i važećim pravilnicima u vezi sa gazdovanjem privatnim šumama.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
16
Mihaila Pupina 113
Beograd
3.3. Otvorenost privatnih šuma šumskim komunikacijama
3.3.1. Opština Palilula
Opština Palilula smeštena je na severu glavnog grada Republike Srbije. Spada u centralne gradske opštine Grada Beograda, a graniči se sa opštinama Zvezdara,
Vračar, Stari grad, Zemun i Grocka. Na spoljnim granicama Beograda, graniči se sa opštinama Stara Pazova, Zrenjanin, Opovo i Pančevo. Prostire se na obe
obale Dunava, koje povezuje Pančevački most. Na levoj obali Dunava Palilula zahvata naselja Krnjača, Borča, Crvenka, Ovča, Kovilovo, Padinska skela,
Jabučki rit, Glogonjski rit, Besni Fok, Vrbovski, Dunavac, Tovilište i Preliv. S desne strane reke, Palilulu od susednih beogradskih opština dele ulice:
Vojvode Dobrnjca, Takovska, Bulevar kralja Aleksandra, Ruzveltova, Mije Kovačević i Dragoslava Srejovića. Preko Karaburme, Višnjičke banje i sela
Višnjica, Slanci i Veliko selo, Palilula se spušta na Dunav. Teritorija opštine Palilula je podeljena na 24 mesne zajednice.
Dužina puteva, za područje opštine Palilula (Statistički godišnjak – Opštine u Srbiji 2009):
Opština
Palilula
Ukupno
Savremeni
kolovoz
47
47
Magistralni putevi
Savremeni
Svega
kolovoz
46
46
Regionalni putevi
Savremeni
Svega
kolovoz
1
1
Lokalni putevi
Savremeni
Svega
kolovoz
0
0
U ukupnu dužinu puteva, kao i kod magistralnih puteva, nije uračunata dužina autoputeva.
3.3.2. Opština Surčin
Opština Surčin nalazi se u Panonskoj niziji, na njenom južnom obodu uz reku Savu. Predstavlja najzapadniji deo ravničarskog prostora teritorije grada Beograda,
obuhvata najplodnija zemljišta, a teritorijom opštine prolaze važni saobraćajni pravci. Graniči se sa gradskim opštinama Novi Beograd, Zemun, Obrenovac i
Čukarica, kao i sa opštinom Pećinci. Naselje Surčin nalazi se na samo 20 km od centra Beograda, a na 15 km od Zemuna i Novog Beograda (sa kojim je
Surčin preko naselja Ledine, skoro spojen), od Ostružnice je udaljeno 10 km, od Čukarice 17 km,od Obrenovca 25 km.
Područje opštine Surčin ima jedan od najboljih saobraćajnih položaja, a po modelu razmeštaja industrije spada u najperspektivniji potencijalni pojas industrijskog
razvoja Srbije. U osnovne potencijale opštine Surčin u oblasti saobraćajne i vodovodne infrastrukture spadaju:
-
-
izvanredan saobraćajni položaj, prvenstveno na međunarodnom infrastrukturnom koridoru 10;
postojeća primarna putna mreža (magistralni i regionalni putevi, odnosno državni putevi I i II reda) predstavljaju okosnicu saobraćajnih veza na teritoriji
opštine, kao i vezu opštine sa okruženjem;
državni putevi II reda (regionalni putevi) sa područja opštine imaju samo jedan priključak na autoputske koridore koji presecaju teritoriju opštine i to na
petlji Dobanovci-Ugrinovci (km 561+000). Izgrađeni deo obilaznice, kao državnog puta I reda (E 75 – deo obilaznice oko Beograda), na deonici
Dobanovci/Surčin-Ostružnica u dužini od 12,7 km preseca područje opštine na dva dela bez ostvarenih priključaka;
pruga Batajnica-Surčin-Ostružnica-Resnik, na području opštine Surčin u dužini od oko 18 km koja je od izuzetnog državnog značaja jer spaja prugu
Beograd-Inđija-Subotica (E 85)/Šid (E 70) - državna granica sa prugom Beograd-Valjevo-Požega (E 79);
44 km lokalnih puteva, svi sa zemljanim zastorom tj. neizgrađenih. Lokalni putevi koji povezuju naselja su loših kapaciteta i slabih inteziteta i uglavnom
se koriste za pristup poljoprivrednom zemljištu;
blizina aerodroma „Nikola Tesla“;
blizina reke Save kao međunarodnog plovnog puta;
sistem primarnih kanala, gde je glavni recipijent kanal Galovica, sa kanalima Progarska Jarčina, Boljevački vok, Crni Lug, Petrac I, Petrac II, Petrac III i
Petrac IV, Surčinski, Rimski II i Zidine.
Dužina puteva, za područje opštine Surčin (Statistički godišnjak – Opštine u Srbiji 2009):
Opština
Surčin
Ukupno
Savremeni
kolovoz
44
0
Magistralni putevi
Savremeni
Svega
kolovoz
0
0
Regionalni putevi
Savremeni
Svega
kolovoz
0
0
Lokalni putevi
Savremeni
Svega
kolovoz
44
0
U ukupnu dužinu puteva, kao i kod magistralnih puteva, nije uračunata dužina autoputeva.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
17
Mihaila Pupina 113
Beograd
4.0. FUNKCIJE ŠUMA
4.1. Osnovne postavke i kriterijumi pri prostorno - fukcionalnom reoniranju šuma i
šumskih staništa
Povećanje potreba za šumskim sortimentima i šumama kao ekološkim prostorom, zahteva istovremeno i višefunkcionalno korišćenje šuma i šumskog prostora. Često
se na istom prostoru susreće više namena, tako da se javlja potreba za razgraničenjem određenih funkcija šuma. Zbog toga je neophodno utvrditi globalnu i
osnovnu namenu pojedinih sastojina. Globalna namena se odnosi na ceo šumski kompleks i u skladu je sa opštim ciljevima gazdovanja, a osnovna namena
predstavlja prioritetnu funkciju šuma.
Sve funkcije šuma mogu se svrstati u sledeće grupe:



Kompleks ekoloških (zaštitnih) funkcija
Kompleks proizvodnih funkcija
Kompleks socijalnih funkcija
Ekološke funkcije podrazumevaju zaštitne, hidrološke, klimatske, higijensko - zdravstvene i druge funkcije.
Proizvodne funkcije šuma predstavljene su proizvodnjom drveta (tehničkog i prostornog), divljači (krupne i sitne), šumskog semena i ostalih proizvoda šuma (lekovito
bilje, pečurke, šumski plodovi, smola i dr.), kao i proizvodnja kiseonika posebno specifične i vrlo značajne funkcije šuma.
U socijalne funkcije šuma ubrajamo: turističko - rekreativne, obrazovne, naučno - istraživačke, odbrambene i druge funkcije.
4.2. Funkcije šuma i namena površina
4.2.1. Opština Palilula
Na osnovu vrednovanja svih funkcija šuma u okviru privatnih šuma opštine Palilula, utvrđene su sledeće globalne i prioritetne funkcije šuma:
Globalna namena
1. Šume i šumska staništa sa proizvodnom funkcijom
2. Šume sa prioritetnom zaštitnom funkcijom
Osnovna namena
10. Proizvodnja tehničkog drveta
24. Zaštita od voda (vodozaštita)
Šume i šumska staništa sa proizvodnom funkcijom - utvrđne za komplekse šuma za koje posebnim zakonskim aktima nije utvrđena drugačija namena, a pri tom
maksimalna proizvodnja i korišćenje proizvodnih potencijala staništa nisu u konfliktu ni sa jednim drugim opštim ciljem gazdovanja.
Šume sa prioritetnim zaštitnim funkcijama - utvrđene za komplekse šuma čiji je prioritetni cilj gazdovanja u vezi sa zaštitnom ulogom šume (područja izvorišta voda,
eroziono - labilna područja i slično).
4.2.2. Opština Surčin
Na osnovu vrednovanja svih funkcija šuma u okviru privatnih šuma opštine Surčin, utvrđena je sledeća globalna i prioritetna funkcija šuma:
Globalna namena
Osnovna namena
1. Šume sa prioritetnom zaštitnom funkcijom
24. Zaštita od voda (vodozaštita)
Šume sa prioritetnim zaštitnim funkcijama - utvrđene za komplekse šuma čiji je prioritetni cilj gazdovanja u vezi sa zaštitnom ulogom šume (područja izvorišta voda,
eroziono - labilna područja i slično).
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
18
Mihaila Pupina 113
Beograd
4.3. Gazdinske klase
Gazdinske klase formirane su na osnovu pripadnosti namenskoj celini i pripadnosti sastojinskoj celini.
Na području opštine Palilula, u okviru privatnih šuma, utvrđene su sledeće osnovne namene i sastojinske celine:
Osnovne namene:
1. Namenska celina 10 - Proizvodnja tehničkog drveta
2. Namenska celina 24 - Zaštita od voda (vodozaštita)
Sastojinske celine:
114 - Izdanačka šuma vrba
122 - Visoka mešovita šuma topola
123 - Izdanačka šuma topola
124 - Izdanačka mešovita šuma topola
135 - Izdanačka mešovita šuma poljskog jasena
270 - Izdanačka šuma otl
325 - Izdanačka šuma bagrema
326 - Izdanačka mešovita šuma bagrema
453 - Veštački podignuta sastojina topola
266 - Šikara
Na području opštine Surčin, u okviru privatnih šuma, utvrđena je sledeća osnovna namena i sastojinska celina:
Osnovna namena:
1. Namenska celina 24 - Zaštita od voda (vodozaštita)
Sastojinska celina:
115 - Izdanačka mešovita šuma vrba
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
19
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.0. STANJE PRIVATNIH ŠUMA
5.1. Stanje šuma po osnovnoj nameni
5.1.1. Opština Palilula
Na osnovu poznatih kriterijuma u okviru privatnih šuma opštine Palilula utvrđene su sledeće osnovne namene:
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
Namena osnovna
Zv/V%
ha
10
24
Ukupno Palilula
%
206,25
62,50
268,75
76,7
23,3
100,0
m3
8.997,6
9.878,8
18.876,5
%
47,7
52,3
100,0
m3/ha
43,6
158,1
70,2
m3
%
326,8
354,1
681,0
48,0
52,0
100,0
m3/ha
1,6
5,7
2,5
3,6
3,6
3,6
Po osnovnoj nameni, u okviru privatnih šuma opštine Palilula preovlađuju šume i šumska staništa sa proizvodnom funkcijom koja zauzimaju površinu od 206,25ha
(76,7%), sa prosečnom zapreminom od 43,6m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 1,6m3/ha (namenska celina 10 – proizvodnja tehničkog drveta).
Namenska celina 24 - Šume u okviru vodozaštitne zone, na površini od 62,50ha (23,3%), sa prosečnom zapreminom od 158,1m3/ha i tekućim zapreminskim
prirastom od 5,7m3/ha.
5.1.2. Opština Surčin
Na osnovu poznatih kriterijuma u okviru privatnih šuma opštine Surčin utvrđena je sledeća osnovna namena:
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
Namena osnovna
Zv/V%
ha
24
Ukupno Surčin
%
60,00
60,00
100,0
100,0
m3
4.200,0
4.200,0
%
100,0
100,0
m3/ha
70,0
70,0
m3
%
139,0
139,0
100,0
100,0
m3/ha
2,3
2,3
3,3
3,3
Po osnovnoj nameni, u okviru privatnih šuma opštine Surčin nalaze se šume i šumska staništa u okviru vodozaštitne zone koja zauzimaju 100% površine od 60,00ha,
sa prosečnom zapreminom od 70,0m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 2,3m3/ha (namenska celina 24 – zaštita od voda - vodozaštita).
5.2. Stanje šuma po gazdinskim klasama
5.2.1. Opština Palilula
Stanje sastojina po gazdinskim klasama za opštinu Palilulu dato je u sledećem tabelarnom pregledu:
Gazdinska
klasa
10122144
Ukupno visoke
10123144
10124144
10270212
Površina
ha
%
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
31.25
11.6
Zapremina
m3
%
797.7
4.2
797.7
4.2
803.1
4.3
432.9
2.3
1902.8
10.1
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
m3/ha
127.6
127.6
128.5
69.3
60.9
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
15.8
2.3
2.5
15.8
2.3
2.5
23.0
3.4
3.7
9.6
1.4
1.5
66.2
9.7
2.1
Zv/V%
2.0
2.0
2.9
2.2
3.5
20
Mihaila Pupina 113
Beograd
Gazdinska
klasa
10325212
10326212
Ukupno izdanačke
10453143
Ukupno VPS
10266212
Ukupno šikare
Ukupno NC 10
24114143
24123144
24124144
24135113
Ukupno izdanačke
Ukupno NC 24
Ukupno Palilula
Rekapitulacija
Ukupno visoke
Ukupno izdanačke
Ukupno VPS
Ukupno šikare
Ukupno Palilula
Površina
ha
%
31.25
11.6
112.50
41.9
187.50
69.8
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
206.25
76.7
31.25
11.6
12.50
4.7
6.25
2.3
12.50
4.7
62.50
23.3
62.50
23.3
268.75 100.0
6.25
250.00
6.25
6.25
268.75
2.3
93.0
2.3
2.3
100.0
Zapremina
m3
%
249.7
1.3
3023.3
16.0
6411.9
34.0
1788.0
9.5
1788.0
9.5
m3/ha
8.0
26.9
34.2
286.1
286.1
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
15.4
2.3
0.5
137.5
20.2
1.2
251.7
37.0
1.3
59.3
8.7
9.5
59.3
8.7
9.5
Zv/V%
6.2
4.5
3.9
3.3
3.3
8997.6
5198.8
2801.1
26.8
1852.2
9878.8
9878.8
18876.5
47.7
27.5
14.8
0.1
9.8
52.3
52.3
100.0
43.6
166.4
224.1
4.3
148.2
158.1
158.1
70.2
326.8
223.4
40.4
2.4
88.0
354.1
354.1
681.0
48.0
32.8
5.9
0.3
12.9
52.0
52.0
100.0
1.6
7.1
3.2
0.4
7.0
5.7
5.7
2.5
3.6
4.3
1.4
8.8
4.8
3.6
3.6
3.6
797.7
16290.7
1788.0
4.2
86.3
9.5
127.6
65.2
286.1
15.8
605.9
59.3
2.3
89.0
8.7
2.5
2.4
9.5
2.0
3.7
3.3
18876.5
100.0
70.2
681.0
100.0
2.5
3.6
Na teritoriji opštine Palilula izdvojeno je 12 gazdinskih klasa, od kojih je jedna klasa visokih šuma, 9 klasa izdanačkih šuma, jedna klasa veštački podignutih sastojina
i jedna klasa šikara.
Na osnovu tabelarnog pregleda može se zaključiti da su po površini najzastupljenije gazdinske klase: 10.326.212 – izdanačka mešovita šuma bagrema sa 41,9%, a tri
gazdinske klase imaju isto površinsko učešće po 11,6%, a to su: 10.270.212 – izdanačka šuma otl, 10.325.212 – izdanačka šuma bagrema i 24.114.143 –
izdanačka šuma vrba, dok je zastupljenost ostalih gazdinskih klasa (pojedinačno) ispod ovog procenta.
Ukupno visoke šume zauzimaju 6,25ha, što čini 2,3% ukupne obrasle površine privatnih šuma, 4,2% učestvuju u ukupnoj zapremini, sa prosečnom zapreminom od
127,6m3/ha, 2,3% učestvuju u ukupnom prirastu, sa prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 2,5m3/ha.
Ukupno izdanačke sastojine zauzimaju 250,00ha, što čini 93,0% obrasle površine privatnih šuma, 86,3% učestvuju u ukupnoj zapremini, sa prosečnom zapreminom
od 65,2m3/ha, 89,0% učestvuju u ukupnom prirastu, sa prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 2,4m3/ha.
Veštački podignute sastojine zauzimaju 6,25ha, što čini 2,3% ukupne obrasle površine privatnih šuma, 9,5% učestvuju u ukupnoj zapremini, sa prosečnom
zapreminom od 286,1m3/ha, 8,7% učestvuju u ukupnom prirastu, sa prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 9,5m3/ha.
Šikare zauzimaju 6,25ha, što čini 2,3% obrasle površine.
Visoke šume – namenska celina 10
Visoke šume, ove namenske celine, zauzimaju 6,25ha, što čini 2,3% ukupne obrasle površine privatnih šuma, 4,2% učestvuju u ukupnoj zapremini, sa prosečnom
zapreminom od 127,6m3/ha, 2,3% učestvuju u ukupnom prirastu, sa prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 2,5m3/ha.
Kod visokih šuma, zastupljena je samo jedna gazdinska klasa 10.122.144 visoka mešovita šuma topola, sa prethodno pomenutim parametrima. Po očuvanosti, na
celoj površini su zastupljene razređene sastojine i to su mešovite sastojine. Šume ove gazdinske klase nalaze se u X dobnom razredu. Na osnovu utvrđenog
stanja određeno je obnavljanje šuma čistim sečama na celoj površini.
Izdanačke šume – namenska celina 10
Izdanačke sastojine, ove namenske celine, zauzimaju 187,50ha, što čini 69,8% obrasle površine privatnih šuma, 34,0% učestvuju u ukupnoj zapremini, sa prosečnom
zapreminom od 34,2m3/ha, 37,0% učestvuju u ukupnom prirastu, sa prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 1,3m3/ha.
Kod izdanačkih šuma, najzastupljenija je gazdinska klasa 10.326.212 izdanačka mešovita šuma bagrema, koja zauzima 41,9% obrasle površine (112,50ha), 16,0%
zapremine (26,9m3/ha) i 20,2% zapreminskog prirasta (1,2m3/ha). Po očuvanosti, zastupljenost je sledeća: očuvane 16,7%, razređene 83,3%. Mešovite
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
21
Mihaila Pupina 113
Beograd
sastojine zauzimaju celu površinu ove gazdinske klase. Šume ove gazdinske klase zastupljene su u I, II, III, IV, V i VII dobnom razredu. Mlade i
srednjedobne sastojine koje nisu dostigle sečivu zrelost, kod odabrane ophodnje od 30 godina, planirane su za prelazno gazdovanje. Zrele satojine
predviđene su za obnavljanje čistom sečom na površini od 18,75ha.
Gazdinska klasa 10.270.212 izdanačka šuma OTL u ukupnoj površini učestvuje sa 11,6% (31,25ha). U ukupnoj zapremini učestvuje sa 10,1%, sa prosečnom
zapreminom od 60,9m3/ha, a u zapreminskom prirastu sa 9,7%, sa tekućim prirastom od 2,1m3/ha. Po očuvanosti, zastupljenost je sledeća: očuvane 40,0%,
razređene 60,0%. Mešovite sastojine zauzimaju celu površinu ove gazdinske klase. Sastojine su zastupljene u IV i VII dobnom razredu. Predviđena je nega
šuma prorednim sečama na 18,75ha, a na ostaloj površini prelazno gazdovanje.
Gazdinska klasa 10.325.212 izdanačka šuma bagrema, zauzima 11,6% obrasle površine (31,25ha), 1,3% zapremine (8,0m3/ha) i 2,3% zapreminskog prirasta
(0,5m3/ha). Po očuvanosti, zastupljenost je sledeća: očuvane 80,0%, razređene 20,0%. Čiste sastojine zauzimaju celu površinu ove gazdinske klase. Šume
ove gazdinske klase zastupljene su u II i III dobnom razredu. Mlade i srednjedobne sastojine koje nisu dostigle sečivu zrelost, kod odabrane ophodnje od 30
godina, planirane su za prelazno gazdovanje.
Gazdinska klasa 10.123.144 izdanačka šuma topola, zauzima 2,3% obrasle površine (6,25ha), 4,3% zapremine (128,5m3/ha) i 3,4% zapreminskog prirasta
(3,7m3/ha). Po očuvanosti, zastupljene su samo razređene sastojine. Čiste sastojine zauzimaju 100,0% površine ove gazdinske klase. Šume ove gazdinske
klase pripadaju VIII dobnom razredu. Predviđeno je obnavljanje čistim sečama na celoj površini.
Gazdinska klasa 10.124.144 izdanačka mešovita šuma topola u ukupnoj površini učestvuje sa 2,3% (6,25ha). U ukupnoj zapremini učestvuje sa 2,3%, sa
prosečnom zapreminom od 69,3m3/ha, a u zapreminskom prirastu sa 1,4%, sa tekućim prirastom od 1,5m3/ha. Po očuvanosti, na celoj površini su
zastupljene očuvane sastojine. Mešovite sastojine zauzimaju 100,0% ove gazdinske klase. Sastojine su zastupljene samo u IX dobnom razredu. Predviđeno je
obnavljanje čistim sečama na celoj površini.
Veštački podignute sastojine – namenska celina 10
Veštački podignute sastojine, ove namenske celine, zauzimaju 6,25ha, što čini 2,3% ukupne obrasle površine privatnih šuma, 9,5% učestvuju u ukupnoj zapremini, sa
prosečnom zapreminom od 286,1m3/ha, 8,7% učestvuju u ukupnom prirastu, sa prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 9,5m3/ha.
Kod veštački podignutih sastojina, zastupljena je samo jedna gazdinska klasa 10.453.143 veštački podignuta sastojina topola, sa prethodno pomenutim
parametrima. Po očuvanosti, na celoj površini su zastupljene očuvane sastojine i to su čiste sastojine. Šume ove gazdinske klase nalaze se u VII dobnom
razredu. Na osnovu utvrđenog stanja određeno je obnavljanje šuma čistim sečama na celoj površini.
Šikare - namenska celina 10
Gazdinska klasa 10.266.212 šikara, obuhvata 2,3% obrasle površine ili 6,25ha.
Izdanačke šume – namenska celina 24
Izdanačke sastojine, ove namenske celine, zauzimaju 62,50ha, što čini 23,3% obrasle površine privatnih šuma, 52,3% učestvuju u ukupnoj zapremini, sa prosečnom
zapreminom od 158,1m3/ha, 52,0% učestvuju u ukupnom prirastu, sa prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 5,7m3/ha.
Kod izdanačkih šuma, najzastupljenija je gazdinska klasa 24.114.143 izdanačka šuma vrba koja u ukupnoj površini učestvuje sa 11,6% (31,25ha). U ukupnoj
zapremini učestvuje sa 27,5%, sa prosečnom zapreminom od 166,4m3/ha, a u zapreminskom prirastu sa 32,8%, sa tekućim prirastom od 7,1m3/ha. Po
očuvanosti, zastupljenost je sledeća: očuvane 80,0%, razređene 20,0%. Čiste sastojine zauzimaju celu površinu ove gazdinske klase. Sastojine su zastupljene
u II i VIII dobni razred. Predviđeno je obnavljanje šuma čistom sečom na 25,00ha, a na ostaloj površini prelazno gazdovanje.
Gazdinska klasa 24.123.144 izdanačka šuma topola, zauzima 4,7% obrasle površine (12,50ha), 14,8% zapremine (224,1m3/ha) i 5,9% zapreminskog prirasta
(3,2m3/ha). Po očuvanosti, zastupljenost je sledeća: očuvane 50,0%, razređene 50,0%. Čiste sastojine zauzimaju celu površinu ove gazdinske klase. Šume
ove gazdinske klase zastupljene su u IX i X dobnom razredu. Na osnovu utvrđenog stanja određeno je obnavljanje šuma čistim sečama na celoj površini.
Gazdinska klasa 24.135.113 izdanačka mešovita šuma poljskog jasena u ukupnoj površini učestvuje sa 4,7% (12,50ha). U ukupnoj zapremini učestvuje sa 9,8%,
sa prosečnom zapreminom od 148,2m3/ha, a u zapreminskom prirastu sa 12,9%, sa tekućim prirastom od 7,0m3/ha. Po očuvanosti, zastupljenost je sledeća:
očuvane 50,0%, razređene 50,0%. Mešovite sastojine zauzimaju 100,0% površine ove gazdinske klase. Šume ove gazdinske klase pripadaju II i IV dobnom
razredu. Predviđena je nega šuma prorednim sečama na površini od 6,25ha, a na ostaloj površini prelazno gazdovanje.
Gazdinska klasa 24.124.144 izdanačka mešovita šuma topola, zauzima 2,3% obrasle površine (6,25ha), 0,1% zapremine (4,3m3/ha) i 0,3% zapreminskog prirasta
(0,4m3/ha). Po očuvanosti, zastupljene su samo očuvane sastojine. Mešovite sastojine zauzimaju celu površinu ove gazdinske klase. Šume ove gazdinske
klase zastupljene su samo u II dobnom razredu. Predviđeno je prelazno gazdovanje na celoj površini.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
22
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.2.2. Opština Surčin
Stanje sastojina po gazdinskim klasama za opštinu Surčin dato je u sledećem tabelarnom pregledu:
Gazdinska
klasa
24115143
Ukupno izdanačke
Ukupno NC 24
Ukupno Surčin
Površina
ha
%
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
Zapremina
m3
%
4200.0 100.0
4200.0 100.0
4200.0 100.0
4200.0 100.0
m3/ha
70.0
70.0
70.0
70.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
139.0 100.0
2.3
139.0 100.0
2.3
139.0 100.0
2.3
139.0 100.0
2.3
Zv/V%
3.3
3.3
3.3
3.3
Na teritoriji opštine Surčin izdvojena je jedna gazdinska klasa i ona pripada izdanačkim šumama.
Na osnovu tabelarnog pregleda može se zaključiti da je to gazdinska klasa 24.115.143 – izdanačka mešovita šuma vrba.
Gazdinska klasa 24.115.143 izdanačka mešovita šuma vrba u ukupnoj površini učestvuje sa 100,0% (60,00ha). U ukupnoj zapremini učestvuje sa 100,0%, sa
prosečnom zapreminom od 70,0m3/ha, a u zapreminskom prirastu sa 100,0%, sa tekućim prirastom od 2,3m3/ha. Po očuvanosti, zastupljene su razređene
sastojine. Mešovite sastojine zauzimaju 100,0% površine ove gazdinske klase. Šume ove gazdinske klase stare su oko 20-ak godina.
5.3. Stanje šuma po poreklu i očuvanosti
5.3.1. Opština Palilula
Stanje šuma po poreklu i očuvanosti za opštinu Palilulu prikazano je sledećom tabelom:
Poreklo i
očuvanost
10122144
Visoke-razređene
Ukupno visoke
10124144
10270212
10325212
10326212
Izdanačke-očuvane
10123144
10270212
10325212
10326212
Izdanačke -razređene
Ukupno izdanačke
10453143
VPS-očuvane
Ukupno VPS
10266212
Ukupno šikare
Ukupno NC 10
24114143
24123144
24124144
24135113
Površina
ha
%
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
12.50
4.7
25.00
9.3
18.75
7.0
62.50
23.3
6.25
2.3
18.75
7.0
6.25
2.3
93.75
34.9
125.00
46.5
187.50
69.8
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
206.25
76.7
25.00
9.3
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
Zapremina
m3
%
m3/ha
797.7
4.2
127.6
797.7
4.2
127.6
797.7
4.2
127.6
432.9
2.3
69.3
1219.2
6.5
97.5
155.9
0.8
6.2
321.4
1.7
17.1
2129.5
11.3
34.1
803.1
4.3
128.5
683.6
3.6
36.5
93.8
0.5
15.0
2701.9
14.3
28.8
4282.4
22.7
34.3
6411.9
34.0
34.2
1788.0
9.5
286.1
1788.0
9.5
286.1
1788.0
9.5
286.1
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
15.8
2.3
2.5
15.8
2.3
2.5
15.8
2.3
2.5
9.6
1.4
1.5
44.8
6.6
3.6
11.2
1.6
0.4
13.7
2.0
0.7
79.3
11.6
1.3
23.0
3.4
3.7
21.5
3.2
1.1
4.2
0.6
0.7
123.8
18.2
1.3
172.5
25.3
1.4
251.7
37.0
1.3
59.3
8.7
9.5
59.3
8.7
9.5
59.3
8.7
9.5
8997.6
4345.5
2130.8
26.8
1733.3
326.8
202.5
33.6
2.4
82.1
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
47.7
23.0
11.3
0.1
9.2
43.6
173.8
340.9
4.3
277.3
48.0
29.7
4.9
0.3
12.1
1.6
8.1
5.4
0.4
13.1
Zv/V%
2.0
2.0
2.0
2.2
3.7
7.2
4.3
3.7
2.9
3.1
4.5
4.6
4.0
3.9
3.3
3.3
3.3
3.6
4.7
1.6
8.8
4.7
23
Mihaila Pupina 113
Beograd
Površina
Poreklo i
očuvanost
ha
%
Izdanačke-očuvane
43.75
16.3
24114143
6.25
2.3
24123144
6.25
2.3
24135113
6.25
2.3
Izdanačke-razređene
18.75
7.0
Ukupno izdanačke
62.50
23.3
Ukpno NC 24
268.75 100.0
Ukupno Palilula
268.75 100.0
Rekapitulacija po poreklu i očuvanosti
Visoke-razređene
6.25
2.3
Ukupno visoke
6.25
2.3
Izdanačke-očuvane
106.25
39.5
Izdanačke -razređene
143.75
53.5
Ukupno izdanačke
250.00
93.0
VPS-očuvane
6.25
2.3
Ukupno VPS
6.25
2.3
Ukupno šikare
6.25
2.3
Ukupno Palilula
268.75 100.0
Rekapitulacija po očuvanosti
Ukupno očuvane
112.50
41.9
Ukupno razređene
150.00
55.8
Ukupno šikare
6.25
2.3
Ukupno Palilula
268.75 100.0
Zapremina
m3
%
m3/ha
8236.5
43.6
188.3
853.3
4.5
136.5
670.3
3.6
107.2
118.8
0.6
19.0
1642.4
8.7
87.6
9878.8
52.3
158.1
18876.5 100.0
70.2
18876.5 100.0
70.2
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
320.6
47.1
7.3
20.9
3.1
3.3
6.8
1.0
1.1
5.9
0.9
0.9
33.5
4.9
1.8
354.1
52.0
5.7
681.0
100.0
2.5
681.0
100.0
2.5
797.7
797.7
10365.9
5924.8
16290.7
1788.0
1788.0
4.2
4.2
54.9
31.4
86.3
9.5
9.5
127.6
127.6
97.6
41.2
65.2
286.1
286.1
15.8
15.8
399.9
206.0
605.9
59.3
59.3
2.3
2.3
58.7
30.2
89.0
8.7
8.7
2.5
2.5
3.8
1.4
2.4
9.5
9.5
2.0
2.0
3.9
3.5
3.7
3.3
3.3
18876.5
100.0
70.2
681.0
100.0
2.5
3.6
12154.0
6722.5
64.4
35.6
108.0
44.8
459.2
221.8
67.4
32.6
4.1
1.5
3.8
3.3
18876.5
100.0
70.2
681.0
100.0
2.5
3.6
Zv/V%
3.9
2.4
1.0
5.0
2.0
3.6
3.6
3.6
Iz napred navedene tabele vidi se da su, u okviru privatnih šuma opštine Palilula, visoke prirodne sastojine po površini zastupljene sa 2,3% (6,25ha), po zapremini
4,2% (797,7m3), a po zapreminskom prirastu sa 2,3% (15,8m3). Izdanačke sastojine su zastupljene po površini sa 93,0% (250,00ha), po zapremini 86,3%
(16.290,7m3), a po zapreminskom prirastu sa 89,0% (605,9m3). Veštački podignute sastojine su zastupljene po površini sa 2,3% (6,25ha), po zapremini
9,5% (1.788,0m3), a po zapreminskom prirastu sa 8,8% (59,3m3). Šikare zauzimaju površinu od 6,25ha, što čini 2,3% od ukupne obrasle površine privatnih
šuma opštine Palilula. Može se zaključiti da je stanje šuma po poreklu nepovoljno zbog velikog učešća izdanačkih šuma koje se nalaze na mnogo većoj
površini u odnosu na visoke sastojine.
Ovakvo stanje po poreklu je nepovoljnije u odnosu na Republički prosek u državnim šumama (visoke šume 40,7%, izdanačke šume 30,0%, veštački podignute
sastojine 18,3%, šikare 4,9% i šibljaci 6,1% po površini), ali sa stanovišta ciljne šume (optimuma) gde je visoki uzgojni oblik optimalno rešenje, stanje šuma
po poreklu je nepovoljno.
Stanje šuma po očuvanosti je povoljnije pošto se očuvane sastojine nalaze na 112,50ha (41,9%), sa ukupnim učešćem zapremine od 64,4%, sa prosečnom zapreminom
od 108,0m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 4,1m3/ha. Razređene sastojine zauzimaju površinu od 150,00ha (55,8%), sa ukupnim učešćem
zapremine od 35,6%, sa prosečnom zapreminom od 44,8m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 1,5m3/ha. Šikare se nalaze na 6,25ha (2,3%) obrasle
teritorije.
5.3.2. Opština Surčin
Stanje šuma po poreklu i očuvanosti za opštinu Surčin prikazano je sledećom tabelom:
Poreklo i
očuvanost
24115143
Izdanačke-razređene
Ukupno izdanačke
Ukupno NC 24
Ukupno Surčin
Površina
ha
%
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
Zapremina
m3
%
m3/ha
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
Zv/V%
3.3
3.3
3.3
3.3
3.3
24
Mihaila Pupina 113
Beograd
Iz napred navedene tabele vidi se da su, u okviru privatnih šuma opštine Surčin, izdanačke sastojine zastupljene po površini sa 100,0% (60,00ha), po zapremini
100,0% (4.200,0m3) i po zapreminskom prirastu sa 100,0% (139,0m3). Može se zaključiti da je stanje šuma po poreklu nepovoljno zbog učešća izdanačkih
šuma koje se nalaze na celoj površini.
Ovakvo stanje po poreklu je nepovoljnije u odnosu na Republički prosek u državnim šumama (visoke šume 40,7%, izdanačke šume 30,0%, veštački podignute
sastojine 18,3%, šikare 4,9% i šibljaci 6,1% po površini), ali sa stanovišta ciljne šume (optimuma) gde je visoki uzgojni oblik optimalno rešenje, stanje šuma
po poreklu je nepovoljno.
Stanje šuma po očuvanosti je nepovoljo pošto nema očuvanih sastojina, razređene sastojine su na celoj površini.
5.4. Stanje šuma po mešovitosti
5.4.1. Opština Palilula
Stanje šuma po mešovitosti za opštinu Palilulu prikazano je sledećom tabelom:
Površina
ha
%
10122144
6.25
2.3
Visoke-mešovite
6.25
2.3
Ukupno visoke
6.25
2.3
10123144
6.25
2.3
10325212
31.25
11.6
Izdanačke-čiste
37.50
14.0
10124144
6.25
2.3
10270212
31.25
11.6
10326212
112.50
41.9
Izdanačke-mešovite
150.00
55.8
Ukupno izdanačke
187.50
69.8
10453143
6.25
2.3
VPS-čiste
6.25
2.3
Ukupno VPS
6.25
2.3
10266212
6.25
2.3
Ukupno šikare
6.25
2.3
Ukupno NC 10
206.25
76.7
24114143
31.25
11.6
24123144
12.50
4.7
Izdanačke-čiste
43.75
16.3
24124144
6.25
2.3
24135113
12.50
4.7
Izdanačke-mešovite
18.75
7.0
Ukupno izdanačke
62.50
23.3
Ukupno NC 24
62.50
23.3
Ukupno Palilula
268.75 100.0
Rekapitulacuja po poreklu i mešovitosti
Visoke-mešovite
6.25
2.3
Ukupno visoke
6.25
2.3
Izdanačke-čiste
81.25
30.2
Izdanačke-mešovite
168.75
62.8
Mešovitost
Zapremina
m3
%
m3/ha
797.7
4.2
127.6
797.7
4.2
127.6
797.7
4.2
127.6
803.1
4.3
128.5
249.7
1.3
8.0
1052.9
5.6
28.1
432.9
2.3
69.3
1902.8
10.1
60.9
3023.3
16.0
26.9
5359.0
28.4
35.7
6411.9
34.0
34.2
1788.0
9.5
286.1
1788.0
9.5
286.1
1788.0
9.5
286.1
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
15.8
2.3
2.5
15.8
2.3
2.5
15.8
2.3
2.5
23.0
3.4
3.7
15.4
2.3
0.5
38.4
5.6
1.0
9.6
1.4
1.5
66.2
9.7
2.1
137.5
20.2
1.2
213.4
31.3
1.4
251.7
37.0
1.3
59.3
8.7
9.5
59.3
8.7
9.5
59.3
8.7
9.5
Zv/V%
2.0
2.0
2.0
2.9
6.2
3.6
2.2
3.5
4.5
4.0
3.9
3.3
3.3
3.3
8997.6
5198.8
2801.1
7999.9
26.8
1852.2
1879.0
9878.8
9878.8
18876.5
47.7
27.5
14.8
42.4
0.1
9.8
10.0
52.3
52.3
100.0
43.6
166.4
224.1
182.9
4.3
148.2
100.2
158.1
158.1
70.2
326.8
223.4
40.4
263.8
2.4
88.0
90.4
354.1
354.1
681.0
48.0
32.8
5.9
38.7
0.3
12.9
13.3
52.0
52.0
100.0
1.6
7.1
3.2
6.0
0.4
7.0
4.8
5.7
5.7
2.5
3.6
4.3
1.4
3.3
8.8
4.8
4.8
3.6
3.6
3.6
797.7
797.7
9052.7
7238.0
4.2
4.2
48.0
38.3
127.6
127.6
111.4
42.9
15.8
15.8
302.2
303.7
2.3
2.3
44.4
44.6
2.5
2.5
3.7
1.8
2.0
2.0
3.3
4.2
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
25
Mihaila Pupina 113
Beograd
Mešovitost
Ukupno izdanačke
VPS-čiste
Ukupno VPS
Ukupno šikare
Ukupno Palilula
Rekapitulacija po mešovitosti
Ukupno čiste
Ukupno mešovite
Ukupno šikare
Ukupno Palilula
Površina
ha
%
250.00
93.0
6.25
2.3
6.25
2.3
6.25
2.3
268.75 100.0
Zapremina
m3
%
m3/ha
16290.7
86.3
65.2
1788.0
9.5
286.1
1788.0
9.5
286.1
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
605.9
89.0
2.4
59.3
8.7
9.5
59.3
8.7
9.5
18876.5
100.0
70.2
681.0
100.0
2.5
3.6
87.50
175.00
6.25
268.75
10840.8
8035.7
57.4
42.6
123.9
45.9
361.4
319.5
53.1
46.9
4.1
1.8
3.3
4.0
18876.5
100.0
70.2
681.0
100.0
2.5
3.6
32.6
65.1
2.3
100.0
Zv/V%
3.7
3.3
3.3
Mešovite sastojine su zastupljene na 65,1% površine (175,00ha), po zapremini mešovite sastojine obuhvataju 42,6% (8.035,7m3), a po zapreminskom prirastu 46,9%
(319,5m3).
Čiste sastojine su zastupljene na 32,6% površine (87,50ha), sa učešćem od 57,4% (10.840,8m3) po zapremini, a po zapreminskom prirastu 53,1% (361,4m3).
Šikare obuhvataju ukupno 2,3% (6,25ha) obrasle površine privatnih šuma.
Mešovite sastojine su sa manjim vrednostima zapremine i tekućeg zapreminskog prirasta, a sa većim površinskim učešćem, a kako su mešovite sastojine biološki
stabilnije i otpornije na fitopatološka oboljenja i entomološka oštećenja, mešovite sastojine se moraju podržavati i povećavati njihovo učešće u ukupnom
šumskom fondu u skladu sa ekološkim optimumom.
5.4.2. Opština Surčin
Stanje šuma po mešovitosti za opštinu Surčin prikazano je sledećom tabelom:
Mešovitost
24115143
Izdanačke-mešovite
Ukupno izdanačke
Ukupno NC 24
Ukupno Surčin
Površina
ha
%
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
60.00 100.0
Zapremina
m3
%
m3/ha
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
4200.0 100.0
70.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
139.0
100.0
2.3
Zv/V%
3.3
3.3
3.3
3.3
3.3
Mešovite sastojine su zastupljene na 100,0% površine (60,00ha), po zapremini mešovite sastojine obuhvataju 100,0% (4.200,0m3), a po zapreminskom prirastu
100,0% (139,0m3). Kako su mešovite sastojine biološki stabilnije i otpornije na fitopatološka oboljenja i entomološka oštećenja, mešovite sastojine se
moraju podržavati i povećavati njihovo učešće u ukupnom šumskom fondu u skladu sa ekološkim optimumom.
5.5. Stanje šuma po vrstama drveća
5.5.1. Opština Palilula
Stanje šuma po vrstama drveća za opštinu Palilulu prikazano je sledećom tabelom:
Vrste drveća
Zapremina
m3
Namenska celina 10
Bag
I214
2202.2
1788.0
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
Zapreminski prirast
%
11.7
9.5
m3
116.2
59.3
Zv/V%
%
17.1
8.7
5.3
3.3
26
Mihaila Pupina 113
Beograd
Vrste drveća
Zapremina
m3
1296.1
1183.0
1097.1
523.0
410.4
214.6
169.2
71.4
42.5
8997.6
8997.6
BlTop
Otl
PBres
BVrb
Orah
Pjas
Cjas
Kln
Kit
Ukupno lišćari
Ukupno NC 10
Namenska celina 24
BVrb
4766.5
Pjas
2239.9
BlTop
2130.8
CrTop
685.8
OML
48.0
PBres
7.9
Ukupno lišćari
9878.8
Ukupno NC 24
9878.8
Ukupno Palilula
18876.5
Rekapitulacija za opštinu Palilula
BVrb
5289.5
BlTop
3427.0
Pjas
2454.6
Bag
2202.2
I214
1788.0
Otl
1183.0
PBres
1105.0
CrTop
685.8
Orah
410.4
Cjas
169.2
Kln
71.4
OML
48.0
Kit
42.5
Ukupno lišćari
18876.5
Ukupno Palilula
18876.5
Zapreminski prirast
%
m3
Zv/V%
6.9
6.3
5.8
2.8
2.2
1.1
0.9
0.4
0.2
47.7
47.7
24.3
39.0
43.0
13.1
16.5
11.0
2.8
0.7
0.9
326.8
326.8
%
3.6
5.7
6.3
1.9
2.4
1.6
0.4
0.1
0.1
48.0
48.0
25.3
11.9
11.3
3.6
0.3
0.0
52.3
52.3
100.0
198.0
112.4
33.6
8.6
1.2
0.4
354.1
354.1
681.0
29.1
16.5
4.9
1.3
0.2
0.1
52.0
52.0
100.0
4.2
5.0
1.6
1.2
2.5
4.5
3.6
3.6
3.6
28.0
18.2
13.0
11.7
9.5
6.3
5.9
3.6
2.2
0.9
0.4
0.3
0.2
100.0
100.0
211.1
58.0
123.4
116.2
59.3
39.0
43.3
8.6
16.5
2.8
0.7
1.2
0.9
681.0
681.0
31.0
8.5
18.1
17.1
8.7
5.7
6.4
1.3
2.4
0.4
0.1
0.2
0.1
100.0
100.0
4.0
1.7
5.0
5.3
3.3
3.3
3.9
1.2
4.0
1.6
0.9
2.5
2.1
3.6
3.6
1.9
3.3
3.9
2.5
4.0
5.1
1.6
0.9
2.1
3.6
3.6
U privatnim šumama opštine Palilula ukupno je evidentirano 13 vrsta drveća i sve pripadaju lišćarskim vrstama. Ukupna zapremina ovih šuma je 18.876,5m3, a
ukupni zapreminski prirast je 681,0m3.
Po vrstama drveća najzastupljenija je bela vrba koja u ukupnoj zapremini učestvuje sa 28,0%, zatim sledi bela topola sa 18,2%, poljski jasen sa 13,0%, bagrem sa
11,7%, topola I-214 sa 9,5%, ostali lišćari 6,3%, poljski brest 5,9%, crna topola 3,6%, orah 2,2%, što čini 98,4% ukupne zapremine privatnih šuma opštine
Palilula.
U okviru ovih šuma nailazimo na prisustvo svih razvojnih faza od mladika do zrelih sastojina. Po strukturnom obliku sve sastojine su jednodobne strukture.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
27
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.5.2. Opština Surčin
Stanje šuma po vrstama drveća za opštinu Surčin prikazano je sledećom tabelom:
Zapremina
Vrste drveća
Namenska celina 24
Vrba
Topola
Ukupno lišćari
Ukupno NC 24
Ukupno Surčin
Zapreminski prirast
m3
%
3360.0
840.0
4200.0
4200.0
4200.0
80.0
20.0
100.0
100.0
100.0
m3
Zv/V%
%
114.0
25.0
139.0
139.0
139.0
82.0
18.0
100.0
100.0
100.0
3.4
3.0
3.3
3.3
3.3
U privatnim šumama opštine Surčin ukupno su evidentirane dve vrste drveća i one pripadaju lišćarskim vrstama. Ukupna zapremina ovih šuma je 4.200,0m3, a ukupni
zapreminski prirast je 139,0m3.
Po vrstama drveća zastupljena je vrba koja u ukupnoj zapremini učestvuje sa 80,0% i topola sa 20,0%.
U okviru ovih šuma nailazimo na prisustvo srednjedobnih sastojina. Po strukturnom obliku sve sastojine su jednodobne strukture.
5.6. Stanje šuma po debljinskoj strukturi
Stanje šuma po debljinskoj strukturi za opštinu Palilulu prikazano je sledećom tabelom:
Gazdinska klasa
10122144
10123144
10124144
10266212
10270212
10325212
10326212
10453143
NC 10
24114143
24123144
24124144
24135113
NC 24
Ukupno Palilula
ZAPREMINA PO DEBLJINSKIM RAZRE DIMA
do 10 cm
11 do 20
21 do 30
31 do 40
41 do 50
51 do 60
61 do 70
71 do 80
81 do 90
iznad 90
Zapreminski
prirast
m3
O
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
m3
797.7
803.1
432.9
63.4
143.7
1902.8
249.7
3023.3
1788.0
206.25
31.25
12.50
6.25
12.50
62.50
268.75
9878.8
18876.5
Povrsina
Svega
ha
6.25
6.25
6.25
6.25
31.25
31.25
112.50
6.25
98.7
129.6
51.3
153.0
80.6
60.1
506.4
124.1
115.5
343.8
279.1
511.3
106.7
1203.1
960.5
143.0
1394.5
131.7
271.3
44.2
402.6
578.6
23.0
1077.7
8997.6
2028.3
2728.4
1382.1
1429.8
806.1
343.8
279.1
5198.8
2801.1
26.8
1852.2
252.7
28.8
11.3
1033.6
216.8
436.9
79.3
91.4
162.7
636.7
309.2
820.1
562.1
628.6
988.6
1326.4
3354.7
692.4
3420.7
15.8
23.0
9.6
66.2
15.4
137.5
59.3
326.8
301.4
15.5
460.0
464.4
1349.8
670.3
223.4
40.4
2.4
88.0
2020.1
2020.1
354.1
681.0
358.5
516.2
1898.4
254.1
1683.9
946.0
1752.1
1382.3
1726.1
1617.1
1896.3
301.4
301.4
822.9
822.9
Iz prethodne tabele vidimo da dominiraju stabla tankih dimenzija sa 45,9%, dok su stabla srednje jakih dimenzija zastupljena sa 18,2%, a jakih dimenzija sa 35,9%.
Najdominantniji debljinski razred je 11 do 20 cm, koji ima učešće mase 18,1% od ukupne zapremine privatnih šuma, a zatim debljinski stepen do 10 cm, koji ima
17,8% učešće.
Ovakva distribucija zapremine po debljinskim kategorijama ukazuje i na realne mogućnosti korišćenja (vezano za sortimentni sastav) u okviru prorednih seča, dok će
se do vrednijih sortimenata doći izvođenjem seča obnavljanja.
Stanje šuma po debljinskoj strukturi za opštinu Surčin: sastojine pripadaju nultom i prvom debljinskom razredu.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
28
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.7. Stanje šuma po dobnoj strukturi
Stanje šuma, u zavisnosti od starosti sastojina, prikazano je tako što su sastojine grupisane u zavisnosti od širine dobnih razreda.
Širina dobnih razreda utvrđena je Pravilnikom o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvođačkog plana i privremenog izvođačkog plana
gazdovanja privatnim šumama u odnosu na visinu ophodnje (trajanje proizvodnog procesa), a u konkretnom slučaju širina dobnih razreda iznosi:




za visoke šume topola 5 godina;
za izdanačke šume poljskog jasena i ostalih lišćara 10 godina;
za izdanačke šume vrbe, topole i bagrema 5 godina;
za veštački podignute sastojine topola 5 godina.
Stanje šuma po dobnoj strukturi za opštinu Palilulu prikazano je sledećom tabelom:
Gazdinska
klasa
p
v
zv
DOBNI RAZREDI
I
svega
slabo
obr.
II
dobro
obr.
III
IV
V
VI
VII
VIII
NAMENSKA CELINA 10
Visoke sastojine - širina dobnog razreda 5 godina
10122144
p
v
zv
6.25
797.7
15.8
Izdanačke sastojine - širina dobnog razreda 5 godina
10123144
10124144
10325212
10326212
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
6.25
803.1
23.0
6.25
432.9
9.6
31.25
249.7
15.4
112.50
3023.3
137.5
6.25
803.1
23.0
43.75
57.0
3.9
6.25
12.3
0.6
18.75
47.2
3.7
6.25
12.50
202.5
11.7
25.00
1047.4
46.4
12.50
532.3
27.4
6.25
479.8
28.3
12.50
894.5
30.9
Izdanačke sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
10270212
p
v
zv
31.25
1902.8
66.2
25.00
1465.4
53.2
6.25
437.4
13.0
Veštački podignute sastojine - širina dobnog razreda 5 godina
10453143
p
v
zv
6.25
1788.0
59.3
6.25
1788.0
59.3
NAMENSKA CELINA 24
Izdanačke sastojine - širina dobnog razreda 5 godina
24114143
24123144
p
v
zv
p
v
zv
31.25
5198.8
223.4
12.50
2801.1
40.4
6.25
232.1
37.4
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
25.00
4966.7
186.0
29
Mihaila Pupina 113
Beograd
p
v
zv
Gazdinska
klasa
24124144
p
v
zv
DOBNI RAZREDI
I
svega
slabo
obr.
II
dobro
obr.
6.25
26.8
2.4
III
IV
V
VI
VII
VIII
6.25
26.8
2.4
Izdanačke sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
24135113
p
v
zv
12.50
1852.2
88.0
6.25
118.8
5.9
6.25
1733.3
82.1
Visoke mešovita šume topola 10.122.144 zastupljene su u X dobnom razredu, pa je planirano obnavljanje šuma čistom sečom na celoj površini.
Izdanačke mešovite šume bagrema 10.326.212 nalaze se u I, II, III, IV, V i VII dobnom razredu, prioritet će biti obnavljanje čistim sečama u zrelim sastojinama.
Izdanačke šume bagrema 10.325.212 zastupljene su u II i III dobnom razredu, pa se u ovim sastojinama planira prelazno gazdovanje.
Izdanačke šume ostalih lišćara 10.270.212 zastupljene su u IV i VII dobnom razredu. Planirana je nega prorednim sečama.
Izdanačke šume topola 10.123.144 zastupljene su samo u VIII dobnom razredu, pa je planirano obnavljanje šuma čistom sečom.
Izdanačke mešovite šume topola 10.124.144 nalazi se samo u IX dobnom razredu, pa je planirano obnavljanje šuma čistom sečom.
Izdanačke šume vrbe 24.114.143 nalaze se u II i VIII dobnom razredu. Planirano je obnavljanje šuma čistom sečom.
Izdanačke šume topola 24.123.144 nalaze se u IX i X dobnom razredu, pa je planirano obnavljanje čistom sečom.
Veštački podignute sastojine topola 10.453.143 zastupljene su samo u VII dobnom razredu. Planirano je obnavljanje čistom sečom.
U ostalim kategorijama šuma slična je situacija, pa se na osnovu opšteg stanja zaključuje da su mere nege prioritet, mada se veća pažnja mora obratiti na starije
izdanačke sastojine u kojima treba početi sa obnovom (čista seča).
Stanje šuma po dobnoj strukturi za opštinu Surčin: sastojine na teritoriji ove opštine starosti su oko 20 godina.
5.8. Stanje šuma po katastarskim opštinama
5.8.1. Opština Palilula
Stanje privatnih šuma na teritoriji opštine Palilula po katastarskim opštinama dato je sledećom tabelom:
Katastarska opština
1. Višnjica
2. Besni Fok
3. Lepušnica
4. Veliko selo
5. Slanci
Ukupno Palilula
Površina
ha
%
37,50
14,0
31,25
11,6
31,25
11,6
87,50
32,6
81,25
30,2
268,75
100,0
Zapremina
m3
%
1.616,5
8,6
5.380,9
28,5
4.497,9
23,8
4.366,8
23,1
3.014,4
16,0
18.876,5 100,0
m3/ha
43,1
172,2
143,9
49,9
37,1
70,2
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
69,0
10,1
1,8
101,1
14,8
3,2
253,1
37,2
8,1
133,0
19,5
1,5
124,8
18,3
1,5
681,0 100,0
2,5
Zv/V%
4,3
1,9
5,6
3,0
4,1
3,6
Privatne šume na teritorija opštine Palilule prostiru se na 5 katastarskih opština. Površina privatnih šuma po katastarskim opštinama na teritoriji opštine Palilule kreće
se od 31,25ha, u katastarskim opštinama Besni Fok i Lepušnica, do 87,50ha koliko je registrovano u katastarskoj opštini Veliko selo. Najmanja dubeća drvna
zapremina utvrđena je u katastarskoj opštini Višnjici i iznosi 1.616,5m3 ili 8,6% od ukupne zapremine opštine Palilule, a najveća dubeća drvna zapremina
utvrđena je u katastarskoj opštini Besni Fok i ona iznosi 5.380,9m3 ili 28,5% od ukupne zapremine opštine Palilule. Prosečna zapremina po jedinici površine
kreće se od 37,1m3/ha u katastarskoj opštini Slanci do 172,2m3/ha koliko je konstatovano u katastarskoj opštini Besni Fok. Prosečan tekući zapreminski
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
30
Mihaila Pupina 113
Beograd
prirast kreće se od 1,5m3/ha koliko je utvrđeno u katastarskim opštinama Veliko selo i Slanci do 8,1m3/ha koliko je utvrđeno u katastarskoj opštini
Lepušnica.
Katastarska opština Višnjica zauzima 14,0% (37,50ha) površine ovih šuma, sa prosečnom zapreminom od 43,1m3/ha i prosečnim zapreminskim prirastom od
1,8m3/ha i sa procentom prirasta od 4,3%. U ovoj katastarskoj opštini zastupljena je jedna osnovna namena 10. Četiri gazdinske klase su zastupljene na ovoj
površini. Dve gazdinske klase imaju istu površinsku zastupljenost, zauzimaju po 12,50ha (33,3%) obrasle površine KO: gazdinska klasa 10.326.212
izdanačka mešovita šuma bagrema koja zauzima 17,9% zapremine (23,1m3/ha) i 24,3% zapreminskog prirasta i gazdinska klasa 10.270.212 izdanačka šuma
otl. sa 75,4% zapremine (97,5m3/ha) i 64,9% zapreminskog prirasta. Što se mešovitosti tiče u ovoj katastarskoj opštini čiste sastojine zauzimaju 16,7%,
mešovite 66,7%, a šikare 16,7%. Kada je očuvanost u pitanju u ovoj katastarskoj opštini očuvane sastojine su zastupljene sa 50,0%, razređene sa 33,3%, a
šikare sa 16,7%. Po poreklu u ovoj katastarskoj opštini zastupljene su izdanačke šume sa 83,3% i šikare sa 16,7%. Prosečna vrednost zapremine po hektaru u
izdanačkim šumama iznosi 51,7m3/ha.
Katastarska opština Besni Fok zauzima 11,6% (31,25ha) površine ovih šuma, sa prosečnom zapreminom od 172,2m3/ha i prosečnim zapreminskim prirastom od
3,2m3/ha i sa procentom prirasta od 1,9%. U ovoj katastarskoj opštini zastupljena je jedna osnovna namena 24. Tri gazdinske klase su zastupljene na ovoj
površini. Dve gazdinske klase imaju istu površinsku zastupljenost, zauzimaju po 12,50ha (40,0%) obrasle površine KO: gazdinska klasa 24.114.143
izdanačka šuma vrba koja zauzima 47,4% zapremine (204,2m3/ha) i 57,7% zapreminskog prirasta i gazdinska klasa 24.123.144 izdanačka šuma topola sa
52,1% zapremine (224,1m3/ha) i 40,0% zapreminskog prirasta. Što se mešovitosti tiče u ovoj katastarskoj opštini čiste sastojine zauzimaju 80,0%, a
mešovite 20,0%. Kada je očuvanost u pitanju u ovoj katastarskoj opštini očuvane sastojine su zastupljene sa 60,0%, a razređene sa 40,0%. Po poreklu u ovoj
katastarskoj opštini zastupljene su izdanačke šume na celoj površini. Prosečna vrednost zapremine po hektaru u izdanačkim šumama iznosi 172,2m3/ha.
Katastarska opština Lepušnica zauzima 11,6% (31,25ha) površine ovih šuma, sa prosečnom zapreminom od 143,9m3/ha i prosečnim zapreminskim prirastom od
8,1m3/ha i sa procentom prirasta od 5,6%. U ovoj katastarskoj opštini zastupljena je jedna osnovne namena 24. Samo dve gazdinske klase učestvuje na ovoj
površini. Najzastupljenija je gazdinska klasa 24.114.143 izdanačka šuma vrba koja zauzima 60,0% (18,75ha) obrasle površine KO, 58,8% zapremine
(141,1m3/ha) i 65,2% zapreminskog prirasta. Gazdinska klasa 24.135.113 izdanačka mešovita šuma poljskog jasena koja zauzima ostalih 40,0% (12,50ha)
površine, 41,2% zapremine (148,2m3/ha) i 34,8% zapreminskog prirasta. Što se mešovitosti tiče u ovoj katastarskoj opštini čiste sastojine zauzimaju 60,0%,
a mešovite 40,0%. Kada je očuvanost u pitanju u ovoj katastarskoj opštini očuvane sastojine su zastupljene sa 80,0%, a razređene sa 20,0%. Po poreklu u
ovoj katastarskoj opštini zastupljene su samo izdanačke šume. Prosečna vrednost zapremine po hektaru u izdanačkim šumama iznosi 143,9m3/ha.
Katastarska opština Veliko selo zauzima 32,6% (87,50ha) površine ovih šuma, sa prosečnom zapreminom od 49,9m3/ha i prosečnim zapreminskim prirastom od
1,5m3/ha i sa procentom prirasta od 3,0%. U ovoj katastarskoj opštini zastupljena je jedna osnovna namena 10. Šest gazdinskih klasa učestvuje na ovoj
površini. Najzastupljenija je gazdinska klasa 10.326.212 izdanačka mešovita šuma bagrema koja zauzima 57,1% (50,00ha) obrasle površine KO, 12,5%
zapremine (10,9m3/ha), 19,0% zapreminskog prirasta. Zatim sledi gazdinska klasa 10.325.212 izdanačka šuma bagrema na 14,3% (12,50ha) obrasle površine
KO i to su mlade sastojine bez zapremine. Što se mešovitosti tiče u ovoj katastarskoj opštini čiste sastojine zauzimaju 28,6%, a mešovite 71,4%. Kada je
očuvanost u pitanju u ovoj katastarskoj opštini očuvane sastojine su zastupljene sa 42,9%, a razređene sa 57,1%. Po poreklu u ovoj katastarskoj opštini
zastupljene su visoke šume sa 7,1%, izdanačke šume sa 85,7% i veštački podignute sastojine sa 7,1%. Prosečna vrednost zapremine po hektaru u visokim
šumama iznosi 127,6m3/ha, u izdanačkim šumama je 23,7m3/ha, a u VPS je 286,1m3/ha.
Katastarska opština Slanci zauzima 30,2% (81,25ha) površine ovih šuma, sa prosečnom zapreminom od 37,1m3/ha i prosečnim zapreminskim prirastom od 1,5m3/ha
i sa procentom prirasta od 4,1%. U ovoj katastarskoj opštini zastupljena je jedna osnovna namena 10. Tri gazdinske klase učestvuje na ovoj površini.
Najzastupljenija je gazdinska klasa 10.326.212 izdanačka mešovita šuma bagrema koja zauzima 61,5% (50,00ha) obrasle površine KO, 72,6% zapremine
(43,8m3/ha), 76,5% zapreminskog prirasta. Zatim sledi gazdinska klasa 10.270.212 izdanačka šuma otl. na 23,1% (18,75ha) obrasle površine KO, 22,7%
zapremine (36,5m3/ha), 17,2% zapreminskog prirasta. Što se mešovitosti tiče u ovoj katastarskoj opštini čiste sastojine zauzimaju 15,4%, a mešovite 84,6%.
Kada je očuvanost u pitanju u ovoj katastarskoj opštini očuvane sastojine su zastupljene sa 15,4%, a razređene sa 84,6%. Po poreklu u ovoj katastarskoj
opštini zastupljene su samo izdanačke šume. Prosečna vrednost zapremine po hektaru u izdanačkim šumama iznosi 37,1m3/ha.
5.8.2. Opština Surčin
Stanje privatnih šuma na teritoriji opštine Surčin po katastarskim opštinama dato je sledećom tabelom:
Katastarska opština
1. Progar
Ukupno Surčin
Površina
ha
%
60.00
100.0
60.00
100.0
Zapremina
m3
%
4200.0 100.0
4200.0 100.0
m3/ha
70.0
70.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
139.0 100.0
2.3
139.0 100.0
2.3
Zv/V%
3.3
3.3
Privatne šume na teritorija opštine Surčin prostiru se na jednoj katastarskoj opštini i to je KO Progar.
Katastarska opština Progar zauzima 100,0% (60,00ha) površine ovih šuma, sa prosečnom zapreminom od 70,0m3/ha i prosečnim zapreminskim prirastom od
2,3m3/ha i sa procentom prirasta od 3,3%. U ovoj katastarskoj opštini zastupljena je jedna osnovna namena 24. Jedna gazdinska klasa je zastupljena na ovoj
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
31
Mihaila Pupina 113
Beograd
površini, a to je gazdinska klasa 24.115.143 – izdanačka mešovita šuma vrba. Što se mešovitosti tiče u ovoj katastarskoj opštini sve sastojine su mešovite.
Kada je očuvanost u pitanju u ovoj katastarskoj opštini sve sastojine spadaju u kategoriju razređenih sastojina. Po poreklu u ovoj katastarskoj opštini
zastupljene su samo izdanačke šume. Prosečna vrednost zapremine po hektaru u izdanačkim šumama iznosi 70,0m3/ha.
5.9. Zdravstveno stanje sastojina
Prilikom prikupljanja podataka konstatovano je da je ukupno gledajući zdravstveno stanje zadovoljavajuće i da ne treba preduzimati represivne mere u cilju saniranja
takvog stanja.
U zavisnosti od stepena ugroženosti, šuma od požara šume i šumsko zemljište, prema dr. M. Vasiću razvrstani su u šest kategorija.
prvi stepen:
drugi stepen:
treći stepen:
četvrti stepen:
peti stepen:
šesti stepen:
sastojine i kulture borova i ariša
sastojine i kulture smrče, jele i drugih četinara
mešovite sastojine i kulture četinara i lišćara
sastojine hrasta i graba
sastojine bukve i drugih lišćara
šikare, šibljaci i neobrasle površine
5.9.1. Opština Palilula
Rukovodeći se napred iznetim kriterijumom formirana je sledeća tabela za opštinu Palilulu:
Stepen ugroženosti
I
II
III
IV
V
VI
Ukupno:
Površina
ha
%
/
/
/
/
262,50
6,25
268,75
/
/
/
/
97,7
2,3
100,0
Na osnovu prethodne tabele možemo zaključiti da je u ovim šumama mala ugroženost od požara.
5.9.2. Opština Surčin
Rukovodeći se napred iznetim kriterijumom formirana je sledeća tabela za opštinu Surčin:
Stepen ugroženosti
I
II
III
IV
V
VI
Ukupno:
Površina
ha
/
/
/
/
60,00
/
60,00
%
/
/
/
/
100,0
/
100,0
Na osnovu prethodne tabele možemo zaključiti da je u ovim šumama mala ugroženost od požara.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
32
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.10. Stanje kultura i veštački podignutih sastojina
5.10.1. Opština Palilula
Stanje veštački podignutih sastojina u okviru privatnih šuma na području opštine Palilula prikazano je sledećom tabelom:
Površina
Zapremina
ha
%
m3
%
m3/ha
Veštački podignute sastojine starosti do 20 godina
6.25
100.0
1788.0 100.0
286.1
6.25
100.0
1788.0 100.0
286.1
6.25
100.0
1788.0 100.0
286.1
6.25
100.0
1788.0 100.0
286.1
Gazdinska
klasa
10453143
NC 10
Ukupno VPS do 20 godina
Ukupno VPS Palilula
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
59.3
59.3
59.3
59.3
100.0
100.0
100.0
100.0
9.5
9.5
9.5
9.5
Zv/V%
3.3
3.3
3.3
3.3
Veštački podignute sastojine starosti do 20 godina:
Veštački podignute sastojine prostiru se na 6,25ha površine, sa prosečnom zapreminom od 286,1m3/ha i prosečnim tekućim zapreminskim prirastom od 9,5m3/ha, dok
je procenat tekućeg zapreminskog prirasta 3,3%. Veštački podignute sastojine nalaze se u okviru osnovne namene 10. Na ovom prostoru zastupljena je samo
jedna gazdinska klasa, a to je 10.473.143 veštački podignuta sastojina topola.
5.10.2. Opština Surčin
U okviru privatnih šuma na području opštine Surčin nema veštački podignutih sastojina.
5.11. Stanje neobraslih površina
5.11.1. Opština Palilula
Stanje neobraslih površina u okviru privatnih šuma na području opštine Palilula prikazano je sledećom tabelom:
Vrsta zemljišta
Šumsko zemljište
Zemljište za ostale svrhe
Neplodno
Ukupno opština Palilula
Površina
ha
%
131,25
0,3
42.168,00
99,7
/
/
42.299,25
100,0
Stanje neobraslih površina po katastarskim opštinama dato je u tabelarnom delu. Šumsko zemljište učestvuje sa 0,3% (131,25ha) u neobraslim površinama na teritoriji
opštine Palilula, a zemljište za ostale svrhe čini 99,7% (42.168,00ha) neobrasle površine. Kada bi se pošumilo 131,25ha šumskog zemljišta, onda bi ukupno
obrasla površina (sa sadašnjih 268,75ha) privatnih šuma opštine Palilula bila 0,9%.
5.11.2. Opština Surčin
Stanje neobraslih površina u okviru privatnih šuma na području opštine Surčin prikazano je sledećom tabelom:
Vrsta zemljišta
Šumsko zemljište
Zemljište za ostale svrhe
Neplodno
Ukupno opština Surčin
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
Površina
ha
/
26.457,11
/
26.457,11
%
/
100,0
/
100,0
33
Mihaila Pupina 113
Beograd
Stanje neobraslih površina po katastarskim opštinama dato je u tabelarnom delu. Zemljište za ostale svrhe učestvuje sa 100,0% (26.457,11ha) u neobraslim
površinama na teritoriji opštine Surčin
5.12. Stanje zaštićenih delova prirode
5.12.1. Opština Palilula
Na teritoriji opštine Palilule nalazi se spomenik prirode Miocenski sprud, na Tašmajdanu, upravljač je Grad Beograd, godina zaštite 1968.
U postupku zaštite, kao spomenik prirode, je Forland leve obale Dunava (močvarni predeo leve obale Dunava).
5.12.2. Opština Surčin
U postupku zaštite, kao spomenik prirode, je Bojčinska šuma – Progar, površina 680,92ha, režim zaštite (II + III), upravljač JP „Srbijašume“.
5.13. Opšti osvrt na zatečeno stanje
Ukupna površina privatnih šuma na teritoriji opštine Palilule iznosi 268,75ha, sa prosečnom zapreminom od 70,2m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od
2,5m3/ha, dok je procenat zapreminskog prirasta 3,6%. Ukupna dubeća zapremina privatnih šuma na celoj površini iznosi 18.876,5m3, dok je ukupni tekući
zapreminski prirast 681,0m3.
U okviru privatnih šuma utvrđene su dve osnovne namene:
1.
2.
Namenska celina 10 - Proizvodnja tehničkog drveta na površini od 206,25ha (76,7%), sa prosečnom zapreminom od 43,6m3/ha i tekućim zapreminskim
prirastom od 1,6m3/ha,
Namenska celina 24 - Zaštita od voda (vodozaštita), na površini od 62,50ha (23,3%), sa prosečnom zapreminom od 158,1m3/ha i tekućim zapreminskim
prirastom od 5,7m3/ha.
Na teritoriji opštine Palilula izdvojeno je 12 gazdinskih klasa, od kojih je jedna klasa visokih šuma, 9 klasa izdanačkih šuma, jedna klasa veštački podignutih sastojina
i jedna klasa šikara. Na osnovu tabelarnog pregleda može se zaključiti da su po površini najzastupljenije gazdinske klase: 10.326.212 – izdanačka mešovita
šuma bagrema sa 41,9%, a tri gazdinske klase imaju isto površinsko učešće po 11,6%, a to su: 10.270.212 – izdanačka šuma otl, 10.325.212 – izdanačka
šuma bagrema i 24.114.143 – izdanačka šuma vrba, dok je zastupljenost ostalih gazdinskih klasa (pojedinačno) ispod ovog procenta.
U okviru privatnih šuma opštine Palilula, visoke prirodne sastojine po površini zastupljene sa 2,3% (6,25ha), po zapremini 4,2% (797,7m3), a po zapreminskom
prirastu sa 2,3% (15,8m3). Izdanačke sastojine su zastupljene po površini sa 93,0% (250,00ha), po zapremini 86,3% (16.290,7m3), a po zapreminskom
prirastu sa 89,0% (605,9m3). Veštački podignute sastojine su zastupljene po površini sa 2,3% (6,25ha), po zapremini 9,5% (1.788,0m3), a po zapreminskom
prirastu sa 8,8% (59,3m3). Šikare zauzimaju površinu od 6,25ha, što čini 2,3% od ukupne obrasle površine privatnih šuma opštine Palilula. Može se
zaključiti da je stanje šuma po poreklu nepovoljno zbog velikog učešća izdanačkih šuma koje se nalaze na mnogo većoj površini u odnosu na visoke
sastojine.
Stanje šuma po očuvanosti je povoljnije pošto se očuvane sastojine nalaze na 112,50ha (41,9%), sa ukupnim učešćem zapremine od 64,4%, sa prosečnom zapreminom
od 108,0m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 4,1m3/ha. Razređene sastojine zauzimaju površinu od 150,00ha (55,8%), sa ukupnim učešćem
zapremine od 35,6%, sa prosečnom zapreminom od 44,8m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 1,5m3/ha. Šikare se nalaze na 6,25ha (2,3%) obrasle
teritorije.
Mešovite sastojine su zastupljene na 65,1% površine (175,00ha), po zapremini mešovite sastojine obuhvataju 42,6% (8.035,7m3), a po zapreminskom prirastu 46,9%
(319,5m3). Čiste sastojine su zastupljene na 32,6% površine (87,50ha), sa učešćem od 57,4% (10.840,8m3) po zapremini, a po zapreminskom prirastu 53,1%
(361,4m3). Šikare obuhvataju ukupno 2,3% (6,25ha) obrasle površine privatnih šuma.
Mešovite sastojine su sa manjim vrednostima zapremine i tekućeg zapreminskog prirasta, a sa većim površinskim učešćem, a kako su mešovite sastojine biološki
stabilnije i otpornije na fitopatološka oboljenja i entomološka oštećenja, mešovite sastojine se moraju podržavati i povećavati njihovo učešće u ukupnom
šumskom fondu u skladu sa ekološkim optimumom.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
34
Mihaila Pupina 113
Beograd
U privatnim šumama opštine Palilula ukupno je evidentirano 13 vrsta drveća i sve pripadaju lišćarskim vrstama. Ukupna zapremina ovih šuma je 18.876,5m3, a
ukupni zapreminski prirast je 681,0m3. Po vrstama drveća najzastupljenija je bela vrba koja u ukupnoj zapremini učestvuje sa 28,0%, zatim sledi bela topola
sa 18,2%, poljski jasen sa 13,0%, bagrem sa 11,7%, topola I-214 sa 9,5%, ostali lišćari 6,3%, poljski brest 5,9%, crna topola 3,6%, orah 2,2%, što čini
98,4% ukupne zapremine privatnih šuma opštine Palilula.
U okviru ovih šuma nailazimo na prisustvo svih razvojnih faza od mladika do zrelih sastojina. Po strukturnom obliku sve sastojine su jednodobne strukture.
Po debljinskoj strukturi dominiraju stabla tankih dimenzija sa 45,9%, dok su stabla srednje jakih dimenzija zastupljena sa 18,2%, a jakih dimenzija sa 35,9%.
Najdominantniji debljinski razred je 11 do 20 cm, koji ima učešće mase 18,1% od ukupne zapremine privatnih šuma, a zatim debljinski stepen do 10 cm, koji
ima 17,8% učešće.
Privatne šume na teritorija opštine Palilule prostiru se na 5 katastarskih opština. Površina privatnih šuma po katastarskim opštinama na teritoriji opštine Palilule kreće
se od 31,25ha, u katastarskim opštinama Besni Fok i Lepušnica, do 87,50ha koliko je registrovano u katastarskoj opštini Veliko selo. Najmanja dubeća drvna
zapremina utvrđena je u katastarskoj opštini Višnjici i iznosi 1.616,5m3 ili 8,6% od ukupne zapremine opštine Palilule, a najveća dubeća drvna zapremina
utvrđena je u katastarskoj opštini Besni Fok i ona iznosi 5.380,9m3 ili 28,5% od ukupne zapremine opštine Palilule. Prosečna zapremina po jedinici površine
kreće se od 37,1m3/ha u katastarskoj opštini Slanci do 172,2m3/ha koliko je konstatovano u katastarskoj opštini Besni Fok. Prosečan tekući zapreminski
prirast kreće se od 1,5m3/ha koliko je utvrđeno u katastarskim opštinama Veliko selo i Slanci do 8,1m3/ha koliko je utvrđeno u katastarskoj opštini
Lepušnica.
Ukupno gledajući zdravstveno stanje privatnih šuma na teritoriji opštine Palilula je zadovoljavajuće i ne treba preduzimati represivne mere u cilju saniranja takvog
stanja. Ugroženost od požara je mala.
Ukupna površina privatnih šuma na teritoriji opštine Surčin iznosi 60,00ha, sa prosečnom zapreminom od 70,0m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 2,3m3/ha,
dok je procenat zapreminskog prirasta 3,3%. Ukupna dubeća zapremina privatnih šuma na celoj površini iznosi 4.200,0m3, dok je ukupni tekući zapreminski
prirast 139,0m3.
U okviru privatnih šuma utvrđena je jedna osnovne namene:
1.
Namenska celina 24 - Zaštita od voda (vodozaštita), na površini od 60,00ha (100,0%), sa prosečnom zapreminom od 70,0m3/ha i tekućim zapreminskim
prirastom od 2,3m3/ha.
Na teritoriji opštine Surčin izdvojena je jedna gazdinska klasa i ona pripada izdanačkim šumama. Na osnovu tabelarnog pregleda može se zaključiti da je to gazdinska
klasa 24.115.143 – izdanačka mešovita šuma vrba.
U okviru privatnih šuma opštine Surčin, izdanačke sastojine zastupljene po površini sa 100,0% (60,00ha), po zapremini 100,0% (4.200,0m3) i po zapreminskom
prirastu sa 100,0% (139,0m3). Može se zaključiti da je stanje šuma po poreklu nepovoljno zbog učešća izdanačkih šuma koje se nalaze na celoj površini.
Stanje šuma po očuvanosti je nepovoljo pošto nema očuvanih sastojina, razređene sastojine su na celoj površini.
Mešovite sastojine su zastupljene na 100,0% površine (60,00ha), po zapremini mešovite sastojine obuhvataju 100,0% (4.200,0m3), a po zapreminskom prirastu
100,0% (139,0m3). Kako su mešovite sastojine biološki stabilnije i otpornije na fitopatološka oboljenja i entomološka oštećenja, mešovite sastojine se
moraju podržavati i povećavati njihovo učešće u ukupnom šumskom fondu u skladu sa ekološkim optimumom.
U privatnim šumama opštine Surčin ukupno su evidentirane dve vrste drveća i one pripadaju lišćarskim vrstama. Ukupna zapremina ovih šuma je 4.200,0m3, a ukupni
zapreminski prirast je 139,0m3. Po vrstama drveća zastupljena je vrba koja u ukupnoj zapremini učestvuje sa 80,0% i topola sa 20,0%.
U okviru ovih šuma nailazimo na prisustvo srednjedobnih sastojina (starosti su oko 20 godina). Po strukturnom obliku sve sastojine su jednodobne strukture. Privatne
šume na teritorija opštine Surčin prostiru se na jednoj katastarskoj opštini i to je KO Progar. Ugroženost od požara je mala.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
35
Mihaila Pupina 113
Beograd
6.0. DOSADAŠNJE GAZDOVANJE
Gazdovanje šumama sopstvenika, na teritoriji posavsko-podunavskog šumskog područja, povereno je JP"Srbijašume" odnosno ŠG "Beograd" iz Beograda. Stručna
služba u gazdinstvu u ovim šumama vrši sledeće poslove: radi planove, programe i godišnje planove gazdovanja šumama; pruža stručnu pomoć u gazdovanju
privatnim šumama; vrši poslove doznake stabala za seču; vrši obračun naknade za posečeno drvo; vrši žigosanje posečenog drveta; vrši izdavanje
propratnica; vrši stručne uviđaje; vrši kontrolu sprovođenja planiranih radova; vodi evidenciju u vezi sa gazdovanjem privatnim šumama; obavlja ostale
poslove utvrđene Zakonom o šumama i važećim pravilnicima u vezi sa gazdovanjem privatnim šumama.
U dosadašnjem periodu za šume sopstvenika na teritoriji opštine Palilula nisu postojali podaci o stanju šuma sopstvenika. U nedostatku tih podataka nismo u
mogućnosti da prikažemo uporedni prikaz dosadašnjeg gazdovanja i stanja šuma po ovom Programu gazdovanja šumama.
U dosadašnjem periodu za šume sopstvenika na teritoriji opštine Surčin nisu postojali podaci o stanju šuma sopstvenika. U nedostatku tih podataka nismo u
mogućnosti da prikažemo uporedni prikaz dosadašnjeg gazdovanja i stanja šuma po ovom Programu gazdovanja šumama.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
36
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.0. PLANIRANJE GAZDOVANJA ŠUMAMA
7.1. Mogući stepen i dinamika unapređivanja stanja šuma
Stepen i dinamika unapređivanja stanja šuma u osnovi zavisi od zatečenog stanja šuma i ocenjenog u odnosu na funkcionalni optimum.
Funkcionalni optimum se po pravilu vezuje za stanje šuma šumskog kompleksa kojim se u njavećoj mogućoj meri obezbeđuje funkcionalna trajnost konkretnih ciljeva
gazdovanja šumama.
U opštini Palilula, što se tiče privatnih šuma, problemi su istaknuti u prikazu i oceni stanja šuma koje se može oceniti osrednjim, a čiji je uzrok znatno učešće
kategorije izdanačkih šuma 250,00ha (93,0%).
Kako je osnovno opredeljenje visoki uzgojni oblik, realno opterećenje izraženo prethodnom površinom i stanjem ovih kategorija šuma, upućuje na dugoročno
konverziono i rekonstrukciono razdoblje.
Takođe razređene sastojine su zastupljene na 150,00ha (55,8%) i šikare na 6,25ha (2,3%), što na istovetan način ističe prethodni problem.
Osnovni dugoročni zadatak vezan, za privatne šume opštine Palilula i Surčin, vezan je za:
-
potrebu prevođenja zatečenog stanja ka optimalnijem, u odnosu na strukturu po broju stabala i na visinu zapremine
potrebu približavanja i održavanja optimalnog razmera smese navedenih vrsta, posebno štiteći retke i vredne vrste u ovim šumama
Svi navedeni problemi su zbog istaknutih karakteristika dugoročnog karaktera, u ovom uređajnom periodu rešavaće se u meri usklađenoj sa procenjenim
mogućnostima kako u odnosu na zatečeno stanje šuma tako i u odnosu na raspoložive kadrovske i materijalne potencijale.
7.2. Ciljevi gazdovanja šumama
7.2.1. Opšti ciljevi gazdovanja šumama
Opšti ciljevi gazdovanja šumama ustanovljeni su Zakonom o šumama. Prema Zakonu, šume su dobro od opšteg interesa koje se moraju održavati, obnavljati i koristiti
tako da se očuva i poveća njihova vrednost i opštekorisne funkcije, obezbedi trajnost i zaštita, kao i trajno povećanje prinosa i prirasta.
Imajući u vidu napred navedeno, kao i odredbe Pravilnika ... opšti ciljevi gazdovanje šumama su:
-
zaštita i stabilnost šumskih ekosistema
sanacija opšteg stanja degradiranih šumskih ekosistema
obezbeđenje optimalne obraslosti
obezbeđenje funkcionalne trajnosti
očuvanje trajnosti prinosa i povećanje prinosa, ukupne vrednosti šuma i opštekorisnih funkcija šuma
očuvanje šuma u okviru urbanizovanih zona
7.2.2. Posebni ciljevi gazdovanja šumama
Posebni ciljevi gazdovanja šumam s obzirom na privatno vlasništvo i utvrđenu osnovnu namenu su sledeći:
-
maksimalna kvantitativna i kvalitativna proizvodnja drveta
zaštita zemljišta od vodne erozije
zadovoljenje sopstvenih potreba sa proizvodima iz šume
održavanje saobraćajnica i objekata koji služe gazdovanju šumama
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
37
Mihaila Pupina 113
Beograd
Posebni ciljevi gazdovanja šumama proističu iz opštih ciljeva i uslovljeni su osobenostima šumskog kompleksa.
Posebni ciljevi gazdovanja šumama prema dužini vremena potrebnog za ostvarenje planiranih zadataka ili ciljeva mogu biti:
1.
2.
Kratkoročni ciljevi (za jedan uređajni period)
Dugoročni ciljevi (za više uređajnih perioda)
Opština Palilula
Namenska celina 10 - Proizvodnja tehničkog drveta
a) Dugoročni ciljevi





Postepeno dovođenje sastojina u optimalno (normalno) stanje u skladu sa definisanom funkcijom (osnovnom namenom)
Odgovarajućim uzgojnim merama vešački podignute sastojine prevesti u kvalitetne odrasle sastojine
Nega mladih, srednjedobnih i dozrevajućih sastojina odgovarajućim merama nege
Postizanje optimalne šumovitosti
Prevođenje šikara u visoki uzgojni oblik
b) Kratkoročni ciljevi





Obnavljanje zrelih sastojina bagrema čistim sečama (Gazdinske klase 10.326.212)
Obnavljanje čistim sečama visokih šuma topola (GK: 10.122.144), izdanačkih šuma topola (GK: 10.123.144 i 10.124.144) i veštački podignutih
sastojina topola (GK: 10.453.143)
Nega izdanačkih sastojina otl. proredama (GK: 10.270.212)
Pošumljavanje neobraslih površina
U ovom uređajnom periodu nisu planirani radovi u šikarama
Namenska celina 24 - Zaštita od voda (vodozaštita)
a) Dugoročni ciljevi


Postepeno dovođenje sastojina u optimalno (normalno) stanje u skladu sa definisanom funkcijom (osnovnom namenom)
Prevođenje izdanačkih sastojina u visoki uzgojni oblik
b) Kratkoročni ciljevi


Obnavljanje čistim sečama izdanačkih šuma vrba (GK: 24.114.143) i izdanačkih šuma topola (GK: 24.123.144)
Nega izdanačkih sastojina poljskog jasena proredama (GK: 24.135.113)
Opština Surčin
Namenska celina 24 - Zaštita od voda (vodozaštita)
a) Dugoročni ciljevi


Postepeno dovođenje sastojina u optimalno (normalno) stanje u skladu sa definisanom funkcijom (osnovnom namenom)
Prevođenje izdanačkih sastojina u visoki uzgojni oblik
b) Kratkoročni ciljevi

U ovom uređajnom periodu nisu planirani uzgojni radovi
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
38
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.3. Mere za postizanje ciljeva gazdovanja šumama
7.3.1. Mere uzgojne prirode
Opština Palilula
Izbor sistema gazdovanja
Sistem gazdovanja šumama podrazumeva usklađen skup radnji na nezi šuma, korišćenju šuma, obnavljanju šuma, zaštiti šuma i planiranju i organizaciji gazdovanja
šumama s ciljem da se obezbedi funkcionalna trajnost, a svoje ime (naziv) dobija po načinu seče obnavljanja stare sastojine.
Na osnovu konkretnih sastojinskih prilika i dosadašnjeg gazdovanja šumama, a uvažavajući biološke osobine vrste drveća, usvojeni su sledeći sistemi gazdovanja
šumama:


Sastojinsko - čista seča, kao redovni vid obnavljanja, primenjivaće se u sledećim gazdinskim klasama: 10.122.144 (Visoka mešovita šuma topola),
10.123.144 i 24.123.144 (Izdanačka šuma topola), 10.124.144 i 24.124.144 (Izdanačka mešovita šuma topola), 24.114.143 (Izdanačka šuma vrba),
10.325.212 (Izdanačka šuma bagrema), 10.326.212 (Izdanačka mešovita šuma bagrema), 10.453.143 (Veštački podignuta sastojina topola).
Sastojinsko gazdovanje – oplodna seča kratkog perioda za obnavljanje, primenjivaće se u sledećim gazdinskim klasama: 10.270.212 (Izdanačka
šuma otl.), 24.135.113 (Izdanačka mešovita šuma poljskog jasena).
Izbor uzgojnog oblika
Osnovni uzgojni oblik (ciljna šuma) kome dugoročno treba težiti je visoka šuma (nezavisno od načina obnove prirodnim - prioritetnim ili veštačkim iznuđenim
putem). Niski uzgojni oblik zadržati samo u izdanačkim šumama vrba i bagrema.
Izbor strukturnog oblika
U svim šumama izgrađivati jednodobne sastojine.
Izbor vrste drveća
Osnovne vrste drveća su: bagrem, topole, vrbe, poljski jasen, otl. itd. i one se kao takve i dalje zadržavaju kao glavne vrste.
Kod pošumljavanja neobraslih površina prvenstveno treba koristiti autohtone vrste. Od ovoga se može odstupiti samo na površinama gde je konstatovana
degradiranost zemljišta i pri tome je nužno koristiti pionirske vrste drveća (bagrem i dr.), ali se na tim površinama moraju iskoristiti mikrolokaliteti i na njima
koristiti autohtone vrste drveća.
Izbor načina nege
Izbor načina nege je u najvećoj meri uslovljen zatečenim stanjem sastojina: starošću i razvojnom fazom, strukturom, vrstom drveća, očuvanošću i dosadašnjim
uzgojnim postupkom.
Polazeći od prethodnih odrednica osnovni način nege sastojina biće:
1.
2.
3.
4.
seča izbojaka i uklanjanje korova ručno
okopavanje i prašenje u plantažama
prorede kao mere nege šuma u razvojnim fazama od starijeg mladika do za seču zrelih sastojina
kresanje grana
Izbor načina seče i korišćenja
Kao glavne seče, primenjivaće se čiste seče u zrelim sastojinama: u visokim mešovitim šumama topola (10.122.144), izdanačkim šumama topola (10.123.144 i
24.123.144), izdanačkim mešovitim šumama topola (10.124.144), izdanačkim mešovitim šumama bagrema (10.326.212), veštački podignutim sastojinama
topola (10.453.143) i izdanačkim šumama vrba (24.114.143).
U svim šumama do zrelosti za seču primenjivati proredne seče.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
39
Mihaila Pupina 113
Beograd
Opština Surčin
Izbor sistema gazdovanja
Sistem gazdovanja šumama podrazumeva usklađen skup radnji na nezi šuma, korišćenju šuma, obnavljanju šuma, zaštiti šuma i planiranju i organizaciji gazdovanja
šumama s ciljem da se obezbedi funkcionalna trajnost, a svoje ime (naziv) dobija po načinu seče obnavljanja stare sastojine.
Na osnovu konkretnih sastojinskih prilika i dosadašnjeg gazdovanja šumama, a uvažavajući biološke osobine vrste drveća, usvojeni su sledeći sistemi gazdovanja
šumama:

Sastojinsko - čista seča, kao redovni vid obnavljanja, primenjivaće se u gazdinskoj klasi 24.115.143 (Izdanačka mešovita šuma vrba).
Izbor uzgojnog oblika
Zadržava se izdanački uzgojni oblik.
Izbor strukturnog oblika
U svim šumama izgrađivati jednodobne sastojine.
Izbor vrste drveća
Osnovne vrste drveća su: vrbe i topole.
7.3.2. Mere uređajne prirode
Opština Palilula
Određivanje ophodnje i dužine podmladnog razdoblja
Za visoke mešovite šume topola (GK 10.122.144) određuje se ophodnja od 60 godina i dužina podmladnog razdoblja u trajanju od 10 godina.
Za izdanačke mešovite šume poljskog jasena (GK 24.135.113) i izdanačke šume otl-a (GK 10.270.212) određuje se ophodnja od 80 godina i dužina podmladnog
razdoblja u trajanju od 20 godina.
Za izdanačke šume topola ( GK 10.123.144, 10.124.144, 24.123.144, 24.124.144) i izdanačke šume vrba (GK 24.114.143) određuje se ophodnja od 40 godina.
Za šume bagrema (GK 10.325.212, 10.326.212) i veštački podignute sastojine topola (GK 10.453.143) određuje se ophodnja od 30 godina.
Izbor konverzionog razdoblja
Za izdanačke satojine koje ćemo konverzijom prevesti u visoki uzgojni oblik određuje se konverziono razdoblje u trajanju:


30 i 60 godina - GK: 10.270.212
60 i 80 godina - GK: 24.135.113
Period za postizanje optimalne šumovitosti u okviru privatnih šuma
Optimalna šumovitost u okviru privatnog poseda će biti kada se pošumi 131,25ha šumskog zemljišta.
Određuje se period od 80 godina za postizanje optimalne šumovitosti u okviru privatnih šuma.
Opština Surčin
Određivanje ophodnje
Za izdanačke mešovite šume vrbe (GK 24.115.143) određuje se ophodnja od 40 godina.
Period za postizanje optimalne šumovitosti u okviru privatnih šuma
Planom pošumljavanja privatnog zemljišta treba podići pojas zelenila na kontaktnoj zoni između planiranog i postojećeg građevinskog i poljoprivrednog zemljišta –
da bi se rezervisao prostor, definisala granica i uspostavio harmoničan odnos između građevinskog i „prirodnog” zemljišta (oko naselja Surčin, Dobanovci,
Jakovo, Progar, Petrovčić… i novoplaniranog vikend naselja (napomena: na teritoriji opštine Surčin, u okviru privatnog poseda, nema šumaskog zemljišta, a
postoji potreba za podizanjem zelenog pojasa na kontaktnoj zoni, a realizacija zavisi od dogovora opštine i privatnih sopstvenika).
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
40
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.4. Planovi gazdovanja
7.4.1. Plan gajenja šuma
Opština Palilula
7.4.1.1. Plan seča obnavljanja i podizanja novih šuma
Na osnovu utvrđenih uzgojnih potreba urađen je Plan obnavljanja i podizanja novih šuma koji je prikazan u sledećoj tabeli:
Gazdinska klasa
Obnavljanje
čistim
sečama
Komplatna
priprema
zemljišta za
pošumljavanje
222
Obnavljanje
čistim sečama
sa
pošumljavanjem
318
Popunjavanje
veštački
podignutih
plantaža
415
6.25
6.25
1.25
13.75
6.25
6.25
6.25
6.25
1.25
13.75
13.75
18.75
18.75
6.25
6.25
1.25
13.75
13.75
Prosta
reprodukcija
Popunjavanje
veštački
podignutih
plantaža
415
Pošumljavanje
neobraslog
zemljišta
313
Proširena
reprodukcija
Ukupno
ha
10122144
10123144
6.25
10124144
10326212
18.75
10453143
13.75
24114143
25.00
25.00
25.00
24123144
12.50
12.50
12.50
2.50
40.00
40.00
62.50
31.25
31.25
6.25
131.25
Cistine
Ukupno Palilula
2.50
12.50
15.00
15.00
2.50
12.50
15.00
146.25
Planom seča obnavljanja i podizanja novih šuma planirani su sledeći radovi:
-
obnavljanje čistim sečama planirano je na 62,50ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.123.144, 10.326.212, 24.114.143, 24.123,144;
kompletna priprema zemljišta za pošumljavanje je planirana na 31,25ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.122.144, 10.124.144,
10.453.143, 24.123.144;
obnavljanje čistim sečama sa pošumljavanjem je planirano na 31,25ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.122.144, 10.124.144,
10.453.143, 24.123.144;
popunjavanje veštački podignutih plantaža je planirano na 8,75ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.122.144, 10.124.144, 10.453.143,
24.123.144, kao i popunjavanje kultura koje će biti podignute na čistinama;
pošumljavanje neobraslog zemljišta planirano je na 12,50ha (čistine).
Ukupan Plan seča obnavljanja i podizanja novih šuma je 146,25ha radne površine, od čega prostoj reprodukciju pripada 131,25ha, a proširenoj reprodukciji 15,00ha
radne površine.
7.4.1.2. Plan rasadničke proizvodnje
Za realizaciju planiranih radova na obnavljanju i podizanju novih šuma potrebno je obezbediti ukupno 32.813 sadnica i to sadnica topole I-214. U nedostatku
predviđenog sadnog materijala mogu se koristiti i alternativne vrste (crveni hrast, beli jasen, vrbe).
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
41
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.4.1.3. Plan nege šuma
Gazdinska klasa
Prorede
Seča izbojaka
i uklanjanje
korova ručno
513
Okopavanje
u plantažama
topola
519
Kresanje grana
522
6.25
12.50
6.25
25.00
25.00
6.25
12.50
6.25
25.00
25.00
18.75
18.75
Prosta
reprodukcija
Okopavanje u
plantažama
topola
519
Proširena
reprodukcija
Ukupno
ha
10122144
10123144
10124144
10270212
18.75
10326212
10453143
6.25
12.50
6.25
25.00
25.00
12.50
25.00
12.50
50.00
50.00
6.25
6.25
24114143
24123144
24135113
6.25
Cistine
Ukupno Palilula
25.00
31.25
62.50
31.25
150.00
25.00
25.00
25.00
25.00
25.00
175.00
Planom nege šuma planirani su sledeći radovi:
- proredne seče planirane su na 25,00ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.270.212 i 24.135.113;
- seča izbojaka i uklanjanje korova ručno planirano je na 31,25ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.122.144, 10.124.144, 10.453.143,
24.123.144;
- okopavanje u plantažama topola je planirano na 87,50ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.122.144, 10.124.144, 10.453.143, 24.123.144,
kao i okopavanje u plantažama topola koje će biti podignute na čistinama;
- kresanje grana je planirano na 31,25ha radne površine i to u gazdinskim klasama: 10.122.144, 10.124.144, 10.453.143, 24.123.144;
Ukupan Plan nege za opštinu Palilulu iznosi 175,00ha radne površine. Prosta reprodukcija iznosi 150,00ha, dok na proširenu reprodukciju otpada 25,00ha
Ukupan Plan gajenja (obnavljanje i nega) za opštinu Palilulu iznosi 321,25ha radne površine, od toga na prostu reprodukciju otpada 281,25ha, dok na
proširenu otpada 40,00ha.
Plan obnavljanja i podizanja novih šuma po katastraskim opštinama prikazan je u sledećoj tabeli:
Katastarska opština
Obnavljanje
čistim
sečama
Komplatna
priprema
zemljišta za
pošumljavanje
222
Obnavljanje
čistim sečama
sa
pošumljavanjem
318
Popunjavanje
veštački
podignutih
plantaža
415
Prosta
reprodukcija
Popunjavanje
veštački
podignutih
plantaža
415
Pošumljavanje
neobraslog
zemljišta
313
Proširena
reprodukcija
Ukupno
ha
1.Višnjica
2.Besni Fok
25.00
3.Lepušnica
12.50
4.Veliko Selo
6.25
5.Slanci
18.75
Ukupno Palilula
62.50
12.50
12.50
2.50
1.25
12.50
12.50
18.75
18.75
3.75
47.50
47.50
18.75
1.25
6.25
7.50
26.25
31.25
31.25
6.25
131.25
2.50
12.50
15.00
146.25
52.50
6.25
7.50
60.00
Plan nege po katastraskim opštinama prikazan je u sledećoj tabeli:
Gazdinska klasa
Prorede
Seča izbojaka
i uklanjanje
korova ručno
513
Okopavanje
u plantažama
topola
519
Kresanje grana
522
Prosta
reprodukcija
Okopavanje u
plantažama
topola
519
Proširena
reprodukcija
Ukupno
ha
1.Višnjica
12.50
2.Besni Fok
3.Lepušnica
12.50
12.50
25.00
6.25
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
12.50
50.00
6.25
12.50
12.50
12.50
62.50
6.25
42
Mihaila Pupina 113
Beograd
Gazdinska klasa
Prorede
Seča izbojaka
i uklanjanje
korova ručno
513
Okopavanje
u plantažama
topola
519
Kresanje grana
522
Prosta
reprodukcija
Okopavanje u
plantažama
topola
519
Proširena
reprodukcija
Ukupno
ha
4.Veliko Selo
18.75
5.Slanci
37.50
18.75
6.25
Ukupno Palilula
25.00
31.25
62.50
31.25
75.00
75.00
6.25
12.50
12.50
18.75
150.00
25.00
25.00
175.00
Plan gajenja šuma po katastarskim opštinama razvrstan po gazdinskim klasama prikazan je u tabelarnom delu Programa.
7.4.2. Plan korišćenja šuma
Opština Palilula
Prinos u ovom Programu kalkulisan je po gazdinskim klasama (planiranje iz velikog u malo), uvažavajući stanje šuma gazdinske klase po dobnim razredima i
katastarskim opštinama. Trajnost prinosa obezbeđuje se u okviru gazdinske klase, političke opštine i u okviru katastarske opštine kao celine.
Planirani prinos razvrstan na prostu i proširenu reprodukciju prikazan je sledećom tabelom:
Gazdinska klasa
ha
Prosta reprodukcija
10122144
Visoke sastojine
10123144
10124144
10270212
10325212
10326212
Izdanačke sastojine
10453143
VPS
10266212
Šikare
NC 10
24114143
24123144
24124144
24135113
Izdanačke sastojine
NC 24
Ukupno prosta
Ukupno Palilula
STANJE
Površina
6.25
6.25
6.25
6.25
31.25
31.25
112.50
187.50
6.25
6.25
6.25
6.25
206.25
31.25
12.50
6.25
12.50
62.50
62.50
268.75
268.75
Zapremina
m3
m3/ha
Intezitet seče
PRINOS
Tekući zapreminski prirast
m3
m3/ha
797.7
797.7
803.1
432.9
1902.8
249.7
3023.3
6411.9
1788.0
1788.0
127.6
127.6
128.5
69.3
60.9
8.0
26.9
34.2
286.1
286.1
15.8
15.8
23.0
9.6
66.2
15.4
137.5
251.7
59.3
59.3
2.5
2.5
3.7
1.5
2.1
0.5
1.2
1.3
9.5
9.5
8997.6
5198.8
2801.1
26.8
1852.2
9878.8
9878.8
18876.5
18876.5
43.6
166.4
224.1
4.3
148.2
158.1
158.1
70.2
70.2
326.8
223.4
40.4
2.4
88.0
354.1
354.1
681.0
681.0
1.6
7.1
3.2
0.4
7.0
5.7
5.7
2.5
2.5
Glavni
m3
Prethodni
m3
V
%
Iv
%
837.2
837.2
832.2
457.0
187.5
104.9
104.9
103.6
105.6
9.9
530.4
530.4
362.0
474.2
28.3
1394.8
2871.5
1936.2
1936.2
46.1
44.8
108.3
108.3
101.4
114.1
326.6
326.6
187.5
5644.9
5533.4
2902.1
62.7
106.4
103.6
172.7
247.7
718.3
43.8
43.8
43.8
231.3
231.3
43.8
8479.3
8479.3
14124.2
14124.2
2.4
85.8
85.8
74.8
74.8
5.0
239.4
239.4
207.4
207.4
837.2
837.2
832.2
457.0
187.5
1394.8
2684.0
1936.2
1936.2
5457.4
5533.4
2902.1
8435.5
8435.5
13892.9
13892.9
187.5
Ukupno
m3
Ukupan plan seča u privatnim šumama opštine Palilula iznosi 14.124,2m3, što predstavlja intenzitet seče od 74,8% po zapremini i 207,4% po zapreminskom prirastu.
Ukupno planirani prinos po hektaru iznosi 52,6m3 (godišnje 5,26m3).
U planu seča zastupljena je samo prosta reprodukcija (sastojine za redovno gazdovanje) i planiran prinos iznosi 14.124,2m3 (100,0%).
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
43
Mihaila Pupina 113
Beograd
Od ukupno planiranog prinosa od 14.124,2m3, glavni prinos je zastupljen sa 13.892,9m3 (98,4%), a prethodni prinos (proredne seče) zastupljen je sa 231,3m3
(1,6%).
Realizacija prinosa: u prethodnoj tabeli navedeno je do kojih vrednosti je moguće koristiti šumu na području opštine Palilula, sama realizacija će zavisiti od
broja podnetih zahteva za doznaku (seču).
Plan seča šuma po katastarskim opštinama prikazan je u sledećoj tabeli:
STANJE
Katastarska opština
Površina
ha
1.Višnjica
2.Besni Fok
3.Lepušnica
4.Veliko Selo
5.Slanci
Ukupno Palilula
37.50
31.25
31.25
87.50
81.25
268.75
Zapremina
m3
1616.5
5380.9
4497.9
4366.8
3014.4
18876.5
m3/ha
43.1
172.2
143.9
49.9
37.1
70.2
Intezitet seče
PRINOS
Tekući zapreminski
prirast
m3
69.0
101.1
253.1
133.0
124.8
681.0
m3/ha
1.8
3.2
8.1
1.5
1.5
2.5
Glavni
Prethodni
Ukupno
V
Iv
m3
m3
m3
%
%
8.9
104.1
64.0
93.0
47.7
74.8
20.8
554.0
113.7
305.5
115.2
207.4
143.8
5600.9
2834.6
4062.6
1394.8
13892.9
43.8
43.8
231.3
143.8
5600.9
2878.4
4062.6
1438.5
14124.2
Po katastarskim opštinama najveći prinos planiran je u katastarskim opštinama: Besni Fok (5.600,9m3), Veliko selo (4.062,6m3), Lepušnica (2.878,4m3), a najmanji
prinos u katastarskim opštinama: Višnjica (143,8m3) i Slanci (1.438,5m3).
Plan korišćenja šuma po katastarskim opštinama razvrstan po gazdinskim klasama prikazan je u tabelarnom delu Programa.
7.4.3. Plan zaštite šume
Zakonom o šumama (Sl. gl. RS: 30/2010, 93/12), propisano je da vlasnici šuma imaju obavezu zaštite šuma (čl. 42), da sprovode zaštitu šuma od biljnih bolesti i
štetočina (čl.43), da prate zdravstveno stanje šuma (čl.44), da sprovode mere zaštite i sanacije u slučaju elementarnih nepogoda (čl.45), da preduzimaju mere
radi zaštite šuma od požara (čl. 47), odlaganja otpada u šumi (čl. 49) i zaštitu šuma od paše, brsta ili žirenja (čl. 52) i divljači (čl. 53).
Ovim planom utvrđuje se obim mera i radova na preventivnoj i represivnoj zaštiti šuma od čoveka, stoke i divljači, biljnih bolesti, štetnih insekata i drugih štetočina,
elementarnih nepogoda, požara, održavanju i obnavljanju šumskih oznaka itd.
Kako u privatnim šumama nije konstatovano sušenje šuma, odnosno ugroženost šuma od biljnih bolesti i entomološka i druga oštećenja, te se ovim planom i ne
planiraju radovi i mere na represivnoj zaštiti šuma.
U cilju preventivne zaštite šuma planiraju se sledeće mere:



pratiti eventualne pojave sušenja šuma i kalamiteta insekata i u slučaju pojave istog blagovremeno obavestiti specijalističku službu koja će postaviti
tačnu dijagnozu i propisati adekvatne mere suzbijanja;
uspostavljanje šumskog reda;
štititi i zaštiti šumu od požara, posebno u proleće i leto i u tom smislu postavljati znake obaveštenja i zabrane loženja vatre, organizovanje dežurstva u
kritičnom periodu u cilju blagovremenog otkrivanja požara i blagovremenih intervencija i dr.
7.4.4. Plan izgradnje šumskih saobraćajnica
Održavanje i izgradnja puteva planiraće se u godišnjim planovima gazdovanja šumama.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
44
Mihaila Pupina 113
Beograd
8.0. SMERNICE ZA SPROVOĐENJE PROPISANIH MERA I PLANOVA
GAZDOVANJA ŠUMAMA
8.1. Smernice za realizaciju planiranih radova
1. Uputstva za odabiranje stabala za seču kod proreda
Prorede kao mere nege šuma sprovode se u doba kasnog mladika, srednjedobnim i dozrevajućim sastojinama. U ovim sastojinama seča je strogo usmerena na
pomaganje kvalitetnih stabala, uklanjanjem njihovih lošijih suseda koji ih neposredno ugrožavaju tj, vrši se "pozitivna selekcija".
Glavni ciljevi prorednih seča ogledali bi se u sledećem:




negovanje krošnji i debala odabranih stabala tj, intenzivno negovanje onih stabala za koje se pretpostavlja da će u doba zrelosti za seču biti najvrednija
uklanjanjem svih stabala koja ometaju pravilan razvoj odabranih stabala - stabala budućnosti
uklanjanje svih onih stabala koja bi usled slabe životne snage propala u sastojini
nega visinskog i debljinskog prirasta.
Prilikom izbora i obeležavanja stabala za seču kod selektivnih proreda, najpre treba identifikovati najvrednija stabla - stabla budućnosti, koja su vitalna i mogu
reagovati na proredu. Dalji postupak pri obeležavanju stabala za seču ide u pravcu oslobađanja identifikovanih stabala - stabala budućnosti od njihovih
najžešćih konkurenata. Prvenstveno se uklanjaju stabla iz gornjeg sprata sastojine sa nepravilno formiranim deblom, nepravilno formiranom i granatom
krunom ili su pak krndeljastog izgleda, a istovremeno ometaju normalan razvoj stabala budućnosti. Ovakva stabla se uklanjaju i kad ne ometaju razvoj
stabala budućnosti, a njihovim uklanjanjem neće se previše narušiti sklop sastojine. Takođe iz sastojine se vade i sva ona stabla čiji opstanak u sastojini ničim
nije opravdan (indifirentna stabla), a usled slabe životne snage bi propala u sastojini. Pri svemu ovome mora se voditi računa da se sklop trajno ne prekine.
Kod izvođenja svih vrsta proreda najpre treba za seču doznačiti sva ona stabla koja iz higijensko - zdravstvenih razloga moraju biti uklonjena, a tek kasnije pristupiti
obeležavanju stabala po napred navedenim principima.
U razređenim sastojinama iz sastojine se vade samo stabla koja su suva, stabla koja su u procesu sušenja (suhovrha i bolesna) i oštećena stabla.
2. Seče kao mere nege hrastovih šuma (visoke šume)
a)
Proredne seče - nega starijeg mladika i srednjedobne sastojine
Kada su izvođenjem prethodnih seča nege ostvareni postavljeni ciljevi, u periodu starijeg mladika počinje se sa izvođenjem prorednih seča. Tada su se već donji
delovi debla očistili od grana a u sastojini je izvršeno diferenciranje stabala u navedene tri grupe. Dominantna i vladajuća stabla čine gornji sloj ili glavnu
sastojinu a suvladajuća i nadvladana stabla (srednji i donji sloj) sporednu sastojinu.
U tom periodu nove životne faze sastojine neophodni su i drugačiji uzgojni zahvati, pa se sa masovne nege prelazi na individualnu, odnosno vrši se pozitivna
selekcija.
Glavni zadatak prve prorede je da se iz postojeće sastojine identifikuju i odaberu kandidati za stabla budućnosti, kojima se, izvođenjem seča proreda, obezbeđuje
formiranje pravilne krune, debla i dobra vitalnost. Kandidati se biraju iz dominantnog sprata a njihov broj treba da iznosi 300 - 400 (500) po ha, ravnomerno
raspoređenih po površini. Sva ostala stabla se dalje tretiraju kao pomoćna - sporedna. Proredom se tom malom broju odabranih stabala pomaže, uklanjanjem
većih konkurenata, bez obzira da li su dobri ili loši. Na isti način se izvodi i naredna proreda, kada se opet pronalazi najbolji a uklanja jači konkurent.
U periodu srednjedobne sastojine, najdalje do 30 - 40 god. starosti od postojećih kandidata bira se i trajno obeležava oko 200 stabala budućnosti po ha. Sve buduće
proredne seče vrše se u njihovu korist, pri čemu svako to stablo, po principu Šedelinove selektivne prorede, predstavlja zajedno sa okolnim stablima jednu
"prorednu ćeliju".
Stabla budućnosti, pored ostalih uslova (da su semenog porekla, zdrava, prava, da imaju simetričnu i pravilno razvijenu krunu), treba da su najmanje 10 - 20 % viša i
30 - 50 % deblja od ostalih stabala dominantnog sprata, i da im je koficijent vitkosti niži od 120.
Prorede su, po pravilu, nastavak kontinuelne nege mlade sastojine i izvode se 3 - 4 godine posle poslednje seče čišćenja, odnosno u starosti od 20 do 30 gdina.
Pošto se visokom proredom, uglavnom, seku stabla iz dominantnog sprata, jačina zahvata po pravilu ne treba da bude velika, u ranije negovanim sastojinama iznosi 15
- 20 % po zapremini.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
45
Mihaila Pupina 113
Beograd
Efekti izvršene prorede u hrastovim šumama osećaju se vrlo brzo i kroz 5-8 godina sastojina se ponovo sklopi i odabrana stabla ponovo budu ometana od svojih
konkurenata. Tada se izvodi naredna proreda, tako da proredni interval iznosi po pravilu u mlađem periodu 5-6 godina, a u starosti sastojine od 40 do 50 god.
i starijim, 8-10 godina.
Izvođenje prorednih seča u hrastovim šumama posebno je komplikovano (teško) u nenegovanim sastojinama, u kojima nisu vršene seče osvetljavanja i seče čišćenja,
jer je u njima došlo do pogoršavanja uslova za normalnu realizaciju prorednog zahvata, koji se ogledaju u sledećem:
-
smanjena je vitalnost stabala i otpornost sastojine na štetne uticaje abiotičkih činilaca. Povećana je zastupljenost potištenih stabala i stabala sa loše
formiranom i redukovanom krunom, što sve zajedno sa velikom vitkošću stabla doprinosi da se poveća štetni uticaj snega;
nepovoljan je sastav vrsta i smeša u mešovitim sastojinma, tako da ostale biološki jače vrste ugrožavaju i potiskuju hrast;
pogoršan je kvalitet stabala i sastojine, tako da nadrasla stabla hrasta, stabla izdanačkog porekla i drugih brzorastućih vrsta, kao najvitalnija, negativno utiču
na razvoj ostalih stabala.
U ovakvim sastojinama ne mogu da se realizuju svi ciljevi osvetljavanja i čišćenja jer se naknadno ne može i ne sme vršiti negativno odabiranje i propušteno se ne
može u potpunosti nadoknaditi. Zato proredni zahvati moraju biti slabiji a češći nego obično, da bi se stabla postepeno prilagođavala na život u ređem
sklopu.
3. Seče kao mere nege bukovih šuma (visoke šume)
a) Prorede - nega kasnog mladika i srednjedobnih sastojina
S obzirom na činjenicu da bukva, kao sciofilna vrsta, gradi guste mlade sastojine, sa velikim brojem stabala po ha, izraženom diferenciranošću stabala po visini,
samoproređivanje u značajnoj meri utiče na smanjivanje broja stabala. Zbog toga je to odlučujući period razvoja sastojine, kada se uzgojnim zahvatima u
podjednakoj meri utiče na osnovne ciljeve gazdovanja bukovim sastojinama - na kvalitet stabala, stabilnost, strukturu sastojine, stvaranje dobre genetske
osnove za prirodno obnavljanje sastojine. Ostvarenje navedenih ciljeva obezbeđuje se prorednim sečama, kojima se reguliše izgrađenost i razvijenost krune.
Proredni zahvati treba da budu takvi da sastojina bude stabilna, sa pravilno razvijenom i vitalnim stablima, odgovarajućih dimenzija. Stepen vitkosti u
srednjedobnoj sastojini mora biti nešto iznad 100, a kasnije, u fazi zrelosti sastojine, ispod 100, da kruna zahvata oko polovine visine stabala a da je njena
dužina oko 2 puta veća od širine i da je udeo krune svetlosti oko 40 % njene dužine.
Cilj prorednih seča je da se do kraja ophodnje odgaji 200-300 kvalitetnih stabala po hektaru, čistih od donjih grana do visine 12-15 m, odnosno 50 po ha veoma
kvalitetnih i ravnomerno raspoređenih po površini.
U bukovim sastojinama se ne preporučuju šematske prorede. Međutim, u savremenoj tehnologiji izvođenja prorednih seča, radi olakšane primene mehanizovanog
tehničko - tehnološkog postupka izvlačenja posečenog prorednog materijala, sastojina se može linijama za izvlačenje, širine 3-3,5 m, podeliti na radna polja
širine 60-80 m. U okviru radnih polja, od linija za izvlačenje projektuju se linije za privlačenje širine 1,5-2 m. One se postavljaju u vidu riblje kosti, pod
uglom od 45, na međusobnom rastojanju 10-15 m.
Početak izvođenja prorednih seča u bukovim sastojinama, zavisi od stanišnih uslova i sastojinskog stanja u periodu starijeg mladika, obično u trećoj deceniji života
sastojine. Pošto u ovim sastojinama najčešće nisu izvođene seče osvetljavanja podmlatka, a često ni seče čišćenja, sa proredom treba početi što ranije. Na
najboljim staništima prvu prorednu seču treba izvesti oko 15-20. godine starosti, a na najlošijim oko 25-30. godine. Ako sečama čišćenja nije regulisano
pitanje sastava i zdravstvenog stanja sastojine i dr., prvom prorednom sečom se i ti ciljevi ostvaruju. Prelaskom sa negativne na pozitivnu - individualnu
selekciju, u sastojini se identifikuju najkvalitetnija stabla - kandidati za stabla budućnosti i seče se vrše u njihovu korist, u cilju obezbeđivanja njihovog
pravilnog razvoja. Njihov broj je 600-900 po ha, odnosno 2-3 puta veći od potrebnog broja stabala budućnosti.
Oko 40. godine starosti, u sastojini se od kandidata biraju stabla budućnosti. Njihov broj po ha iznosi 200-300. Stabla budućnosti izdvajaju iz dominantnog sprata i
preporučuje se da imaju 25-50 % veći prečnik od srednjeg sastojinskog stabla.
Jačina (intenzitet) prorednog zahvata je 15-20 % po zapremini, odnosno sklop sastojine posle seče ne treba da bude ispod 0,7 -0,8. U ovim sastojinama najpovoljnija
je visoka selektivna proreda umerene jačine zahvata: 15-25 % po broju stabala i zapremini.
Vreme izvođenja naredne prorede na istoj površini određuje se na osnovu toga da li je izvršenim zahvatom postignut željeni cilj u tom periodu na većem delu
površine. U zavisnosti od gustine sastojine (broja stabala po ha), starosti sastojine i staništa, proredni interval iznosi u mladim i srednjedobnim sastojinama 56 godina, a posle 50 godine 8-10 godina.
4. Seče kod mere nege u izdanačkim šumama
Prorede u kvalitetnim (negovanim) sastojinama
Najčešće se ovakve sastojine praktično malo razlikuju od sastojina semenog porekla. Stabla su pretežnim delom izdanci iz žila, ili su izbojci iz zdravih relativno
mladih panjeva. Dobrim delom su pravih debala, visoko očišćenih od grana, sa umereno razvijenim krunama. Visinom i habitusom stabla glavnog sprata su
veoma slična stablima semenog porekla.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
46
Mihaila Pupina 113
Beograd
Zato se nega u ovakvim već negovanim i vrednim sastojinama izvodi na analogan način kao i u visokim šumama istog uzrasta. Primenjuje se selektivna proreda sa
pozitivnim individualnim odabiranjem stabala (nosilaca proizvodnje).
Odaberu se i trajno obeleže najkvalitetnija stabla, nadprosečnih dimenzija sa dobro očuvanom, vitalnom krunom, sposobna da reaguju na proredne zahvate,
preuzimajući na sebe prirast odstranjenih konkurenata. Broj izabranih stabala zavisi od uzrasta sastojine i najčešće se kreće između 250 i 400 po jednom
hektaru. On je osetno veći nego u visokim šumama jer je ophodnja u izdanačkim šumama znatno kraća.
Dalji postupak je jednostavan. Sve je podređeno razvoju izabranih stabala. I pri svakoj proredi uklanjaju se stabla koja svojim krunama neposredno ugrožavaju ili
ometaju izabranike, bez zahvatanja proredom među ostala stabla koja su na drugi način korisna ili indiferentna, a koja ne utiču na razvoj izabranih stabala.
Izuzetak su jače oštećena, gljivama napadnuta ili na drugi način propadanju izložena stabla. Od seče treba uvek poštedeti stabla divlje trešnje, gorskog
javora, belog jasena, brekinje i drugih ekonomskih vrednih vrsta, koja treba da posluže kao semenjaci pri podmlađivanju.
Ako su ranijim merama nege izdanačke sastojine dovedene u dosta stabilno stanje, moguće je sprovođenje prvih selektivnih proreda jačeg inteziteta (30-40 %),
zavisno od stepena vitkosti stabala, odnosno od visine i gustine glavnog sprata.
Pri ovome treba imati u vidu da bukva brzo i energično reaguje na razmicanje kruna, popunjavajući nastale praznine, dok su reakcije hrastova dosta usporene, te pri
prejakim zahvatima proredom može doći do izbijanja takozvanih vodenih izbojaka (iz uspavanih pupoljaka duž debla), kao i do zakorovljavanja tla
drvenastom i zeljastom vegetacijom, što kasnije otežava podmlađivanje. Ako su pak sastojine usled slabih zahvata suviše guste, sa jako izduženim i vitkim
stablima, prorede moraju biti slabijeg intenziteta (15-20 %), s tim da se ponavljaju često, u razmaku 5-6 godina.
Prorede pregustih nenegovanih sastojina
Glavne karakteristike nenegovanih, jako zgusnutih izdanačkih sastojina jesu:






izrazita izduženost stabala sa koeficijentom vitkosti preko 100, a često i znatno više;
rigorozna redukovanost kruna, koja se u većine stabala završavaju bičasto ili u vidu metlice, međusobno jako stešnjenih;
prigušen debljinski prirast stabala, pa time i ukupan tekući zapreminski prirast usled redukcije asimilacione površine kruna;
zastupljenost bokora sa više izbojaka iz panja;
prisutnost krndelja i drugih deformisanih vidova ostataka stare sastojine;
opšta labilnost sastojine, posebno osetljivost na pritisak vlažnog snega, leda, inja, kao i na jake udare vetra, koja je jače izražena što je visina stabala
veća.
Glavni i prioritetni cilj prorede u ovakvim sastojinama je njihova postepena stabilizacija. To se postiže postepenim oslobađanjem stabala jačih prečnika sa vitalnijom
krunom, koja preuzimaju ulogu nosilaca proizvodnje i stabilizatora (armature) sastojine. Svako stablo nadprosečnog kvaliteta sa makar i skromnom, ali još
uvek vitalnom krunom, oslobađa se (u 2-3 navrata) od suseda koji svojom krunom stešnjavaju njegov razvoj. Štićena stabla se ne obeležavaju, već se kao
takva identifikuju (kao zamišljena jedra prorednih ćelija) pri svakoj proredi, sve dok im se ne obezbedi uzgojna prednost, da se sama mogu uspešno
suprostavljati svakoj novoj konkurenciji. Pri prvoj proredi izvrši se prosecanje proseke za privlačenje drveta širine najčešće 9-15 metara. Ujedno se izvrši i
seča krndelja i drugih zaostalih stabala iz stare sastojine. Ako bi pri tom nastale veće praznine (usled grupne zastupljenosti krndelja), onda se stara stabla
seku samo ukoliko ometaju razvoj perspektivnim stablima.
Smatra se da je sastojina dovedena u stabilno stanje, kad se broj stabala po hektaru pri visini glavnog sprata između 15-20 metara, višekratnim proređivanjem svede
na 800-1.200. Dalja nega se sprovodi već prema kvalitetu sastojina, ali se prorede izvode uvek u korist kvalitetnijih individua.
Ako se iz bilo kojih razloga ne uspe sa stabilizacijom sastojine, te ako nastanu prelomi ili izvale većih razmera, treba se opredeliti na neposrednu konverziju, čistom
sečom i sadnjom (rekonstrukcijom).
Postupak sa jače proređenim sastojinama
Jako razređene sastojine prepoznaju se najčešće po sledećim pojavama:





manje ili više isprekidan sklop sastojine;
u prizemnom spratu došlo je do invazije korova (drvenaste, poludrvenaste i zeljaste vegetacije);
u hrastovim panjačama masovno je izražena pojava sekundarne krune (vodenih izbojaka duž debla);
pojavljuju se novi izbojci na panjevima i u pridancima stabala;
krune mnogih stabala su jako uvaćene, sa debelim granama.
Prvo što treba učiniti u ovakvom slučaju jeste obustava prorede dok se ne uspostavi približno normalan sklop sastojine, što će u bukovim panjačama biti znatno lakše i
brže, nego u hrastovim.
Ujedno treba veće progale uobličiti sečom rubnih jako granatih stabala i na njima zasaditi vrste kojima odgovaraju konkretni stanišni uslovi, a koje mogu podneti
izvesnu lateralnu zasenu.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
47
Mihaila Pupina 113
Beograd
Ako, naročito u hrastovim šumama, nema izgleda da će se sklop uspostaviti prirodnim putem u doglednom vremenu, treba pristupiti rekonstrukciji takvih delova
šuma, pre nego što bi došlo do još jače biološke degradacije staništa (zakorovljavanjem).
Na delovima sastojina gde se sklop normalizovao, treba započeti sa postepenim proredama u korist kvalitetnijih i perspektivnijih stabala.
5. Obnova bagrema vegetativnim putem
Bagrem se odlikuje neobično jakom izbojnom snagom i brzim rastom. Obnavljanje bagrema je moguće izvođenjem čistih seča, kada izdanci izbijaju iz panja, žile
srčanice i bočnog žilja.
6. Podizanje i nega plantaža mekih lišćara
Pošumljavanje topolom planira se na mestu postojećih plantaža i domaćih vrba i topola. Na mestu postojećih šuma potrebno je izvršiti pripremu terena koje
podrazumeva uništavanje (tarupiranje) postojeće vegetacije, sakupljanje režijskog otpada, vađenje ili iveranje panjeva i iznošenje ili spaljivanje režijskog
otpada.
Prilikom pošumljavanja EA topolom planirati 625 sadnica po hektaru.
Najpogodnije vreme za sadnju sadnica je period mirovanja vegetacije, a najbolja je jesenja sadnja. Jesenja sadnja može početi krajem meseca oktobra, a trajaće sve do
pojave snežnog pokrivača i zamrzavanja zemljišta. Prolećna sadnja počinje kada se sneg otopi i zemlja otkravi, a trajaće do pred otvaranje pupoljaka
(početak vegetacije), a to je plovina meseca aprila.
Samo pošumljavanje mora se izvoditi sa kvalitetnim sadnim materijalom. Manipulacija sa sadnicama od rasadnika pa do same sadnje mora biti takva da sadnice
najbezbolnije pretrpe "šok" promene staništa (rasadnik - objekat pošumljavanja), od čega u najvećoj meri zavisi i uspeh pošumljavanja. Manipulacija sa
sadnicama u najvećoj meri odnosi se na sledeće:



prilikom prevoza koren sadnica mora biti u vlažnoj sredini
na objektu pošumljavanja sadnice se moraju staviti u zasenu i utrapiti (ako se ne koriste odmah)
sadnice prilikom samog izvođenja sadnje, nijednog trenutka ne smeju biti direktno izložene suncu ili vetru, kako ne bi došlo do isušivanja korena
Popunjavanje plantaža
Popunjavanje plantaža mekih lišćara treba izvršiti posle prve vegetacije od podizanja plantaže, sa sadnim materijalom koji je za godinu dana stariji od sadnog
materijala sa kojim je izvršeno osnivanje plantaže. Kako je gustina sadnje 4m x 4m svaku neprimljenu sadnicu treba zameniti novom.
Nega plantaža
Međuredna obrada - odnosno tarupiranje sprovodi se do 5 godine po potrebi i dva puta godišnje. Tarupiranjem se sprečava zašikarenje cele površine i naseljavanje
nepoželjnih vrsta, takođe omogućiti pristup sadnicama radi okopavanja.
Okopavanje plantaža - izvodi se nakon osnivanja plantaže, prvenstveno radi regulisanja vodnog režima zemljišta i otklanjanja konkurencije korovske vegetacije tj.
poboljšanju stanišnih uslova za rastenje i razvoj mlade plantaže. Najpogodnije vreme za okopavanje je neposredno posle kiše.
Ispravljanje i učvršćivanje sadnica - izvodi se po potrebi nakon eventualnih poplava.
8. Seča izbojaka i uklanjanje korova ručno
Intenzitet zakorovljavanja direktno je povezan sa ekološkim i proizvodnim karakteristikama zemljišta. Ukoliko je proizvodna snaga zemljišta jača, utoliko je veći i
rizik od štetnog delovanja kako zeljaste, tako i drvenaste vegetacije, te ako se zanemari održavanje dolazi do ometanja razvoja pa i ugušivanja kultura. Za
intenzitet razvoja izbojaka, pored plodnosti zemljišta, presudna je i izbojna snaga panjeva koja, opet, zavisi od vrste drveća, starosti posečene šume i panjeva,
od vremena i načina izvođenja seče i načina pripreme zemljišta za sadnju, klimatskih i drugih faktora.
Kad se radi o vrstama koje teraju bujne izbojke kao što su grab, bagrem, kesten, lipe, hrastovi i slične, ne treba za rekonstrukciju uzimati mlade panjače koje su u
optimumu izbojne snage. Rekonstrukciju sastojina gde preovlađuju ove vrste treba odložiti dok im starenjem ne oslabi izbojna snaga.
Treba nastojati da se seča obavi u vreme kada je glavnina rezervi u hrani iz žilišta iscrpljena za stvaranje najmlađih grančica i lišća, a još nije izvršeno deponovanje
novih rezervi u korenu za naredni vegetacioni period. Za većinu naših šumskih staništa to je period od početka juna do sredine avgusta, zavisno od
nadmorske visine objekta. Dovoljno je da se u ovo vreme izvrši seča šume, a izrada i iznošenje drveta može se obavljati i kasnije, sve do početka sadnje.
Štetnom delovanju korova i izbojaka može se dosta uspešno parirati ako se koriste snažne, dobro ožiljene sadnice, vrste koje brzo startuju i porastu (ariš, duglazija,
borovac, smrča, beli jasen, crni orah, gorski javor, trešnja i sl.). Preporučljiva je rana jesenja sadnja, nakon prve jače kiše, kako bi sadnice koristeći jesenji
porast korena obezbedile jači porast u prvoj godini.
Ako se dovoljno vodilo računa o svemu što je napred rečeno, borba protiv korova se najčešće može uspešno i ekonomično sprovesti mehaničkim putem. Koriste se
kosiri ili još bolje kratke i ojačane (putarske) kose kojima se saseca konkurentska vegetacija okolo sadnica, u prečniku 0,70-1,00m. Na ostalom (većem) delu
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
48
Mihaila Pupina 113
Beograd
prostora između sadnica korov i izbojci se ne diraju. Ovo prvenstveno u cilju redukcije radne površine, a zatim što ovaj vegetacioni omotač štiti sadnice od
suviše toplih kao i ledenih vetrova, mraza i pripeke, a smanjuje i štete od zečeva i srneće divljači.
Oslobađanje se, prema potrebi, obavlja u drugoj i trećoj vegetaciji nakon sadnje, a samo izuzetno i u prvoj odnosno i u četvrtoj godini. U prvom vegetacionom
periodu sadnicama pogoduje zasena koja utiče na smanjenje transpiracije i povećava procenat prijema i preživljavanja sadnica. Izuzetno, visoka paprat može
prekriti sadnice i pod teretom snega ih oboriti na tlo ili polomiti.
Zato u septembru,oktobru treba osloboditi prekrivene sadnice, pre nego što dođe do snegoloma. Već u drugom vegetacionom periodu sadnice su se zakorenile i teže
bržem porastu, u čemu ih konkurentska vegetacija ometa ili ih potpuno potiskuje i guši. Zato ih tada treba energično osloboditi, omogućujući im da
maksimalno rastu u visinu, kako bi što pre prerasle kritičnu zonu.
Uostalom, unapred se sa dosta sigurnosti može proceniti gde će invazija konkurentske vegetacije, posebno izbojaka iz panjeva, biti kritična za opstanak kulture. To su
pre svega mlađe i vitalnije izdanačke šume na staništima kitnjaka i graba, niziske i brdske bukove šume, kao i na boljim bonitetima staništa sladuna i cera, te
u jače obraslim šumama na staništima belog graba i crnog jasena.
Starije, kao i jače proređene, kržljave i uopšte slabo vitalne šume, pogotovu one na degradiranim, erodiranim, plitkim i suvim zemljištima, retko kada teraju bujne
izbojke. To važi i za izdanačke šume više puta obnovljene na prestarelim, deformisanim i natrulim panjevima. U ovakvim šumama izbojci se dosta uspešno
suzbijaju prevršivanjem (kosirom, srpom ili putarskom kosom).
Visina prevršivanja zavisi od visine i blizine zasađenica koje štitimo. Bitno je da štićena stabalca imaju otvoren prostor za rast u visinu, da ih konkurentska vegetacija
ne natkriljuje, niti im suviše stešnjava krune. Obično se izbojci prekraćuju u prvim godinama na 40-80cm od zemlje, a kasnije na visini donje trećine do
polovine krune štićenih stabala, seča izbojaka ili izdanaka "na čep" (do dna pridanka) pogoduje bujnom teranju novih šiba, te se ne preporučuje.
8.2. Smernice za realizaciju programa gazdovanja privatnim šumama na
katastarskoj parceli
Da bi se sproveo Program gazdovanje privatnim šumama na katastarskoj parceli ili njenom delu (ako su razlike u stanju šuma bitne) prvo treba utvrditi stanje šuma na
katastarskoj parceli ili njenom delu. Ovo podrazumeva sledeće:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Identifikovanje gazdinske klase - određuje se na osnovu osnovne namene i sastojinske celine konkretne sastojine
Utvrđivanje očuvanosti sastojine (očuvane, razređene, devastirane)
Određivanje strukturnog oblika sastojine (jednodobne, raznodobne, prebirne)
Određivanje razvojne faze sastojine (podmladak, mladik, srednjedobna sastojina, dozrevajuća sastojina, zrela sastojina)
Utvrđivanje starosti sastojine (kod jednodobnih šuma), odnosno pripadnosti dobnom razredu
Utvrđivanje stepena obnovljenosti sastojine (brojnost podmlatka)
Utvrđivanje uzgojne potrebe sastojine (proreda, obnavljanje, konverzija, rekonstrukcija itd)
Na osnovu utvrđenog stanja šuma na katastarskoj parceli prema napred navedenim pokazateljima utvrđuje se i konkretna vrsta rada na katastarskoj parceli.
Prorede se planiraju kod sastojina u fazi kasnog mladika do za seču zrelih sastojina. Intenzitet proređivanja zavisi od stepena očuvanosti sastojine i razvojne faze
(starosti sastojine). Kod sastojina u fazi kasnog mladika intenzitet proređivanja je najveći i opada sa starošću. Kod gusto sklopljenih sastojina intenzitet
proređivanja je najveći i opada sa stepenom sklopljenosti, tako da kod sastojina sa sklopom ispod 0,7 intenzitet proređivanje sveden je na seču samo
polusuvih i suvih stabala (sanitarna seča). Kod razređenih sastojina u izuzetnim slučajevima može se dozvoliti i čista seča uz obavezu pošumljavanja
navedenih površina.
Seče obnavljanja čistim sečama planiraju se u zrelim sastojina bagrema, topola i vrba prema odabranoj ophodnji.
Intenzitet seča po gazdinskim klasama u zavisnosti od stepena očuvanosti sastojina i dobnog razreda (starosti) prikazaće se u daljem tekstu.
Visoke sastojine – opština Palilula
STANJE
Gazdinska klasa
Visoke sastojine
10122144
Površina
ha
6.25
Zapremina
m3
m3/ha
797.7
127.6
Intezitet seče
PRINOS
Tekući zapreminski prirast
m3
m3/ha
15.8
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
2.5
Glavni
m3
837.2
Prethodni
m3
Ukupno
m3
837.2
V
%
Iv
%
104.9
530.4
49
Mihaila Pupina 113
Beograd
STANJE
Gazdinska klasa
Visoke sastojine
Površina
ha
6.25
Zapremina
m3
m3/ha
797.7
Intezitet seče
PRINOS
Tekući zapreminski prirast
m3
m3/ha
127.6
15.8
2.5
Glavni
m3
Prethodni
m3
837.2
Ukupno
m3
837.2
V
%
Iv
%
104.9
530.4
Namenska celina 10
Gazdinska klasa: 10.122.144 (Visoka mešovita šuma topola)
Gazdinska klasa 10.122.144 (Visoka mešovita šuma topola) prostire se na 6,25ha, sa prosečnom zapreminom od 127,6m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od
2,5m3/ha. Za ovu gazdinsku klasu određuje se ophodnja od 60 godina, a širina dobnog razreda 5 godina.
Na celoj površini planirano je obnavljanje čistim sečama i glavni prinos iznosi 837,2m3, što predstavlja intezitet seče 104,9% po zapremini i 530,4% po
zapreminskom prirastu.
Izdanačke sastojine – opština Palilula
STANJE
Gazdinska klasa
Izdanačke sastojine
10123144
10124144
10270212
10325212
10326212
Izdanačke sastojine
Površina
ha
6.25
6.25
31.25
31.25
112.50
187.50
Zapremina
m3
m3/ha
803.1
432.9
1902.8
249.7
3023.3
6411.9
128.5
69.3
60.9
8.0
26.9
34.2
Intezitet seče
PRINOS
Tekući zapreminski prirast
m3
m3/ha
23.0
9.6
66.2
15.4
137.5
251.7
3.7
1.5
2.1
0.5
1.2
1.3
Glavni
m3
Prethodni
m3
V
%
Iv
%
187.5
832.2
457.0
187.5
103.6
105.6
9.9
362.0
474.2
28.3
187.5
1394.8
2871.5
46.1
44.8
101.4
114.1
832.2
457.0
1394.8
2684.0
Ukupno
m3
Namenska celina 10
Gazdinska klasa 10.123.144 (Izdanačka šuma topola)
Izdanačka šuma topola se nalazi na 6,25ha, sa prosečnom zapreminom od 128,5m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 3,7m3/ha. Za ove sastojine određuje se
ophodnja od 40 godina, a širina dobnog razreda je 5 godina.
Na celoj površini planirano je obnavljanje čistim sečama (glavni prinos) u ukupnom iznosu od 832,2m3/ha, što predstavlja intezitet seče 103,6% po zapremini i
362,0% po zapreminskom prirastu.
Gazdinska klasa 10.124.144 (Izdanačka mešovita šuma topola)
Izdanačka mešovita šuma topola nalazi se na 6,25ha, sa prosečnom zapreminom od 69,3m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 1,5m3/ha. Za ove sastojine
određuje se ophodnja od 40 godina, a širina dobnog razreda je 5 godina.
Na celoj površini planirano je obnavljanje čistim sečama (glavni prinos) u ukupnom iznosu od 457,0m3/ha, što predstavlja intezitet seče 105,6% po zapremini i
474,2% po zapreminskom prirastu.
Gazdinska klasa: 10.270.212 (Izdanačka šuma otl)
Izdanačka šuma otl. prostire se na 31,25ha, sa prosečnom zapreminom od 60,9m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 2,1m3/ha. Za ovu gazdinsku klasu
određuje se ophodnja od 80 godina, a širina dobnog razreda 10 godina.
Na površini od 18,75ha planirana je nega prorednim sečama, a prethodni prinos iznosi 187,5m3, što predstavlja intezitet seče 9,9% po zapremini i 28,3% po
zapreminskom prirastu. Na ostaloj površini planirano je prelazno gazdovanje.
Gazdinska klasa 10.325.212 (Izdanačka šuma bagrema)
Ova gazdinska klasa zauzima površinu od 31,25ha, sa prosečnom zapreminom od 8,0m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 0,5m3/ha. Za ovu gazdinsku klasu
određena je ophodnja od 30 godina, a širina dobnog razreda je 5 godina.
U ovoj gazdinskoj klasi planirano je prelazno gazdonanje.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
50
Mihaila Pupina 113
Beograd
Gazdinska klasa 10.326.212 (Izdanačka mešovita šuma bagrema)
Ova gazdinska klasa zauzima površinu od 112,50ha sa prosečnom zapreminom od 26,9m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 1,2m3/ha. Za ovu gazdinsku klasu
određena je ophodnja od 30 godina, a širina dobnog razreda je 5 godina.
U ovoj gazdinskoj klasi seče su planirane u zrelim sastojinama kod određene ophodnje od 30 godina. Zrele sastojine su izdvojene na površini od 18,75ha, pa su na
ovoj površini planirane seče obnavljanja, odnosno čiste seče (glavni prinos). Na ostaloj površini predviđeno je prelazno gazdovanje. Planirani prinos za ovu
gazdinsku klasu iznosi 1.394,8m3, što predstavlja intezitet seče 46,1% po zapremini i 101,4% po zapreminskom prirastu.
Veštački podignute sastojine – opština Palilula
STANJE
Gazdinska klasa
Površina
ha
Veštački podignute sastojine
10453143
6.25
VPS
6.25
Tekući zapreminski prirast
m3
m3/ha
Zapremina
m3
m3/ha
1788.0
1788.0
Intezitet seče
PRINOS
286.1
286.1
59.3
59.3
9.5
9.5
Glavni
m3
Prethodni
m3
1936.2
1936.2
Ukupno
m3
1936.2
1936.2
V
%
Iv
%
108.3
108.3
326.6
326.6
Namenska celina 10
Gazdinska klasa 10.453.143 (Veštački podignuta sastojina topola)
Veštački podignuta sastojina topola nalazi se na 6,25ha, sa prosečnom zapreminom od 286,1m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 9,5m3/ha. Za ove sastojine
određuje se ophodnja od 30 godina, a širina dobnog razreda je 5 godina.
Na celoj površini planirano je obnavljanje čistim sečama (glavni prinos) u ukupnom iznosu od 1.936,2m3/ha, što predstavlja intezitet seče 108,3% po zapremini i
326,6% po zapreminskom prirastu.
Šikare – opština Palilula
STANJE
Gazdinska klasa
Površina
ha
Zapremina
m3
3
m /ha
Intezitet seče
PRINOS
Tekući zapreminski prirast
m3
m3/ha
Glavni
m3
Prethodni
m3
Ukupno
m3
V
%
Iv
%
Šikare
10266212
Šikare
6.25
6.25
Namenska celina 10
Gazdinska klasa 10.266.212 (Šikara)
Šikare zauzimaju površinu od 6,25ha.
Izdanačke sastojine – opština Palilula
STANJE
Gazdinska klasa
Izdanačke sastojine
24114143
24123144
24124144
24135113
Izdanačke sastojine
Površina
ha
Zapremina
m3
31.25
12.50
6.25
12.50
62.50
5198.8
2801.1
26.8
1852.2
9878.8
3
m /ha
166.4
224.1
4.3
148.2
158.1
Intezitet seče
PRINOS
Tekući zapreminski prirast
m3
m3/ha
223.4
40.4
2.4
88.0
354.1
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
7.1
3.2
0.4
7.0
5.7
Glavni
m3
Prethodni
m3
5533.4
2902.1
8435.5
43.8
43.8
Ukupno
m3
V
%
Iv
%
5533.4
2902.1
106.4
103.6
247.7
718.3
43.8
8479.3
2.4
85.8
5.0
239.4
51
Mihaila Pupina 113
Beograd
Namenska celina 24
Gazdinska klasa 24.114.143 (Izdanačka šuma vrba)
Izdanačka šuma vrba se nalazi na 31,25ha, sa prosečnom zapreminom od 166,4m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 7,1m3/ha. Za ove sastojine određuje se
ophodnja od 40 godina, a širina dobnog razreda je 5 godina.
Na površini od 25,00ha planirano je obnavljanje čistim sečama (glavni prinos) u ukupnom iznosu od 5.533,4m3/ha, što predstavlja intezitet seče 106,4% po zapremini
i 247,7% po zapreminskom prirastu. Na ostaloj površini planirano je prelazno gazdovanje.
Gazdinska klasa 24.123.144 (Izdanačka šuma topola)
Izdanačka šuma topola prostire se na 12,50ha, sa prosečnom zapreminom od 224,1m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 3,2m3/ha. Za ovu gazdinsku klasu
određuje se ophodnja od 40 godina, a širina dobnog razreda 5 godina.
Na celoj površini planirano je obnavljanje čistim sečama (glavni prinos) u ukupnom iznosu od 2.902,1m3/ha, što predstavlja intezitet seče 103,6% po zapremini i
718,3% po zapreminskom prirastu.
Gazdinska klasa 24.124.144 (Izdanačka mešovita šuma topola)
Izdanačka mešovita šuma topola prostire se na 6,25ha, sa prosečnom zapreminom od 4,3m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 0,4m3/ha. Za ovu gazdinsku
klasu određuje se ophodnja od 40 godina, a širina dobnog razreda 5 godina.
Na celoj površini je planirano prelazno gazdovanje.
Gazdinska klasa 24.135.113 (Izdanačka mešovita šuma poljskog jasena)
Izdanačka mešovita šuma poljskog jasena prostire se na 12,50ha, sa prosečnom zapreminom od 148,2m3/ha i tekućim zapreminskim prirastom od 7,0m3/ha. Za ovu
gazdinsku klasu određuje se ophodnja od 80 godina, a širina dobnog razreda 10 godina.
Na površini od 6,25ha planirana je nega prorednim sečama, sa ukupnim prethodnim prinosom od 43,8m3, što predstavlja intezitet seče 2,4% po zapremini i 5,0% po
zapreminskom prirastu. Na ostaloj površini planirano je prelazno gazdovanje.
8.3. Uputstva za izradu Privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim
šumama
Godišnji plan (Zakon o šumama čl. 30) za šume sopstvenika kojima se gazduje u skladu sa Programom donosi pravno lice najkasnije do 30. novembra tekuće godine
za narednu godinu.
Izuzetno od odredbe stava 1.ovog člana, korisnik nije dužan da donese godišnji izvođački plan za radove koji se finansiraju uz učešće sredstava Budžeta Republike.
Godišnji plan iz stava 1.ovog člana mora da bude u skladu sa programom gazdovanja privatnim šumama.
Godišnji plan se izrađuje za jednu ili više opština, po katastarskim opštinama.
Godišnji plan sastoji se iz prikaza stanja šuma i planova gazdovanja (zaštite, gajenja i korišćenja šuma).
8.4. Uputstvo za vođenje evidencije gazdovanja šumama
Zakon o šumama (Sl. gl. RS: br. 30/10 i 93/12) član 34: "Sopstvenik šuma koji šumama gazduje u skladu sa osnovom, odnosno korisnik šuma dužan je da evidentira
izvršene radove najkasnije do 28. februara tekuće godine za prethodnu godinu".
Evidenciju izvršenih radova vode korisnici šuma.
Evidenciju izvršenih radova u privatnim šumama vrše preduzeća koja u njima obavljaju upravne i stručno tehničke poslove.
Evidentiraju se provereni podaci o izvršenim šumsko-uzgojnim radovima, sečama po vrsti drveća, izrađenim šumskim saobraćajnicama i ostalim objektima i
iskorišćenim drugim šumskim proizvodima.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
52
Mihaila Pupina 113
Beograd
Radovi na gajenju šuma (pošumljeno neobraslo zemljište, rekonstruisane degradirane i devastirane šume, šikare i šibljaci, pošumljene neobrasle površine nastale
čistom sečom ili dejstvom elementarnih nepogoda, plantaže i sl.), izgrađene šumske saobraćajnice i drugi objekti koji imaju karakter investicionih ulaganja i
infrastrukturnih radova, evidentiraju se na osnovu dokumentacije o izvršenom prijemu tih radova (kolaudacija).
U programu, evidentiranje izvršenih radova na gajenju i seči šuma vrši se po katastarskim parcelama.
Ostvareni prinos razvrstava se prema vrsti prinosa na glavni prinos (redovni, vanredni i slučajni) i prethodni prinos (redovni i slučajni) i prema sortimetnoj strukturi na
oblo i prostorno.
Glavni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabla po planu seča obnavljanja jednodobnih i raznodobnih šuma, kao i drvnu zapreminu slučajnih prinosa iz ovih
šuma i posečenu drvnu zapreminu slučajnih prinosa u sastojinama dva najstarija dobna razreda kod odabrane ophodnje.
Prethodni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja su predviđena planom prorednih seča i slučajne prinose u sastojinama koje su planirane za proredne
seče.
Redovan prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja su predviđena planom prorednih seča i planom seča obnavljanja (jednodobne i raznodobne šume).
Vanredni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala sa površina koje će se koristiti za druge svrhe osim za proizvodnju drvne zapremine.
Slučajni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja nije predviđena za seču planom seča obnavljanja (jednodobne i raznodobne šume) i planom
prorednih seča, a potreba za njihovom sečom je slučajnog karaktera i rezultat je elementarnih nepogoda ili drugih nepredvidivih okolnosti.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
53
Mihaila Pupina 113
Beograd
9.0.EKONOMSKO - FINANSIJSKA ANALIZA
9.1. Obračun vrednosti šuma
Vrednost šuma utvrđena je metodom sadašnje sečive vrednosti.
Radi utvrđivanja procene vrednosti drvne zapremine po ovoj metodi urađeno je sledeće:



izračunata neto drvna zapremina;
utvrđena je sortimentna struktura;
utvrđene su tržišne cene 1 m3 neto drvne zapremine po vrstama drveća i sortimentima ostvarene u 2013 godini.
9.1.1. Kvalifikaciona struktura ukupne drvne zapremine
Sortimenti
Vrsta
drveća
OTL
OML
Ukupno Palilula
Bruto
Otpad
Neto
Ogrevno
drvo
Celuloza
Ukupno
prostorno
m3
m3
m3
m3
m3
m3
6492.6
9552.5
16045.0
6492.6
7638.3
11238.2
18876.5
1145.7
1685.7
2831.5
9552.5
9552.5
6492.6
6492.6
9552.5
16045.0
9.1.2. Vrednost drveta na panju
JEDINIČNA VREDNOST
SORTIMENATA
SORTIMENTI
Vrsta
drveća
OTL
Ogrevno
drvo
Celuloza
Ogrevno
drvo
Celuloza
m3
m3
din/m3
din/m3
6492.6
9552.5
OML
∑ Palilula
2731.0
6492.6
2408.0
9552.5
UKUPNA PROIZVODNA VREDNOST
Ukupno
Vrsta drve'a
OTL
Ogrevno
drvo
Celuloza
Ukupno
prostorno
din
din
din
17731167.7
OML
∑ Palilula
17731167.7
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
17731167.7
23002347.8
23002347.8
23002347.8
40733515.5
din
17731167.7
17731167.7
54
Mihaila Pupina 113
Beograd
Ukupna proizvodna vrednost Ukupni troškovi proizvodnje Ukupna vrednost šuma
40733515.5din
22450164.0din
18283351.5din
9.1.3. Vrednost mladih sastojina (bez zapremine)
Poreklo sastojina
Mlade izdanačke sastojine
Ukupno
Površina
Starost
godina
11 - 20
ha
18.75
18.75
Troškovi podizanja
din/ha
47844.3
Ukupno dinara
897080.6
897080.6
Faktor
1,0 P
n
1.6386
Ukupna vrednost
šuma
din
1469956.3
1469956.3
9.1.4. Ukupna vrednost šuma
Ukupna vrednost šuma
Ukupna vrednost mladih sastojina
Ukupno:
18283351.5din
1469956.3din
19753307.8din
9.2. Troškovi realizacije Programa gazdovanja privatnim šumama
Troškovi realizacije Programa gazdovanja privatnim šumama sastoje se iz:
1.
2.
Pružanja stručno tehničkih usluga
Obezbeđivanja sredstava za infrastrukturne radove
Utvrđivanje stanja na katastarskoj parceli
Doznaka stabala za seču
Žigosanje posečenog drveta
Pružanje stručno-tehničkih poslova
Pošumljavanje čistina
Infrastrukturni radovi
268,75ha
14.124,2m3
14.124,2m3
x
x
x
80,00din/ha
70,00din/m3
50,00din/m3
=
=
=
21.500,00din.
988.694,00din.
706.210,00din.
1.716.404,00 din.
12,50ha
x
40.000,00din/ha
=
500.000,00din.
500.000,00 din.
UKUPNO
2.216.404,00 din.
9.3. Ukupni troškovi
Troškovi realizacije Programa gazdovanja privatnim šumama
UKUPNO
2.216.404,00 din.
2.216.404,00 din.
Desetogodišnji troškovi iznose 2.216.404,00dinara, odnosno prosečni godišnji troškovi iznose 221.640,40 dinara.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
55
Mihaila Pupina 113
Beograd
10.0. NAČIN PRIKUPLJANJA PODATAKA
10.1. Izbor metoda
Polazne osnove za izbor metoda bile su:




Iskustva dosadašnjih inventura privatnih šuma
Iskustva inventure državnih šuma
Iskustva nacionalne inventure šuma
Iskustva inventure šuma u drugim državama
Osnovni principi kojih smo se rukovodili kod izbora metoda su:



Ekonomičnost i celishodnost
Pouzdanost (tačnost) informacija
Primenljivost
Analizirajući i uvažavajući prethodno nametnulo se nekoliko mogućih rešenja:




Inventura privatnih šuma po katastarskim parcelama (po važećem Pravilniku ....)
Inventura po odeljenjima i odsecima
Metod uzoraka (na nivou političke - katastarske opštine)
Primena fotogrametrije i ortofoto snimaka
Privatni posed u Srbiji karakteriše njegova velika usitnjenost. Prosečna površina katastarskih parcela pod šumom je oko 0,30ha. Kod ovakve prosečne veličine
katastarske parcele da bi se dobili taksacioni podaci u granicama tražene tačnosti (+; - 8%) u najvećem broju slučajeva (preko 95%) bilo bi potrebno
primeniti totalni premer, što ukazuje da bi se inventura privatnih šuma po katastarskim parcelama pokazala vrlo neekonomična.
Drugi mogući način inventure privatnih šuma je način kao što se radi inventura u državnim šumama (formiranjem odeljenja i odseka). Kod ovakve inventure privatnih
šuma u kasnijoj fazi moguće je primenom GIS tehnologija dobiti prosečne vrednosti taksacionih elemenata po katastarskim parcelama, ali samo iz
homogenijih sastojina (odseka), orjentaciono za sastojine sa stepenom homogenosti 3 i manje, dok kod heterogenijih sastojina (odseka) ovako dobijene
prosečne vrednosti po katastarskim parcelama bile bi neupotrebljive. Troškovi inventure privatnih šuma na ovakav način bili bi nešto veći nego troškovi kod
inventure državnih šuma.
Sledeći mogući način inventure privatnih šuma je primena statističkih metoda - metoda uzoraka. Osnovni skup u okviru kojeg se traži potrebna tačnost (+; - 8%) je
politička opština, kao podskupovi u okviru kojih treba zadovoljiti traženu tačnost mogu biti katastarske opštine i kategorije šuma, odnosno oni podskupovi
koji svojom površinom su značajni za ocenu stanja šuma. Sa ekonomskog aspekta statistički metod je najprihvatljiviji.
Fotogrametrija u praktičnoj inventarizaciji šuma u Srbiji u dosadanjem periodu nije primenjivana. U poslednje vreme vrše se naučna istraživanja mogućnosti primene
fotogrametrije, koja će pokazati u kojoj meri je ona primenjiva u uslovima Srbije. Ortofoto snimci u inventarizaciji šuma mogu poslužiti kod utvrđivanja
površine i granice šuma, izdvajanju sastojina uz adekvatnu proveru na terenu, utvrđivanju stepena homogenosti sastojina, sklopljenosti, očuvanosti itd.
Na osnovu prethodno iznetog, za inventarizaciju privatnih šuma izabran je Metod uzoraka, u kombinaciji sa ortofoto snimcima, koji je ekonomski najprihvatljiviji.
10.2. Izbor vrste i veličine uzorka
Postavljene su primerne površine na rastojanju 250x250m (prost sistematski uzorak), prema tome svaka primerna površina pokriva površinu od 6,25ha.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
56
Mihaila Pupina 113
Beograd
10.3. Radovi na inventuri privatnih šuma
Faze radova na inventuri privatnih šuma bile su sledeće:

Priprema radnih karata



Digitalizovanje katastarskih opština
Georeferenciranje topografskih karata
Digitalizovanje državnih šuma

Projektovanje uzorka

Prikupljanje terenskih podataka na primernoj površini





Opšti podaci
Opis staništa
Opis sastojine
Premer
Obrada podataka
Priprema radnih karata, kao i projektovanje uzorka izvršena je upotrebom GIS softvera.
Na svakoj primernoj površini od opštih podataka pikupljeni su sledeći podaci: izvršilac, datum premera, broj klastera, broj kruga, koordinata "X", koordinata "Y",
pripadnost okrugu, političkoj opštini, katastarskoj opštini, šumskoj oblasti, šumskom području, šumskoj celini, gazdinskoj jedinici..
Kod opisa staništa prikupljani su sledeći podaci: vrsta zemljišta (način korišćenja), vlasništvo, nadmorska visina, nagib terena, ekspozicija, tip zemljišta, erozioni
oblici, mrtvi pokrivač, proces humifikacije i ekološka pripadnost.
Kod opisa sastojine prikupljani su sledeći podaci: vrsta drveća na krugu 1-6, sastojinska celina, starost sastojine, redni broj dobnog razreda, poreklo sastojine,
strukturni oblik sastojine, razvojna faza sastojine, mešovitost sastojine, očuvanost sastojine, sklop sastojine, zdravstveno stanje sastojine, kvalitet sastojine,
osnovne karakteristike podmlatka, osnovna namena, uzgojna potreba i vrsta seče.
Primerne površine postavljene su u obliku koncentričnih krugova sa poluprečnicima 3,10 i 15 m. Na prvom koncentričnom krugu poluprečnika 3 m, merena su sva
stabla prečnika iznad 5 cm, na drugom koncentričnom krugu poluprečnika 10 m, merena su sva stabla prečnika preko 10 cm i na trećem koncentričnom krugu
poluprečnika 15 m, merene su sva stabla prečnika preko 30 cm.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
57
Mihaila Pupina 113
Beograd
Svakom premerenom stablu na krugu određuje se: vrsta drveća, prsni prečnik (mm), visina stabla (dm), socijalni status, zdravstveno stanje, učešće tehničkog drveta (d
> 25 cm).
Obrada podataka izvršena je softverom za Nacionalnu inventuru privatnih šuma (NIPS).
10.4. Ocena pouzdanosti primenjenog metoda
Statističke greške utvrđenih zapremina i broja stabala po sastojinskim celinama prikazane su sledećom tabelom:
Sastojinska celina
114 - Izdanačka šuma vrba
122 - Visoka mešovita šuma topola
123 - Izdanačka šuma topola
124 - Izdanačka mešovita šuma topola
135 - Izdanačka mešovita šuma poljskog jasena
270 - Izdanačka šuma otl
325 - Izdanačka šuma bagrema
326 - Izdanačka mešovita šuma bagrema
453 - Veštački podignuta sastojina topola
Ukupno Palilula
P
N
V
ha
kom/ha
m3/ha
Broj
primernih
površina sa
zapreminom
kom.
31.25
6.25
18.75
12.50
12.50
31.25
18.75
68.75
6.25
206.25
617.5
424.4
449.2
382.0
1499.6
1293.0
963.2
1447.8
346.6
1037.9
166.4
127.6
192.2
36.8
148.2
60.9
13.3
44.0
286.1
91.5
5
1
3
2
2
5
3
11
1
33
Greška
za N
Greška
za V
%
%
Potreban broj
primernih
površina za
N
kom.
Potreban broj
primernih
površina za
V
kom.
47.95
24.02
180
45
50.50
17.59
91.51
38.01
43.65
24.17
38.81
88.33
87.17
29.01
22.24
16.94
120
10
262
113
89
100
71
244
237
66
23
49
16.63
17.51
143
158
Statistička greška utvrđene zapremine i broja stabala po jedinici površine na nivou opštine Palilula je zadovoljavajuća i ona kod zapremine iznosi 6,44 %, a kod broja
stabala je 5.94 %, što je daleko ispod tražene tačnosti +; - 8,0%. Po sastojinskim celinama statističke greške u granicama tražene tačnosi (+; - 8,0%) dobijene
su kod sastojinskih celina sa površinom privatnih šuma preko 250 ha (broj primernih površina preko 60), dok kod sastojinskih celina sa površinom privatnih
šuma ispod 250 ha (broj primernih površina ispod 60) statističke greške odstupaju od tražene tačnosti.
Statističke greške utvrđenih zapremina i broja stabala po katastarskim opštinama prikazane su sledećom tabelom:
Katastarska opština
1.Višnjica
2.Besni Fok
3.Lepušnica
4.Veliko Selo
5.Slanci
Ukupno Palilula
P
ha
31.25
31.25
31.25
43.75
68.75
206.25
N
V
kom/ha
1668.7
342.4
1078.7
607.3
1322.8
1037.9
m3/ha
323.3
1076.2
899.6
623.8
274.0
91.5
Broj
primernih
površina sa
zapreminom
kom.
5
5
5
7
11
33
Greška za
N
Greška za
V
%
30.80
36.53
49.56
20.41
25.89
16.63
%
38.50
34.87
35.22
35.54
18.38
17.51
Potreban broj
primernih
površina za
N
kom.
74
104
192
46
115
143
Potreban broj
primernih
površina za
V
kom.
116
95
97
138
58
158
Po katastarskim opštinama statističke greške u granicama tražene tačnosi ( +; - 8,0%) dobijene su kod katastarskih opština sa površinom privatnih šuma preko 250 ha
(broj primernih površina preko 60), dok kod katastarskih opština sa površinom privatnih šuma ispod 250 ha (broj primernih površina ispod 60) statističke
greške odstupaju od tražene tačnosti.
10.6. Učesnici na izradi Programa
Terenski radovi - Šumarski fakultet - Beograd.
Izrada tekstualnog dela i planova - Biro za planiranje i projektovanje u šumarstvu - Beograd.
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
58
Mihaila Pupina 113
Beograd
10.7. Obrada podataka
Izvršena je kompjuterska obrada podataka po jedinstvenom programu za sve državne, kojima gazduje JP”Srbijašume” Beograd, u Birou za planiranje i projektovanje
u šumarstvu. Kompjuterska obrada podataka izvršena je u Odseku za informatiku Biroa.
-
Unos terenskih podataka - Mira Medarević
Obrada podataka i planova – dipl.inž. Aleksandra Katić
Tekstualni deo osnove – dip.inž. Svetlana Mihailović
Priprema za štampu - dipl.inž. Aleksandra Katić
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
59
Mihaila Pupina 113
Beograd
11.0. ZAVRŠNE ODREDBE
Usaglašavanje ovog Programa gazdovanja šumama sopstvenika sa zakonskim propisima, vršeno je za sve vreme izrade Programa, a naročito se vodilo računa o
usaglašavanju sa odredbama Zakona o šumama i Pravilnikom o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama ....
Važnost ovog Programa gazdovanja šumama sopstvenika za opštine Palilulu i Surčin biće u vremenu 01.01.2013. godine do 31.12.2022. godine, a njeno sprovođenje
počinje od dana davanja saglasnosti od strane Ministarstva poljoprivrede, trgovine, šumarstva i vodoprivrede.
Izrada novog Programa gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin realizovaće se u zadnjoj godini važnosti ovog Programa…., tj. 2022.
godine.
Projektant:
mr. Brano Vamović
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
M. P.
Direktor:
dipl.ing. Ljubomir Joka
60
Mihaila Pupina 113
Beograd
Sadržaj:
0. UVOD...................................................................................................................................................................................................................................................... 3
1.0. OPŠTI OPIS ........................................................................................................................................................................................................................................ 4
1.1. GEOGRAFSKI POLOŽAJ ........................................................................................................................................................................................................................ 4
1.2. POVRŠINA .......................................................................................................................................................................................................................................... 5
1.2.1. Površina - opština Palilula .......................................................................................................................................................................................................... 5
1.2.2. Površina - opština Surčin ........................................................................................................................................................................................................... 5
2.0. EKOLOŠKE KARAKTERISTIKE .................................................................................................................................................................................................. 7
2.1. RELJEF ............................................................................................................................................................................................................................................... 7
2.2. GEOLOŠKA PODLOGA I TIPOVI ZEMLJIŠTA ........................................................................................................................................................................................... 8
2.2.1. Geološki sastav .......................................................................................................................................................................................................................... 8
2.2.2. Zemljište .................................................................................................................................................................................................................................... 9
2.3. HIDROGRAFSKE KARAKTERISTIKE .................................................................................................................................................................................................... 12
2.4. KLIMA .............................................................................................................................................................................................................................................. 12
3.0. PRIVREDNE KARAKTERISTIKE ............................................................................................................................................................................................... 14
3.1. OPŠTE PRIVREDNE KARAKTERISTIKE ................................................................................................................................................................................................ 14
3.1.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 14
3.1.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 15
3.2. ORGANIZACIJA GAZDOVANJA PRIVATNIM ŠUMAMA .......................................................................................................................................................................... 16
3.3. OTVORENOST PRIVATNIH ŠUMA ŠUMSKIM KOMUNIKACIJAMA .......................................................................................................................................................... 17
3.3.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 17
3.3.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 17
4.0. FUNKCIJE ŠUMA ........................................................................................................................................................................................................................... 18
4.1. OSNOVNE POSTAVKE I KRITERIJUMI PRI PROSTORNO - FUKCIONALNOM REONIRANJU ŠUMA I ŠUMSKIH STANIŠTA............................................................................. 18
4.2. FUNKCIJE ŠUMA I NAMENA POVRŠINA .............................................................................................................................................................................................. 18
4.2.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 18
4.2.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 18
4.3. GAZDINSKE KLASE ........................................................................................................................................................................................................................... 19
5.0. STANJE PRIVATNIH ŠUMA ......................................................................................................................................................................................................... 20
5.1. STANJE ŠUMA PO OSNOVNOJ NAMENI ............................................................................................................................................................................................... 20
5.1.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 20
5.1.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 20
5.2. STANJE ŠUMA PO GAZDINSKIM KLASAMA ......................................................................................................................................................................................... 20
5.2.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 20
5.2.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 23
5.3. STANJE ŠUMA PO POREKLU I OČUVANOSTI........................................................................................................................................................................................ 23
5.3.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 23
5.3.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 24
5.4. STANJE ŠUMA PO MEŠOVITOSTI ........................................................................................................................................................................................................ 25
5.4.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 25
5.4.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 26
5.5. STANJE ŠUMA PO VRSTAMA DRVEĆA ................................................................................................................................................................................................ 26
5.5.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 26
5.5.2. Opština Surčin .......................................................................................................................................................................................................................... 28
5.6. STANJE ŠUMA PO DEBLJINSKOJ STRUKTURI ...................................................................................................................................................................................... 28
5.7. STANJE ŠUMA PO DOBNOJ STRUKTURI .............................................................................................................................................................................................. 29
5.8. STANJE ŠUMA PO KATASTARSKIM OPŠTINAMA.................................................................................................................................................................................. 30
5.8.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 30
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
61
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.8.2. Opština Surčin ......................................................................................................................................................................................................................... 31
5.9. ZDRAVSTVENO STANJE SASTOJINA ................................................................................................................................................................................................... 32
5.9.1. Opština Palilula ........................................................................................................................................................................................................................ 32
5.9.2. Opština Surčin ......................................................................................................................................................................................................................... 32
5.10. STANJE KULTURA I VEŠTAČKI PODIGNUTIH SASTOJINA ................................................................................................................................................................... 33
5.10.1. Opština Palilula ...................................................................................................................................................................................................................... 33
5.10.2. Opština Surčin ....................................................................................................................................................................................................................... 33
5.11. STANJE NEOBRASLIH POVRŠINA ..................................................................................................................................................................................................... 33
5.11.1. Opština Palilula ...................................................................................................................................................................................................................... 33
5.11.2. Opština Surčin ....................................................................................................................................................................................................................... 33
5.12. STANJE ZAŠTIĆENIH DELOVA PRIRODE ........................................................................................................................................................................................... 34
5.12.1. Opština Palilula ...................................................................................................................................................................................................................... 34
5.12.2. Opština Surčin ....................................................................................................................................................................................................................... 34
5.13. OPŠTI OSVRT NA ZATEČENO STANJE ............................................................................................................................................................................................... 34
6.0. DOSADAŠNJE GAZDOVANJE ..................................................................................................................................................................................................... 36
7.0. PLANIRANJE GAZDOVANJA ŠUMAMA .................................................................................................................................................................................. 37
7.1. MOGUĆI STEPEN I DINAMIKA UNAPREĐIVANJA STANJA ŠUMA .......................................................................................................................................................... 37
7.2. CILJEVI GAZDOVANJA ŠUMAMA ....................................................................................................................................................................................................... 37
7.2.1. Opšti ciljevi gazdovanja šumama............................................................................................................................................................................................. 37
7.2.2. Posebni ciljevi gazdovanja šumama......................................................................................................................................................................................... 37
7.3. MERE ZA POSTIZANJE CILJEVA GAZDOVANJA ŠUMAMA .................................................................................................................................................................... 39
7.3.1. Mere uzgojne prirode ............................................................................................................................................................................................................... 39
7.3.2. Mere uređajne prirode ............................................................................................................................................................................................................. 40
7.4. PLANOVI GAZDOVANJA .................................................................................................................................................................................................................... 41
7.4.1. Plan gajenja šuma .................................................................................................................................................................................................................... 41
7.4.1.1. Plan seča obnavljanja i podizanja novih šuma ............................................................................................................................................................................................ 41
7.4.1.2. Plan rasadničke proizvodnje........................................................................................................................................................................................................................ 41
7.4.1.3. Plan nege šuma ............................................................................................................................................................................................................................................ 42
7.4.2. Plan korišćenja šuma ............................................................................................................................................................................................................... 43
7.4.3. Plan zaštite šume ...................................................................................................................................................................................................................... 44
7.4.4. Plan izgradnje šumskih saobraćajnica ...................................................................................................................................................................................... 44
8.0. SMERNICE ZA SPROVOĐENJE PROPISANIH MERA I PLANOVA GAZDOVANJA ŠUMAMA.................................................................................... 45
8.1. SMERNICE ZA REALIZACIJU PLANIRANIH RADOVA ............................................................................................................................................................................ 45
8.2. SMERNICE ZA REALIZACIJU PROGRAMA GAZDOVANJA PRIVATNIM ŠUMAMA NA KATASTARSKOJ PARCELI ........................................................................................ 49
8.3. UPUTSTVA ZA IZRADU PRIVREMENOG GODIŠNJEG PLANA GAZDOVANJA PRIVATNIM ŠUMAMA ......................................................................................................... 52
8.4. UPUTSTVO ZA VOĐENJE EVIDENCIJE GAZDOVANJA ŠUMAMA ........................................................................................................................................................... 52
9.0.EKONOMSKO - FINANSIJSKA ANALIZA ................................................................................................................................................................................. 54
9.1. OBRAČUN VREDNOSTI ŠUMA............................................................................................................................................................................................................ 54
9.1.1. Kvalifikaciona struktura ukupne drvne zapremine ................................................................................................................................................................... 54
9.1.2. Vrednost drveta na panju ......................................................................................................................................................................................................... 54
9.1.3. Vrednost mladih sastojina (bez zapremine) ............................................................................................................................................................................. 55
9.1.4. Ukupna vrednost šuma ............................................................................................................................................................................................................. 55
9.2. TROŠKOVI REALIZACIJE PROGRAMA GAZDOVANJA PRIVATNIM ŠUMAMA ......................................................................................................................................... 55
9.3. UKUPNI TROŠKOVI ........................................................................................................................................................................................................................... 55
10.0. NAČIN PRIKUPLJANJA PODATAKA ...................................................................................................................................................................................... 56
10.1. IZBOR METODA .............................................................................................................................................................................................................................. 56
10.2. IZBOR VRSTE I VELIČINE UZORKA ................................................................................................................................................................................................... 56
10.3. RADOVI NA INVENTURI PRIVATNIH ŠUMA ....................................................................................................................................................................................... 57
10.4. OCENA POUZDANOSTI PRIMENJENOG METODA ............................................................................................................................................................................... 58
10.6. UČESNICI NA IZRADI PROGRAMA ................................................................................................................................................................................................... 58
10.7. OBRADA PODATAKA ...................................................................................................................................................................................................................... 59
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
62
Mihaila Pupina 113
Beograd
11.0. ZAVRŠNE ODREDBE ................................................................................................................................................................................................................... 60
TABELARNI DEO .................................................................................................................................................................................................................................. 64
0. UVOD.................................................................................................................................................................................................................................................... 65
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
63
Mihaila Pupina 113
Beograd
TABELARNI DEO
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
64
Mihaila Pupina 113
Beograd
0. UVOD
Tabelarni deo Programa gazdovanja privatnim šumama na nivou Opštine i
katastarskih opština dat je u sledećim tabelama:
- iskaz površina
- tabela debljinskih razreda
- tabela dobnih razreda
- plan gajenja
- plan seča obnavljanja jednodobnih šuma
- plan prorednih seča
Program gazdovanja šumama sopstvenika na teritoriji opština Palilula i Surčin
65
Download

0. UVOD