Univerzitet u Beogradu
Šumarski fakulet
Odsek za pejzažnu arhitekturu i hortikulturu
Katedra za planiranje i projektovanje
KONCEPT RAZVOJA I UREĐENJA
ŠIREG I UŽEG PODRUČJA RESNIKA
Profesor:
Dr Jasminka Cvejid
Studenti:
Marko Ivoševid, 2005/57
Miloš Stanojevid, 2005/41
Nevena Vlajnid, 2005/09
Nevena Vuksanovid, 2005/35
Asistent:
Mr Andreja Tutundžid
Beograd, 05.02.2010.
SADRŽAJ:
1. UVOD
.
.
.
.
1.1. Istorijat .
.
.
1.2. Granice područja .
.
1.3. Planski razvoj područja .
1.4. Izvod iz zakonske regulative
1.5. Ciljevi
.
.
.
1.6. Metodologija izrade plana
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
5
5
6
6
7
7
8
2. ANALIZA USLOVA SREDINE.
.
.
.
.
2.1. Klimatske karakteristike .
.
.
.
2.2. Hidrološke karakteristike .
.
.
.
2.3. Geološke karakteristike .
.
.
.
2.4. Orografske karakteristike.
.
.
.
2.4.1. Nagib i visinski pojasevi
.
.
2.4.2. Ekspozicija terena
.
.
.
2.5. Karakteristike zemljišta .
.
.
.
2.5.1. Pedološke karakteristike
.
.
2.5.2. Bonitet zemljišta
.
.
.
2.5.3. Ugroženost zemljišta erozijom i vodom
2.6. Flora i fauna
.
.
.
.
.
2.7. Socio-ekonomske i kulturne prilike
.
.
2.7.1. Postojedi način korišdenja zemljišta .
2.8. Određivanje tipa predela i uticaja na području .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
9
9
10
10
11
11
11
12
12
13
14
15
16
17
19
3. ANALIZA VREDNOVANJA POGODNOSTI - DIJAGNOZA PREDELA
3.1. Vrednovanje pogodnosti za poljoprivredu
.
3.2. Vrednovanje pogodnosti za rekreaciju .
.
3.3. Vrednovanje pogodnosti za izgradnju .
.
3.4. Ček liste .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
20
20
21
22
22
4. KONCEPT RAZVOJA I UREĐENJA ŠIREG PODRUČJA RESNIKA
4.1. Koncept plana šireg područja Resnika .
.
4.1.1. Šume .
.
.
.
.
4.1.2. Pašnjaci i livade .
.
.
.
4.1.3. Naselja .
.
.
.
.
4.1.4. Oranice .
.
.
.
.
4.1.5. Vinogradi
.
.
.
.
4.1.6. Vodnjaci .
.
.
.
.
4.1.7. Turistički objekti i turizam na području
4.1.8. Rekreacija na području .
.
.
4.1.9. Lov
.
.
.
.
.
4.1.10. Prelazne zone .
.
.
.
4.1.11. Putevi i komunikacija na području .
4.2. Povezanost koncepta plana sa okolnim područjem
4.3. Aspekti održivosti koncepta
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
23
23
23
24
24
25
25
25
26
26
27
27
27
28
28
2
5. KONCEPT RAZVOJA I UREĐENJA UŽEG PODRUČJA RESNIKA
.
.
.
5.1. Definisanje užeg područja plana .
.
.
.
.
.
5.1.1. Granice .
.
.
.
.
.
.
.
5.1.2. Povezanost sa okolnim područjem
.
.
.
.
5.2. Biotopi uže zone Resnika .
.
.
.
.
.
.
5.3. Ciljevi
.
.
.
.
.
.
.
.
.
5.4. SWOT Analiza
.
.
.
.
.
.
.
.
5.5. Alternativa planskog rešenja
.
.
.
.
.
.
5.6. Plan predela užeg područja Resnika
.
.
.
.
.
5.6.1. Zona stanovanja
.
.
.
.
.
.
5.6.2. Privredna zona .
.
.
.
.
.
.
5.6.3. Komercijalno ugostiteljska zona sa zabavnim sadržajima
.
5.6.4. Rekreativna livada pod drvedem retkog sklopa i kamp prostor
5.6.5. Plaža .
.
.
.
.
.
.
.
5.6.6. Akumulaciona jezera .
.
.
.
.
.
5.6.7. Prigradska šuma
.
.
.
.
.
.
5.6.8. Sportski kompleks
.
.
.
.
.
.
5.6.9. Parkovsko zelenilo
.
.
.
.
.
.
5.6.10. Zaštita od erozije
.
.
.
.
.
.
5.6.11. Zaštita od buke i zagađenja – pufer zona
.
.
.
5.6.12. Livade i pašnjaci
.
.
.
.
.
.
5.6.13. Zona vodnjaka .
.
.
.
.
.
.
5.6.14. Zona povrtnjaka
.
.
.
.
.
.
5.6.15. Zona baštenskih kolonija
.
.
.
.
.
5.6.16. Groblje
.
.
.
.
.
.
.
5.6.17. Reciklažni centar – prerada i prikupljanje sortiranog otpada
5.6.18. Komunikacija u predelu
.
.
.
.
.
5.6.18.1. Putevi
.
.
.
.
.
.
5.6.18.2. Železnica .
.
.
.
.
5.6.18.3. Šetne staze .
.
.
.
.
.
5.6.18.4. Biciklističke staze .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
29
29
29
29
29
30
31
34
35
35
36
36
37
38
39
39
40
40
41
41
42
43
43
43
44
44
44
44
45
45
46
6. ZAKLJUČAK .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
47
7. LITERATURA
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
49
8. PRILOG
3
SKRADENICE
Skradenice koje se koriste u tekstu imaju sledede značenje:
Šire područje- Šire istraživano područje Resnika obuhvadeno granicama u poglavlju 1.2.
Uže područje- Uže istraživano područje Resnika obuhvadeno granicama u poglavlju 4.1.1.
ODK- Osnovna državna karta
SWOT- strength, weaknesses, oportunities, threats / analiza snaga, slabosti, mogudnosti i pretnji
GUP- Generalni urbanistički plan (Beograda)
PPS- Prostorni plan republike Srbije
PIO- Predeo izuzetnih odlika
b.k.- Bonitetna klasa (zemljišta)
DRP- Detaljni regulacioni plan
S.R.Š.- Stretegija razvoja šumarstva republike Srbije
S.O.R.- Strategija održivog razvoja republike Srbije
S.R.P.- Strategija razvoja poljoprivrede republike Srbije
S.R.R.- Strategija regionalnog razvoja republike Srbije
S.R.T.- Strategija razvoja turizma republike Srbije
S.R.S.- Strategija razvoja sporta republike Srbije
4
1. UVOD
Planiranje predela je jedna od metoda održivog razvoja, koja se bavi izradom planova u
svrsi pronalaženja adekvatnih namena korišdenja prostora i socijalnih i ekonomskih programa za
dati predeo, odnosno obezbeđivanja osnovnih društvenih funkcija u njemu, naročito u svrsi zaštite
životne sredine. U obzir se pritom uzimaju svi prirodni resursi kao i ostale vrednosti, problemi,
mogudnosti i pretnje na lokaciji. Krajnji zadatak planiranja je razvoj optimalnog i trajno korisnog
predela i stvaranje celovitih sistema u vidu mreža, a posmatrano sa ljudskog aspekta planiranje
traba da obezbedi stanovanje, rad, snadbevanje, obrazovanje, rekreaciju, saobradaj i zdravu
životnu sredinu.
Resnik je najjužnija urbana tačka Beograda i najsevernije ruralno naselje Šumadije, koje se
sve više širi. Ovo istraživanje osim naselja Resnik obuhvata i njegovu širu okolinu, odnosno naselja
Pinosavu i Beli potok i planinu Avalu.
Zadatak ovog istraživanja je da analizira kompletno stanje područja i da predloži rešenje
koncepta razvoja i uređenja šireg područja Resnika, odnosno da reši plan predela za uže područje
Resnika.
1.1. Istorijat
Avala je još u praistorisko doba bila korišdena kao planina pogata rudama o čemu svedoče
mnogobrojni ostaci rudarskih otvora među stenama.
Za vreme rimljana u okolini Avale nalazilo se manje naselje. U srednjem veku na vrhu Avale
bilo je kameno utvrđenje - grad Žrnov, koji je služio za zaštitu rudnika i kontrolu prilaza Beogradu,
sa juga. Ovo utvrđenje u XV veku osvajaju Turci. Kasnije u podnožju Avale nastaje selo Resnik
udaljeno oko 11 km od Beograda. Resnik je dobio Ime po istoimenoj biljci (lat: Eupatorium
cannabinum) koja se u narodu koristi kao lekovita. Vremenom selo je preraslo u beogradsko
naselje.
Deo starosedelačkog stanovništva Resnika, prema predanju, Kralj Milan je naselio krajem
19. veka iz novoosvojenih južnih krajeva, oduzetih od Bugarske u srpsko-bugarskom ratu 1885.
U Prvom svetskom ratu, Resnik je bio polazna stanica iz Beograda za unutrašnjost, jer su
preko reke Save Austrijanci "vatrom" zasipali vozove koji su polazili sa glavne beogradske stanice.
U Drugom svetskom ratu, ovo područje je oslobođeno, 7 dana pre Beograda i bilo je
poprište jakih okršaja. U starom centru Resnika nalazi se spomenik palim borcima narodnooslobodilačkog rata i žrtvama fašističkog terora.
Selo Resnik je, prema popisu iz 1921. godine, imalo 1475 stanovnika. 1971. godine, tada
ved predgrađe Resnik imalo je 7553 žitelja. Početkom sedamdesetih godina XX veka počinje da se
gradi prvo urbano naselje, koje je sagrađeno do kraja 1975. godine. Tada se u Resnik doseljava oko
5000 ljudi, iz svih krajeva tadašnje Jugoslavije. Među njima su uglavnom Srbi, Makedonci i Romi a
jedan blok zgrada bio je naseljen Albancima, kojih danas ima znatno manje. 1981. godine Resnik je
kao mesna zajednica imao 14122 stanovnika. Početkom 1990. godine izgrađeno je urbano naselje
Avala grad u koje se doselilo ulavnom gradsko stanovništvo, vedinom iz Beograda. U prvoj polovini
devedesetih u Resnik stižu mnoge izbeglice sa ratom zahvadenih područja, uglavnom iz Bosne i
Hrvatske. Poslednji talas doseljenika krajem devedesetih čini izbeglo i prisilno raseljeno
5
stanovništvo iz kosovsko-metohijskih krajeva. 2002. godine broj stanovnika u Resniku bez okolnih
mesta se popeo na 16304.
Resnik je poznat i po jezeru Pariguz. Na sadašnjem prostoru jezera ranije je bilo lekovito
blato. Zbog mnogobrojnih poplava na mestu blata krajem osamdesetih godina napravljeno je
veštačko jezero kako bi se zaustavile bujične poplave koje su se javljale duž istoimenog potoka.
Celo područje oko Avale u prošlosti je bilo pod šumom sladuna i cera, ali se ona vremenom
krčila i zamenjivala naseljima i poljoprivrednim površinama, što se ubrzano odvijalo posle drugog
svetskog rata. Na promene u procentu zastupljenosti šume uticali su i stanovnici novonastalih
naselja konstantnom sečom drveda i šibljaka za ogrev i gradnju i sečom hrastovih podmladaka za
badnjak, što je slučaj sa svim šumama kitnjaka i cera u centralnoj Srbiji. Iz tog razloga ovi šumski
predeli bliski prirodi su naglo prerastali u kultivisane i suburbane predele, bez velike kulturnoestetske vrednosti.
Od doba rimskog carstva, ovi prostori su bili tranzitne zone između različitih regija i
gradova, što je slučaj i u sadašnjosti s obzirom da kroz područje prolazi obilaznica oko Beograda,
magistralni put za Mladenovac i dva glavna železnička pravca za istočnu i južnu Srbiju.
1.2. Granice područja
Istraživano područje locirano je u centralnom delu Srbije, južno od ušda Save u Dunav.
Teritorijalno pripada gradu Beogradu, i obuhvata Avalsko brdo kao i naselja Resnik, Beli potok i
Pinosavu.
Severnu granicu predstavlja železnička pruga Beograd – Požarevac. Na istoku, područje se
pruža do Gladovačkog potoka, dok južnu i jugozapadnu granicu predstavljaju Topčiderska reka,
Smrdanski potok kao i železnička pruga Beograd – Niš. Severozapadnu granicu predstavlja severni
obod naselja Resnik.
Ukupna površina područja iznosi oko 3925ha tj. oko 40km2.
1.3. Planski razvoj područja
Šire područje Resnika sa Avalom pripada gradskim opštinama Rakovica i Voždovac.
Planski razvoj područja je posmatran kroz prostorni plan R. Srbije i generalni urbanistički
plan Beograda, a specijalno za planinu Avalu korišdena je mapa zaštidenog dobra sa prikazanim
režimima zaštite.
Prema PPS-u kompletno istraživano područje spada u pojas intenzivnog razvoja od 1.
značaja. Kroz njega i oko njega se prostiru magistralni putni i železnički pravci, pa je ono i sa
saobradajnog aspekta veoma važno. Najvedi deo istraživanog područja spada u turističku zonu 2.
stepena. Od delatnosti se na području prema PPS, kao najznačajnije izdvajaju stočarstvo, vodarstvo
i vinogradarstvo koji su predviđeni oko avalske šume. Istočno od područja, prema opštini Grocka,
planirani su pogoni za preradu voda i povrda, hladnjače i uljara.
Prema GUP-u, ovo područje je prvenstveno namenjeno prigradskom stanovanju sa
značajnim prisustvom zelenih površina i poljoprivredom. Desna obala akumulacije Pariguz
planirana je za sport i rekreaciju odnosno za aktivnosti od opšteg interesa. U površine od opšteg
interesa spadaju i spomenik Neznanom junaku i prostor oko avalskog tornja. Proizvodni pogoni su
planirani u okolini železničke stanice Resnik. Prema GUP-u severozapadni deo područja od naselja
Pinosava prema Resniku ima ograničenje urbanističkog razvoja, odnosno spada u sektor nadzora,
jer je to zaštitna zona vodozahvatnog područja.
6
Od saobradajnica na prostoru se nalaze dva glavna magistralna puta, obilaznica oko
Beograda i put Beograd-Mladenovac, kao i dva značajna železnička pravca Beograd-Požarevac i
Beograd-Niš.
Avala je pod zaštitom države kao "predeo izizetnih odlika". PIO "Avala" stavljeno je pod
zaštitu radi očuvanja i unapređenja primarnih predeonih vrednosti i pejzažnih obeležja,
raznovrsnosti oblika i pojava geonasleđa, bogatstva životinjskog i biljnog sveta i staništa, kvaliteta
voda, zemljišta i šuma, negovanja tradicionalnih i istorijskih vrednosti, kao i stvaranja uslova za
održivi razvoj rekreativnih i turističkih sadržaja i kontrolisane poljoprivrede, odnosno za plansko
uređenje i korišdenje prostora. (Karta PIO "Avala" nalazi se u prilogu)
Ustanovljen je trostepeni režim zaštite:
1. Režim zaštite I stepena – ukupne površine 8,06ha, kojim se zabranjuje korišdenje prirodnih
bogatstava i prostora i izvođenje svih vidova aktivnosti koje nisu posebno određene kao
dozvoljene, a dozvoljeno je vremenski i prostorno ograničeno korišdenje zaštidenog
prirodnog dobra u okviru posebno odobrenih programa i projekata uključujudi obrazovane
programe i projekte, kao i preduzimanje nužnih intervencija, u slučaju opasnosti po
zaštideno prirodno dobro.
2. Režim zaštite II stepena – ukupne površine 121,78ha, kojim se utvrđuje ograničeno i strogo
kontrolisano korišdenje prirodnih bogatstava, dok se aktivnosti u prostoru mogu vršiti u
meri koja omogudava unapređenje stanja i prezentaciju prirodnog dobra bez posledica po
njegove osnovne vrednosti.
3. Režim zaštite III stepena – ukupne površine 359,20ha, kojim se utvrđuje selektivno i
ograničeno korišdenje prirodnih bogatstava i kontrolisane intervencije u prostoru ukoliko
su usklađene sa funkcijama prirodnog dobra ili su vezane za nasleđene tradicionalne oblike
obavljanja privrednih aktivnosti i stanovanja uključujudi i turustičku izgradnju.
1.4. Izvod iz zakonske regulative
Prilikom izrade koncepta razvoja i uređenja šire i uže zone Resnika poštovani su slededi
zakoni koji regulišu oblasti obuhvadene ovim elaboratom: Zakon o planiranju i izgradnji, zakon o
zaštiti životne sredine, zakon o šumama, zakon o vodama i zakon o poljoprivredi.
U izradi koncepta razvoja i uređenja uvažene su i nacionalne strategije: o održivom razvoju,
razvoju šumarstava, razvoju sporta, regionalnom razvoju i strategija o razvoju turizma.
Kao mogudnosti uključene su međunarodne konvenkcije koje je ratifikovala vlada R. Srbije:
Okvirna konvencija Ujedinjenih nacija o promeni klime, Kjoto protokol, Konvencija o zaštiti
ozonskog omotača, Konvencija o biološkoj raznovrsnosti, Konvencija za zaštitu ptica i Konvencija o
zaštiti svetske kulturne i prirodne baštine.
1.5. Ciljevi
Osnovni cilj je postizanje racionalne organizacije i uređenja prostora, usklađivanjem
njegovog korišcenja sa mogudnostima i ograničenjima, pravilno korišdenje prirodnih i stvorenih
vrednosti i usklađivanje socijalnog, ekonomskog i ekološkog razvoja na duži period, odnosno
razvoj optimalnog, održivog predela. Ostvarivanje ovih ciljeva postidi de se:
1. Zaustavljanjem dalje degradacije prostora, ugrožavanja i uništavanja prirodnih resursa,
suzbijanjem neplanske izgradnje i nenamenskog korišdenja prostora
2. Revitalizacijom područja,
7
3. Usklađivanjem organizacije, uređenja i korišdenja prostora sa potrebama zaštite od klizišta,
erozije, vetra i drugih nepogoda,
4. Usklađivanjem područja sa principima zaštite predela: štidenjem prirodnih sistema i
strukture predela, štednjom resursa i korišdenjem obnovljive energije, čuvanjem priobalne
vegetacije, omogudavanje zemljištu da vrši svoju funkciju, naseljavanjem potencijalne
zonalne vegetacije, zadržavanjem neurbanizovanih područja i štidenjem urbanog zelenila i
gradskih fuga,
5. Očuvanjem stvorenih vrednosti,
6. Zaštitom životne sredine,
7. Očuvanjem i negom svih komponenti predela,
8. Poboljšavanjem aktivnosti područja, stanovništva i uslova života i zadovoljavanje potreba
građana,
9. Usklađivanjem rešenja sa karakterom predela,
10. Povradajem autohtonih vrsta flore i faune i
11. Uklanjanjem i ublažavanjem konflikata i drugih negativnih uticaja na području.
1.6.Metodologija
Na osnovu definisanih granica područja pristupljeno je prikupljanju podataka i upoznavanju
prostora. Podaci su prikupljani iz stručnih knjiga, interneta i izlaskom na teren. Izvori podataka su i
karte i analize načinjene od prikupljenih informacija.
Kao osnovna podloga korišdena je karta načina korišdenja zemljišta. Na osnovu nje
izdvojena je granica područja i izrađena karta predeonih elemenata. Za izradu drugih radnih karti
korišdene su još pedološke karte, karte erozije i karta boniteta zemljišta. Sve navedene karte su iz
albuma "Karte zemljišta područja grada Beograda", autora Pavidevid N. i sar., Beograd 1969. u
razmeri 1:20000.
Visinski pojasevi su određeni uz pomod izohipsi, a nagibi terena metodom "uklinjavanja i
matematičkog modela". Karta ekspozicije rađena je uz pomod "kružnog prstena".
Vrednovanje područja obavljeno je kvantitativnim modelom i to: po Kistneru za
poljoprivredu, po Kimštedu za rekreaciju i po Bogunovidu za izgradnju.
Na osnovu analize i sinteze prikupljenih podataka za šire područje, analize prostora izvan
istraživanih granica i "overlay" metodom preklapanja karata, urađen je koncept razvoja i uređenja
za šire područje.
Izrada plana predela užeg područja oslanja se na širi koncept razvoja i uređenja. Za potrebe
ovog plana urađena je karta biotopa na osnovu ortofoto snimka i ODK, kao i SWOT analiza.
Izlaskom na teren provereni su i dopunjeni podaci i zaključci dobijeni dotadašnjom analizom.
SWOT analiza je posebna metoda obrade prikupljenih informacija, u ovom slučaju sa
terena užeg područja oko naselja Resnik. U analizi se inventarišu snage, slabosti, mogudnosti i
pretnje koje se nalaze na terenu i ostale informacije koje posredno ili neposredno imaju veze sa
njim. Rezultat SWOT-a je okvir za definisanje izbora strategije i prioritetnih ciljeva u namenjenu
svrhu, odnosno za unapred definisani cilj prema kome se prikupljaju informacije.
Na terenu je rađena i "ček lista" radi dodatnog utvrđivanja učešda predeonih elemenata i
utvrđivanja vizuelnog i estetskog kvaliteta predela.
Metodologije izrade pojedinih karti bide opisane u odgovarajudim poglavljima.
8
2. ANALIZA USLOVA SREDINE
2.1.Klimatske karakteristike
Istraživano područje se nalazi u zoni umereno kontinentalne klime. Prema Kepenovoj
klasifikaciji ovo područje je na granici između Cfwax'' i Cfwbx, pa bi se ovakva klima mogla opisati
kao umereno topla kišna klima bez suvog razdoblja, sa relativno malo padavina zimi, dok su leta
topla sa dosta padavina na početku leta i kasnu jesen.
Klima šireg područja Resnika sa Avalom se razlikuje od klime grada Beograda. To je
posledica dva faktora: različitog bilansa zračenja i različitog vodnog bilansa.
Bilans zračenja u gradu je drugačiji od okolnog područja zbog slabijeg reflektovanja
sunčevog zračenja i postojanja kanjonskih ulica. Razlike u vodnom bilansu nastaju zbog manjeg
poniranja kišnice usled velike pokrivenosti tla i korišdenja neporoznih materijala, čime je pojačano
oticanje padavina i smanjena je vlažnost zemljišta. Razlika nastaje i u isparavanju zbog smanjene
vlažnosti tla, pa je veda vlažnost vazduha Resnika i okoline u odnosu na grad Beograd. Uticaj na
klimu ima i nadmorska visina. Na svakih sto metera visine, temperatura opada za oko jedan stepen
Celzijusov.
Srednja godišnja temperatura šireg područja Resnika iznosi 11 stepeni Celzijusa, što je za
1,3°C manje od centra grada, dok je na vrhu Avale srednja godišnja temperatura 10°C. Najhladniji
mesec u godini je januar sa prosečnom temperaturom -2 do -3°C, a najtopliji jul sa prosekom od
26°C.
Od vetrova na području se najviše oseti Košava iz pravca jugoistoka i vetrovi iz pravca
zapada. Košava može dostidi brzinu od 30m/s, pa je ovo najjači vetar ovog područja.
Godišnja količina padavina je nepravilna, naročito u vegetacijskom periodu i krede se od
700 do 750 milimetara a na samoj Avali nešto više. U proseku padavine rastu za 35 mm na svakih
sto metara nadmorske visine. Verovatnoda kiše je najveda od marta do juna. Najviše padavina se
izluči u junu, a najmanja verovatnoda za padavine je u februaru. U odnosu na Beograd, na širem
području Resnika padne veda količina padavina. Međutim, ovde se kao i u Beogradu često javljaju
suše u julu, avgustu i delimično septembru, kada je i najmanja oblačnost. Sušni period traje i do
dvadeset dana. Najveda oblačnost je u decembru.
Šire područje Resnika ima jaču osunačanost u odnosu na Beograd, jer je izloženiji Suncu i
ima manje aerozagađenja.
Uticaj na mikroklimu imaju ekspozicija, nagib terena, način korišdenja zemljišta i vodotoci.
Ekspozicija i nagib terena utiču na osunčanost i zadržavanje padavina, a samim tim i na
vlažnost i dubinu zemljišta. Strme južne ekspozicije su najtoplije i najsuvlje, dok su severne
ekspozicije sa malim nagibom humidnije. Takođe su i zapadne ekspozicije toplije od istočnih, ali je
razlika među njima umerenija.
Način korišdenja zemljišta je najznačajniji za temperaturne promene, ali se javljaju i
promene u vlažnosti i turbulenciji vazduha. Betonske i druge neporozne površine mogu biti toplije
od travnatih za više od 5°C. One takođe akumuliraju toplotu tako da se ova razlika zadržava i nodu.
Temperatura vazduha u šumi je manja od okolne ali i ovde postoje nijanse, pa su bukove i hrastove
šume hladnije od borovih. U šumi se vetar slabije oseti, dok se na oranicama i drugim čistinama
oseti najviše. Zgrade i drugi visoki objekti imaju uticaj na vetar pa dolazi do pojava vrložnog
strujanja.
Vodotoci utiču na vlažnost i temperaturu vazduha. Leti je pored njih svežije i prijatnije.
9
2.2.Hidrološke karakteristike
Kroz šire područje Resnika protiče Topčiderska reka i potoci Pariguz, Krušik, Vranovac,
Smrdanski i Gladovački. Topčiderska reka ima najvedu količinu vode, dok ostali vodotoci variraju u
zavisnosti od padavina i doba godine. Reke i potoci su otvorenog toka sa prirodnim koritima, osim
topčiderske reke koja je od naselja Resnik regulisana veštačkim obalama. GUP predviđa proširenje
regulacije njenog toka.
Vode ovog područja pripadaju pretežno II klasi u kategorizaciji voda, što znači da se mogu
koristiti za rekreaciju, gajenje ribe ili uz dodatnu obradu, za pide. Na potoku Pariguz, formirano je
akumulaciono jezero za zaštitu od poplava koje takođe pripada vodama II klase. Površina ovog
jezera je oko 6ha a najveda dubina 8m. Oko Topčiderske reke i Pariguza se javljaju aluvijalne
sredine, dok je kod ostalih izražena brazdasta erozija.
Vodotoci se najviše zagađuju u srednjim i donjim tokovima pa mogu predi u neku od viših
klasa vode. Najčešdi izvori zagađenja su komunalne i otpadne vode iz naselja i pesticidi i đubriva sa
oranica. Potrebno je štititi vodotoke u celom toku, kako bi se izbegla zagađenja i manje ugrožavale
pročišdene zone odnosno delovi toka.
Podzemne vode nisu izražene a njihovi tokovi idu od vrha i zapadne padine Avale prema
naselju Zuce i od Pinosave prema naselju Resnik.
Na Avali se nalaze nekoliko manjih i dva veda izvora vode: Sakinac i Ladne vode. Sakinac je
danas vrlo poseden izvor i velik broj građana i izletnika koristi vodu sa ovog izvora za pide. U
naseljima oko Avale postoje i bušeni bunari.
Kod ciklusa padavinske vode, ona se sa Avale u najvedoj meri površinski sliva, jer je Avala
slabo propusna sredina, pa je u tom delu erozija izraženija. U podnožju oko planine javljaju se
deluvijalne i eluvijalne naslage, pa su okolne sredine srednje propustljive za vodu što zavisi od
sadržaja isprane gline. Nešto vedi sadržaj gline u nižim slojevima zemljišnog profila javlja se od
Pinosave prema Topčiderskoj reci i u severnom delu područja. Ovo je slabo propusna sredina pa se
ovde odvijaju složeniji hidrološki procesi, gde se posle kiše duže zadržava voda, a u toku
dugotrajnih suša voda koja je pristupačna biljkama brže nestaje, pa ovakve sredine imaju povišenu
tačku venjenja. Ovde mogu uspevati biljke sa snažnijim korenom a povrtarsku proizvodnju treba
izbegavati. Važno je napomenuti da ovi procesi samo indirektno utiču na plodnost staništa, preko
geneze zemljišta, koje za ulogu planiranja ima vedi značaj.
2.3.Geološke karakteristike
Geološka podloga je veoma bitna za obrazovanje zemljišta, stabilnost površine, vrstu
erozije i stvaranje određenog tipa vegetacije.
Na širem području zastupljeni su glinovito peskoviti sedimenti, serpentine, krečnjak, les i
drugi klastični sedimenti. Avala ima čvrsto vezanu podlogu u najvedoj meri od krečnjaka i
serpentina. Na Avali postoje brojna ležišta mineralnih sirovina pa na njoj postoje brojni rudarski
kopovi i okna koji su sada napušteni. Na Avali je otkriven novi mineral koji je po njoj dobio ime
Avalit.
Čvrsto vezane stene se protežu od sredine pa uz zapadnu i jugozapadnu granicu područja
gde preovlađuju klastični tercijarni sedimenti. Čvrste podloge su dobre za izgradnju, ali na
nagnutim terenima pojačavaju eroziju što se na području i pokazalo. Erozija na ovim podlogama je
još izraženija ukoliko nema vegetacije.
Osali deo područja, oko severnih i zapadnih padina Avale i oko naselja Resnik, leži na
poluvezanim stenama sa lesom i glinovito peskovitim sedimentima, što doprinosi stvaranju
plodnih dubokih zemljišta.
10
Najvedi problem na području je nestabilni teren severno od potoka Pariguz i naselja
Pinosava, na kome postoje zabeležena aktivna klizišta, što se planom treba regulisati.
2.4. Orografske karakteristike
Najznačajniji geografski reper područja je planina Avala, čiji vrh sa 511 metara nadmorske
visine predstavlja najvišu kotu istraživanog terena. Prema klasifikaciji Avala za 11m sapada u
kategoriju niskih planina. Ona predstavlja severni kraj Šumadijske grede, koja se od Rudnika
provlači kroz nisku Šumadiju. Naselja koja se nalaze na širem području su na tzv. "Resnik Brdu" koji
je deo Avalskog planinskog masiva.
Ako bi smo posmatrali samo teren u okviru istraživanih granica, Avala je od njega viša za
oko 200-300 metara. To ovaj predeo čini specifičnim i daje mu oblik obrnutog levka, tako da se ceo
teren spušta od vrha Avale prema okolini. Verovatno iz tog razloga ovaj predeo zovu "Avalsko
brdo", a tome u prilog ide i činjenica da samo jedan mali deo planine prelazi u visinski pojas iznad
500 metara. Ovaj "obrnuti levak" je ispresecan vodotocima, koji erozijom stvaraju manja
udubljenja u terenu, odnosno formiraju "strim koridore" jer su obale obično pod šumom ili nekom
drugom vegetacijom.
Na jugoistoku područja izdiže se brdo visine 250m pa se na terenu prema reljefu mogu
izdvojiti dve celine. Prva obuhvata planinu Avalu i brda u pravcu jugo-istoka a druga celina je ispod
200m N.V. i obuhvata zaravnjene terene i padine manjih nagiba.
2.4.1. Nagib i visinski pojasevi
U okviru istraživanog područja izdvojeno je pet osnovnih kategorija visniskih pojaseva, i to
su: I kategorija, ispod 100 metara nadmorske visine; II kategorija, od 100 do 200m N.V.; III
kategorija, 200-300m N.V.; IV kategorija, 300-400m N.V.; i V kategorija, od 400 do 500m N.V..
Najviša kota nalazi se u centralnom delu područja na Avali, dok je najniža locirana u
severozapadnom delu u dolini Topčiderske reke u blizini naselja Resnik. Generalno pad terena je iz
centralnog dela, od samog vrha Avale, prema granicama, s tim što se teren prema jugu i jugoistoku ponovo izdiže u manjoj meri.
Kategorije nagiba izdvajane su metodom ''trougla'' merenjem rastojanja između izohipsi na
karakterističnim mestima. Ustanovljene su četiri kategorije: I kategorija, sa nagibima od 0 do 6%, II
kategorija, nagibi od 6 do 15%, III kategorija, nagibi od 15 do 30% i IV kategorija sa nagibibima
vedim od 30%. Utvrđeno je da se najvedi nagibi nalaze u centralnom i istočnom delu i to po
obodima od vrha Avale i usecima potoka koji se slivaju sa nje. Naselja Resnik i Pinosava uglavnom
se nalaze na nagibima II kategorije koja je najzastupljenija na prostoru ispod 300m nadmorske
visine. Teren nagiba ispod 6% je veoma slabo rasprostranjen. Nalazi se u plavnoj dolini Topčiderske
reke, koja je zbog toga na ovom mestu regulisana.
Brdovit teren sa strmim padinama i kosinama, dovodi do pojave velikih problema sa
erozijom na pojedinim mestima u okviru naseljenih, izgrađenih područja. Na terenima malih
nagiba i nadmorskih visina javlja se problem glinovitog zemljišta.
Prosečna nadmorska visina područja je između 200 i 250m.
Karta Nagiba i visinskih pojaseva služi pri vrednovanju za izgradnju i poljoprivredu, a osim
toga nagib i visinski pojasevi utiču na izbor rekreacionih i turističkih sadržaja.
2.4.2. Ekspozicija terena
Karta ekspozicije terena urađena je metodom kružnog prstena. Kružni prsten je podeljen
na osam jednakih delova, gde svaki predstavlja jednu od osnovnih ili pomodnih strana sveta: Sever
11
(N), severo-istok (NE), istok (E), jugo-istok (SE), jug (S), jugo-zapad (SW), zapad (W) i severo-zapad
(NW).
Na području je kartirano svih osam ekspozicija. Najviše su zastupljene Jugo-zapadne i
zapadne ekspozicije koje spadaju u tzv. ''tople ekspozoicije''. Južna ekspozicija, koja takođe spada
u ovu grupu, nalazi se u vidu manjih, raštrkanih padina. Sve ove ekspozicije su pogodne za uzgoj
voda i vinove loze. ''Hladne ekspozicije'', severna, severo-istočna i istočna najviše se nalaze oko
naselja Beli potok idudi ka naselju Zuce. Na ''hladnim'' ekspozicijama se mogu gajiti određene
povrtarske kulture, ali s obzirom da se na području položaj ovih ekspozicija poklapa sa zemljištem
pod erozijom i vedeg nagiba, razvijena poljoprivreda nije isplativa.
Karta ekspozicije trerena rađena je za potrebe vrednovanja za izgradnju i kao pomod za
pravilnije raspoređivanje poljoprivrednih kultura i vegetacije. Ekspozicija terena se uzima u obzir i
pri izboru tipa rekreacije.
2.5. Karakteristike zemljišta
Za potrebe planiranja uzete su u obzir dve karakteristike: Pedološki sastav i bonitet.
Pedološke karakteristike određuju vodni i vazdušni režim zemljišta, sastav i odnos čvrstih,
tečnih i gasovitih faza u zemljištu, njegovu strukturu i dubinu. Ovo je važno za određivanje tipa
vegetacije koji se može gajiti na nekoj pedološkoj podlozi, bilo da su u pitanju šumske,
poljoprivredne ili neke druge kulture.
Bonitet zemljišta ima velik uticaj na izbor namene površina.
S obzirom na to da se kao osnovni faktor boniteta zemljišta uzimaju njegove osobine,
potrebno je uporedno korišdenje pedoloških i bonitetnih karata. Ove karte se međusobno
dopunjuju, a kada se dobijenim podacima priključe i podaci o stepenu izloženosti eroziji, hidrologiji
i načinu sadašnjeg korišdenja zemljišta, dobija se kompletan podatak o sadašnjim i bududim
mogudnostima za poljoprivredu ali i za druge namene.
2.5.1. Pedološke karakteristike
Na širem području Resnika zastupljeno je četrnaest tipova zemljišta:
1. Smonica glinovito-ilovasta u ogajnjačavanju, na maloj površini oko potoka Pariguz,
2. Gajnjača ilovasta na lesu, uglavnom u ravnijim delovima i zauzima najvedu površinu
područja.
3. Gajnjača ilovasto-glinovita na tercijernim sedimentima, na padinama Avalskog brda,
4. Gajnjača ilovasto-glinovita u lesiviranju, na jugo-zapadnim i u manjem delu južnim i
severnim delovima. Po površini koju zauzima je odmah posle gajnjače ilovaste na lesu,
5. Gajnjača ilovasto-glinovita erodirana, prostire se ''u trakama'' uz vodotoke na južnim i jugoistočnim padinama avale, Topčiderske reke i potok Vranovac,
6. Parapodzol odnosno pseudoglej se nalazi na vrlo maloj površini severoistoka istraživanog
područja,
7. Livadska crnica, takođe zauzima malu površinu. Prostire se na severu uz potok Krušik i
potok Pariguz,
8. Livadsko smedje zemljište ilovasto, na jugu istraživanog područja,
9. Livadsko smedje zemljište glinovito, na jugozapadu, sa obe strane Topčiderske reke,
10. Aluvijum karbonatno-ilovasti, na manjoj površini, na zapadnoj strani,
11. Deluvijum ilovasto-peskoviti, na vrlo maloj površini na Stepašinovačkoj kosi,
12. Aluvijalno-deluvijalno ilovasto zemljište, prostire se ''u trakama'' uz reke,
13. Skeletoidno nerazvijeno zemljište, na vrhu Avalskog brda,
14. Skeletno zemljište na serpentinu, takođe uz reke, na južnoj strani istraživanog područja.
12
Od nabrojanih tipova zemljišta na području je najzastupljenija gajnjača koja zauzima oko
80% teritorije, zatim skeletno zemljište, livadska crnica i smeđe livadsko zemljište i smonica.
Gajnjače su zemljišta koja se obrazuju na lesu, lesovitim ili tercijarnim sedimentima.
Njihove osobine zavise od podloge na kojoj leže. Na širem području sva zemljišta tipa gajnjača su
duboka sa dobrim fizičkim svojstvima. Veoma su pogodna za poljuprivredne kulture ukljičujudi i
vodnjake i vinograde. Sa navodnjavanjem i dodatkom azotnih i fosfornih đubriva dovode se do
visoke produktivnosti. Na istraživanom terenu, ograničavajud faktor čine mesta gde se ovo
zemljište nalazi na strmim terenima, gde je erozija jača i upotreba mehanizacije i melioracionih
mera teža, ali se ovo može prevazidi sadnjom manje zahtevnih kultura ili terasiranjem terena.
Livadska zemljišta su uglavnom fluvijalnog karaktera. Njihova prirodna vegetacija su šume
Lužnjaka, poljskog Jasena i Bresta a moguda je i pojava Jova ili Topola. Ona su vlažna staništa i
njihova produktivnost zavisi od podzemne ili poplavne vode, što se može korigovati melioracionim
zahvatima. Ilovasta zemljišta su povoljnija od glinovitih. Ovakva zemljišta su najpovoljnija za
eksploataciju Topola. Na području se nalaze oko Topčiderske reke i na početku potoka Krušik.
Skeletna zemljišta su plitka nerazvijena zemljišta sa vedim učešdem kamenja i šljunka,
odnosno frakcija vedih od 2mm. To su loša zemljišta u kojima je zadržavanja vode i hranljivih
materija slabo ili ga nema. Ova zemljišta nalaze se na Avali i oko potoka na jugu područja.
Smonica je zemljište sa visokim sadržajem gline pa je u vlažnom stanju lepljivo i plastično, a
u suvom kompaktno i tvrdo što šteti korenovom sistemu biljaka. Zemljište ima visoku tačku
venjenja za biljke što je još izraženije u sušnim periodima. One se vrlo retko pošumljavaju a u
uslovima kod Pariguza, na kojem se nalazi na području, nije preporučljiva za poljoprivredu.
2.5.2. Bonitet zemljišta
Bonitet zemljišta predstavlja jedan od osnovnih činilaca strukture poljoprivredne
proizvodnje i proizvod je zemljišnih osobina i spoljnih faktora: klime i položaja.
Glavni faktori koji utiču na vrednost zemljišta za poljoprivrednu proizvodnju su: tip
zemljišta, reljef, geološka podloga, granulometrijski sastav, debljine zemljišnog sloja, debljina
humusno-akumulativnog horizonta, količina humusa, položaj, erodiranost, hidrološke prilike i
obezbedjenost zemljšta od odnošenja i zatrpavanja sterilnim materijalom.
Na širem području Resnika uočeno je šest bonitetnih klasa i to: druga, treda, četvrta, peta,
šesta i sedma, od kojih je treda najzastupljenija, a veliku površinu zauzimaju i zemljišta svrstana u
drugu i četvrtu bonitetnu klasu.
Zemljišta druge bonitetne klase predstavljaju zemljišta slabija od prve bonitetne klase.
Nalaze se na ravnici ili blagom nagibu. Duboka su i nešto težeg mehaničkog sastava, a time i
pogoršane vodne osobine u poređenju sa prvom klasom, mada i dalje ostaje visoka produktivna
sposobnost. Ovoj klasi pripadaju i zemljišta prve bonitetne klase ako su u pitanju kratkotrajne
poplave koje sužavaju izbor kultura. Ova klasa je na području rasprostranjena ispod naselja
Pinosava i Resnik, na blagim grbenima između njih i duž doline Topčiderske reke.
Zemljišta trede bonitetne klase imaju sličnosti sa grupom zemljišta druge b.k. s tim što je u
ovoj klasi izrazitiji uticaji nekih činilaca značajnih za pripadnost bonitetnoj klasi. U ovoj klasi ved
ima slučajeva slabijeg uticaja erozije, podzemnih i površinskih voda. Smanjenje aktivnog sloja ne
ugrožava proizvodnju ved smanjuje produktivnu sposobnost zemljišta. To su još dobra
poljoprivredna zemljišta podesna za obradu i širok izbor poljoprivrednih kultura. U slučaju
povedane vlažnosti pod uticajem podzemnih voda, zemljišta se mogu iskorišdavati kao vrlo dobre
livade. Povremeno pate od kratkotrajnih poplava. Ova b.k. se nalazi na severnim, južnim i
zapadnim padinama Avale u vidu traka ili manjih površina.
Zemljišta četvrte bonitetne klase karakterišu intenzivnije negativne pedološke osobine, jači
stepen izloženosti eroziji ili jači uticaj podzemnih i površinskih voda. U ravnici ili na blagim
nagibima to su zemljišta sa neregulisanim vodnim režimom koja zahtevaju popravke. U nekim
može dodi i do procesa zaslanjivanja. Na području razvijenog reljefa zemljišta su sa srednje
13
dubokim aktivnim slojem ili težeg mehaničkog satstava. Ova bonitetna klasa zahteva efikasniju
agrotehniku, melioraciju, kao i zaštitu od erozije i poplavnih voda. Najviše se nalazi na južnom delu
područja, a ima je i sa obe strane potoka Pariguz i južno od potoka Krušik do Resnika.
Zemljišta pete bonitetne klase predstavljaju kisela zemljišta različitog mehaničkog satava,
najčešde glinuše. U ravnicama su plitkog aktivnog sloja, pate od suvišnih voda, a na nagibima su
izložena brazdastoj eroziji što je slučaj i na širem području. Uzan je izbor načina njihovog
iskorišdavanja. Na području se nalazi više manjih površina a vedi deo ove klase se nalazi na istočnoj
padini Avale.
Zemljišta šeste bonitetne klase predstavljaju slabije varijetete prethodne grupe. Zemljišta
su strmih nagiba, plitka, često skeletoidna i izložena eroziji. Izbor kultura je vrlo sužen, a oranice su
veoma slabe pa ih treba napuštati. Ova klasa se nalazi na Avali uglavnom iznad 300m N.V. i duž
Vranovačkog potoka i potoka u jugo-zapadnom delu područja.
Zemljišta sedme bonitetne klase predstavljaju plitka skeletna zemljišta, različitog
mehaničkog sastava, pored reka izložena redovnim poplavama, a na nagibu eroziji vodom, često i
vetrom. Ovde spadaju i zaslanjena i alkalizovana zemljišta. Na području je ova klasa njamanje
rasprostranjena i nalazi se oko Stepašinovačke kose i oko vodotoka u južnom delu područja.
Na području Resnika proizvodna sposobnost tipova zemljišta u ravnijim delovima je veda od
onih koj su zastupljeni na padinama Avalskog brda, što se može zaključiti pratedi bonitetne klase
ali i po načinu korišdenja zemljišta.
Prilikom planiranja korišdena je uobičajnu podelu da se zemljišta do IV b.k. mogu koristiti za
poljoprivredu. Zemljišta od V do VII b.k. se koriste uglavnom za pošumljavanje. Za izgradnju i
rekreaciju mogu se koristiti svi tipovi zemljišta osim zemljišta I b.k. koje je isklučivo namenjeno
poljoprivredi, ali ono na lokaciji nije prisutno. Pritom treba imati u vidu da su za ovu namenu
poželjnija zemljišta viših bonitetnih klasa. Zemljišta VIII b.k. su jalovišta i zahtevaju rekultivaciju i
renaturalizaciju, ali ni ona na istraživanom području nisu prisutna.
2.5.3. Ugroženost zemljišta erozijom i vodom
Erozija je svaka promena u zemljišnom pokrivaču izazivana radom vode i vodenim talogom,
vetrom, kada se naziva eolska erozija ili ledom kada se naziva glacijalna erozija. Erozija može biti
izazvana i čovekovim delatnostima.
Činioci erozije su: pad terena, hidrografska mreža, podloga, klima, biljni svet, čovek preko
načina korišdenja zemljišta, mera zaštite i slično.
Klima favorizuje eroziju naročito u toku proleda i leta kada se pojavljuju pljuskovi i grad.
Ako za relativno kratko vreme padne više od 20mm vodenog taloga, sva voda ne uspe da se upije u
zemljište, ved otiče po površini izazivajudi eroziju. Ovome mnogo doprinose okopavine, s obzirom
da one pokrivaju zemljište krajem juna ili jula, pa je zemljište nezaštideno maja i juna, kada inače
ima najviše padavina, pa treba razmišljati o promeni načina korišdenja zemljišta na nagibima ili
njegovom prilagođavanju kako bi se ove pojave izbegle. Oranice ukoliko se i nalaze na nagibima
trebalo bi postavljati i orati paralelno sa izohipsama, kako bi se erozija ublažila.
Vegetacija nejednako štiti zemljište od erozije. Ona je suviše potisnuta sa nagiba. Ovo se
prvenstveno odnosi na šumu koja je okrčena zbog širenja naselja. Hrastova šuma vrlo slabo štiti
zemljište od spiranja, dok okopavine štite najlošije. Krmno bilje i zatravnjeni vodnjaci su u ovom
slučaju najbolji vid zaštite od erozije.
Oblici erozije na širem području Resnika se mogu podeliti na: neerodirana zemljišta,
zemljišta sa slojevitom erozijom i brazdasta erozija koja se deli na slabije i jače brazdastu.
Neerodirano zemljište izdvojeno je na ravnom terenu gde nema vidljivih znakova
površinskog oticanja vode. Pojavljuje se i u dolinama reka i potoka. Ipak i na ovim terenima
pojavljuju se specifični erozioni procesi kao što je erozija rasprskavanja, erozija barica i erozija
plodnosti. Neerodirano zemljište je najviše zastupljeno u dolini Topčiderske reke a ima ga i u
manjim površinama oko potoka Krušik, Pariguz i Gladovačkog i kod Stepašinovačke kose.
14
Slojevita erozija se pojavljuje svuda na nagibima u doba jačih padavina ili topljenja snega.
Tada se na površini zemljišta pojavljuju manje brazde koje se lako zaravnjuju, ved pri prvoj obradi,
pa je to jedan od glavnih razloga zašto se ovaj vid erozije teško uočava naočito ako su radovi
izvođeni posle kiše. Smatra se da je ovaj vid erozije najopasniji vid odnošenja zemljišta, jer je
veoma rasprostranjena, a slabo uočljiva. Uzroci slojevite erozije su brojni, kao na primer izraženi
mikroreljef, česte olujne kiše čiji je intenzitet takav da zemljište nije u stanju da upije vodu, naglo
otopljavanje snega u prolede, česta zamrzavanja i kravljenje zemljišta u prolede i jesen,
rasprašivanje strukture obradom u suvo i vlažno vreme kao i pod uticajem kišnih kapi. Na širem
području obuhvata vede površine oko Pinosave i Resnika i na zaravnjenim terenima između njih
kao i manje površine na terenima sa nagibom do 15%.
Brazdasta erozija se javlja u dva vida, kao slabija i jače brazdasta, te je tako izdvojena i na
kartama. Ovaj vid erozije karakteriše pojavljivanje brazda, posebno u donjoj tredini parcele na
nagibu. Zapravo, nezaštidenjo zemljište podleže ovoj eroziji u vreme jakih kiša. Ona je uočljiva
posebno uprolede i jesen na oranicama pod kukuruzom i u vinogradima. Dejstvo i odnošenje
zemljišnih čestica je mnogo vede nego kod slojevite erozije, jer je veda količina zemljišnih čestica i
mikroagregata koji prelaze u suspenziju i bivaju odneti niz nagib što dovodi do smanjivanja
humosno-akumulativnog horizonta. Ovaj vid erozije predstavlja ozbiljniji vid erozije, jer odnosi
zemljište i jako ugrožava njive, često i vinograde. Brazde su ved dosta velike i duboke, pa je teško
zaravnati obradom i na oranicama se jasno uočavaju. Njihov broj i dubina zavisi od osobina
zemljišta, nagiba, veličine parcle i vrste vegetacije. Na nezaštidenim zemljištima, dubina i širina
brazda je podjednaka i vremenom se produbljuju i proširuju i pretvaraju u vododerine. Ovo se
dešava naročito u donjim uslovima parcele. Jače brazdasta erozija se javlja na celoj površini
planine Avale i oko svih potoka, osim Krušika gde se javlja slabije brazdasta. Slabije brazdasta se
uglavnom javlja se oko jače, pa brazdasta erozija uopšte zauzima oko 60% područja.
Reljef šireg područja je brdovit i brežuljkast. Oko Pinosave na 300-350 m N.V. i Avale, bi se
očekivao najvedi stepen erozije, međutim stepen se znatno smanjuje korišdenjem pravilnih mera
borbe.
Hidrografska mreža na terenu je vrlo razvijena. Tu se nalazi više reka i mnogobrojni potoci
koji duboko usecaju korita u trošne neogene sedimente. Na taj način se stvaraju strmi nagibi čak i
tamo gde je reljef brežuljkast i odsustvuju veda brda. Obale vodotoka su najčešde obrađene pa to
čini razvijeniju eroziju na njima.
Podloga je takođe značajan činilac erozije na širem području Resnika. Neogene tj.
Tercijarne gline i ilovača su nepropustljive i zato voda koja se proceđuje gravitaciono kroz
zemljište, ne ponire u dublje slojeve zemljišta, ved se skuplja iznad nepropusnog a ispod
pedološkog sloja i krede se u pravcu susednih potoka, stvarajudi pritom povoljne uslove za klizanje
zemljišta, odnosno stvaranje klizišta. Terenima sa kompaktnom podlogom, kao što je serpentin i
druge čvrste stene, erozija stvara teškodu jer se zemljište na njima sporije obnavljaju. Na
rastresitim podlogama, npr. les ili tercijarnim sedimenti, problem obnavljanja takvih terena je
jednostavaniji.
Na širem području Resnika sredu se tereni gde je erozija zemljišta došla do punog izražaja.
To predstavlja veliki problem i namede se potreba intervencije. Na tim terenima problem
predstavlja uglavnom erozija vodom, a znatno ređe se pojavljuje erozija vetrom.
2.6. Flora i fauna
Vegetacija šireg područja Resnika i Avale pripada svezi Quercion farnetto, tačnije zajednici
Quercetum farnetto-cerris. Šuma sladuna i cera je najšire rasprostranjena zonalna zajednica u
Srbiji, a izrazito je karakteristična za Šumadiju.
15
Sastojine su uglavnom izdanačkog porekla, manjih visina i srednjeg sklopa sa dobro
izdiferenciranim i bogatim spratovima drveda, žbunja i preizemne flore.
Zbog čestih seča, nastalih zbog povedanja površina za poljoprivredu, šume su uglavnom
iskrčene što je slučaj i na istraživanom području. Često se na iskrčenim površinama šuma sadi
alohtona i invazivna vrsta Robinia pseudoacacia - bagrem, koji brzo raste i potiskuje prirodnu
vegetaciju a koristi se za ispašu pčela, kao drvna građa za pritke u vodarstvu i vinogradarstvu, kao i
za izradu stubova i letvi prilikom ograđivanja bašti. Osim seče ove šume su, zbog blizine naselja,
izložene i drugim nepovoljnim uticajuma kao što su sečenje badnjaka, brst koza i drugih domadih
životinja.
Ove šume su osetljive na otvaranje sklopa jer se u stadijumu degradacije od niske šume
stvara šikara, a u poslednjem stadijumu gube se i žbunovi i nastaju travne formacije.
Vegetaciju Avale čine najvedim delom šume hrasta i znatno manje šume predplaninske
bukve. Tu su takođe i šumske kulture crnog i belog bora, zatim duglazije, kao i kulture bagrema.
Ukupna površina pod šumom na području je oko 930ha a u okviru zaštidenog prirodnog dobra
ulazi 489ha.
Livadska vegetacija uglavnom zauzima južne padine u zoni hrastovih šuma i vlažnih livada
koje se nalaze oko Topčiderske reke i na mestima vedih vodotoka. Ukupna površina pod livadama
je oko 165ha.
Bogatstvo živog sveta se najbolje ilustruje preko zaštidenog prirodnog dobra Avale, koje je i
najvedi prirodni resurs istraživanog područja. Živi svet Avale čine: 21 vrsta lišajeva, 597 biljnih
vrsta, 8 vrsta herpetofaune, 67 vrsta ornitofaune i 16 vrsta sisara.
Zbog bogatog životinjskog fonda na ovoj lokaciji postoji dva lovišta. Lovište "Avala" na
14849ha i lovište "Topčiderska reka" koje se prostire u opštinama Rakovica i Čukarica i izlazi van
granica područja. Od krupne divljači lovi se srna, a od sitne uglavnom zec, fazan, poljska jarebica i
prepelica. Ova divljač je zaštidena lovostajem.
Prisustvo životija u predelu je veoma važno jer govori o kolebanju sredine. Ako vrste koje
su autohtone nestanu, to znači da se sredina značajno promenila. Ovaj scenario se treba
izbegavati. Na području je velik deo staništa vremenom iskrčen o čemu je bilo reči (poglavlje 1.1.)
pa je umrežavanje i obnova staništa neophodna. Pri ovome se treba uvažiti da je osnovni interes
Srbije očuvanje i unapređenje bogatog biološkog diverziteta sadržanog pre svega u šumskim
ekosistemima.
2.7. Socio-ekonomske i kulturne prilike
Resnik, Pinosava i Beli potok su prigradska naselja koja administrativno pripadaju
beogradskim opštinama Rakovica i Voždovac i nalaze se u podnožju Avalskog planinskog masiva.
Poslednjih godina postoji inicijativa da se osnuje opština Avalski venac, koji obuhvata podavalska
naselja Ripanj, Beli potok, Pinosavu, Zuce, Vrčin i eventualno Resnik.
Resnik, Pinosava i Beli potok zajedno imaju oko 35000 stanovnika.
Resnik je u više navrata naseljavan o čemu je bilo reči u istorijatu (poglavlje 1.1.). Između
"doseljenika" i stanovnika koji su "starosedeoci" postojalo je mnoštvo kulturoloških razlika koji su
proisticali zbog različite nacionalnosti, vere i različitih podneblja iz kojih su dolazili. Ove razlike se
vremenom sve manje osedaju usled ubrzane urbanizacije svih krajeva grada.
U Resniku danas živi nekoliko hiljada izbeglih i raseljenih lica. Mnoge porodice još uvek žive
u radničkim barakama. Od njih, svega 10% odraslih osoba ima stalno zaposlenje.
Glavna privredna aktivnost stanovništva je nekada bila poljoprivreda, a danas sve vedi broj
ljudi gravitira prema Beogradu kao izvoru posla, dok se procenat zemljoradnika sve više smanjuje.
Jedan od glavnih izvora posla bila je i rakovička industrija koja je sada u lošem stanju. U Resniku
postoji veliki broj samostalnih trgovinskih i zanatskih radnji.
16
Na širem području od javnih ustanova, postoji dve osnovne škole, dva obdaništa i dva
zdravstvena centra. Od toga je po jedna ustanova u Resniku a druga za naselja Pinosava i Beli
potok. Šire područje Resnika nema srednju školu ni fakultet. U blizini Resnika se nalazi i manastir
Rakovica, koji je podignut u XIV veku u stilu Moravske škole.
Od sportskih objekata u donjem Resniku se nalazi stadion FK "Resnik", koji postoji od 1930
godine. Uz nedostatak sportskih trena, rekreacija na području se spontano razvijala. U Avala gradu
se redovno održavaju igre bodanja koju su doneli doseljenici iz Dalmacije. U Resniku se takođe,
održavaju i turniri iz stonog tenisa. U okolini se nalazi akumulacija Pariguz. Danas se ovo jezero
koristi za ribolov, ali ga meštani u toplim mesecima koriste za kupanje.
Društvena aktivnost nije na zadovoljavajudem nivou. U starom centru Resnika nalazi se
kulturno-umetničko društvo Mladost, koje izvodi tradicionalne pesme i igre sa ovih prostora.
Nekada je tu postojao i bioskop, koji ved dugi niz godina nije u funkciji. Takođe postoji i kulturnoumetničko društvo Avala.
Najvedi kulturno-istorijski značaj području ima planina Avala jer se na njoj nalazi nekoliko
zaštidenih spomenika kulture. Spomenik Neznanom junaku, koji se nalazi na mestu nekadašnjeg
grada Žrnov. Spomenik Vasi Čarapidu, srpskom ustaniku iz Belog Potoka, na severoistočnim
padinama Avale. Tu se nalazi i prvi planinarski dom u Srbiji: "Mitrovidev dom", koji je proglašen za
spomenik kulture. Iz istog perioda potiče i hotel "Avala" koji je takođe spomenik kulture. Novijeg
datuma su spomenik Ruskim veteranima i televizijski toranj na Avali, koji je ponovo podignut 2009.
godine. Toranj osim kao predajnik, služi i kao restoran. Treba spomenuti i rasadnik u podnožju
Avale koji ima dugu tradiciju.
Avalu preseca jednosmeran, asfaltni kružni put dužine oko 9km koji je jedini put za
motorna vozila na području PIO "Avala", dok organizovanih parking mesta ima uz turističke
objekte hotela "Avala", hotela "Beograd", planinarskog doma "Čarapidev brest" i restorana
"Mitrovidev dom".
Avalsko područje je tradicionalno u turističko-izletničkoj funkciji i uz prisustvo prirodnih
retkosti i lepota, spomenika, hotela i drugih lokaliteta predstavlja turistički potencijal koji treba
adekvatno zaštiti i opremiti za upoznavanje sa najširom javnošdu.
2.7.1. Postojedi način korišdenja zemljišta
Određivanje postojedeg načina korišdenja zemljišta se u ovom slučaju može izjednačiti sa
određivanjem tipova predeonih elementa.
Predeoni element je osnovni, relativno homogen, ekološki element ili jedinica, bez obzira
da li je prirodnog ili antropogenog porekla, koja se jasno razlikuje od svoje okoline. Za izdvajanje
predeonih elemenata korišdena je međunarodna klasifikacija Corine landcover. Kao minimalna
površina za izdvajanje, uzeta je površina od 2 hektara.
Na širem području Resnika javlja se deset tipova predeonih elementa sa slededim udelom u
području:
1. Diskontinualno urbano tkivo – 10,5%
2. Industrijske i komercionalne jedinice – 0,3%
3. Putna mreža i pripadajude tlo – 1,0%
4. Oranice koje se ne navodnjavaju – 50,8%
5. Vinogradi – 2,5%
6. Vodnjaci i plantaže bobičastog voda – 1,3
7. Pašnjaci i livade – 6,4%
8. Kompleks obradivih površina – 3,2%
9. Lišdarske šume – 23,6%
10. Objekti za sport i rekreaciju – 0,3%
Na datoj lokaciji, primeduje se velika raznovrsnost predeonih elemenata, što je tipično za
prigradska naselja velikih gradova, pa se za ovakavo područje, u ovoj razmeri, kaže da je
17
heterogeno. Heterogenost predela utiče na biotičku raznovrsnost, tako što smanjuje broj
kapitalnih autohtonih vrsta i dovodi do njihovog iščezavanja, a sa druge strane može povedati
lokalnu biotičku raznovrsnost donosedi mnoge alohtone i kosmopolitske vrste u rubnim zonama
oko predeonih elemenata, utrinama i ugarima. Heterogenost predela deluje na smanjenje
kontinualnog kretanja što takođe doprinosi nestajanju životinjskog sveta. S obzirom da je ovo
područje nekada bilo celo pod šumom, može se zaključiti da se njegovom heterizacijom smanjuju
kapitalne unutrašnje vrste koje traže vedi životni prostor, odnosno vede stanište pa se u planu
predela o ovom problemu mora voditi računa. Ovo se može popraviti pošumljavanjem i
formiranjem ekoloških mreža.
Oranice odnosno poljoprivredna proizvodnja takođe ima veliki uticaj na ovo područje. Osim
što drastično menja njegovu sliku, ima uticaj i na zagađenje voda, iščezavanje nekih vrsta flore i
faune i na razaranje ekosistema. Favorizacija monokultura umanjuje stabilnost predela i čini ga
zavisnim od čovekove delatnosti. Ukoliko ona izostane, odnosno ako ljudi prestanu da se bave
poljoprivredom što je za istraživano područje sve češdi slučaj, predeo de se sporo oporavljati, i da
bi se vratio u prvobitno stanje ili neki drugi stabilni stadijum prodi de dug period. Sa druge strane
neophodnost poljoprivredne proizvodnje je uslovljena povedanju broja stanovnika na području i u
njegovoj okolini.
Najvedi procenat šume se nalazi na Avali i južnom delu područja, što zapravo predstavlja
završetak šumske zajednice koja se javlja na području "Šumadije". Ovo je sa ekološkog, naučnog,
kulturnog i turističkog aspekta najvredniji predeoni element. Sa Avale se protežu ostaci šumske
vegetacije u vidu trakastih i strim koridora, koji u ovom slučaju ublažuju eroziju, s obzirom na
strme nagibe, koji se nalaze na obroncima ove planine. Šume se javljaju i u vidu zasebnih manjih
parčadi koji su nastali krčenjem predhodne vegetacije koja se ovim predelom prostirala.
Diskontinualno urbano tkivo se javlja u vidu prigradskih naselja koja su međusobno
udeljena manje od 3 kilometara. Naselja su izgrađena pretežno od niskih jednoporodičnih kuda, sa
manjim ili vedim placem okolo, u čijem se okviru nalazi bašta sa vodem, povrdem ili travnatom
vegetacijom.
Pašnjaci i livade se nalaze oko lokalnih vodotoka kojih koji su veoma prisutni na području.
Najveda livada je oko Topčiderske reke, a ovo je ujedno i najravniji i najniži deo područja pa je ona
izložena povišenoj vlazi.
Na potezu zapad-jugozapad je kao poseban predeoni element izdvojena železnička stanica,
koja ima velik značaj za ovo područje u ekonomskom ali i u ekološkom smislu.
Kompleksi obradivih površina su uglavnom smešteni uz naseljena mesta. Predstavljaju veda
imanja sa različitim zasadom ili više manjih jednogodišnjih useva, pašnjaka ili stalnih zasada koji se
nalaze jedni pored drugih. Pored nabrojanog na lokaciji se zapažaju i "vrtovi", tj. posebno uređeni
zasadi sa komercionalnim biljkama.
Prema Corini ladcover u objekte za sport i rekreaciju spadaju i parkovi ili sređene zelene
površine koje nisu opkoljeni urbanom zonom. Na vrhu Avale se nalazi spomenik "Neznanom
junaku" oko koga je uređena površina, pa je ovaj predeoni elemenat svrstan u napomenutu
kategoriju.
Između tri najveda naselja smešten je institut za hidraulička ispitivanja. Iako spada u
industrijske i komercijalne jedinice institut nije zagađivač.
Vedi vinogradi i vodnjaci su raspoređeni uglavnom na južnom i istočnom delu područja, ali
se neki manji nalaze i u zapadnom delu oko naselja Resnik i Pinosava.
Od linijskih elemenata izdvaja se pruga Beograd-Požarevac na severnoj granici i BeogradNiš uz južnu granicu područja, na kojoj se nalazi železnička stanica "Resnik". Paraleno sa prugom
Beograd-Požarevac prolazi kružni put koji je GUP-om predviđen za glavnu obilaznicu oko
Beograda. Kroz područje prolazi i magistralni put za Mladenovac, i lokalni putevi koji povezuju
naselja Resnik, Pinosavu, Bele vode i Zuce. Napomenute pruge i putevi su značajni za
funkcionisanje područja. U ekološkom smislu oni mogu predstavljati barijere pri kretanju faune,
18
biti izvor zagađenja i buke i narušavati sliku predela. Pozitivne strane su što pomenuti putevi i
pruge čine predeo dostupnim, a to je osnova za razvoj turizma i rekreacije.
Područje je bogato manjim i vedim vodenim tokovima, koji čine bogatstvo ovog prostora i
imaju velik ekološki i potencijalni turistički značaj. Njegov najvedi vodeni tok je Topčiderska reka
koja protiče kroz jug i jugozapad područja. Od potoka najznačajniji su, idudi od Resnika ka Avali,
Pariguz, Krušik, Vranovac i Gladovački.
Karta postojedeg načina korišdena zemljišta služi kao uvid u stanje područja iz koga se
mogu predvideti i zaključiti njegove tendencije, pravci i tokovi kretanja i njegovo opšte
funkcionisanje kao i međusobni odnosi između različitih načina korišdenja zemljišta koji mogu biti
pozitivni ili negativni. Ova karta ima značajan doprinos u kulturološko-socijalnom i ekonomskom
smislu jer pokazuje stepen uticaja čoveka u predelu i njegove potrebe, a koristi se i u vrednovanju
područja za poljoprivredu, rekreaciju i izgradnju.
2.8. Određivanje tipa predela i uticaja na području
Predeo se definiše kao prostor iste makroklime, iste ili slične geomorfologije sa skupom
ekosistema koji se ponavljaju kroz prostor i koji su međusobno u interakciji. Ovakvi ekosistemi čine
obrazac predela, a njihovi uzajamni odnosi njegov karakter. Svaki predeo je izložen grupi
karakterističnih uticaja pa svaki predeo ima svoj režim poremedaja i stabilnosti. Minimalna širina
predela je 1km.
Evropska konvencija o predelu ističe da predeo ima značajnu ulogu u javnom interesu u
oblasima kulture, ekologije, životne sredine i na socijalnom planu, kao i da predstavlja značajan
potencijal za privredne delatnosti i konstituiše resurse pogodne za ekonomske aktivnosti čija
zaštita, gazdovanje i planiranje može da doprinese ostvarenju novih radnih mesta.
Planiranjem utičemo na strukturu i komponente predela pa je iz tog razloga potrebno
uočiti njegovo sadašnje stanje, jer nam ono daje smernice i ukazuje način kojim se u bududnosti
treba ophoditi pri njegovom planiranju.
Izdvajanje predela izvršeno je descedentnim pristupom a određivanje njegovog tipa
direktnom metodom. Za ove potrebe korišdeni su do sada prikupljeni podaci sa posebnim osvrtom
na klimatske, geološke i orografske karakteristiki i način korišdenja zemljišta (poglavlja 2.1., 2.3.,
2.4. i 2.7.1.). Određivanje tipa predela izvršeno je prema stepenu antropogene modifikacije. Prema
ovoj podeli postoji pet osnovnih tipova: Prirodni predeo, koji je sa zanemarljivim čovekovim
uticajem, predeo blizak prirodnom, kultivisani, suburbani i urbani predeo, koji je u potpunosti
nastao i održava se pod kontrolom čoveka i u kome nema ostataka prirodnog porekla. Svaki od
navedenih tipova predela ima svoju strukturu, funkcionosanje i promene.
Na širem području mogu se izdvojiti dva predela.
Prvi predeo obuhvata prostor pobrđa sa nadmorskom visinom ispod 250m. Zemljište je
pretežno gajnjača boljeg boniteta na poluvezanim i jednim delom na čvrsto vezanim stenama.
Ovde vladaju deluvijalni i eluvijalni precesi i erozija je manje izražena osim u južnom delu područja.
Od predeonih elemenata najzastupljeniji su oranica i naselja. U ovom predelu javljau se i traksti
koridori koji su ostaci prirodne vegetacije a to su livade, pašnjaci i šume. Kompleksi obradivih
površina, vinogradi i vodnjaci su u vidu manjih parčadi. Poreklo elemenata je vezano za čoveka.
Elementi su sađeni, sejani ili izgrađeni, a pomenuti koridori su ostaci nekadašnjih resursa.
Prema tipu ovakav predeo je kultivisani, jer je u njemu najviše zastupljena poljoprivredna
proizvodnja, s obzirom da pored oranica sadrži vinograde, vodnjake i povrtnjake. U predeo se
uključuju i suburbana naselja jer nemaju dovoljnu širinu da bi se izdvojila kao posebni predeo.
Matrica predela je "oranica koja se ne navodnjava" i određena je prema kriterijumima "najbolja
povezanost" i "najveda zastupljenost" jer zauzima oko 70% predela.
19
U šumadijskom regionu kultivisani predeli su bili sa tradicionalnom agrikulturom, koji pored
oranica sadrže vedi procenat vodnjaka u čijem su se nastavku nadovezivala polja za ispašu stoke.
Modernizacijom poljoprivrede i krčenjem šuma u nekim delovima dolazi do grupacije oranica i
intenziviranja poljoprivrede što je bio slučaj i u ovom predelu. U predelu koji smo definisali kao
kultivisan u poslednje vreme se poljoprivredna proizvodnja sve više napušta, a urbanizacija je
pojačana zbog povedanja broja stanovnika u području i širenja Beograda, pa čovek i na ovom
prostoru vrši suburbanizaciju predela.
U planiranju treba uvažiti karakter kultivisanih šumadijskih područja i tendenciju ka
suburbanim predelima Beograda, jer je ovaj predeo na granici ova dva regiona.
Kao drugi predeo izdvaja se prostor avalske šume koji se prostire od Avale prema jugozapadu područja. Predeo se nalazi na čvrsto vezanim stenama, sa razvijenim reljefom i nagibima
od 15% do 40%. Zemljište je lošijeg kavaliteta sa izraženom pretežno brazdastom erozijom.
Oko 90% ovog predela prekriveno je šumom kojom se gazduje, uključujudi i PIO "Avala".
Prema stepenu antropogene modifikacije ovo je predeo blizak prirodnom. Matrica ovog predela je
lišdarska šuma i određena je prema kritrijumima "najbolja povezanost" i "najveda zastupljenost", a
pored toga ona ima i najvedi uticaj na predeo i njegovu stabilnost jer je šuma krajni stadijum
sukcesija fitocenoza ovog područja. Matrica ima malu poroznost, pa je ovaj predeo prilično
homogen što ga čini izvorom i mestom očuvanja biljnih i životinjskih vrsta o čemu je ved bilo reči
(poglavlje 2.6.). Ova šuma ima važan ekološki i kulturno istorijski značaj i predstavlja pravi resurs
sredine celog šireg područja.
Pri daljem planiranju treba težiti očuvanju ovog predela i njegovim povezivanjem sa
okolinom na mestima gde je to opravdano i mogude.
Zbog različitih karaktera, uticaja i važnosti ova dva predela, prema njima se tokom
planiranja treba ophoditi kao prema dve različite celine, ali se takođe treba potruditi da se njihov
sociološki, ekološki i ekonomski aspekti međusobno usklade radi pravilnog razvoja celog područja.
3. ANALIZA VREDNOVANJA POGODNOSTI - DIJAGNOZA PODRUČJA
Radi potreba planiranja šire zone Resnika i SWOT analize za užu zonu Resnika izvršena su
vrednovanja za poljoprivredu, rekreaciju i izgradnju, kao delatnosti koji imaju veliki značaj za razvoj
nekog područja. Kao što je ved navedeno u metodologiji, vrednovanje područja obavljeno je
kvantitativnim modelom po Kistneru za poljoprivredu, po Kimštedu za rekreaciju i po Bogunovidu
za izgradnju.
Metode zahtevaju korišdenje rastera kao površinske jedinice, pa je urađena raster mreža sa
poljima 500m x 500m. Svako polje raster mreže je na kartama određeno u horizontalnom položaju
abecednim slovima i u vertikalnom brojevima, čijim presecanjem se dobija njegova lokacija.
3.1. Vrednovanje pogodnosti za poljoprivredu
Na karti je prikazano tri različite kategorije pogodnosti površina za poljoprivredu.
1. Povoljne površine za poljoprivredu
2. Uslovno povoljne površine za poljoprivredu
3. Nepovoljne površine za poljoprivredu
20
Kategorije su dobijene na osnovu rezultata dobijenih prema formuli za izračunavanje
pogodnosti koja glasi:
P = B x T x F x Nk x Nb
Gde je: B - bonitet zemljišta, T - prosečna temperatura u vegetacionom periodu, F - Količina
padavina u vegetacionom periodu, Nk - Način korišdenja zemljišta i Nb - nagib terena.
Temperatura i količina padavina su konstante za celo područje, pa su glavni ograničavajudi
faktori bonitet zemljišta, nagib terena i način korišdenja zemljišta. Od toga se kao isključujudi
faktori javljaju zemljište preko V bonitetne klase i zemljišta na kojima je naselje ili šuma i vodene
površine.
Iz vrednovanja uočava se da je oko 70% područja nepovoljno za poljoprivredu. Uzrok tome
je u najvedoj meri nepogodan način korišdenja zemljišta u vidu šume i naselja kojima na području
pripada oko 40%.
Uslovno povoljno za poljoprivedu je oko 30% područja i to su uglavnom manje strmi tereni
sa pogodnijim bonitetom zemljišta, koji se ved koriste za ekstenzivnu ili intenzivnu poljoprivredu i
nalaze se u blizini vodotoka koji povremeno služe za navodnjavanje.
Postupak računanja i dobijanja rezultata, nalazi se u prilogu elaborata.
3.2. Vrednovanje pogodnosti za rekreaciju
Na karti je prikazano četiri različite kategorije pogodnosti površina za rekreaciju.
Vrlo povoljne površine za rekreaciju
Povoljne površine za rekreaciju
Uslovno povoljne površine za rekreaciju
Nepovoljne površine za rekreaciju
Kategorije su dobijene na osnovu rezultata dobijenih prema formuli za izračunavanje
pogodnosti koja glasi:
V = (Ri + Re + Ng) x K/100
1.
2.
3.
4.
Gde je: Ri – dužina ivica šuma i voda, Re – vrednost reljefa, Ng - Način korišdenja zemljišta i
K – faktor klime koji je konstantan 1,11.
Ri – dužina ivice se računa kao zbir Rg i Rw tj. ivičnog faktora za vodu i šumu. Rg i Rw su
proizvodi između izmerene vrednosti dužine ivice šume ili vode bilo reke ili jezera i težinskog
faktora koji je za vodu 3 a šumu 1. Polja koja nemaju ivicu imaju Ri = 0. Ovim se postiže
naglašavanje kontrasta u predelu kao izvor dinamičnije slike predela i vede mogudnosti.
Računanje vrednosti reljefa (Re) se izvodi na osnovu tabele koja je prikazana u prilogu
elaborata. Sa vedim površinama strmih terena vrednost polja se povedava, jer se time povedava i
energija reljefa što pruža izvor različitih mogudnosti za ekstremne i druge sportove vedih napora
kao npr. paraglajding, sankanje, skijanje i sl..
Način korišdenja zemljišta ima mali doprinos u vrednovanju, a prednost se ipak daje
poljima u kojima se nalaze vedi vodotoci, šuma ili neplodno zemljište koje se može iskoristiti za
rekreaciju.
Iz vrednovanja se zapaža da je područje vrlo raznoliko po pitanju povoljnosti za rekreaciju
sa malim razlikama u procentima zastupljenosti između kategorija. Može se zaključiti da je oko
60% područja nepovoljno ili uslovno povoljno za rekreaciju, na mestima sa manjom visinskom
razlikom i mestima bez ivičnog efekta. Povoljne zone za rekreaciju su oko vedih vodotoka sa
razvijenim reljefom što je prema ovom vrednovanju imalo i vedi uticaj.
Postupak računanja i dobijanja rezultata, nalazi se u prilogu elaborata.
21
3.3. Vrednovanje pogodnosti za izgradnju
Na karti je prikazano četiri različite kategorije pogodnosti površina za izgradnju.
1. Povoljne površine za izgradnju
2. Prosečno povoljne površine za izgradnju
3. Nepovoljne površine za izgradnju
4. Vrlo nepovoljne površine za izgradnju
Kategorije su dobijene na osnovu rezultata dobijenih prema formuli za izračunavanje
pogodnosti koja glasi:
V=d+n+h+e+b+i
Gde je: d - dostupnost, n - nagib, h - visinska razlika, e - ekspozicija terena, b - bonitet
zemljišta i i - tip predeonih elemenata (način korišdenja).
Svi elementi koji ulaze u sastav vrednovanja imaju podjednak uticaj.
Dostupnost se određuje na osnovu udaljenosti polja koje se vrednuje, od naseljenog mesta.
Pa polja koja u sebi sadrže naseljeno mesto ili se se njim graniče imaju vedu vrednost.
Vrednovanje pokazuje da je preko 60% područja nepovoljno ili vrlo nepovoljno za
izgradnju. Ovo se može opravdati prisustvom šume i plodnog zemljišta što su ograničavajudi faktori
i vedim visinskim razlikama i padu terena u istočnom i centralnom delu područja. Povoljne i
prosečno povoljne površine za izgradnju se nalaze u severnom i severozapadnom delu oko naselja
Resnik i Pinosava.
Postupak računanja i dobijanja rezultata, nalazi se u prilogu elaborata.
3.4. Ček liste
Izlaskom na teren uz pomod unapred pripremljene ček liste, utvrđeno je učešde različitih
predeonih elemenata i estetskog i vizuelnog kvaliteta predela.
Identifikacija elementa i kvaliteta predela izvršena je iz čovečije perspektive, odnosno "sa
zemlje".
Učešde predeonih elemenata je određivano kroz identifikaciju formi reljefa, poljoprivrednih
površina, livada, pašnjaka, utrina, šuma i drveda, voda i obala, linijskih elemenata, rekreacionih
elemenata kao i vizura i manjih ili vedih tačaka u predelu u vidu pojedinačnih objekata ili naselja.
Za sve nabrojane elemente određivana je upadljivost u predelu i pozitivan ili negativan doprinos
koji element može imati.
Određivanje estetskog i vizuelnog kvaliteta zasnivalo se na utisku koji je kao i u
prethodnom slučaju subjektivan. U estetskom kvalitetu posmatrana je razmera prostora,
otvorenost, raznovrsnost, tekstura, forma, pokret odnosno dinamičnost, kolorit, ravnoteža i šema
prostora odnosno predeoni odnos elemenata. Za vizuelni kvalitet posmatran je identitet prostora
odnosno retkost, sigurnost, divljina, privlačnost, bliskost, upravljanost i produktivnost.
Iz ček liste su se potvrdile neke ranije analizirane osobine, ali su se otkrile i određene nove
osobine predela koje se ne mogu doživeti iz kartografskih projekcije terena.
Zaključak potvrđuje da na istraživanom području dominira planina Avala, koja se iz okolnih
podavalskih naselja može u potpunosti sagledati bez velikih prepreka. Šuma se uočava na njenim
padinama i u vidu degradiranih ostataka, odnosno na prostoru je prisutno dosta šumaraka i
samoniklog šiblja koje u određenoj meri kvari utisak na prostoru, ali mu daje i raznovrsnost.
Vodeno ogledalo akumulacije Pariguz nije uočljivo iz Resnika, delom zbog brane, a delom jer se
nalazi u blagoj kotlini. Od linijskih pojava najvedi negativan doprinos na prostoru ima dalekovod,
22
koji je oko Resnika veoma uočljiv. Negativan doprinos imaju i napuštene poljoprivredne površine.
Vizure iz podnožja su srednje daleke i bliske. Razmerom prostora "upravlja" Avala.
Okruženje je uglavnom otvoreno, raznovrsno i srednje grube teksture. Forma je sa
kosinama i valovita. Prostor je miran, uravnotežen, organizovane šeme sa prigušenim bojama u
jesen a bogatog kolorita u prolede i leto. Osim vizure na avalski tornj koji ovom području daje
identitet, okolni prostor je uobičajan, ali nije dosadan. Sa aspekta sigurnosti on je udoban. Na
njemu se primeduje da je upravljan, narušen i proređene produktivnosti.
Popunjena ček lista se nalazi u prilogu.
4. KONCEPT RAZVOJA I UREĐENJA ŠIREG PODRUČJA RESNIKA
4.1. Koncept plana šireg područja Resnika
Na osnovu prethodno definisanih ciljeva (poglavlje 1.5.), analize i vrednovanja pristupljeno
je izradi koncepta razvoja i ureženja za šire područje Resnika.
Na konceptu plana raspoređeno je 10 zona i prelazne zone između njih.
Od postojedih predeonih elemenata zadržani su elementi koji odgovaraju karakteru
predela, koji mu mogu doprineti ili elementi čije uklanjanje nije realno, kao što su naseljena mesta.
Promene između postojedeg i planiranog načina korišdenja prikazane su u tabeli, a opis
svake zone je u daljem tekstu. Zona instituta za hidrološka ispitivanja nije posebno obrađivana jer
se on planom zadržava na postojedem mestu.
NAČIN KORIŠĆENJA ZEMLJIŠTA (predeoni
element)
Šuma
Pašnjaci i livade
Naselja
Oranice
Vinogradi
Vodnjaci
Kompleks obradivih površina
Rekreaciono-turistički objekti
Ostalo
POSTOJEĆE KORIŠĆENJE ZEMLJIŠTA
KORIŠĆENJE ZEMLJIŠTA PREDVIĐENO
KONCEPTOM PLANA
23,6 %
6,4 %
10,5 %
50,8 %
2,5 %
1,3 %
3,2 %
0,3 %
1,4 %
37,0 %
3,8 %*
14,0 %
7,1 %*
3,2 %
7,3 %
/
3,5 %
24,1 %**
* u kategoriji nisu uračunate prelazne zone
** kategoriji pripadaju i prelazne zone
4.1.1. Šume
S.R.Š. smatra prioritetom unapređenje stanja šuma kroz odgovarajudu obnovu, negu i
zaštitu postojedih i povedanja površine pod šumama pre svega pošumljavanjem goleti i za
poljoprivredu neproduktivnih i niskoproduktivnih zemljišta. Pri tome se imeđu ostalog uvažavaju
činjenice da je Srbija sa šumovitosti od 26,7% teritorije svrstana u Evropske države sa šumovitosti
nižom od prosečne. Alarmantan je i podatak da od svih šuma u Srbiji 45,7% spada u izdanačke i
degradirane šume prekinutog sklopa. Pri tome se treba podsetiti da je bogat biodiverzitet Srbije
23
uglavnom sadržan u šumskim ekosistemima i da su oni osnov zdrave životne sredine i ključni faktor
njenog očuvanja i unapređenja kao i stub održivog razvoja. (prema S.R.Š.)
Iz navedenih razloga šume su predeoni elementi koji su u potpunosti sačuvani na području.
To su ujedno i elementi sa najvedim planiranim proširenjem, zbog njene uloge u zaštiti od erozije i
klizišta, udara vetra, zaštiti vodotoka i podzemnih voda, pročišdavanju vazduha i pružanju staništa
mnogim vrstama i doprinosu očuvanju i proširenju autohtonog biodiverziteta. Šuma doprinosi slici
predela i povedava turističko-rekreativni potencijal područja.
Nove šumske zone planirani su na zemljištu IV, V, VI, i VII bonitetne klase, na nagibima
preko 15%, uglavnom oko vodotoka gde je erozija najizraženija. Sve šume su na zemljištu
nepovoljnim za poljoprivredu. Izuzetak je šuma severoistočno od Resnika, čija je uloga
prvenstveno zaštita od klizišta koje se nalazi u ovom delu i zagađenja vazduha koji dolazi od
industrijske zone u Rakovici, obilaznice i pruge.
Šuma je na području povedana sa 23,6% na 37% što iznosi oko 550ha nove šume.
Korist šume se ogleda i u socijalnom aspektu jer u njoj deluju raznovrsne interesne grupe
poput: proizvođača i prerađivača šumskih proizvoda, korisnika lovnog područja, lokalne zajednice i
stanovništva, vladine i nevladine organizacije i korisnici zdravstvenih i rekreacionih funkcija.
Povedanje šumovitosti područja opravdava i Kjoto protokol koji je ratifikovala vlada R.Srbije
i koji podržava pošumljavanje u svrsi smanjenja CO2 i drugih gasova koji utiču na povedanje
globalne temperature i zagađenja vazduha.
4.1.2 Pašnjaci i livade
Promena u prikazanom procentu zastupljenosti pašnjaka i livada se odnosi na postojede
površine. U prelaznim zonama (poglavlje 4.1.10.) se takođe planiraju pašnjaci i livade na mestima
gde za to postoje uslovi, pa de konačan procenat zastupljenosti biti vedi.
Vlažne livade uz topčidersku reku čine oko 200ha odnosno 80% svih pašnjaka i livada na
širem području. Izlaskom na teren utvrđeno je da je 70ha ove livade degradirano ili potpuno
uništeno proširenjem naselja Resnik.
Preostale livade i pašnjaci su sačuvani zbog raznovrsnosti staništa, doprinosu biodiverziteta
i slici predela kao i razvoju stočarstva. Stočarstvo je prema PPS pored vodarstva i vinogradarstva
osnovna delatnost ovog područja pa je očuvanje livada i pašnjaka opravdano i sa ovog aspekta jer
ih meštani koriste za ispašu stoke.
Zona livade uz topčidersku reku je u konfliktu sa prugom koja se prostire uz južnu ivicu
livade, pa je na određenim mestima neophodan zaštitni pojas u vidu živica i drvoreda.
4.1.3. Naselja
Sadašnja površina pod naseljem ne odgovara površini prikazanoj na karti predeonih
elemenata koja prikazuje stanje iz 1969. godine. Izlaskom na teren utvrđeno je proširenje sva tri
naselja na području. Jedan deo Resnika danas čine moderni otvoreni blokovi sa zgradama odnosno
višeporodičnim stanovanjem.
Postojeda naselja se nalaze uglavnom na zemljištu II bonitetne klase i nagibima do 15%. To
su uglavnom naselja seoskog tipa gde se u okviru okudnica nalaze bašte.
Sobzirom na tendenciju porasta broja stanovnika Beograda i ved utvrđenih proširenja,
planom su ove promene podržane. Površina pod naseljem povedana je za oko 160ha. Njihovo
širenje je predviđeno na površinama prosečno povoljnim za izgradnju čime se naselja Pinosava i
Beli potok spajaju. Prilikom planiranja proširenja za oko 6% područja poštovan je agregacijski
model izgradnje koji je ekološki i ekonomski prihvatljiviji. To znači da se treba graditi oko ved
izgrađenih površina jer se tako sprečava degradacija drugih nenaseljenih delova područja i
olakšava se razvoj infrastrukture.
24
4.1.4. Oranice
Oranice koje su zauzimale 50,8% područja svedene su na ispod 10%, jer su parametri koji
se uzimaju u obzir za kvalitetnu poljoprivrednu proizvodnju na ovom području, veoma loši, što je
pokazalo vrednovanje područja. Oranice su zadržane na mestima gde je zemljište II i III b.k. na
gajnjači sa nagibom manjim od 15% i slojevitom erozijom zemljišta koja je slabijeg inteziteta, dakle
na mestima gde se može ostvariti dobra produktivnost. Oranice su grupisane u polja prosečne
površine 40-50ha.
Strategija razvoja poljoprivrede R.Srbije ističe konsolidaciju gazdinstava i povedanje
gazdinstava na više od 10ha. Gazdinstva na području su u proseku između 1 i 2ha, što je
nepovoljno i neisplativo za obradu i proizvodnju, pa je na području potreban plan komasacije. Ove
mere ne utiču drastično na smanjenje broja zemljoradnika, ved na smanjenje broja vlasnika zemlje,
pa strategija predviđa podsticanje transfera zemljišta. Veliki posedi su ekonomski stabilniji i
zapošljavaju radnike. Deo stanovništva koji se bavio zemljoradnjom mogao bi predi na vodarstvo ili
vinogradarstvo. Država subvencioniše ove grane poljoprivrede.
S.R.P. ne predviđa male mešovite farme i druge komplekse obradivih površina pa oni na
području nisu predviđeni.
Oranice na nagibima bi trebalo da se obrađuju konturno zbog sprečavanja erozije.
4.1.5. Vinogradi
Od ukupnih poljoprivrednih površina u Srbiji, vinogradi zauzimaju svega 1,3%. S.O.R. i S.R.R
ističu nestanak vinograda na teritoriji Srbije kao jedan od problema čije je rešavanje potrebno, jer
je Srbija pogodno tle za gajenje vinogradarskih kultura i u ovoj oblasti može biti konkurentna na
evropskom tržištu.
Prema PPS ovo je pogodan region za uzgoj vinove loze, pa su vinogradi povedali svoj
procentualni udeo na području stim da su manji vinogradi promenili lokacije. Vinogradi na
zemljištu lošeg boniteta uglavnom V i IV b.k. i istočnih i severnih ekspozicija premešteni su na na
zemljišta II i III b.k. sa južnim, jugoistočnim, jugozapadnim i zapadnim ekspozicijama sa nagibom od
6 do 15% i slojevitom erozijom. Ovo su vrlo povoljni položaji pa prinosi mogu biti bolji. Vinogradi
mogu biti podložni jačoj eroziji na strmijim nagibima, pa je i sa tog aspekata novoplanirani položaj
bolji. Iako su nagibi manji špaliri trebaju biti postavljeni paralelno sa izohipsama. Time je dodatno
sprečena erozija zemljišta i olakšana obrada.
Ukupna površina pod vinogradima iznosi oko 130ha, a od toga je 50ha zadržalo svoju
lokaciju.
4.1.6. Vodnjaci
Vodnjaci zauzimaju 4,8% od ukupnih obradivih površina u Srbiji. S.R.R. takođe ističe značaj
uzgoja vodarskih kultura. PPS ovo područje karakteriše kao pogodno za uzgoj voda, a planirana su i
postrojenja za njegovu preradu i hladnjače. Vodnjaci i vinogradi imaju značaj i za sliku predela,
odnosno oni su karakteristični element u brdsko planinskom regionu Srbije, pa se ističe i njihova
kulturološka vrednost, koja može imati odraz i na razvoj ruralnog turizma.
Novoplanirani vodnjaci se nalaze na zemljištima od II do IV b.k. sa nagibima od 6 do 15%, na
toplim ekspozicijama i mestima gde je erozija slojevita ili slabije brazdasta, jer vodarske vrste, kao
drvenaste, imaju razvijeniji koren od drugih poljoprivrednih kultura, pa su dobra zaštita od erozije.
Vodnjaci prema predloženom konceptu plana predela zauzimaju 7,3% teritorije šireg
područja. To čini povedanje sa 50ha na 290ha. Oni predstavljaju novi izvor radnih mesta na širem
području i nadoknađuju mesta izgubljena smanjenjem kultura na oranicama.
25
4.1.7. Turistički objekti i turizam na području
S.R.T. kao strateške potencijale Srbije ističe nedirnuta pronstranstva planina, šuma,
agrarnih područja, vinograda i lovno ribolovnih zona, koji stvaraju prepoznatljivi imidž kontrastom
bogatog pejzaža. Takođe je utvrđeno da su za Srbiju najinteresantniji turistički potencijali u vidu
gradskih odmora, kružnih putovanja, planina i jezera, ruralnog turizma i događaja. Od nabrojanih
potencijala najvedi rang prioriteta ima gradski odmor.
Na širem području postoje svi navedeni potencijali a sobzirom da je područje udaljeno
svega 11km od centra Beograda koji prema S.R.T. predstavlja "tredu dunavsku metropolu sa jakim
obeležjima kosmopolitizma, hedonizma i gastronomije", može se zaključiti da je područje vrlo
povoljno za razvoj turizma.
Od značajnih postojedih turističkih objekata na području izdvajaju se "spomenik neznanom
junaku", u čijoj blizini se nalazi i hotel "Avala" i avalski toranj koji je sada takođe uvršden u
turističku ponudu. Avalski toranj treba posebno naglasiti, jer se iz restorana i sala u njemu koje su
otvorene za javnost, na visini od oko 180m od terena, sagledava široko prostranstvo Vojvodine i
Šumadije, pa se ova lokacija smatra novom atrakcijom. Nabrojane objekte prema planu povezuje
turistička zona u kome se mogu razviti šetne staze, koje osim postojedeg kolskog puta, dodatno
povezuju dva pomenuta kompleksa oko kojih bi se razvili manji, edukativni ili drugi sadržaji koji ne
narušavaju prostor i ne zahtevaju krčenje šume. Uz šumu koja se okolo nalazi i sve prirodne lepote
Avale, u njenom zaštidenom i nezaštidenom delu, ona može postati atraktivna turistička lokacija na
nacionalnom ali i internacionalnom nivou.
Pinosava je sa turističkom zonom povezana žičarom koja takođe doprinosi turističkoj
ponudi područja. Žičara je orjentisana tako da se može nadovezati na rekreaciono područje uz
parigužki potok. Planirani položaj žičare je u III zoni zaštite PIO "Avala", gde je dozvoljena gradnja
uz odgovarajude uslove. Ovaj položaj žičare najmanje šteti šumskom staništu jer se nalazi suprotno
od I zone zaštite, u delu gde je kretanje životinjskih šumskuh vrsta najmanje i na severozapadnoj
ekspoziciji koja manje šteti proredi šumskog sklopa od toplijih južnih ekspozicija.
Do žičare se može dodi i magistralnim putem Beograd-Mladenovac. Ovaj put može
doprineti i svradanju turista nenamernika, koji ovim putem prolaze. Pored magistrale i lokalnih
puteva, železnica takođe doprinosi dostupnosti sadržaja na području.
Glavni sadržaji na području vezani su za avanturistički, relaksirajudi, rekreacioni, kulturni i
eko turizam koji je namenjen pre svega Beogradu i njegovim turistima i okolnim gradovima, pa se
sadržaji trebaju dalje projektovati u ovom pravcu.
Za turizam područja značajnu ulogu ima maršuta od Resnika kroz rekreacionu zonu oko
potoka Pariguz, pa zatim kroz Pinosavu, i žičara koja iz Pinosave dovodi do vrha Avale. Na ovoj
maršuti se mogu planirati zabavni sadržaji.
4.1.8. Rekreacija na području
Vrednovanje je pokazalo da je 56% područja uslovno povoljno, povoljno i vrlo povoljno za
rekreaciju.
Rekreacija doprinosi zdravlju stanovništva i može biti izvor zabave i zaposlenja i imati
sociološki i ekonomski doprinos na području. Rekreacija takođe upotpunjava i turističku ponudu.
Rekreaciona površina se nalazi oko potoka Pariguz i akumulacijonog jezera na njemu.
Prema vrednovanju ova zona je povoljna i uslovno povoljna za rekreaciju. Planirana je rekreacija
bliska prirodi, sa različitim tipovima šetnih i biciklističkih staza koje spajaju dva najveda naselja na
području Resnik i Pinosavu i ostvaruju vezu sa žičarom i turističkom zonom. Jezero je planirano za
aktivnu rekreaciju i aktivnosti na vodi.
Zona se nalazi na zemljištu III i IV b.k. sa slojevitom erozijom na jugozapadnoj ekspoziciji i
nagibu od 6 do 15%. Prostor je prosečno povoljan za izgradnju što olakšava postavku neophodnih
pratedih sadržaja i staza. Zona obuhvata 3,5% područja odnosno oko 130ha.
26
4.1.9. Lov
Širem području pripada lovište "Avala", koje obuhvata avalsku šumu i deo okolnog
područja, osim zaštidene zone. Ukupna površina lovišta je 14850ha.
Planom je predviđeno proširenje zemljišta pod šumom i sa druge strane smanjenje
površina pod oranicama koje mogu biti prepreke za životinje. To de imati pozitivan efekat na
funkcionisanje i brojnost životinja na području.
Zona lovišta označena na planu na istočnoj padini avale ima površinu od 75ha. Ta površina
je planirana za težište lovnog područja i za lovni turizam što je prema S.R.T. predstavljeno kao
potencijal. Zona se nalazi na 1km od najbližeg izgrađenog tkiva čime su ispunjeni osnovni
bezbednosni uslovi.
Na širem području lov ima ekonomski, turistički i rekreacioni značaj i predstavlja metodu
kontrole broja divljači.
4.1.10. Prelazne zone
Prelazne zone nemaju jedinstveno definisanu namenu. Prelazne zone imaju osobine
susednih zona i predstavljaju njihov prelaz. Tačna namena prostora se treba odrediti detaljnijom
analizom pri izradi konačnog plana predela. Njih treba pažljivo planirati tako da ne stvaraju
konflikte između zona i ne remete sliku predela.
U prelazne zone kao najčešde namene spadaju: proplanci, livade, pašnjaci i obradive
površine.
Njihov značaj je u lovu, jer predstavljaju čistine za teranje divljači, a takođe imaju značaj i
kao zaštitni pojas između poljoprivrednih površina i šume, jer sprečavaju direktan kontakt koji bi
bio nepovoljan.
4.1.11. Putevi i komunikacija na području
Komunikacija ljudi u predelu je važna za razvoj svih sektora privredne delatnosti.
Jedan od prioritetnih ciljeva S.R.R. je modernizacija i izgradnja autoputeva koji vode do
Beograda i izrada obilaznice oko Beograda koja delom prolazi kroz područje. Dobra komunikacija
sa Beogradom ima pozitivne efekte na turizam, transport proizvoda i privredu šireg područja
Resnika koji mu takođe pripada. Osim obilaznice, važna saobradajnica na području je put za
Mladenovac. Na prolazu ovog puta kroz Pinosavu, u centralnom delu naselja, 200m istočno od
puta, planirana je stanica za žičaru, koja vodi do avalskog tornja.
Žičara je dužine oko 600m i savladava razliku terena od oko 150m. Žičara bi bila najbrži vid
prevoza od podnožja do vrha Avale i njene turističke zone.
Kroz područje prolaze i dva železnička pravca za Niš i za Požarevac. Železnica je ekološki
najpovoljniji vid kopnenog prevoza jer ne emituje štetne materije, pa se ona treba razvijati i
održavati.
Posmatrano sa aspekta predeone ekologije, pruge kao i putevi predstavljaju barijeru za
kretanje kopnenih životinja, i utiču na sliku predela.
Pri projektovanju pojaseva oko puteva i pruga treba se voditi računa o zagađenju bukom,
gasovima i prašinom. Put za Mladenovac je prometan i proseca šumu na području dužinom od
6km što se nastavlja i izvan šireg područja. On predstavlja najvedu barijeru za kretanje kopnenih
životinja u predelu bliskom prirodi pa se preporučuje izgradnja "zelenog prelaza" na pogodnoj
lokaciji između 3000. i 3500. metra puta u pravcu od Pinosave ka Mladenovcu. Za tačnu lokaciju
potrebne su dodatne analize. Zelenim prelazom životinje bi imale vezu sa jugo-zapadnim delom
predela što bi imalo značaj za razvoj i očuvanje pre svega krupnih sisara, koji su najugroženiji.
27
4.2. Povezanost koncepta plana sa okolnim područjem
Na izradu koncepta plana predela šireg područja uticala je i analiza prostora izvan
istraživanih granica, odnosno okolnih predela Beogradskog i Šumadijskog regiona.
Šire područje Resnika je sa tri strane okruženo vedim prigradskim Beogratskim naseljima a
sa četvrte Šumadijom pa je koncept plana usklađen i tome.
U samom severnom delu, koji pripada opštini Voždovac, nalaze se naselja Jajinci i
Kumodraž. Istočno i zapadno od njih i nalaze se zelene površine i šume: Lipovica, Jasika, Razbojište,
Zmajevac, Manastirska šuma i Jelezovac. Severozapdano i zapadno od šireg područja je Petlovo
brdo i Kneževac koji pripadaju opštini Rakovica, a iza njih Žarkovo i Železnik opštine Čukarica. Iz tih
razloga širenje naselja i rekreacije se razvija globalno prema severu i severozapadu tj. Beogradu.
Beograd, čiji je centar od Resnika udaljen oko 11km, ima najvedi značaj za ovo područje i najvedi je
potencijalni izvor korisnika rekreativno-turističkog sadržaja.
U naselju Rakovica nalazi se hemijska i metaloprerađivačka industrija i toplana, pa najvede
zagađenje dolazi odatle a severno od Pinosave unutar granica i izvan njih se nalazi aktivno klizište,
pa su ova dva razloga uticala na formiranje zaštitnih pojaseva u ovom delu.
Novoplanirane šume i vodnjaci se protežu prema jugozapadu, zapadu i jugoistoku područja
gde se nadovezuje Šumadija sa manjim naseljima i vedim brojem prirodnih zelenih površina,
vodnjaka i vinograda. Istočno se nalazi naselje Zuce a iza njega opština Grocka koja je poznata po
uzgoju voda, povrda i vinove loze.
Predeli šireg područja su usklađeni sa karakterom i tendencijom okoline pa se sa ovog
aspekta mogu smatrati održivim.
4.3. Aspekti održivosti koncepta
Planirani koncept predela se može smatrati održivim i u skladu sa definisanim ciljevima, što
se može obrazložiti preko ekonomskih, ekoloških i socioloških doprinosa kao nosedim oblastima
održivog razvoja.
Ekonomski doprinosi: Poboljšana produktivnost vodnjaka, vinograda i oranica i ostvarena
veda drvna masa, formiran dobar kontrast u predelu što ima uticaja i na turizam, rekreaciju i lov
koji su pored poljoprivrede izvori prihoda na području.
Ekološki doprinosi: bolje povezivanje šuma na području i sa okolinom, sprečena erozije i
degradacije zemljišta, izvršena zaštita vodotoka i podzemnih voda, ostvaren bolji kvalitet vazduha,
kao i bolja raznovrsnost i veličina staništa.
Sociološki doprinosi: stvorena mogudnost novih radnih mesta, usklađen karakter predela,
ostvarena bolja slika predela, omoguden vedi izbor sadržaja i ostvarena zdravija životna sredina što
je takođe preduslov za turizam.
28
5. KONCEPT RAZVOJA I UREĐENJA UŽEG PODRUČJA RESNIKA
(PLAN PREDELA)
5.1. Definisanje novog područja
Uže istraživano područje Resnika nalazi se na severozapadu šireg područja i čini oko 20%
teritorije šireg područja. Uže područje pripada kultivisanom predelu (poglavlje 2.8.).
Idudi od severa ka jugu, područje obuhvata toponime: Ključevi, Predeli, Adžinke, Aluge,
Mandrine, Hladne vode, Kaljavac, Pariguz, Delovi, Arapčine, Adice, Sedlište, Sečine, Krš, Brestovi,
Donje sedlište i Stubline.
5.1.1. Granice
Severnu granicu užeg područja predstavlja magistralni kružni put odnosno obilaznica oko
Beograda. Na istoku se proteže do lokalnog puta, koji prolazi pored instituta za hidrauliku i dalje
kroz zapadni deo naselja Pinosava. Južnu i jugo-zapadnu granicu čini pruga Beograd-Niš, a zapadna
i severozapdna granica područja je glavni put kroz naselje Resnik.
Površina koju obuhvata plan predela iznosi približno 8km2, odnosno 800ha.
5.1.2. Povezanost sa okolnim područjem
Područje je sa Beogradom i širom istraživanom zonom povezano na više različitih načina.
Uže područje se kulturološki razvijalo kao i šire (poglavlje 1.1.) pa de u poglavlju biti navedene veze
saobradajnog i ekološkog karaktera.
Topčiderska reka i njena dolina, koju obuhvata uže područje, se uzvodno proteže do južnog
podnožja Avale a nizvodno do Topčiderskog parka, ade Ciganlije i reke Save. Ovo je najduži
prirodni koridor šire zone pa je od velikog značaja za umrežavanje i povezivanje ekosistema uže
zone sa okolinom. Važan vodotok je i potok Pariguz preko koga je zona povezana sa Pinosavom.
Sa širim područjem, istočno je povezano preko naselja Pinosava i lokalnim putem prema
institutu koji vodi do Belog potoka i Pinosave. Zapadnu vezu čini naselje Resnik, koje je planom
delimično obuhvadeno. Severno od užeg područja se nalaze beogradska naselja, a južno od pruge
Beograd-Niš nalaze se fragmentisani ostaci nekadašnjeg šumovitog područja ispresecani
aglomeracijama i poljoprivrednim zemljištem.
Obilaznicom i prugom Beograd-Niš područje je povezano sa drugim naseljima u Beogradu i
sa drugim gradovima Srbije.
5.2. Biotopi uže zone Resnika
Biotopi su takođe predeoni elementi, ali posmatrani sa aspekta životnog prostora. Oni
najčešde predstavljaju manje delove različitih ekosistema u vidu staništa. Biotop se tačno definiše
kao područje sa okarakterisanim uslovima životne sredine, koja predstavlja stanište i životni
prostor jedne karakteristične biocenoze. Na terenu to je jasno oivičena površina sa relativno
jedinstvenom strukturom vegetacije i korišdenja.
29
Karta biotopa je rađena uz pomod ortofoto snimka iz 2003. u razmeri 1:5000 i ključa za
kartiranje biotopa iz projekta "zelena regulativa Beograda". Minimalna površina za kartiranje
biotopa je 0,2ha.
Na području je kartirano 22 tipa biotopa. To su otvoreni blok, blok prigradskog i seoskog
tipa gradnje - šumadijske zone, prostorno fizičke strukture javne namene, prostorno fizičke
strukture privredne delatnosti, sportski teren sa poroznim zastorom, saobradajnica sa neporoznim
zastorom, putevi, parking pod neporoznim zastorom, železnički saobradaj, gradski ugar, groblje,
stalni potok i mala reka, stalno veštačko jezero i akumulacija, obalna zona kopnenih zona, njive i
povrtnjaci, vodnjaci, napuštene njive - utrine, livadske zajednice, baštenske kolonije, živice, šibljaci
i grupa drveda - šumarci.
Poređenjem karte biotopa sa kartom predeonih elemenata šire zone uočava se promena u
načinu korišdenja zemljišta. Razlika je uočena u proširenju naselja Resnik, na račun obradivih
površina i livadske zajednice koje su se nalazile severno od železničke stanice. Primedeno je i
nestajanje vodnjaka sa istočne strane Resnika i njegova zamena sa objektima privredne delatnosti.
Oko 20% užeg područja pripada napuštenjim njivama – utrinama. To potvrđuje da je
stanovništvo sve manje zainteresovano za poljoprivrednu proizvodnju i da se okrede drugim
izvorima posla. Aktivne njive koje čine oko 40% užeg područja su nepravilno raspoređene između
utrina. To izaziva negativnu pojavu jer se sa utrina na oranice naseljavaju korovi, koji znatno
smajuju učinak proizvodnje i iziskuju vedu upotrebu hemijskih sredstava. Takvi prostori su u
konfliktu i njih treba regulisati planskim rešenjem.
Na području se još javljaju konflikti između pruge i naselja koje je preblizu i ne izolovano,
pa pruga prolazi pored kuda. Livade je takođe ugrožena prugom i fragmentima kultivacije.
Konfliktna zona je i u severoistočnom delu Resnika gde se baštenske kolonije nalaze pored
privredne delatnosti i ugara.
Analizom karte biotopa potvrđen je veliki uticaj čoveka u predelu. Na užem području
biotopima prirodnog porekla pripada manje od 10% teritorije. Njihova veda agregacija se nalazi
samo uz topčidersku reku, dok je ostatak fragmentisan. Kultivisane površine pritom zauzimaju 60%
a izgrađene oko 20% područja.
Svrha izrade karte biotopa je primena usvojenih zakona i strategija na terenu. Odnosno
prepoznavanjem biotopa u predelu i definisanjem njihovog prostornog rasporeda stvaraju se
mogudnosti da se u plan predela uvrste oni biotopi čija je zaštita potrebna i propisana a promene
ili modifikuju oni koji nisu adekvatni ili koji ne preipadaju analiziranom predelu. Dakle oni služe za
postavljanje koncepta održavanja i nege zaštidenog područja, za izdvajanje područja zaštite
prirode, za izdvajanje i otkup ekološki vrednih površina na teritoriji grada, za izradu planova opšteg
uređenja sistema zelenih površina grada i kao podloga za istraživanja.
Na užem području oni prevashodno služe za analizu, planiranje i procenu novih namena
prostora i formiranja granica zona i mreža na području.
5.3. Ciljevi plana
Ciljevi za planiranje užeg područja Resnika su usklađeni sa ciljevima šireg područja
postavljenim u poglavlju 1.4.. Konkretni ciljevi su:
1. Poboljšanje kvaliteta voda na području i zaštita vodotoka,
2. Bolje iskorišdenje zemljišta i iskorišdavanje ugara i utrina,
3. Smanjenje fragmentacije prostora,
4. Stvaranje mogudnosti za izradu ekoloških mreža,
5. Regulacija naselja,
6. Razvoj rekreacije i sporta,
7. Stvaranje mogudnosti za otvaranje novih radnih mesta i poboljšanje privredne delatnosti,
30
8. Višenamensko korišdenje prostora,
9. Poboljšanje slike predela,
10. Povedanje autohtonog biodiverziteta i
11. Uklanjanje i ublažavanje konflikata i negativnih uticaja na području.
5.4. SWOT Analiza
Polaznu osnovu analize čine definisani ciljevi i izrađene karte vrednovanja o čemu je bilo
reči u prethodnim poglavljima (1.4., 3.1., 3.2., 3.3., 3.4., i 5.3.).
Radi lakšeg inventarisanja i analize, informacije su razvrstane i prikupljane prema oblastima
koji su najsvtsishodnije istraživanom predelu. To su: klima, koja je najznačajnija komponenta
predela i prva odrednica u njegovoj tipizaciji, reljef, kao najznačajnija karakteristika predela,
vazduh, voda i zemljište kao osnovni činioci svake životne sredine, stanište kao bitan faktor u
funkcionisanju predela i izgradnja, rekreacija, turizam i poljoprivreda kao osnovni pravci razvoja
planiranog područja.
Prikupljene informacije nalaze se u datoj tabeli.
Tabela ulaznih informacija SWOT analize:
Unutrašnji uticaji
SNAGE
Spoljašnji uticaji
SLABOSTI
MOGUĆNOSTI
PRETNJE
- Povoljna osunčanost
(2000č/god.),
- Povoljna količina padavina
(750mm),
- Nema pojave toplotnih
ostrva, prosečna
temperatura područja je
niža od centra grada,
- Umereno kontinentalna
klima, topla leta i zime sa
snegom.
- Pojava dolinskih magli,
- Oštrije i hladnije zime,
češda pojava mraza,
- Veda temperaturna
kolebanja između dana i
nodi.
- Okvirna konvencija
Ujedinjenih nacija o
promeni klime,
- Kjoto protokol,
- Konvencija o zaštiti
ozonskog omotača.
- Pojava suša u julu i
avgustu,
- Ugroženost vetrom.
- Nestabilnost terena i
klizišta ispod Pinosave
prema Rakovici,
- Izgradnja obilaznice.
V
A
Z
D
U
H
- Znatno niža zagađenost
vazduha i manja količina
smoga u odnosu na užu
zonu Beograda.
- Kroz područje prolazi
magistralni gasovod.
- 30-40% područja ima
severnu i severoističnu
ekspoziciju,
- Strme obale akumulacije
Pariguz,
- Nagibi terena otežavaju
kretanje,
- Aktivno klizište uz
Rakovički potok.
- Prisustvo vede količine
dađi i PM u vazduhu,
- Zagađenje od privatnih
ložišta.
- Avala i Šumadijska greda.
R
E
LJ
E
F
- Vedi deo područja ima
jugozapadnu, zapadnu i
južnu ekspoziciju,
- Vedi deo terena je
stabilan, nema pojave
klizišta,
- Valovitost terena.
- Kjoto protokol,
- Konvencija o zaštiti
ozonskog omotača.
- Nacionalna strategija
održivog razvoja,
- Blizina indutrije u
Rakovici,
- Zagađenje vazduha od
obilaznice i pruge.
V
O
D
A
- Povoljna dubina i površina
akumulacije Pariguz,
- Voda akumulacije Pariguz
spada u II kategoriju voda,
- Potok Pariguz,
- Topčiderska reka.
- Nezaštideni i slabo
zaštideni vodotoci,
- Ugroženost voda
pesticidima,
- Ugroženost vodotoka i
akumulacije nesavesnim
odlaganjem smeda i
otpada.
- “Srbijavode“ (gazdovanje),
- Nacionalna strategija
održivog razvoja,
- Akcija “Očistimo Srbiju”
ministarstva za ŽS i PP,
- Prostor pripada širem
vodozaštitnom području.
- Zagađenje gornjeg dela
potoka Pariguz i
Rakovačkog potoka.
K
L
I
M
A
31
Z
E
M
LJ
I
Š
T
E
S
T
A
N
I
Š
T
A
I
Z
G
R
A
D
NJ
A
R
E
K
R
E
A
C
I
J
A
I
T
U
R
I
Z
A
M
P
O
LJ
O
P
R
I
V
R
E
D
A
- Neerodirano zemljište u
dolini Topčiderske reke,
- Vedi deo područja je pod
zemljištem II, III i IV
bonitetne klase.
- Raznovrsnost staništa,
- Opstanak ihtiofaune u
jezeru,
- Stanište zečeva i fazana.
- Ugari predstavljaju
slobodne površine,
- Velika neizgrađenost
područja,
- Održavana brana.
- Nepostojanje industrije
kao značajnog zagađivača,
- Povoljnost područja za
rekreaciju oko akumulacije i
potoka Pariguz,
- Potrebe stanovništva za
rekreacijom,
- Blizina Beograda i Avale,
- Vizura ka Avali,
- Manje buke u odnosu na
užu zonu Beograda,
- Veličina predela
obezbeđuje veliki nosedi
kapacitet,
- Arheološko nalazište
- Razvijen ribolov na
akumulaciji Pariguz,
- Tradicija Resnika (jedna
od najstarijih škola).
- Baštenske kolonije
zadovoljavaju potrebe
stanovništava.
- Jača i slabija brazdasta
erozija oko vodotoka,
slojevita erozija između,
- Zagađenost zemljišta
pesticidima,
- 30% područja ima
zemljište V, VI i VII
bonitetne klase,
- Isušivanje i degradacija
zemljišta u Resniku i
Pinosavi.
- Ugroženost staništa
divljači,
- Pojava bagremara,
- Na prostoru je zastupljen
veliki broj invazivnih i
korovskih vrsta,
- Vedi deo područja je
ogoljen,
- Pretvaranje šuma u
degradirane ostatke,
- Prepuštenost predela
negativnoj sukcesiji.
- Neplanska gradnja,
- Nedostatak inspekcijske
kontrole,
- Različiti tipovi gradnje,
- Velika površina
zapuštenog prostora ugara,
- Prolaz dalekovoda kroz
područje,
- Veliki deo područja
nepovoljan ili prosečno
povoljan za izgradnju.
- Veliki deo područja
nepovoljan i uslovno
povoljan za rekreaciju,
- Nedostatak sportskih
terena i sadržaja,
- Loša infrastruktura i
mreža puteva,
- Pojava buke uz prugu,
- Pristup akumulaciji
Pariguz je otežan,
- Mali nosedi kapacitet
retenzije Pariguz,
- Arheološko nalazište nije
zaštideno.
- Veliki broj napuštenih
poljoprivrednih površina u
vidu utrina,
- Velik deo područja je
nepovoljan ili uslovno
povoljan za poljoprivredu,
- Neregulisanost baštenskih
kolonija i drugih manjih
bašti uz naselje.
- Nacionalna strategija
održivog razvoja.
- PPS predviđa novih
100000ha šume do 2015g.
- Prema GUP-u, vedi deo
područja je namenjen
zelenim površinama,
- Konvencija o biološkoj
raznovrsnosti,
- Konvencija o zaštiti ptica,
- Strategija razvoja
šumarstva RS,
- Uslov za ulazak u EU je
10% teritorije pod zaštitom,
- Nacionalna strategija
održivog razvoja.
- Prema PPS ovo područje
se karakteriše kao pojas
intenzivnog razvoja I
značaja,
- Prema GUP-u planirane su
manji proizvodni pogoni uz
prugu,
- Nacionalna strategija
održivog razvoja.
- Nelegalna seča,
- Naseljavanje invazivnih
vrsta,
- Mala mogudnost za
umrežavanje šuma,
- Prema PPS planirana je
pruga velikih brzina,
- Antropogenizovani
ekosistem,
- Planirana putna i
železnička mreža može
ugroziti predeo,
- Nedostatak inspekcijskih
intervencija.
- Prema GUP-u planirani su
manji proizvodni pogoni uz
prugu,
- Mala ulaganja u naselje
Resnik,
- Nedostatak planskih
regulativa,
- Neplanska gradnja,
- Politička i ekonomska
nestabilnost.
- Prema PPS spada u
turističku zonu 2. stepena,
- Prema GUP-u, prostor oko
akumulacije Pariguz je
namenjen za sport,
- Strategija razvoja sporta
RS,
- Blizina Avale kao područja
prirodnih vrednosti,
- Blizina Beograda,
- Obilaznica oko Beograda
čini prostor pristupačnijim,
- Razvoj saobradaja,
- Prema GUP-u planiran je
primarni biciklistički koridor
kroz Resnik prema Avali,
- Strategija razvoja turizma
RS,
- Nacionalna strategija
održivog razvoja.
- Prema PPS spada u
pogodan stočarskovodarsko-vinogradarski
region,
- Prema PPS planirana je
izgradnja hladnjače za
proizvode,
- Nacionalna strategija
održivog razvoja.
- strategija o razvoju
poljoprivrede RS…
- Pojava buke od planiranog
auto puta-obilaznice i
pruge,
- Narušavanje slike predela.
32
Prikupljene inforamacije ubačene su u "matricu", gde su podaci o mogudnostima, pretnji,
snazi i slabostima "ukršteni" u tabeli, koja kao rezultat daje 4 strategije prikazane u donjoj tabeli.
Maxi-maxi strategija je kratkoročna strategija u kojoj se postavlja cilj: Kako upotrebiti
postojede snage da bi se iskoristile mogudnosti?
Mini-maxi je srednjevečna strategija sa ciljem: Kako iskoristiti snage tako da se ne ostvare
pretnje?
Maxi-mini strategija je takođe za srednji rok i ciljem: Kako prevazidi slabosti da bi se
iskoristile postojede mogudnosti?
Mini-mini je dugoročna strategija sa ciljem: Kako prevazici slabosti tako da pretnje ne
ugroze ostvarivanje postavljenih ciljeva?
SNAGE
MOGUĆNOSTI
PRETNJE
Urediti naselje i koristiti alternativnu energiju, iskoristiti
prirodnu lepotu predela za razvoj rekreacije i turizma,
poboljšati biodiverzitet, omoguditi razvoj poljoprivrede i
podstadi razvoj vodarsko-vinogradarskih kultura.
Iskoristiti uslove za formiranje rekreacije bliskoj prirodi, oko
svih vodenih površina, stvoriti novu akumulaciju, formirati
zaštitne zelene pojaseve, umrežiti zelene površine, urediti
naselje i dodeliti nove funkcije svim neizgrađenim
površinama.
SLABOSTI
maxi-maxi
Planski razvoj i koncentrisanija izgradnja naselja,
ozelenjavanje i umrežavanje površina, formiranje različitih
rekreativnih površina na prostoru, podizanje vodarskovinogradarskih zona i bolje povezivanje svih elemenata.
mini-maxi
Nadi izvor zarade na području Resnika, ulagati u uređenje
naselja, formirati nove elemente predela koji su bliski
prirodi, sadnja zelenih površina u vidu koridora i
dodeljivanje nove funkcije napuštenim površinama.
maxi-mini
mini-mini
Prikazane strategije se ostvaruju preko dobijenih posebnih ciljeva prikazanim u narednoj
tabeli.
SLABOSTI
SNAGE
MOGUĆNOSTI
- Urediti naselja, koristiti solarnu energiju, gas i
formirati akumulacije vode,
- Iskoristiti prirodne lepote predela, razviti kamp ili
vikend turizam,
- Razviti rekreaciju i turizam sa pratedom opremom
kao i lov i ribolov,
- Iskoristiti povoljne prostore za poljoprivredu i
baštenske kolonije,
- Razviti biodiverzitet područja pošumljavanjem,
- Podstadi razvoj vodarsko-vinogradarskih kultura.
- Pošumljavanje i uređavanje šumskih parčadi
koridorima, izgradanja tampon zona i zaštitnih
pojaseva,
- Smanjenje privatnih ložišta,
- Sakupljanje i reciklaža otpada,
- Povedanje broja atutohtonih vrsti biljaka i životinja,
- Smeniti jednoporodično stanovanje, manjim
višeporodičnim,
- Formiranje različitih sportskih i rekreativnih sadržaja
u i van naselja,
- Definisanje putne mreže, i formiranje bicikl i
pešačkih staza,
- Podizanje vodarsko-vinogradarskih zona.
PRETNJE
- Stvaranje veštačkih rezervi vode (vodene
akumulacije).
- Sadnja tampon zona, vetrozaštitnih pojaseva i strim
koridora.
- Pošumljavanje područja ugroženih klizištima i
erozijom.
- Ozelenjavanje rečnih dolina i umrežavanje sa
okolinom.
- Razviti rekreaciju na području koja je bliska prirodi.
- Plansko uređenje naselja.
- Širenje svesti građana o životnoj sredini.
- Sadnja zaštitnih tampon zona i strim koridora,
- Plansko formiranje elemenata bliskih prirodi na
zapuštenim površinama, formiranje zaklona,
- Zaustaviti neplansko širenje naselja,
- Nadi izvor zarade u Resniku, pooštriti kazne,
- Raširiti svest kod ljudi o životnoj sredini,
- Učiniti prostor javnim,
- Graditi sportske terene i sadržaje u naselju, uraditi
šetne i bicikl staze kroz područje,
- Ekstenzivnu poljoprivredu zameniti drugom funkcijom,
regulisati bašte.
33
Ovako dobijene strategije su osnov za dalju izradu planskog rešenja jer prikazuju najbolje,
srednje i najlošije varjante koje se mogu javiti tokom izrade plana i njihovom daljom razradom
dobijaju se konačne strategije i alternative planskih rešenja za ostvarenje zadatih ciljeva.
Način ukrštanja i dobijanja strategija prikazani su u prilogu elaborata.
5.5. Alternativa planskog rešenja
Pesimistička i optimistička strategija su proizašle iz SWOT analize i karte biotopa. Strategije
predstavljaju stepen modifikacije predala u odnosu na sadašnje stanje načina korišdenja zemljišta i
ekonomsko-socijalnih prilika. Prilikom izrade alternativa uzet je u obzir i koncept plana predela
šireg područja Resnika.
Zone su izdvajane prema nameni površina.
Pesimistička strategija predstavlja rešenje sa najmanjom modifikacijom sadašnjeg stanja, a
u obzir su uzete pretnje i slabosti predela kao ograničavajudi faktor. Ona ne zahteva od
stanovništva prilagođavanje, ved pravilno razvija dosadašnju namenu površina. Za nju je potrebno
manje investicija. Ovo rešenje nije dugoročno održivo i nije namenjeno vedem broju korisnika, ved
samo za zadovoljavanje potreba lokalnog stanovništva. Vremenom ovo rešenje se može razvijati u
pravcu optimističke strategije.
Od zona se izdvajaju:
Zona stanovanja, podržava postojede stanje naselja uz zaustavljanje dalje gradnje i
regulisanja ulica.
Zona baštenskih kolonija i povrtarstva, je grupisana na mestima gde je koncentracija
"aktivnih" njiva najveda. Ukupna površina pod njivama se smanjuje za oko 20%.
Zona vodnjaka i vinograda se nalazi na mestima gde je povrtarska poljoprivreda manje
povoljna zbog erozije ili boniteta zemljišta, jer su vodnjaci i vinogradi manjih zahteva prema
uslovima sredine, a takođe sprečavaju eroziju i doprinose slici predela.
Zona rekreacije je koncentrisana oko akumulacije Pariguz. Mogla bi biti izvor manjih
prihoda i zadovoljavala bi potrebe za rekreacijom okolnog stanovništa.
Zona zaštite obuhvata oko 25% teritorije na mestima gde je to najpotrebnije. Tu spada
zaštite od erozije i klizišta, zaštita od obilaznice i rakovačke industrije i zaštita vodotoka. Zona oko
vodotoka Pariguz bi imala ulogu prigradske šume. Poboljšala bi biodiverzitet područja i činila osnov
za umrežavanje.
Zona eksploatacije je planirana radi dodatnog ekonomskog doprinosa području. Pod
eksploatacijom se podrazumeva sadnja kultura, koje ne zahtevaju veliku površinu, radi ostvarenja
koristi. Bagrem je vrsta drveta koja ima višestruku primenu, brzo raste i može se koristiti za ispašu
pčela. Organizovani bagremari su česta pojava u Šumadiji, ali i drugim regionima Srbije.
Optimistička strategija zahteva vedu promenu sadašnjeg stanja načina korišdenja zemljišta i
brže prilagođavanje stanovništva na novonastale promene, što se može postidi edukacijom,
marketingom i adekvatnim projektovanjem sadržaja i prostora prema potrebama stanovništva.
Ona zahteva više investicija, ali predstavlja dugotrajno održivo rešenje za predeo, jer u vedoj meri
podržava vedinsku tendenciju stanovništva Resnika i okoline koji napuštaju staromodne načine
življenja. Prema strategiji uže područje, kao što je planirano i u konceptu plana šireg područja,
prvenstveno bi bila namenjena rekreaciji, jer je bliža i pristupačnija Beogradu, a u sebi ved sadrži
potencijalno atraktivne lokacije na prostoru, poput jezera Pariguz. Razvoj privrede, rekreacije i
nekog vida turizma bi moglo ostvariti značajan priliv novca u područje.
Od zona ovde se izdvajaju:
34
Zona stanovanja, u kojoj je predviđena izgradnja manjih zgrada za stanovanje umesto
jednoporodičnih kuda, čime bi se naselje uredilo i zaustavilo neplansko širenje. Deo naselja se
treba izdvojiti za privredne zone, koje bi bile izvor posla.
Zona baštenskih kolonija i povrtarstva, je svedena na prostor koji je za to najviše pogodan.
Ukupna površina pod njivama se smanjuje za oko 40% na račun zelenih površina.
Zona vodnjaka i vinograda, zauzima vedu površinu nego u prethodnoj strategiji, što zahteva
od poljoprivrednog stanovništva promenu delatnosti. Vodnjaci i vinogradi su prilagođeniji datom
prostoru i zemljištu.
Da bi se dobila veda površina za vodnjake i povrtnjake, južni lokalni put od Resnika do
Pinosave se treba izmestiti severno, iza grebena, kako bi se stvorio vedi prostor za ovu namenu i
manje narušavao predeo i ugrožavala proizvodnja.
Zona rekreacije, je zona koja je pretrpela najvede promene. U njoj je planirana još jedna
manja akumulacija koja pi povedala nosedi kapacitet i ponudu prostora, jer bi se mogla koristiti
različito od postojede, vede akumulacije, koja bi služila najviše za aktivnu rekreaciju. Na prostoru bi
se pojavili sadržaji koji zadovoljavaju potrebe vedeg broja korisnika kao što su biciklističke i šetne
staze, plaža, sportski tereni, kamp i izletnički prostori, mesta za ribolov i drugi zabavni sadržaji.
Prostor bi bio pošumljen pa bi ova zona imala i ulogu zaštite voda i protiverozionu.
U zoni zaštite se prvenstveno misli na zaštitu od erozije i klizišta i na zaštitu od štetnog
delovanja saobradajnice i pruge. U dolini Topčiderske reke planirana je zaštita vodotoka i okolnog
ekosistema.
Teritorija optimističke strategije ima povedanu površinu pod zelenim površinama koja
obuhvata oko 50% područja.
5.6. Plan predela užeg područja Resnika
Kao osnovu za izradu plana predela, korišdena je optimistička strategija uz uvažavanje i
osvrt na sve prethodne analize i prikupljene informacije.
Planom je predvidjeno 17 zona, koje su izdvojene prema načinu korišdenja zemljišta.
5.6.1. Zona stanovanja
Nalazi se vedim delom uz zapadnu granicu plana i jednim delom na jugo-istoku. Obuhvata
delove naselja Resnik i Pinosava i zauzima oko 17% teritorije plana predela. Zona stanovanja
podrazumeva jednoporodično stanovanje sa pod zonom višeporodičnog stanovanja.
Stanovništvo Resnika i Pinosave vedinom živi u kudama na porodičnom imanju u okviru
koga obično imaju poljoprivrednu proizvodnju za lične potrebe. U delovima naselja koje obuhvata
plan predela vedi deo tih kuda je nelegalno izgrađen na mestu nekadašnjih oranica, livada ili šuma,
što stvara dodatne probleme za dalju regulaciju naselja ali i sam predeo. Odlukom vlade R.Srbije
dopuštena je legalizacija tih objekata, pa njihovo uklanjanje nije realno, jer bi to stvorilo nove
socijalne probleme. Iz tog razloga ovim planom zona stanovanja je zadržala postojedi oblik naselja,
sa izmenom od oko 5%.
Plan ne predviđa stanovanje uz prugu na jugoistoku naselja i na mestima izražene erozije
oko toponima Krš, pa je za te delove naselja planirano izmeštanje. Oko 700m pruge u postojedem
stanju ima direktan kontakt sa zonom stanovanja, a oko 2,3ha zone stanovanja se nalazi na
nagibima od 30-40%, što stvara nepovoljnu životnu sredinu. Prema savremenim standardima
kvaliteta stanovanja, ali i pema S.O.R. jedan od ciljeva za sprovođenje održivosti je otklanjanje
rizika u kvalitetu stanovanja, što je prepoznato u pomenutim zonama.
35
Takođe je za izmeštanje planirano 0,6ha, jednoporodičnih kuda, kod Arapčina i 0,9ha
istočno od zone višeporodičnog stanovanja. Ove površine se nalaze na 100m od postojede
"grupisane" zone stanovanja i nemaju adekvatni pratedu infrastrukturu. Dobijene strategije SWOT
analize ne predviđaju širenje naselja, a sa druge strane traže bolje i optimalnije iskorišdavanje
zemljišta. Dakle spajanje ovih kuda sa naseljem nije opravdano jer bi to značilo njegovo proširenje,
a sobzirom da se one nalaze na veoma pogodnoj lokaciji za poljoprivredu, ove površine de
promeniti namenu. Iz istog razloga to je učinjeno i sa 1,7ha površine kod Pinosave.
Data je mogudnost novih prostora za izgradnju u severnom delu naselja, na nekadašnjim
ugarima i severozapadnom delu zone na mestu oranice koja je bila okružena stanovanjem. Oba
mesta proširenja spadaju u zone prosečno povoljne za izgradnju.
Da bi se zaustavilo dalje širenje naselja predviđena je izgradnja stanova, tj. nižih zgrada se
višeporodičnim stanovanjem. Ova pod zona se nastavlja na ved postojede ovakve objekte,
izgrađene u blokovima otvorenog tipa u delu naselja koji je opremljen kanalizacijom, daljinskim
grejanjem i ostalom infrastrukturom. Izgradnja zgrada i priključenja na daljinsko grejanje smanjuje
zagađenje vazduha iz privatnih ložišta.
Planirano proširenje otvorenih blokova sa zgradama iznosi 5,5ha. Ova zona plana bi se
sprovodila postepeno u zavisnosti od potrebe odnosno broja i stanja stanovništva. Sprovođenje
ove odluke podrezumevalo bi rušenje postojedih jednoporodičnih kuda po blokovima i njihovu
zamenu zgradama uz kompenzaciju sa stanovima ili nadoknadu za vlasnike kuda. Ova pod zona
prema vrednovanju područja za izgradnju takođe spada u prosečno povoljnu.
Za dalje rešavanje naselja treba se sprovesti izrada detaljnog regualacionog plana.
5.6.2. Privredna zona
Raspored ovih zona u planu je takođe podržan sa dosadašnjim načinom korišdenja zemljišta
i obuhvata oko 1% plana. Pod privrednom zonom se smatra laka industrija, stovarišta, poslovni
objekti, železnička stanica i drugi objekti koji ne spadaju u tešku, hazardnu industriju.
Zona je podeljena u tri dela na rubnim položajima naselja Resnik.
Prvi deo obuhvata železničku stanicu i pratede sadržaje i nalazi se na jugozapadu plana.
Površina ove zone je nešto manja od 3ha. Osim železničke stanice i pratedih objekata koji su u ovoj
zoni najzastupljeniji, predviđena je mogudnost postojanja drugih preduzeda za transport i promet
robe.
Drugi deo se nalazi na severoistoku naselja uz lokalni put iz Resnika za podavalska naselja, a
tredi uz obilaznicu oko Beograda. Njihova površina iznosi 2,4ha i 2ha. U ovim zonama predviđena
je laka prerađivačka industrija, stovarišta, radionice i sl.
U nedostatku drugih pogodnih lokacija, pomenute lokacije su se pokazale kao
nejekonomičnije i ekološki prihvatljive. Privreda se tako ne nalazi u samom gradu, ved je samo
delimično okružena stanovanjem. To zonu čini dostupnom za stanovništvo bilo kao sedištu radnog
mesta ili kao korisnicima privrednih usluga. To je u skladu sa strategijom održivog razvoja jer bliži
posao znači i manje zagađenje vazduha. Plan predviđa podizanje zaštitnih pojaseva oko ovih zona
kako bi se dodatno smanjio uticaj na okolinu.
Ova zona obezbeđuje najvedi broj stalnih radnih mesta na užem području.
Za dalje rešavanje ovih zona treba izraditi DRP.
5.6.3. Komercijalno ugostiteljska zona sa zabavnim sadržajima
Zona se nalazi severno od jezera Pariguz uz naselje Resnik. Obuhvata 1,9ha što iznosi oko
1% od celokupnog plana predela. Neophodnost ove zone ogleda se u tome što svaka rekreaciona
ili turistička zona zahteva prikladnu pratedu infrastrukturu.
Prema dosadašnjoj nameni ovaj prostor je pripadao napuštenim oranicama.
36
Položaj zone je blizu infrastrukturno najrazvijenijeg dela Resnika zbog čega je lokacija i
odabrana. Resnik i Pinosava su naselja koja su, u najbližoj tačci, međusobno udaljena manje od
2km, pa je izgradnja ovakve zone najbolja uz ved postojede naselje zbog sprečavanja fragmentacije
izgrađenog tkiva i heterogenizacije područja. Vrednovanje područja pokazalo je da ova zona spada
u prosečno povoljnu za izgradnju i uslovno povoljnu za poljoprivredu. Sobzirom da plan predviđa
povoljnije lokacije za poljoprivrednu proizvodnju a da je data lokacija takođe i izvor radnih mesta
pa je dobro da bude blizu stanovanja, njen položaj se može smatrati opravdanim. Od ove zone se
očekuje značajni priliv novca i otvaranje stalnih i sezonskih radnih mesta.
Zona obuhvata nekoliko podcelina: prilazna zona rekreativnom kompleksu, parking,
restoran i drugi uslužni objekti, kudice za nevladine i druge organizacije, prostor sa binom, kudice
za iznajmljivanje opreme, manji sportski tereni i pratedi sadržaj. Celokupna zona pripada aktivnoj
zoni rekreativnog područja.
Za parking prostor je predviđena površina od 0,6ha što je dovoljan prostor za oko 250-300
parking mesta. Sobzirom da je to velika površina pri daljem projektovanju trebalo bi se voditi
računa o poroznosti podloge i zaseni koja bi sprečila isijavanje od asfalta. Parking bi osim za
potrebe turista i rekreativaca bio namenjen i stanovnicima okolnih zgrada.
Prostor sa binom je zamišljen u severoistočnom delu ove zone. To bi bio višenamenski
prostor porozne ili poluporozne podloge. Prostor je pod blažim nagibom pa je pogodan za
održavanje koncerata, predstava, slavlja i festivala a leti bi se još mogao organizovati bioskop na
otvorenom ili drajv in. To takođe ima turistički potencijal sa aspekta događaja i manifestacija što je
jedan od potencijala prema S.R.T.. Za ovu namenu planirano je oko 0,3ha, što je dovoljno za 3000
ljudi sa mestima za sedenje, oko 5000 ljudi sa mestima za stajanje ili za oko 60-80 automobila u
drajv inu. Različitim projektantskim rešenjima ovaj prostor bi se mogao prilagoditi i za druge
namene. Ova podzona je udaljena vazdušnim putem od zone stanovanja oko 150m pa je potrebno
rešiti dodatnu izolaciju za smanjenje uticaja buke koja se može povremeno javiti.
Preostali deo zone od oko 1ha bio bi namenjen izgradnji ved pomenutih uslužnih objekata,
prodavnice, prostora za iznajmljivanje biciklova, šatora, ležaljki i sl., zatim objekata za nevladine i
druge organizacije poput ribolovaca ili izviđača koji bi mogli biti značajni akteri na ovom prostoru i
koji bi tu mogli delovati i koristiti prostor tokom cele godine. To je u skladu i sa S.O.R. koja
podrazumeva podsticanje razvoja civilnog društva i ostvarivanja mogudnosti za nastavu u prirodi.
Potrebno je izgraditi i tuševe, česme, toalete, govornice i drugu osnovnu infrastrukturu.
U manje sportske objekte spadaju teren za košarku, sprave za vežbanje i drugi koji bi se
rešavali projektovanjem. Od drugih zabavnih sadržaja trebalo bi se još nadi dečija igrališta.
Treba napomenuti da je i prema GUP-u desna obala akumulacije Pariguz planirana za
objekte i aktivnosti od opšteg interesa, što je usklađeno sa ovim planom.
Za ovu zonu kao i za prethodne dve potrebno je uraditi DRP i pravilnim projektovanjem
ograničiti pomenute podzone.
5.6.4. Rekreativna livada pod drvedem retkog sklopa i kamp prostor
Zona rekreativne livade i kampa je kao i prethodna zona planirana na napuštenim
oranicama iznad desne obale jezera Pariguz kod Kaljavca. Ona odvaja jezero od komercijalne zone i
čini prelaz ka rekreacionoj šumi, odnosno mirnoj rekreaciji. Ova zona takođe čini aktivnu zonu
rekreacionog područja pa je time grupisana u celinu što je poželjna pojava zbog lakšeg
funkcionisanja i odvajanja bučnih zona od zona šetnje koja pripada mirnoj rekreaciji.
Površina namenjena ovoj zoni iznosi 4,1ha.
Pri planiranju uvažena je činjenica da Beograd u svojoj okolini ima nekoliko izletišta od kojih
su najposedeniji i najvedi Ada Ciganlija i Košutnjak. Oni se nalaze u okviru gradskog jezgra i
predstavljaju ostatke prirodnih resursa. U vreme prvomajskih praznika i letnjih meseci u njima se
može primetiti preopteredenost i prkoračenje postojedih kapaciteta. To utiče na sve vedu
infrastrukturnu izgradnju u njima i samim tim na njihovu degradaciju, što korisnike udaljava od
37
prvobitne namene a to je "odlazak u prirodu". Planirana rekreaciona zona ima potencijal da
postane "gradsko izletište". Osposobljavanjem planirane zone sprečila bi se degradacija postojedih
gradskih izletišta jer bi se formirao nov prostor koji bi rasteretio i obogatio ponudu i tako imao
uticaj ne samo na naselja obuhvadena planom ved i na područje Beograda.
SWOT analiza je pokazala da je području potrebna rekreacija koja je bliska prirodi pa u ovoj
zoni nisu planirani trajni objekti. Vrednovanje je pokazalo da je ovaj prostor povoljan za rekreaciju.
Nalazi se na jugozapadnoj ekspoziciji, sa padom terena od 10-15%.
Kamp prostor predviđen je u istočnom delu zone, koji je nešto razvijenijeg reljefa i
atraktivniji sa stanovišta lepote pejzaža. Prostor se nalazi oko 50m od jezera, pa ga ne ugrožava
direktno a čini ga dostupnim od strane kampa. Pod kampovanjem se u ovoj zoni podrazumeva
boravak u šatorima na dva ili više dana a mogudi su i jednodnevni vikendi i porodični izleti. Za ovu
namenu izdvojen je prostor od 2,2ha koji bi imao kapacitet od oko 150 kamping mesta za šatore za
višednevni boravak ili oko 250 mesta za kratkotrajne boravke, što je kapacitet od oko 600-1000
osoba i čini ga konkurentnim.
Kamp sezona obično počinje krajem aprila i završava se krajem septembra. U zimskom
periodu sa snegom, na ovom prostoru se mogu organizovati "zimske igre" zbog pogodnog reljefa i
retkog sklopa drveda. U okviru ove podzone treba obezbediti česme, mesta za logorsku vatru,
mesta za sedenje i slično.
U okviru rekreativne livade koja zauzima 1,9ha mogao bi se odigravati mali fudbal, odbojka
na travi, badminton i drugi sportovi. Ukoliko je potrebno deo livade se takođe može koristiti za
kratkotrajne izlete.
Ceo prostor rekreativne livade i kampa je pod retkim sklopom drveda koji bi trebao
omoguditi kontraste između svetla i senke odnosno obezbediti dovoljnu osunčanost i dovoljnu
zasenu prostora za planirane sadržaje, što bi projektovanjem trebalo razrešiti i povezati ovaj
prostor sa rekreativnom šumom koja se nadovezuje istočno.
Od drveda preporučuje se sadnja hrasta sladuna i cera sa srebrnolisnom lipom, crnim
jasenom, klenom i druge vrste koje odgovaraju ovom podneblju.
5.6.5. Plaža
Zona plaže se nalazi uz desnu, severnu, obalu akumulacionog jezera.
Planirana zona prema sadašnjem stanju biotopa spada u prostor priobalnih voda. Plaža je
planirana da bude od travnate podloge. Sobzirom da na terenu u ovoj zoni nema visoke vegetacije,
ovaj prostor nede pretrpeti vede promene u ovom smislu. Promene su potrebne u regulaciji pada
terena. Sadašnja zona obale je u padu od oko 18%. Projektantskim rešenjima delovi obale planirani
za plažu de trebati da se dovedu do 10%.
Plaža obuhvata prostor od oko 0,3ha. Dužina plaže je 250m a širina varira oko 15m.
Kapacitet plaže je do 420 osoba. Zona je izložena jugo-zapadnoj ekspoziciji pa je osunčana vedim
delom dana, što ovu lokaciju čini pogodnom za planiranu namenu. Celokupno područje ima i
veoma povoljnu osunčanost.
Plaža je celom dužinom sa severne strane otvorena prema rekreativnoj livadi i kamp
prostoru. Travnata podloga i zona rekreacione livade sa drvedem de sprečiti direktno spiranje
kišnice i smeda u jezero, što je nepoželjna pojava. Na manje od 100m nalazi se komercijalna zona
sa kojom je plaža povezana pešačkom stazom. Zona stanovanja je od plaže udaljena između 200 i
500m i povezana je pešačkim i biciklističkim stazama.
Održavanje travnate plaže je manje zahtevno, pa nisu potrebna velika ulaganja van sezone.
Na plaži treba obezbediti spasilačke stanice i eventualnu drugu pratedu opremu.
38
5.6.6. Akumulaciona jezera
Postojeda akumulacija se nalazi na potoku Pariguz u centralno-zapadnom delu plana prema
naselju Resnik.
Primarna uloga jezera je u sprečavanju bujičnih poplava. Jezero ima površinu od 6ha i
najvedu dubinu od 8m. Pripada II klasi kvaliteta voda što ga prema analizi čini povoljnim za
korišdenje u svrhe rekreacije uz ograničen kapacitet.
Planom mu je predviđena sekundarna uloga za kupanje i pecanje. Od toga bi širi deo jezera,
u delu do kojeg se prostire plaža, služio za kupanje, a sužetak jezera u istočnom delu, površine oko
1ha, za pecanje. Optimalni kapacitet za kupače iznosi oko 300 osoba.
Sezona kupanja obično počinje krajem maja i traje do septembra, tako da je u tom periodu
pecanje onemogudeno ili svedeno u zavisnosti od broja kupača i doba dana, a sa izlaskom iz
kupačke sezone, broj mesta za pecanje se povedava.
Na užem području planirano je još jedno manje jezero na potoku Pariguz, 250m uzvodno
od postojede akumulacije. Jezero se nalazi na zemljištu smonici koja ima visok sadržaj gline.
Planirano jezero ima površinu od oko 0,3ha. Njegova prvenstvena namena je u dodatnoj
filtraciji vode potoka koja dolazi u vede, glavno jezero. Druga namena je i u dopuni sadržaja i
kapaciteta, kao što je kapacitet za pecanje u toku kupačke sezone. Na njegovoj obali planirana je
izgradnja kolibe-brvnare koja bi služila kao mesto odmora u šumi, mesto predaha i zaklona, što se
može dodatno razraditi.
Oba jezera okružena su u celini ili delimično zonom Rekreativne šume. To stvara lep pejzaž
pa su staze u šumi trasirane pored jezera što ih čini dostupnim za korisnike sa više strana.
5.6.7. Prigradska šuma
Zona se nalazi u centralnom delu plana, na padinama oko potoka Priguz.
Prema karti biotopa 50% ove zone pripada aktivnim njivama a 50% napuštenim njivama utrinama. Od toga je vedi deo aktivnih njiva na severnoj ekspoziciji a ostatak na jugozapadnoj.
Nagib terena sa obe strane Pariguza je u proseku između 10 i 15%. Zemljište je III i IV b.k. sa
različitim vidovima brazdaste erozije.
U ovakvim uslovima poljoprivredna proizvodnja je otežana i slabe produktivnosti pa je ovaj
prostor namenjen pošumljavanju sa rekreativnim korišdenjem. Zona obuhvata 15% užeg područja
što čini površinu od oko 120ha.
Uloga ove zone je u povezivanju Resnika i aktivne zone sa jedne strane i Pinosave pa
žičarom do turističke zone sa druge strane. U njoj su planirane šetne i biciklističke staze za ciljno ili
rekreativno kretanje, što de u daljem tekstu biti detaljnije opisano (poglavlje 5.6.18.). Osim
komunikacione uloge, šuma u ovoj zoni otklanja niz problema prikazanih u SWOT analizi. Ona
umanjuje pojavu mrazišta u kotlini potoka, sprečava eroziju strmih strana sa obe strane potoka
Pariguz i ima ulogu u filtraciji i sprečavanju unosa štetnih materija u vodotoke iz okolne
poljoprivredne proizvodnje. Jedna od takođe važnih ekoloških uloga je što predstavlja obnovljeno
stanište za ptice i sitniju divljač, i predstavlja značajanu zelenu površinu za stvaranje ekoloških
mreža u predelu. Ova šuma ima i vetrozaštitnu ulogu i ima uticaj na smanjenje temperaturnih
kolebanja između dana i nodi.
Iz svega navedenog ovoj šumi se mogu dodeliti tri glavne funkcije: Rekreaciona, Zaštita
vodotoka i protiveroziona.
Kao "rekreativna" šuma obezbeđuje javnost područja što de omoguditi dodatnu kontrolu i
sprečiti doasadašnju praksu nelegalne seče drveda što je cilj dugoročne SWOT strategije. Optimalni
kapacitet šume je oko 300 korisnika što bi iznosilo 2 do 3 osobe po hektaru. To je dovoljno da se u
trenutku maksimalnog broja ljudi u kampu raspodele kapaciteti kupača na jezeru i šumi. Prema
S.R.T. sve više turista traže i prihvataju nove destinacije i iskustva, pa je avanturistički turizam
među najatraktivnijim. Zato se u šumi mogu razviti dodatni sezonski sadržaji.
39
Značaj ove zone se treba posmatrati i kroz doprinos aktivnoj zoni rekreacije (poglavljia
5.6.3. i 5.6.4.) i zoni rekreacije na vodi koje ova zona okružuje (poglavlja 5.6.5 i 5.6.6.). Zajedno sa
njima ona čini rekreativni kompleks.
Šuma je okružena oranicama i vodnjacima sa severne i južne strane što osobama koji kroz
šumu šetaju ili voze bicikl daje dobar kontrast i ne baš svakidašnji pejzaž. Šuma šetnim i
biciklističkim stazama ima pristup iz Resnika i Pinosave.
Ova zona se može posmatrati i kao park-šuma, pa to treba imati u vidu pri njenoj realizaciji
na terenu. Na spoju šume sa okolnim zonama treba formirati "ivicu", kako bi se smanjio prodor
materija u šumu ali i uticaj šume na okolne obradive površine.
Od drveda preporučuje se sadnja hrasta sladuna i cera sa srebrnolisnom lipom, crnim
jasenom, klenom i druge vrste koje odgovaraju ovom podneblju.
5.6.8. Sportski kompleks
Zona sportskog kompleksa se nalazi u jugo-istočnom delu Resnika, odnosno na jugozapadnom delu plana. Obuhvata površinu od 1ha.
Analizom područja ustanovljen je nedostatak sportskih terena u naseljima. S.R.S. podržava
izgradnju novih malih sportskih objekata i revitalizaciju postojedih vedih sportskih objekata. S.R.S.
ističe da sport treba biti opšteprihvaden model ponašanja i više dostupan građanima pogotovu
deci.
Vedi deo ove zone pripada postojedem stadionu FK "Resnik", a preostali deo od oko 0,3ha
planiran je za izgradnju drugih sportskih terena za rukomet, odbojku, košarku, tenis i atletske
discipline. Proširenje kompleksa je planirano na postojedem ugaru, na kojem je planom predviđen
i park koji izlazi na topčiderski reku i koji je povezan biciklističkom stazom.
Ova zona zajedno sa terenima u komercijalnoj zoni i stazama ima ulogu u omogudavanju
bavljenja i zadovoljavanju građana, profesionalnim i rekreacionim, amaterskim, sportom koje nije
institucionalno organizovano. Zona se nalazi u okruženju stanovanja što je čini dostupnom pa se
može redi da je uže područje usklađeno i sa S.R.S..
5.6.9. Parkovsko zelenilo
Planirana su dva prka u okviru Resnika. Prvi se nalazi u jugozapadnom delu plana pored
sportskog kompleksa i ima površinu od 1,4ha. Drugi je smešten u podzoni višeporodičnog
stanovanja i ima površinu od 0,4ha.
Oba parka se nalaze na mestu sadašnjih ugara, koji predstavljaju neiskorišdene slobodne
površine. Savremeni trendovi stanovnja zahtevaju dostupnost zelenim površinama, ne samo zbog
zadovoljavanja potreba čoveka u gradu, ved i zbog poboljšanja kvaliteta životne sredine.
Uloga zelene površine u gradu je da obogati rezerve podzemne vode filtriranjem i
omogudavanjem prodiranja kišnice, smanji isušivanje zemljišta u gradu, smanji zračenje i
povedanje temperature, poboljša vlažnost vazduha i mrežom zelenih površina omogudi dotok
svežeg.
Resnik i Pinosava su naselja pretežno ruralnog tipa sa kudom i okudnicom što delimično
smanjuje značaj parkovskih površina. Zato planiranim parkovima treba dodeliti i tematsku ulogu,
bilo u vidu sportskog parka, dečijeg, edukativnog ili kulturno-istorijskog sobzirom na burna
događanja na području. Umrežavanjem javnih zelenih površina i njihovim vezivanjem za bicikl i
šetne staze de doprineti kvalitetu života u naselju i turističko-rekreacionom potencijalu, jer zdrava i
uređena sredina privlači turiste.
Formiranje mreže staza i zelenila u gradu se treba rešiti izradom DRP-a i dodatnim
urbanističkim analizama koje nisu bile tema ovog plana.
40
5.6.10. Zaštita od erozije
Sprečavanje erozije je jedan od prioriteta pri svakom planiranju predela. Na užem području
Resnika erozija je najzastupljenija oko potoka Pariguz i Krušik i na strmim terenima severno od
Topčiderske reke. Erozija oko potoka Pariguz je rešena podizanjem prigradske šume opisane u
poglavlju 5.6.7. pa se ova zona odnosi na preostali ugroženi teren.
Ova zona se od drugih zelenih površina razlikuje po tome što je njena primarna uloga
zaštita od erozije što zahteva stručan i drugačiji način i pristup podizanja zelenih površina usklađen
sa tačnom lokacijom na koji se izvodi.
Zona zaštite od erozije obuhvata 13% na planu predela užeg područja i podeljena je u dve
odvojene celine od 65ha i 40ha.
Veda celina nalazi se južno od obilaznice oko Beograda oko Ključeva, Predela i Adžike. U
ovoj zoni postoji aktivno klizište i slabije brazdasta erozija. Deo ove zone ima i sekundarnu ulogu a
to je pročišdavanje zagađenog vazduha koji dolazi iz rakovičke industrije i od izduvnih gasova vozila
koji se kredu obilaznicom. Iz tog razloga izdvojena je podzona protivimisione šume. Protivimisiona
šuma zahvata površinu od 13ha što iznosi 20% ove zone. Širina šume je u proseku oko 100m i
nalazi se 1,3km duž obilaznice počevši od Resnika.
Manja celina nalazi se na strmini severno od zaravni Topčiderske reke na terenu koji se
naziva Stubline, Krš i Arapčine. Ovo područje je u padu od 30 do 40% i izloženo je brazdastom
erozijom. Severno od zone se nalazi poljoprivredna površina pa je ova zona i filter štetnih materija
i hemikalija koje bi mogle dospeti iz poljoprivredne proizvodnje, na livadu koja se prostire južno.
Obe zone se nalaze na zemljištu IV i V b.k., na mestu nepovoljnom za poljoprivredu.
I severna i južna zona su jednim delom izložene prema oranici i vodnjaku. Manji deo obe
zone izlazi na zonu stanovanja. Severna zona ima kontakt i sa zonom baštenskih kolonija i privrede,
a južna sa livadom. Kao i ostale zelene površine osim ekoloških doprinosa imaju doprinose u slici
predela činedi ga prirodnijim.
5.6.11. Zaštita od buke i zagađenja – "Pufer" zona.
Zone predstavljaju zelene površine projektovane tako da smanje izvor buke i zagađenja u
vazduhu. U okiru ove zone prema obliku i načinu formiranja razlikuje se površinska i linijska pufer
zona.
Površinske se nalaze na jugo-zapadnom i severo-zapadnom delu plana oko privrednih zona.
Za formiranje jugo-zapadne zone deo naselja odnosno zone stanovanja koji se nalazio
odmah uz prugu planiran je za izmeštanje. Takvi prostori ne ispunjavaju osnovne standarde
savremenog stanovanja. Od vozova koji prolaze prugom stvara se prašina, vibracije i buka a mogu
se javiti i drugi štetni uticaji u zavisnosti od brzine kojom voz prolazi i tipa voza. Pojas koji štiti zonu
stanovanja od uticaja sa pruge ima širinu od 25m uz železničku stanicu do 100m prema livadi.
Površine je 4,2ha.
Zona na severozapadu sa tri strane okružuje privrednu zonu i zonu reciklažnog centra.
Štetne materije koji se mogu javiti u ovim zonama su u vidu prašine i čestica od mogudih
stovarišta, prerade ili obrade sirovina ili buke i mirisa koje bi se mogu javiti u radionicama i manjim
pogonima. Ova zona štiti podzonu višeporodičnog stanovanja koja se nalazi 70m zapadno i
baštenske kolonije koje se nalaze 50m severno od pomenutih mogudih izvora zagađenja. Površina
ovog zaštitnog pojasa iznosi 3ha i smeštena je na mestu ugara.
Planirane zaštitne zelene površine mogu biti kompoziciono uređene, ali nisu pridviđene za
drugu ulogu osim primarne. Procenat četinarskih vrsta u njima ne bi trebao da bude ispod 30%.
Najvedi deo linijske zaštite se javljau duž puteva i pruge na području. Ovaj tip formiran je od
živica i drvoreda. Za njih je predviđeno kompoziciono uređenje i sekundarna uloga. Pored
sprečavanja štetnih uticaja sa puta i pruge na poljoprivredne površine odnosno livadu, predstavljali
41
bi zaštitu od udara vetra, zračenja sunca i navejavanja snega. Takođe bi naglašavali put činedi ga
bezbednijim i manje monotonim pružajudi dinamičniju sliku pri putovanju.
Ukupna dužina linijske zaštitne duž puteva i pruge iznosi 5,3km od čega je 1,1km
dvostrano. Linijska zaštita se javlja i između privredne zone i zone stanovanja u dužini od 0,6km.
Oni se trebaju formirati kao polupropusni pojasevi i povremeno transparentni odnosno
segmentisani. Uz prugu se preporučuje sadnja mekih lišdara.
5.6.12. Livade i pašnjaci
Procenat prirodnih livada i pašnjaka je na celoj teritoriji suburbane zone Beograda veoma
je mali, pa se postojede površine trebaju čuvati gde je to mogude zbog očuvanja biodiverziteta i
raznovrsnosti staništa.
U poglavlju 4.1.2. prikazano je da su livade uz topčidersku reku najvede i najvrednije livade
šireg područja. Na užem području ovo je takođe najveda livada i istovremeno najvedi biotop
prirodnog porekla.
Na 22% livade tj. na oko 10ha je izvršena kultivacija. Od toga je 7ha danas napušteno i
pripada utrinama, a 3ha se aktivno obrađuje, što ugrožava i Topčidersku reku. Planom se u ovom
delu područja ne predviđaju poljoprivredene površine pa je livadi namenjeno celokupnih 45ha što
iznosi 6% užeg područja.
Livada uz topčidersku reku doprinosi slici predela i kontrastu u njemu. Predstavlja stanište
za životinjske vrste i mesto njihovog izvora hrane i lova. Livada se može koristiti za ispašu stoka što
je bila i dosadašnja praksa.
Na užem području nalazi se još jedna livada oko potoka Pariguz, posle brane
akumulaciomog jezera. Njena površina je 4ha. Ova livada je sačuvana kao prirodna prilazna zona
rekreacionom kompleksu. Na njoj se ne preporučuje ispaša goveda ved samo manje stoke.
Na livadi oko Topčiderske reke treba izvršiti renaturalizaciju zemljišta i sanaciju vodotoka.
5.6.13. Zona vodnjaka
Vodnjaci se nalaze sa južne i severne strane rekreacione zone kod Arapčina i Delova i
severno od Kaljavca.
Sadašnji način korišdenja zemljišta su oranice i utrine, koje u zoni planiranoj za vodarstvo
zauzimaju odnos 50:50%. Na 0,9ha severne i 0,6ha južne zone nalaze se jednoporodidne kude. One
su planom predviđene za izmeštanje (poglavlje 5.6.1.).
Planirana zona pripada zemljištu II b.k. na gajnjači. Teren je u padu od 2 do 10% i izložen je
jugo-zapadnim ekspozicijama. Javlja se brazdasta erozija. Ovakav teren pogoduje poljoprivrednim
kulturama. Vodarstvo je odabrano zbog sprečavanja erozije, koje je na ovom terenu nešto
intenzivnije nego na zonama planiranim za uzgoj povrda. Takođe vidnjaci ublažuju udare vetra, koji
može dodi sa istoka i jugoistoka, a pružaju lep pogled iz zone stanovanja, pogotovo pri cvetanju.
Još jedan od razloga njihovog postavljanja uz zonu stanovanja je "bezbednost", tj. sprečavanje
krađe.
Zona severno od rekreacione šume ima površinu od 26ha a zona južno je veličine 20ha.
Ukupno zona vodnjaka zauzima oko 6% plana.
Kao što je rečeno obe zone okružuje zona stanovanja, prigradske šume i poljoprivrede, što
je karakterističana "strukturna šema" ovakvih predela. Severna zona vodnjaka još izlazi na
privrednu zonu i put prema Pinosavi i Belom potoku. Sa strane puta prema vodnjaku prostire se
pojas zaštite od zagađenja i buke koji sprečava unos štetnih materija od saobradaja i privredne
zone. Na jugu je komercijalno-ugostiteljska zona koja ne emituje zagađujude materije. Južnu zonu
još okružuje zona zaštite od erozije. Do obe zone ostvaren je pristup asfaltnim putem.
Na nagibima vedim od 5% se preporučuje sadnja drvenastih vodarica paralelno izohipsama
zbog sprečavanja erozije.
42
5.6.14. Zona povrtnjaka
Zona zauzima položaje severno i južno od rekreacione zone na zaravnjenom terenu Aluge,
Mandrina, Hladne vode, Sedlište i južno od Pinosave.
Oko 50% u severnoj i oko 70% u južnoj zoni su aktivne oranice, a ostatak pripada utrinama.
Deo jednoporodičnih kuda ukupne površine nešto manje od 3ha, koje se nalaze kod Resnika i oko
Pinosave su planirani za izmeštanje (poglavlje 5.6.1.).
Zona se nalazi na zemljištu II b.k. sa slojevitom erozijom i padom terena pretežno do 5%, i
jenim delom do 10%. Zona je izložena jugo-zapadnoj ekspoziciji.
Gajenju povrtarskih kultura je namenjeno 21% područja obuhvadenog planom i to je
najveda planirana zona. Ukupna površina pod ovom namenom je oko 165ha. Zajedno sa uzgojem
voda površine namenjene poljoprivrednoj proizvodnji su nešto vede od površina dosadašnjih
aktivnih njiva na području. To je važno zbog uspostavljanja jednakog broja stanovnika koji se bave
poljoprivredom, koji bi trebali u suprotnom da menjaju zanimanja, i zbog komasacije zemljišta.
Komasacija zemljišta se treba sprovesti na celokupnom prostoru ove zone. S.R.P. ističe da
tradicionalni način poljoprivrede nije isplativ. Sadašnje oranice su u proseku veličine 1-2ha, što je
ekonomski neisplativo. Optimalna veličina prema S.O.R. na koju treba dovesti parcelu je od 5 do
10ha. Evropski standardi su parcele preko 15ha.
Kroz zonu prolazi asfaltni put koji je čini dostupnom. Prodiranje štetnih materija sa puta
onemogudeno je podizanjem linijske zaštitne zone (poglavlje 5.6.11.).
Rekreaciona i protiveroziona šuma štite ovu zonu od eolske erozije i ispiranja zemljišta.
Održiva poljoprivreda štiti zemljište pa se na međama parcela treba formirati i ekološka mreža koja
de usmeravati kretanje životinja između planiranih zelenih površina, biti dodatna zaštita od vetra i
erozije i zadržavati vlagu zemljišta u toku letnjih suša.
5.6.15. Zona baštenskih kolonija
Baštenske kolonije su planom zadržane u 90% na postojedim mestima i nalaze se na
severo-zapanom delu užeg područja uz naselje Resnik. Na planu se nalaze dve zone baštenskih
kolonija. Zona južno od Ključeva i zapadno od Predela je veda i iznosi 9ha, dok je zona zapadno od
Brestova i jezera Pariguz 1,4ha. Baštenske kolonije ukupno zauzimaju 1,3% plana.
1,6ha baštenskih kolonija kartiranim u biotopima severno od toponima Predeli je planom
uklonjeno. Ovaj teren je izložen brazdastoj eroziji i nalazi se u blizini klizišta pa je ova zona pripala
zaštiti od erozije. U planiranom predelu uklanjanjem ovakvih manjih zona želela se izbedi
fragmentacija prostora, i izmešanost zona, što nepovoljno utiče na funkcionisanje predela. Razlog
za uklanjanje je i dostupnost. Uklonjena kolonija imala je dostupnost preko obilaznice i poljskim
putem. Izlazak poljoprivredne mehanizacije na prometne asfaltne puteve nije dozvoljen, a u
slučaju stvaranja blata na poljskim putevima kolonija je manje dostupna, što je takođe doprinelo
njenom uklanjanju.
Zadržane baštenske kolonije imaju dobar pristup sa više strana. Nalaze se na zemljištu koje
je neerodirano ili sa slojevitom erozijom. Zemljište je gajnjača II b.k.. Ekspozicije i padovi terena
variraju od mikro reljefa.
Baštenske kolonije se koriste kao skup manjih bašti prosečne veličine 4-5a na kojima se
obično uzgaja povrde i vode za sopstvenu upotrebu. One imaju pozitivan sociološki efekat na
području jer je stanovništvu doseljenom iz raznih ruralnih krajeva ili "izbeglom" iz urbanih delova
Beograda, ovo izvor relaksacije i namirenja potreba.
Obe zone su prema zapadu povezane sa stanovanjem. Veda kolonija je sa tri strane
okružena zelenilom u vidu zaštite od erozije i zaštite od zagađenja i buke. Manja izlazi na livadu sa
južne strane i rekreacionu šumu sa istočne. To je dobar kontrasni efekat pa je na rubu zone livade i
bašti planiran prolaz bicikl i šetne staze. Ova zona bi mogla biti i edukativnog karaktera gde bi se
zainteresovani korisnici mogli učiti o uzgoju biljaka, kao deo ponude kompletnog prostora.
43
Preporučuje se da se baštenske kolonije adekvatno vizuelno izoluju u delovima okrenutim
prema naselju.
5.6.16. Groblje
Groblje se nalazi u naselju Pinosava kod Sečine. Planom je zadržana postojeda lokacija.
Groblje je veličine 0,7ha.
Predlaže se uređenje prostora oko groblja u širini od 5-10m i uređenje prilaza.
5.6.17. Reciklažni centar – prerada i preikupljanje sortiranog otpada
Zona se nalazi na severo-zapadnom delu plana uz put koji vodi do Pinosave i Belih voda.
Reciklažni centar se nastavlja na privrednu zonu koja se nalazi sa njegove zapadne strane. Planiran
je na mestu sadašnjeg ugara. Veličina zone je 0,5ha.
Rešavanje pitanja otpada sve više dobija na značaju jer je to problem svake ljudske
naseobine. Problem odlaganja čvrstog otpada u Beogradu jedan je od najvedih u oblasti zaštite
životne sredine. Izlaskom na teren utvrđeno je postojanje divljih deponija. One su izvor zagađenja i
predstavljaju rizik po zdravlje ljudi, pa je rešavanje odlaganja smeda jedan od prioritetnih
problema uže zone. Ovaj problem nije vezan samo za stanovnike naselja na području, ved i za
budude turiste. Ukoliko je sredina čista i sređena broj turista de se povedavati, što sa druge strane
donosi još smeda stvorenog upravo od strane turista, tako da razvoj turizma zahteva isplanirano
odlaganje otpada.
Sortiranje i reciklaža je jedan vidova odlaganja otpada. Na užem području ona se pokazala
kao najpogodnija jer ima najmanje zahteve za izbor lokacije. Sem toga ona ekonomski doprinosi jer
zapošljava radnike i donosi novac a pritom rastereduje životnu sredinu. Treba napomenuti da je
reciklaža bila najunosniji segment 2009. godine u prerađivačkoj industriji Beograda, pa se
formiranje ovog postrojenja smatra isplativim i opravdanim.
Lokacija je sa tri strane okružena zaštitnim pojasevima od buke i zagađenja, a sa četvrte
privrednom zonom. Od zone stanovanja udaljena je vazdušnim putem oko 400m. Uz zaštitni pojas
time bi se smanjio i uticaj vetra koji dolazi iz pravca jugoistoka, koji je ved ublažen drugim
planiranim zelenilom. Kao što je na početku napomenuto, zona izlazi na glavni lokalni put sa kojim
je povezana sa širom okolinom pa je kvalitetno omoguden dovoz i odvoz, otpada i sirovina. Dakle
reciklažni centar bi imao uticaj na šire područje.
Uspostavljanje sistema reciklaže je jedan od ciljeva S.O.R.
5.6.18. Komunikacija u predelu
Komunikacija u predelu je jedna od najvažnijih stavki za funkcionisanje ljudskog društva.
Dobra povezanost i dostupnost planiranih zona ima uticaj na celokupnu ekonomiju i sociologoju
područja i time direktno utiče na njegovu održivost.
Pod komunikacijim se u ovom planu podrazumevaju putevi, železnička pruga i šetne i bicikl
staze.
5.6.18.1. Putevi
Kroz uže područje prolaze tri vede saobradajnice.
Najveda i najvažnija je obilaznica oko Beograda koja kroz područje prolazi u dužini od
1,5km. Obilaznica ima velik značaj za povezanost i dostupnost užeg područja. Preko nje područje je
povezano sa autoputevima i aerodromom. Na užem području na obilaznicu izlaze zona stanovanja,
44
privredna zona i zona zaštite od erozije. Sve zone su od obilaznice odvojene linijskom zonom
zaštite od zagađenja i buke.
Druga saobradajnica se nalazi u severnom delu područja. Polazi iz Resnika i vodi prema
Pinosavi i Belom potoku. Put je zadržao pravac postojedeg. Širine je 6m a kroz područje prolazi
dužinom od oko 2km. Ovaj put izlazi iz zone stanovanja i prolazi pored privredne zone, reciklažnog
centra, zone zaštite od erozije i zone uzgoja voda i povrda. Od zona put je odvojen linijskom
zaštitom od zagađenja i buke.
Treda je u južnom delu plana i predstavlja najkradi put od Resnika do Pinosave. Trasa ovog
puta je izmenjena od prvobitne. Prvobitni put se prostirao sa južne strane grebena, na strani
Arapčina i Sedlišta. Novoplanirani put trasiran je sa severne strane grebena na strani Hladnih voda
i Delova. Idudi od Resnika put je od starog udaljen oko 200m, a dalje prema Pinosavi udaljenost se
smanjuje na 100m i u Pinosavu ulazi oko 110m severo-istočno od starog prvobitnog puta. Nova
trasa je planirana radi dobijanja vede celovite površine pogodne za poljoprivrednu proizvodnju, na
kojoj se može izvršiti komasacija. Put spaja dve zone stanovanja a prolazi pored rekreacione šume,
vodnjaka i njiva. Od drugih zona je, kao i prethodni, odvojen linijskom zaštitom od zagađenja i
buke. Ukupna dužina ovog puta je 1,5km a širina 6m.
Za sve puteve se može redi da prolaze kroz različite zone koje stvaraju raznolik i dinamičan
pejzaž.
5.6.18.2. Železnica
Sa ekološkog aspekta železnica je najpogodniji vid kopnenog prevoza. Plan na svojoj južnoj
granici, obuhvata prugu Beograd-Niš u dužini od oko 2,5km. U zapadnom delu plana, na izlazu
pruge iz područja nalazi se železnička stanica "Resnik". Postojanje železničke stanice je značajno jer
je na širem području to jedina stanica pa bi se razvoj železnice, pozitivno odrazio na ekonomiju
užeg područja.
Pruga vedim delom, od 1,5km, prolazi preko zone livade i pašnjaka, što je i postojede
stanje. Na ovom delu pruge planom je dodata linijska zaštita od zagađenja i buke radi sprečavanja
uticaja pruge na livadu.
Putniku iz voza stvara se slika prirodnijeg kultivisanog predela, jer prolazi kroz prirodni
livadski ekosistem sa drvedem pored pruge i zelenilom pri ulazu u naselje tako da ga ne vidi
direktno. Preostali deo pruge prolazi kroz privrednu zonu.
5.6.18.3. Šetne staze
Šetne staze su raspoređene u zoni prigradske šume. Ukupna dužina pešačkih staza u šumi
iznosi 8,5km što je u okviru optimuma određenih za dužinu staza u rekreativnim područjima.
Staze povezuju Resnik i "aktivnu zonu" sa Pinosavom, žičarom i turističkom zonom na Avali.
Staze su planirane tako da podržavaju ciljno kretanje od tačke do tačke i kao staze za tumaranje.
Staza za ciljno kretanje postavljena je uz potok Pariguz a jedan krak se odvaja prema
Pinosavi na strani Sečina. Dužine staze uz potok je 2,5km i to je najkrade rastojanje da se stigne od
aktivne zone rekreacije do podnožja Avale u Pinosavi. Staza iz Resnika izlazi iz zone stanovanja,
prolazi kroz livadu, sagledava baštenske kolonije, dalje prolazi pored jezera i aktivne zone kroz
prigradsku šumu, gde nailazi na manje jezero, kolibu, kraka za odvajanje za Pinosavu, i produžava
uz potok. Pomenuti krak je sa leve strane potoka i dužine oko 900m i osim kroz šumu prolazi i
pored povrtnjaka. Ovo povezivanje je vezano za mesto stanovanja, odnosno poboljšava
povezanost između naselja. Takođe ciljno kretanje nije samo između dva naselja ved može biti i
između naselja i mesta izleta ili rekreacije.
Trase ciljnog kretanja smanjuju upotrebu motornih vozila, a time i štetnih gasova, jer
pružaju alternativnu liniju komunikacije koja je pritom dobra i za zdravlje i kondiciju čoveka.
45
Staze za tumaranje su postavljene na severnoj i južnoj padini potoka Pariguz. One su
planirane tako da u nekom trenutku na najvišim tačkama prolaze pored povrtnjaka i vodnjaka. To
šetnju čini zanimljivijom, a pejzaže manje monotonim. Postoji više ukrštanja staza pa tako i više
različitih kombinacija za trase, tako da se može idi različitim putem do istog odredišta. Sa ovih
staza se takođe sagledavaju različite zone. Duža staza za tumaranje postavljena je na toploj jugozapadnoj ekspoziciji, koja je preko dana i svetlija.
Sve šetne staze su uglavnom u blagom padu od 1 do 3%, sa povremenim nagibima od 5-8%
ne dužim od 200m.
Od dodatnih sadržaja na stazama treba napomenuti kolibu-brvnaru koja se nalazi pored
manjeg jezera, i koja ima višenamensku ulogu kao nadstrešnice i skloništa od eventualnog
pogoršanja vremena, mesta za sedenje i odmor, mesta za osveženje sa česmom i slično.
Maksimalni kapacitet staza, određen tako da se ne bi stvarala gužva na njima, je oko 150
osoba za pojedinačnu šetnju ili oko 300 osoba ako se kredu u grupicama, što odgovara i
optimalnom kapacitetu šume u kojoj se staze nalaze.
U okviru staza se može osmisliti sa lokalnom zajednicom i raznovrstan program koji bi
pored šetnje pružao zadovoljstvo da se pojede vodka u vodnjaku, ubere povrde koje de se spremati
u kampu ili se može posmatrati priroda od Resnika do Avale. Pošto se u aktivnoj zoni nalaze brojni
sadržaji i parking a ova zona je stazama povezana sa turističkim sadržajima na Avali (poglavlje
4.1.7.) mogle bi se organizovati ekskurezije ili porodični izleti, gde bi se autobusi ili automobili
ostavljali na parkingu, pa bi se korisnici dalje prošetali do Pinosave i žičarom do Avale, gde mogu i
prenoditi, a u povratku se mogu vradati iznajmljenim biciklom.
Pri izradi staza mogu se osmisliti još dodatnih pratedih sadržaja, kao što su putokazi, klupe
ili još neko sklonište. Predloženi materijali koji se koriste za izradu glavne staze uz potok su rizla ili
lomljeni kamen, dok se za druge staze može ostaviti i nabijena zemlja ili posuti rizla.
Pri urbanističkom rešavanju naselja treba razmisliti o formiranju šetnih staza u njima koje
bi se spojile sa ovim i tako činile "zdravu" i ekološku komunikacionu mrežu. Duž tih staza se mogu
formirati i "zeleni koridori".
Benefit koje staze donose se može nadi i u ekonomiji, jer je poslovanje uglavnom vezano za
dostupnost lokacije.
5.6.18.4. Bicikističkel staze
Bicikl staze se nalaze u zoni prigradske šume i u južnom delu područja od Pinosave, prema
Topčiderskoj reci do Resnika. Ukupna dužina planiranih staza je 6,3km.
Kod bicikl staza na području takođe se prema nameni mogu razlikovati dva tipa, odnosno
staze za ciljno kretanje i kružna staza isključivo za rekreaciju. Staza za ciljno kretanje nalazi se u
prigradskoj šumi uz pešačku stazu sa desne strane potoka Pariguz, i kao i pešačka staza spaja
Resnik i aktivnu zonu sa Pinosavom i Avalom. Još jedna staza sa ciljnim kretanjem polazi od
Pinosave, kroz povrtnjake, zonu zaštite od erozije, pa preko livade uz Topčidersku reku dolazi do
Resnika. Ona se dobrim delom nalazi na ved postojedem poljskom putu. Ova staza je dužine 1,6km,
i predstavlja alternativu automobilskom prevozu, jer se njome može najbrže dodi od Pinosave do
južnog dela Resnika. Nagib staze kroz livadu je neznatan a na uzvišenju je u proseku oko 4-5%.
U šumi se nalzi 4,7km staze, pa je optomalni, neopteredujudi, kapacitet oko 30 biciklista
istovremeno, a sobzirom na druge ponude, on se može smatrati zadovoljavajudim i realnim
brojem. Od staza u šumi 3,1km ima pad od 1-3%, a 1,6km ima pad između 3-5%. Ta nešto teža
staza sa vedim nagibom nalazi se na levoj strani potoka Pariguz i južno od jezera. Njena namena je
za rekreacionu vožnju odnosno mounti bajk.
Pošto je u prigratskoj šumi vedi broj staza i ljudi, vođeno je računa da se ne stvaraju
konflikti između bisiklističkih i šetnih staza, pa se ove staze ukrštaju svega 4 puta. Od toga su sva
ukrštanja na bezbednim i preglednim mestima. Tri su u blizini aktivne zone a jedno kod manjeg
jezera.
46
Topčiderska reka koja se uzvodno proteže sve do južnog podnožja Avale a nizvodno do
Topčiderskog parka i Ade ciganlije može biti značajni rekreaciono-komunikacioni koridor tj. može
se planirati kao značajni "greenway" koridor na gradskom nivou. Pri urbanističkom planiranju
Resnika uz topčidersku reku se treba nastaviti bicikl staza, koja bi se povezivala i sa parkom i
sportskim kompleksom, i dodatno rasteretila saobradaj i olakšala komunikaciju.
Planirane bicikl staze omogudavaju bolju i zdraviju komunikaciju, doprinose ekonomiji,
zadovoljavaju potrebe građana, povedavaju ponudu područja i smanjuju motorizaciju.
6. ZAKLUČAK
Koncept razvoja i uređenja šireg i užeg područja Resnika zasnovan je na principu održivog
razvoja, koji podrazumeva usklađivanje socijalnog, ekološkog i ekonomskog delovanjau predelu.
Stanovništvo šireg područja Resnika doseljeno je iz različitih podneblja i svako je na svoj
način delovao u predelu. Glavna zanimanja su se menjala pa je od tradicionalne poljoprivrede
predeo težio suburbanizaciji, sa velikim površinama ostavljenog degradiranog prostora. Zbog
krčenja nekadešnje šume na prostoru se javlja erozija koja ugrožava i plodno zemljište. Privreda
delatnost je ne razvijena, a zapošljavanje i izvor prihoda sve više zavisi od Beograda.
Koncept razvoja šireg područja je značajno izmenio poljoprivredne zone. Mnogobrojne
otvorene oranice svedene su na optimalnu meru, a deo njih je pretvoren u vodnjake i vinograde
radi dodatnog sprečavanja erozije. Celokupna poljoprivreda je planirana na mestima gde može
ostvariti dobru produktivnost. Loša zemljišta i površine pod jakom erozijom su pošumljene.
Povedanje šumovitosti vodi ka zdravijoj životnoj sredini, naturalizaciji predela, povedanju
biodiverziteta i čini pogodnu sredinu za razvoj rekreacije i turizma. Povedanje šumovitosti takođe
ima uticaj na zaštideno prirodno dobro na avali jer se ovim ono dodatno zaštiduje i umrežava sa
okolinom. Turistička delatnost područja je od sadašnjeg stanja nerazvijene ponude, dovedena do
dostupne i bogate ponude sa mogudnostima rekreacije za šire područje i okolinu. Sve ovo čini
otvaranje novih radnih mesta i stvara izvore prihoda na području.
Na užem području detaljnije je razvijen koncept razvoja i uređenja, izvršene su dodatna
kartiranja i analize i formiran je plan predela.
Glavni problemi užeg područja ogledali su se u sve izraženijoj degradaciji zemljišta, lošom
obradom i izborom lokacije oranica i njihovoj izloženosti eroziji. Zatim u zagađenju voda a posebno
vodotoka, povedanjom zagađenju vazduha i ugroženim i uništenim staništima i gotovo
nepostojanjem očuvanih prirodnih predeonih elemenata. U naseljima najvedi problem je
neplanska gradnja.
Plan predela predviđa regulaciju naselja i poboljšanje kvaliteta života u njima, izmeštanjem
nepovoljnih lokacija za stanovanje, izolaciojom naselja od štetnih uticaja, izgradnjom dostupnih
zelenih površina, sportskih i drugih rekreativnih sadržaja u naselju i oko njega. Degradacija
zemljišta je sprečena optimalizacijom i pravilnim izborom površina namenjenih poljoprivredi. Oko
tredina područja planirana je za podizanje novih ili obnovljanje postojedih zelenih površina što
sprečava eroziju, doprinosi poboljšanju kvaliteta vazduha, štiti vodotoke i podzemne vode i čini
nova staništa i osnov za stvaranje ekoloških mreža na području. Smanjenje fragmentacije prostora
koje je ostvareno planom stvara se bolja slika predela i poboljšava njegovo celokupno
funkcionisanje. Razvojem privredne delatnosti i rekreacione zone koja može postati od značaja na
gradskom nivou, podidi de se ekonomija područja. Na užem području planiran je i reciklažni centar
koji bi obrađivao otpad naselja i novih turističkih i rekreativnih zona kako užeg tako i šireg
područja.
47
Poboljšanje kvaliteta voda, sanacija vodotoka, sprečavanje gubitka zemljišta, ostvarivanje
boljih uslova života promenom namena površina, proširenje mreža zaštidenih područja,
poboljšanje uslova stanovanja u ruralnim područjima i uspostavljanje sistema reciklaže je deo
strategije održivog razvoja republike Srbije sa kojom su usklađeni koncepti razvoja i uređenja žireg
i užeg područja Resnika. Oni su takođe usklađeni i sa strategijama o poljoprivredi, šumarstvu,
sportu, turizmu i regionalnom razvoju republike Srbije.
Planom su formirani kontrasno bogati i uređeni predeli usklađeni sa postavljenim ciljevima.
48
7. LITERATURA
1. Cvejid, J. (1999): Priprema predavanja za predmet Tipologija predela (Predeona ekologija).
Beograd.
2. Cvejid, J. (2010): Turizam i rekreacija (priprema predavanja). Beograd.
3. Dirid, M. (1991): Pedologija. Svjetlost, Sarajevo.
4. Đukanovid, M. (1996): Životna sredina i održivi razvoj. Elit, Beograd.
5. Kneževid-Đorđevid, V., Joksimovid, V. (2002): Petrografija sa geologijom kore raspadanja.
Šumarski fakultet, Beograd.
6. Matvejev, S.D., Puncer, I.J. (1989): Predeli Jugoslavije. Prirodnjački muzej, Beograd.
7. Tomid, Z. (2004): Šumarska fitocenologija. Šumarski fakultet, Beograd.
8. Unkaševid, M. (2005): Šumarska ekoklimatologija. Šumarski fakultet, Beograd.
9. Vujkovid, LJ. (1995): Pejzažna arhitektura - Planiranje i projektovanje. Šumarski fakultet,
Beograd.
10. www.beograd.org.rs
11. www.sr.wikipedia.org
12. www.srbijasume.rs
13. www.zdravlje.org.yu/ekoatlas
49
8. PRILOG
Prilog 1. – Mapa PIO Avala
Izvod iz GUP-a – karta planiranih namena površina
50
Prilog 2. – Ček liste
51
52
Prilog 3. – Postupak računanja vrednovanja
tabela vrednovanja pogodnosti za poljoprivredu za polja od J6 do E9
(sa postupkom računanja)
polje
bonitet
temp.
količ. pad.
način
koriš.
nagib
vrednost
pogodnost
J6
2,80
3
1
0,58
2,00
9,74
NEPOVOLJNO
K6
1,60
3
1
0,49
1,62
3,81
NEPOVOLJNO
L6
0,28
3
1
0,29
0,92
1,28
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
M6
0,50
3
1
0,34
0,88
0,45
N6
0,10
3
1
0,75
0,76
0,17
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
O6
1,08
3
1
0,94
1,76
9,13
P6
1,50
3
1
0,92
1,01
4,18
NEPOVOLJNO
Q6
1,60
3
1
0,75
1,42
5,11
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
R6
0,65
3
1
0,64
1,42
1,77
D7
2,40
3
1
0,30
1,60
3,46
NEPOVOLJNO
E7
1,75
3
1
0,80
1,69
7,09
NEPOVOLJNO
F7
2,73
3
1
0,36
1,88
5,54
NEPOVOLJNO
G7
2,00
3
1
0,30
2,00
3,60
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
M7
2,97
3
1
0,08
2,00
1,43
I7
2,16
3
1
0,61
1,95
7,71
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
J7
2,25
3
1
0,65
2,00
8,78
K7
0,36
3
1
0,25
1,30
0,35
NEPOVOLJNO
L7
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
M7
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
N7
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
O7
0,50
3
1
0,39
0,91
0,53
NEPOVOLJNO
P7
1,04
3
1
0,76
1,15
2,73
NEPOVOLJNO
Q7
0,75
3
1
0,96
0,91
1,97
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
R7
0,75
3
1
0,96
0,91
1,97
D8
2,22
3
1
0,46
1,60
4,90
NEPOVOLJNO
E8
2,22
3
1
0,46
1,60
4,90
NEPOVOLJNO
F8
1,20
3
1
0,84
1,82
5,50
NEPOVOLJNO
G8
2,24
3
1
0,74
1,94
9,65
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
H8
2,39
3
1
0,62
1,80
8,00
I8
1,80
3
1
1,00
1,87
10,09
NEPOVOLJNO
NEPOVOLJNO
J8
1,78
3
1
0,97
2,00
10,36
K8
0,05
3
1
0,23
0,98
0,04
NEPOVOLJNO
L8
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
M8
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
N8
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
O8
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
P8
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
Q8
0,00
0,00
NEPOVOLJNO
2,40
6,02
NEPOVOLJNO
E9
3
1
0,51
1,64
F9
53
tabela vrednovanja pogodnosti za rekreaciju
za polja od J6 do E9
(gotove vrednosti)
tabela vrednovanja pogodnosti za izgradnju za
polja od J6 do E9
(gotove vrednosti)
polje
vrednost
pogodnost
polje
vrednosti
pogodnosti
O8
P8
Q8
E9
F9
G9
H9
I9
J9
K9
L9
M9
N9
O9
P9
Q9
E10
F10
G10
H10
I10
J10
K10
L10
M10
N10
O10
P10
H11
I11
J11
K11
1.29
0.56
1.89
1.52
1.51
2.18
4.93
2.06
0.56
0.91
0.90
0.63
2.30
0.46
3.23
3.23
1.88
1.88
3.78
1.71
2.64
2.68
3.29
2.57
0.10
2.89
2.46
2.46
1.57
1.57
3.94
3.54
nepovoljno
nepovoljno
uslovno povoljno
nepovoljno
nepovoljno
uslovno povoljno
veoma povoljno
uslovno povoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
uslovno povoljno
nepovoljno
povoljno
povoljno
uslovno povoljno
uslovno povoljno
veoma povoljno
uslovno povoljno
povoljno
povoljno
povoljno
uslovno povoljno
nepovoljno
povoljno
povoljno
povoljno
nepovoljno
nepovoljno
veoma povoljno
povoljno
O8
P8
12.44
13.17
nepovoljno
nepovoljno
Q8
E9
F9
G9
H9
I9
J9
K9
L9
M9
N9
O9
P9
Q9
E10
F10
G10
H10
I10
J10
K10
L10
M10
N10
O10
P10
H11
I11
J11
K11
12.59
15.11
16.64
14.89
15.09
16.68
16.12
12.50
13.26
11.41
10.78
11.51
12.81
12.81
13.88
13.88
16.01
13.15
13.81
13.23
14.21
12.45
14.77
11.97
12.00
12.00
15.47
15.47
15.79
13.58
nepovoljno
prosečno povoljno
prosečno povoljno
nepovoljno
prosečno povoljno
prosečno povoljno
prosečno povoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
prosečno povoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
nepovoljno
prosečno povoljno
prosečno povoljno
prosečno povoljno
nepovoljno
54
Prilog 4. – Postupak dobijanja strategija u SWOT analizi
K
L
I
M
A
R
E
LJ
E
F
V
A
Z
D
U
H
V
O
D
A
Z
E
M
LJ
I
Š
T
E
S
T
A
N
I
Š
T
A
I
Z
G
R
A
D
NJ
A
MAXI-MAXI
Kako upotrebiti postojece snage da bi se
iskoristile mogucnosti?
SNAGE
MOGUĆNOSTI
- Povoljna osunčanost
(2000č/god.),
- Povoljna količina padavina
(750mm),
- Nema pojave toplotnih ostrva,
prosečna temperatura područja je
niža od centra grada,
- Umereno kontinentalna klima,
topla leta i zime sa snegom.
- Vedi deo područja ima
jugozapadnu, zapadnu i južnu
ekspoziciju,
- Vedi deo terena je stabilan, nema
pojave klizišta,
- Valovitost terena.
- Znatno niža zagađenost vazduha i
manja količina smoga u odnosu na
užu zonu Beograda.
- Kroz područje prolazi magistralni
gasovod.
- Okvirna konvencija Ujedinjenih nacija
o promeni klime,
- Kjoto protokol,
- Konvencija o zaštiti ozonskog
omotača.
- Korišdenje solarne energije,
akumuliranje voda za korišdenje u
tehničke svrhe.
- Avala i Šumadijska greda.
- Iskoristiti pririodne lepote predela i
poboljšati njegovu sliku radi korišdenja za
razvoj turizma.
- Kjoto protokol,
- Konvencija o zaštiti ozonskog
omotača.
- Nacionalna strategija održivog
razvoja,
- Korišdenje gasa kao goriva,
- Manja zagađenost vazduha može
privudi ljude da tu dođu na izlet.
- Povoljna dubina i površina
akumulacije Pariguz,
- Voda akumulacije Pariguz spada u
II kategoriju voda,
- Potok Pariguz,
- Topčiderska reka.
- Neerodirano zemljište u dolini
Topčiderske reke,
- Vedi deo područja je pod
zemljištem II, III i IV bonitetne
klase.
- “Srbijavode“ (gazdovanje),
- Nacionalna strategija održivog
razvoja,
- Akcija “Očistimo Srbiju” ministarstva
za ŽS i PP.
- Iskporistiti vodu na području za
rekreaciju ili ribolov,
- Ostvariti jaču kontrolu nad vodama.
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Kvalitetno, neerodirano zemljište
isloristiti za poljoprivredu.
- Raznovrsnost staništa,
- Opstanak ihtiofaune u jezeru,
- Stanište zečeva i fazana.
- Prema GUP-u, vedi deo područja je
namenjen za pošumllavanje i
ozelenjavanje,
- Konvencija o biološkoj raznovrsnosti,
- Konvencija za zaštitu ptica,
- Strategija razvoja šumarstva RS,
- Uslov za ulazak u EU je 10% teritorije
pod zaštitom,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Prema PPS ovo područje se
karakteriše kao pojas intenzivnog
razvoja i značaja,
- Prema GUP-u planirane su manji
proizvodni pogoni uz prugu,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Razviti biodiverzitet područja
pošumljavanjem, što bi područje učinilo
bogatijim, imalo bi osnova da se u njega
više ulaže.
- Ugari predstavljaju slobodne
površine,
- Velika neizgrađenost područja,
- Održavana brana.
- Urediti naselje, a ugare iskoristiti za
izgradnju zgrada ili zelenih površina, i
njima manipulisati tako da se napravi
najbolja urbana mreža naselja,
- Razviti pratedu opremu za aktivnosti na
području,
- Urediti prostore oko vodenih površina.
R
E
K
R
E
A
C
I
J
A
I
T
U
R
I
Z
A
M
P
O
LJ
O
P
R
I
V
R
E
D
A
K
L
I
M
A
R
E
LJ
E
F
V
A
Z
D
U
H
V
O
D
A
- Nepostojanje industrije kao
značajnog zagađivača,
- Povoljnost područja za rekreaciju
oko akumulacije i potoka Pariguz,
- Potrebe stanovništva za
rekreacijom,
- Blizina Beograda i Avale,
- Vizura ka Avali,
- Manje buke u odnosu na užu
zonu Beograda,
- Veličina predela obezbeđuje veliki
nosedi kapacitet,
- Arheološko nalazište
- Razvijen ribolov na akumulaciji
Pariguz,
- Tradicija Resnika (jedna od
najstarijih škola).
- Baštenske kolonije zadovoljavaju
potrebe stanovništava.
- Prema PPS spada u turističku zonu 2.
stepena,
- Prema GUP-u, prostor oko
akumulacije Pariguz je namenjen za
sport,
- Strategija razvoja sporta RS,
- Blizina Avale kao područja prirodnih
vrednosti,
- Blizina Beograda,
- Obilaznica oko Beograda čini prostor
pristupačnijim,
- Razvoj saobradaja,
- Prema GUP-u planiran je primarni
biciklistički koridor kroz Resnik prema
Avali,
- Strategija razvoja turizma RS,
- Evropska konvencija o zaštiti
arheološke baštine,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Vodarsko-vinogradarski pogodan
region.
- Prema PPS spada u stočarskovodarsko-vinogradarski region,
- Prema PPS planirana je izgradnja
hladnjače za proizvode,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Područje je pogodno za vikend turizam
i kampovanje.
- Razvoj rekreacije.
- Mogao bi se razviti i lovni turizam.
- Urediti i razviti nove baštenske
kolonije,
- Podstaknuti razvoj vodarsko –
vinogradarskih kultura.
Maxi-mini
Kako prevazici slabosti da bi se
iskoristile postojece mogucnosti?
SLABOSTI
MOGUĆNOSTI
- Pojava dolinskih magli,
- Oštrije i hladnije zime, češda
pojava mraza,
- Veda temperaturna kolebanja
između dana i nodi.
- 30-40% područja ima severnu i
severoističnu ekspoziciju,
- Strme obale akumulacije Pariguz,
- Nagibi terena otežavaju kretanje,
- Aktivno klizište uz Rakovički
potok.
- Okvirna konvencija Ujedinjenih nacija
o promeni klime,
- Kjoto protokol,
- Konvencija o zaštiti ozonskog
omotača.
- Avala i Šumadijska greda.
- Šuma ublažava temperaturne razlike.
Pošumljavanje je jedna od mera iz Kjoto
protokola, i ono umanjuje efekat
staklene bašte i proizvodi više kiseonika.
- Prisustvo vede količine dađi i PM
u vazduhu,
- Zagađenje od privatnih ložišta.
- Kjoto protokol,
- Konvencija o zaštiti ozonskog
omotača.
- Nacionalna strategija održivog
razvoja,
- Smanjenje korišdenja privatnih ložišta i
emisije štetnih materija u vazduhu,
- Postavljanje tamon zone oko izvora
zagađenja (toplane u naselju).
- Nezaštideni i slabo zaštideni
vodotoci,
- Ugroženost voda pesticidima,
- Ugroženost vodotoka i
akumulacije nesavesnim
odlaganjem smeda i otpada.
- “Srbijavode“ (gazdovanje),
- Nacionalna strategija održivog
razvoja,
- Akcija “Očistimo Srbiju” ministarstva
za ŽS i PP.
- “Srbijavode“ mogu angažovati čuvare.
Kažnjavati nesavesno odlaganje smeda,
- Postavljanje strim koridora i živica
(zaštitu od pesticida),
- Sakupljanje i reciklaža smeda i
otpadaka.
- Pošumljavanje klizišta, nagiba i terena
sa severnom i severoistočnom
ekspozicijom,
- Povezivanje ostataka šuma sa Avalom i
Šumadijskog gredom (zbog kretanja
životinja).
56
Z
E
M
LJ
I
Š
T
E
S
T
A
N
I
Š
T
A
I
Z
G
R
A
D
NJ
A
R
E
K
R
E
A
C
I
J
A
I
T
U
R
I
Z
A
M
P
O
LJ
O
P
R
I
V
R
E
D
A
- Jača i slabija brazdasta erozija oko
vodotoka, slojevita erozija između,
- Zagađenost zemljišta pesticidima,
- V bonitetna klasa zemljišta iznad
Topčiderske reke,
- Isušivanje i degradacija zemljišta
u Resniku i Pinosavi.
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Ugroženost staništa divljači,
- Pojava bagremara,
- Na prostoru je zastupljen veliki
broj invazivnih i korovskih vrsta,
- Vedi deo područja je ogoljen,
- Pretvaranje šuma u degradirane
ostatke,
- Prepuštenost predela negativnoj
sukcesiji.
- Prema GUP-u, vedi deo područja je
namenjen za pošumllavanje i
ozelenjavanje,
- Konvencija o biološkoj raznovrsnosti,
- Konvencija za zaštitu ptica,
- Strategija razvoja šumarstva RS,
- Uslov za ulazak u EU je 10% teritorije
pod zaštitom,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Prema PPS ovo područje se
karakteriše kao pojas intenzivnog
razvoja i značaja,
- Prema GUP-u planirane su manji
proizvodni pogoni uz prugu,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Neplanska gradnja,
- Nedostatak inspekcijske kontrole,
- Različiti tipovi gradnje,
- Velika površina zapuštenog
prostora - ugara,
- Prolaz dalekovoda kroz područje,
- Veliki deo područja nepovoljan ili
prosečno povoljan za izgradnju.
- Veliki deo područja nepovoljan i
uslovno povoljan za rekreaciju,
- Nedostatak sportskih terena i
sadržaja,
- Loša infrastruktura i mreža
puteva,
- Pojava buke uz prugu,
- Pristup akumulaciji Pariguz je
otežan,
- Mali nosedi kapacitet retenzije
Pariguz,
- Arheološko nalazište nije
zaštideno.
- Veliki broj napuštenih
poljoprivrednih površina u vidu
utrina,
- Velik deo područja je nepovoljan
ili uslovno povoljan za
poljoprivredu,
- Neregulisanost baštenskih
kolonija i drugih manjih bašti uz
naselje.
- Prema PPS spada u turističku zonu 2.
stepena,
- Prema GUP-u, prostor oko
akumulacije Pariguz je namenjen za
sport,
- Strategija razvoja sporta RS,
- Blizina Avale kao područja prirodnih
vrednosti,
- Blizina Beograda,
- Obilaznica oko Beograda čini prostor
pristupačnijim,
- Razvoj saobradaja,
- Prema GUP-u planiran je primarni
biciklistički koridor kroz Resnik prema
Avali,
- Strategija razvoja turizma RS,
- Evropska konvencija o zaštiti
arheološke baštine,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Vodarsko-vinogradarski pogodan
region.
- Prema PPS spada u stočarskovodarsko-vinogradarski region,
- Prema PPS planirana je izgradnja
hladnjače za proizvode,
- Nacionalna strategija održivog
razvoja.
- Postavljanje stim koridora i živica,
- Pošumljavanje V bonitetne klase
zemljišta.
- Racionalnije korišdenje pesticida,
korišdanje kvalitetnijih
“spororazlagajudih“ đubriva.
- Urediti naselja, stvarati porozne
površine, i rešiti odpadne vode, septičke
jame.
- Umrežavanje šumskih ostataka (zbog
kretanja životinja),
- Pošumljavanje golih terena,
korišdenjem autohtonih vrsta,
- Na prostoru povedati autohtone vrste
biljaka i životinja, što povedava vrednost
predela.
- Planski rešiti naselja, poštovati planove
prilikom gradnje, pojačati opštinske
inspekcijske kontrole,
- Korišdenje ugara za gradnju zgrada.
- Smeniti jednoporodično stanovanje,
manjim višeporodičnim.
- Izgradnja rekreacionih i sportskih
sadržaja u neselju i van njega,
- Pronalaženje više različitih vidova
rekreacije, van retenzije, koji ne
zahtevaju veliku pratedu opremu,
- Podizanje zaštitnog pojasa oko pruge,
- Definisati mrežu puteva, formirati
bicikl i pešačke staze.
- Napuštene utrinane iskoristiti za druge
funkcije, podizanje vodarskovinogradarskih zona,
- Ono što je nepovoljno za poljoprivredu
ili uzgoj voda i povrda, pošumiti
57
SNAGE
K
L
I
M
A
R
E
LJ
E
F
V
A
Z
D
U
H
V
O
D
A
Z
E
M
LJ
I
Š
T
E
S
T
A
N
I
Š
T
A
I
Z
G
R
A
D
NJ
A
PRETNJE
MINI-MAXI
Kako iskoristiti snage tako da se ne
ostvare pretnje?
- Povoljna osunčanost
(2000č/god.),
- Povoljna količina padavina
(750mm),
- Nema pojave toplotnih ostrva,
prosečna temperatura područja je
niža od centra grada,
- Umereno kontinentalna klima,
topla leta i zime sa snegom.
- Vedi deo područja ima
jugozapadnu, zapadnu i južnu
ekspoziciju,
- Vedi deo terena je stabilan, nema
pojave klizišta,
- Valovitost terena.
- Znatno niža zagađenost vazduha i
manja količina smoga u odnosu na
užu zonu Beograda.
- Kroz područje prolazi magistralni
gasovod.
- Pojava suša u julu i avgustu,
- Ugroženost vetrom.
- Povoljna količina padavina omogudava
stvaranja rezervi vode u kišnom periodu
godine za prevazilaženje suša u julu i
avgustu.
- Povoljni klimatski uslovi omogudavaju
formiranje zelenih vetrozaštitnih
pojaseva.
- Nestabilnost terena i klizišta ispod
Pinosave prema Rakovici,
- Izgradnja obilaznice.
- Svi uslovi neophodni za pošumljavanje,
na neizgrađenim površinama ispod
Ponosave, su povoljni čime se može
ublažiti pojava klizišta.
- Blizina indutrije u Rakovici,
- Zagađenje vazduha od obilaznice i
pruge.
- Stvaranje tampon zona sprečava širenje
i pomaže prečišdavanju zageđenog
vazduha.
- Povoljna dubina i površina
akumulacije Pariguz,
- Voda akumulacije Pariguz spada u
II kategoriju voda,
- Potok Pariguz,
- Topčiderska reka.
- Neerodirano zemljište u dolini
Topčiderske reke,
- Vedi deo područja je pod
zemljištem II, III i IV bonitetne
klase.
- Zagađenje gornjeg dela potoka
Pariguz i Rakovačkog potoka.
- Ozelenjavenjem plodnih rečnih dolina
smanjuje se zagađivanje vodotoka sa
okolnih poljoprivrednih površina. Strim
koridori.
- Raznovrsnost staništa,
- Opstanak ihtiofaune u jezeru,
- Stanište zečeva i fazana.
- Nelegalna seča,
- Naseljavanje invazivnih vrsta,
- Mala mogudnost za umrežavanje
šuma,
- Prema PPS planirana je pruga velikih
brzina,
- Antropogenizovani ekosistem,
- Planirana putna i železnička mreža
može ugroziti predeo,
- Nedostatak inspekcijskih intervencija.
- Prema GUP-u planirani su manji
proizvodni pogoni uz prugu,
- Mala ulaganja u naselje Resnik,
- Nedostatak planskih regulativa,
- Neplanska gradnja,
- Politička i ekonomska nestabilnost.
- Podizanje svesti lokalnog stanovništva
o uticaju seče na degradiranje staništa.
- Korišdenje rečnih dolina za stvaranje
zelenih koridora čime se umrežavaju
okolne šume i ublažava
antropogenizacija.
- Stvaranje tampon zona, kao vizuelnih
barijera i barijera za kretanje, uz vede
puteve i železničke pruge.
- Ugari predstavljaju slobodne
površine,
- Velika neizgrađenost područja,
- Održavana brana.
- Korišdenje dela neizgrađenih površina
za plansko uređenje postojedih naselja.
- Iskoristiti povoljne uslove za rekreaciju,
uz vodene povšine, radi povedenja
lokalnog dohotka naselja.
58
R
E
K
R
E
A
C
I
J
A
I
T
U
R
I
Z
A
M
P
O
LJ
O
P
R
I
V
R
E
D
A
- Nepostojanje industrije kao
značajnog zagađivača,
- Povoljnost područja za rekreaciju
oko akumulacije i potoka Pariguz,
- Potrebe stanovništva za
rekreacijom,
- Blizina Beograda i Avale,
- Vizura ka Avali,
- Manje buke u odnosu na užu
zonu Beograda,
- Veličina predela obezbeđuje veliki
nosedi kapacitet,
- Razvijen ribolov na akumulaciji
Pariguz,
- Tradicija Resnika (jedna od
najstarijih škola).
R
E
LJ
E
F
V
A
Z
D
U
H
V
O
D
A
- Ubacivanje rekreativnih sadržaja bliskih
prirodi (šetne staze, izletišta, područja za
ribolov itd.) doprinede poboljšavanju
slike predela.
- Tampon zone oko saobradajne mreže
kao zvučna i vizuelna izolacija.
- Baštenske kolonije zadovoljavaju
potrebe stanovništava.
SLABOSTI
K
L
I
M
A
- Pojava buke od planiranog auto putaobilaznice i pruge,
- Narušavanje slike predela.
PRETNJE
MINI-MINI
Kako prevazici slabosti tako da pretnje
ne ugroze ostvarivanje ciljeva?
- Pojava dolinskih magli,
- Oštrije i hladnije zime, češda
pojava mraza,
- Veda temperaturna kolebanja
između dana i nodi.
- 30-40% područja ima severnu i
severoističnu ekspoziciju,
- Strme obale akumulacije Pariguz,
- Nagibi terena otežavaju kretanje,
- Aktivno klizište uz Rakovički
potok.
- Prisustvo vede količine dađi i PM
u vazduhu,
- Zagađenje od privatnih ložišta.
- Pojava suša u julu i avgustu,
- Ugroženost vetrom.
- Pošumljavanje smanjuje vetar,
Temperaturne razlike u šumi su manje,
klima je umerenija I povedavaju se
padavine.
- Nestabilnost terena i klizišta ispod
Pinosave prema Rakovici,
- Izgradnja obilaznice.
- Klizište se sanira pošumljavanjem.
Klimatogenoj zajednici odgovaraju i ove
ekspozicije, jer je visinska razlika mala.
- Zelenilo vizuelno umanjuje degradaciju
reljefa nastalu pri izgradnji obilaznice.
- Blizina indutrije u Rakovici,
- Zagađenje vazduha od obilaznice i
pruge.
- Šuma pročišdava vazduh. Izraditi
tampon zone.
- Nezaštideni i slabo zaštideni
vodotoci,
- Ugroženost voda pesticidima,
- Ugroženost vodotoka i
akumulacije nesavesnim
odlaganjem smeda i otpada.
- Zagađenje gornjeg dela potoka
Pariguz i Rakovačkog potoka.
- Živice ili drvede smanjuje unošenje
pesticida u vodotoke.
- Širenje svesti o zagađenju životne
sredine, i značaju vodotoka.
59
Z
E
M
LJ
I
Š
T
E
S
T
A
N
I
Š
T
A
I
Z
G
R
A
D
NJ
A
R
E
K
R
E
A
C
I
J
A
I
T
U
R
I
Z
A
M
P
O
LJ
O
P
R
I
V
R
E
D
A
- Jača i slabija brazdasta erozija oko
vodotoka, slojevita erozija između,
- Zagađenost zemljišta pesticidima,
- V bonitetna klasa zemljišta iznad
Topčiderske reke,
- Isušivanje i degradacija zemljišta
u Resniku i Pinosavi.
- Ugroženost staništa divljači,
- Pojava bagremara,
- Na prostoru je zastupljen veliki
broj invazivnih i korovskih vrsta,
- Vedi deo područja je ogoljen,
- Pretvaranje šuma u degradirane
ostatke,
- Prepuštenost predela negativnoj
sukcesiji.
- Nelegalna seča,
- Naseljavanje invazivnih vrsta,
- Mala mogudnost za umrežavanje
šuma,
- Prema PPS planirana je pruga velikih
brzina,
- Antropogenizovani ekosistem,
- Planirana putna i železnička mreža
može ugroziti predeo,
- Nedostatak inspekcijskih intervencija.
- Neplanska gradnja,
- Nedostatak inspekcijske kontrole,
- Različiti tipovi gradnje,
- Velika površina zapuštenog
prostora - ugara,
- Prolaz dalekovoda kroz područje,
- Veliki deo područja nepovoljan ili
prosečno povoljan za izgradnju.
- Prema GUP-u planirani su manji
proizvodni pogoni uz prugu,
- Mala ulaganja u naselje Resnik,
- Nedostatak planskih regulativa,
- Neplanska gradnja,
- Politička i ekonomska nestabilnost.
- Veliki deo područja nepovoljan i
uslovno povoljan za rekreaciju,
- Nedostatak sportskih terena i
sadržaja,
- Loša infrastruktura i mreža
puteva,
- Pojava buke uz prugu,
- Pristup akumulaciji Pariguz je
otežan,
- Mali nosedi kapacitet retenzije
Pariguz,
- Arheološko nalazište nije
zaštideno.
- Pojava buke od planiranog auto putaobilaznice i pruge,
- Narušavanje slike predela.
- Veliki broj napuštenih
poljoprivrednih površina u vidu
utrina,
- Velik deo područja je nepovoljan
ili uslovno povoljan za
poljoprivredu,
- Neregulisanost baštenskih
kolonija i drugih manjih bašti uz
naselje.
- Pošumljavanje smanjuje eroziju. Strim
koridori sa živicama. V bonitetnu klasu
pošumiti.
- Regulisati spontano proširenje naselja,
Rešiti kanalizaciju.
- Ogrničena upotreba pesticida.
Edukacija stanovništva o zagađenju
životne sredine.
- Formiranje zaklona od živica ili
šumaraka na ogoljenim površinama.
- Korovske i invazivne vrste naseljavaju
napuštene ili ogoljene prostore,
planskom sadnjom se mogu istrebiti.
- Sprečavanje nelegalne seše se postiže
sa vedim nadzorom na prostoru. Učiniti
prostor javnim, ako nema dovoljno
inspekciskih i šumarskih službi.
- Antropogenizacija se umanjuje
ubacivanjem elemenata koji su bliski
prirodi.
- Drvede čini vizuelnu i zvučnu izolaciju od
pruge.
- Zaustaviti neplansko širenje naselja.
Pretvaranje jednoporodičnog u
višeporodično stanovanje tj. Izgradnja
manjih zgrada u naselju.
- Pojačati inspekcijske službe, enormno
povedati kazne za gradnju bez dozvole
što de doprineti budžetu.
- Nadi izvor zarade u Resniku. “Zarađivati
za sebe.“
- Izolovati proizvodne pogone.
- Graditi sportske terene i sadržaje u
naselju (arheološko nalazište). Uraditi
šetne i bicikl staze kroz predeo, što ga ne
narušava, čini rekreaciju, povedava
javnost i ne zahteva veliku izgradnju.
- Ekstenzivnu poljoprivredu zameniti
drugom funkcijom. Iskoristiti utrine.
- Regulisati bašte oko naselja. Grupisati i
uklopiti u plan.
60
Download

Uzoran tekst za Plan predela_PPR_MNN.pdf