JP“SRBIJAŠUME” - BEOGRAD
ŠG“Golija” - Ivanjica
ŠU“Čačak” - Čačak
OSNOVA GAZDOVANJA ŠUMAMA
ZA
GJ“MRČAJEVAC”
(2013 - 2022)
Biro za planiranje i projektovanje u šumarstvu
Beograd, 2012.
Mihaila Pupina 113
Beograd
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
2
Mihaila Pupina 113
Beograd
0. UVOD
I Uvodne informacije i napomene
Prema Zakonu o šumama (Sl. gl. RS, br. 30/2010), gazdinska jedinica "Mrčajevac" je u sastavu Golijskog šumskog područja.
Ovom gazdinskom jedinicom gazduje ŠU Čačak koja je organizaciona jedinica ŠG "Golija" - Ivanjica.
GJ “Mrčajevac” prvi put je ureñena u sklopu GJ “Čemerno-ðakovačke planine”, važnost osnove je istekla 1959. godine. Rešenjem NO Čačak broj 05-5472/1 od
23.06.1958. godine GJ “Mrčajevac” se izdvaja iz GJ “Čemerno-ðakovačke planine” u posebnu gazdinsku jedinicu.
Po osnovu godišnjih planova gazduje se sve do 1970. godine, kada se prvi put ureñuje kao posebna gazdinska jedinica.
Drugi put gazdinska jedinica ureñuje se 1983. godine i njena važnost traje do 1992. godine.
Treći premer ove gazdinske jedinice izvršen je u toku 1992. godine, kada je i urañena OGŠ za GJ “Mrčajevac” sa rokom trajanja od 1993. do 2002. godine.
Sa ureñajnim elaboratima iz 1970.godine i 1983.godine bilo je propisano grupimično gazdovanje za sve šume. OGŠ za GJ “Mrčajevac” iz 1993. godine za mešovite
šume četinara i lišćara (jele i bukve) bilo je propisano prebirno gazdovanje, a za ostale kategorije šuma propisano je sastojinsko gazdovanje.
Peto ureñivanje ovih šuma rañeno je 2002. godine.
Prikupljanje podataka za izradu ove OGŠ izvršeno je u toku 2011. godine po jedinstvenoj metodologiji za sve državne šume kojim gazduje JP"Srbijašume" - Beograd,
koristeći i Kodni priručnik za informacioni sistem o šumama Srbije i isti su mehanografski obrañeni.
Pri izradi ove OGŠ poštovane su odredbe Zakona o šumama i Pravilnika o sadržini i načinu izrade opštih i posebnih osnova gazdovanja šumama, ostalih Zakona koji
se odnose na gazdovanje šumama, planskih dokumenata većeg ranga važnosti, takoñe je voñeno računa o specifičnostima ove gazdinske jedinice.
Ova OGŠ ima sledeće delove:
•
•
•
Tekstualni deo
Tabelarni deo
Karte
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
3
Mihaila Pupina 113
Beograd
1.0. PROSTORNE I POSEDOVNE PRILIKE
1.1. Topografske prilike
1.1.1. Geografski položaj
Po svom geografskom položaju gazdinska jedinica “Mrčajevac” se prostire izmeñu 18°02´ i 18°04´ istočne geografske dužine od Pariza i izmeñu 43° 38´ i 43° 40´
severne geografske širine.
Prema političko - administrativnoj podeli nalazi se na teritoriji političke opštine Ivanjica u ataru katastarske opštine Osonica i na teritoriji političke opštine Lučani u
ataru katastarske opštine Gornji Dubac.
Gazdinska jedinica “Mrčajevac” dobila je naziv po lokalnom nazivu ove šume, a nalazi se u slivu Zmajeve reke koja je izvorišni krak Lučke reke ispod Borove strane,
a izmeñu sela Gornji Dubac i Osonice.
1.1.2. Granice
Spoljna granica GJ “Mrčajevac” se prostire jednim delom pored privatnih imanja, a drugi deo uz državnu šumu GJ “Čemerno-ðakovačke planine”. Spoljna granica do
državne šume GJ “Čemerno-ðakovačke planine” prostire se od 2 do 8 odeljenja sa severo-istočne, istočne i jugo-istočne strane. Ovaj deo granice je ureñen, a
čine ga kamionski put i planinski venac.
Deo granice polazi od mesta zvanog ”Crna bara” koje je na južnoj strani od 8 odeljenja i prostire se zapadno prema severnoj strani do 1 odeljenja, a graniči se sa
privatnim posedom. Spoljne i unutrašnje granice su utvrñene i obeležene na terenu.
1.1.3. Površine
Gazdinska jedinica "Mrčajevac" prostire se na teritoriji opština Lučani i Ivanjica.
Stanje površina prema vrsti zemljišta po političkim opštinama i ukupno prikazano je sledećom tabelom:
Šume i šumsko zemljište
Opština
Šume
Lučani
Ivanjica
Ukupno:
Šumske
kulture
Ostalo zemljište
Šumsko
zemljište
Svega
Za ostale
svrhe
Neplodno
Površina GJ
Svega
Tuñe
zemljište
ha
302,23
3,80
0,46
306,49
4,10
26,07
30,22
336,71
2,80
%
89,76
1,13
0,13
91,02
2,49
6,24
8,98
60,8
ha
212,96
-
-
212,96
-
3,61
3,61
216,57
-
%
98,33
-
-
98,33
-
1,67
1,67
39,2
-
ha
515,19
3,80
0,46
519,45
4,15
29,68
33,83
553,28
2,80
%
93,12
0,69
0,08
93,89
0,75
5,36
6,11
100,00
Ukupna površina GJ “Mrčajevac” iznosi 553,28ha. U okviru gazdinske jedinice evidentirana je jedna privatna enklava površine 2,80ha u odelenju broj 2.
U gazdinskoj jedinici “Mrčajevac” ima 13 odeljenja sa prosečnom površinom od 42,56ha.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
4
Mihaila Pupina 113
Beograd
1.2. Imovinsko pravno stanje
1.2.1. Državni posed
Ukupna površina državnog poseda čiji je korisnik JP “Srbijašume”- Beograd, sa kojom gazduje ŠU Čačak iznosi 553ha 27ar 83m2. Ova površina dobijena je na
osnovu podataka iz Katastra nepokretnosti opština Lučani i Ivanjica.
1.2.2.Privatni posed
Površina privatnog poseda u gazdinskoj jedinici iznosi 2,80ha. To je jedna enklava u drugom odeljenju koja je obrasla bukovom šumom. Za ovu enkalavu nisu
evidentirani nikakvi sporovi.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
5
Mihaila Pupina 113
Beograd
1.2.3. Spisak katastarskih parcela
Prepis posedovnog lista broj 129.
KO GORNJI DUBAC
Broj
Parcele
Vrsta
kulture
KO GORNJI DUBAC
Površina
ha
ar
Broj
odeljenja
m2
Broj
parcele
Vrsta
kulture
Površina
ha
ar
Broj
odeljenja
m2
588
pašnjak
0
02
51
13
591/2
pašnjak
0
01
00
13
860
livada
5
14
67
13
863
pašnjak
0
42
14
13
865
pašnjak
6
87
39
13
968
šuma
8
56
10
13
970
pašnjak
0
03
01
13
972
pašnjak
7
19
50
13
973
pašnjak
1
69
08
13
975
šuma
24
98
16
13
977
šuma
4
75
00
13
1359
groblje
0
20
04
13
1649/1
kuća
0
01
10
13
1649/1
dvorište
0
03
15
13
1649/2
put
0
00
26
13
1950
pašnjak
0
95
36
12
1962
šuma
1
10
39
12
1963/1
pašnjak
2
21
71
12
1963/2
pašnjak
0
70
84
12
1964/1
livada
1
95
70
12
1964/2
livada
0
39
34
12
1965
pašnjak
2
14
95
12
1966
šuma
5
24
78
12
1968
pašnjak
0
12
10
12
1969
voćnjak
0
09
08
12
1970/1
njiva
0
12
10
12
1970/2
livada
0
92
30
12
1970/4
pašnjak
0
25
22
12
1970/3
pašnjak
0
26
23
12
1980
pašnjak
0
76
65
12
1971
pašnjak
7
26
60
12
2002
šuma
0
50
46
12
1981
šuma
0
08
48
12
2015
šuma
0
72
24
12
2003
pašnjak
1
06
48
12
2016/2
pašnjak
0
79
76
12
2016/1
pašnjak
6
20
46
12
2021/1
šuma
1
04
59
12
2020
livada
1
89
24
12
2024
livada
0
30
50
12
2023/1
pašnjak
3
18
89
12
2027/2
šuma
0
17
40
12
2026
šuma
0
11
64
12
2046
šuma
1
19
16
13
2045/2
livada
0
80
40
13
2086/3
šuma
0
16
60
12
2052
pašnjak
0
09
53
13
2087/1
livada
1
06
01
12
2086/20
šuma
1
01
60
1
2096
pašnjak
0
14
38
1
2093/2
šuma
1
00
00
1
2097
jaz
0
01
42
1
2097
zgrada
0
00
09
1
2099/1
šuma
2
52
84
1
2098
pašnjak
0
08
07
12
2099/4
šuma
1
78
20
1
2099/3
šuma
1
19
56
1
2102
pašnjak
0
95
04
1
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
6
Mihaila Pupina 113
Beograd
KO GORNJI DUBAC
Broj
Parcele
Vrsta
kulture
KO GORNJI DUBAC
Površina
ha
ar
Broj
odeljenja
m2
Broj
parcele
Površina
Vrsta
kulture
ha
ar
Broj
odeljenja
m2
2101
livada
5
72
35
1
2104
pašnjak
0
75
06
1
2103
pašnjak
0
30
08
1
2106
pašnjak
0
32
35
1
2105
šuma
13
19
87
1
2110
šuma
4
60
35
12
2109
pašnjak
2
35
22
12
2128
šuma
0
42
42
2
2127
šuma
0
59
75
2
2130
šuma
0
25
69
2
2129
šuma
3
99
53
1
2134
pašnjak
4
38
05
2
2133
šuma
24
69
60
1
2136
pašnjak
0
14
04
2
2135
šuma
1
43
90
2
2150
šuma
0
15
95
2
2149
pašnjak
0
60
20
2
2156
pašnjak
3
94
11
3
2155
pašnjak
39
71
50
2,3
2158
šuma
0
55
00
2
2157
šuma
3
51
67
2
2160
šuma
0
25
07
3
2159
pašnjak
0
12
11
2
2162
šuma
91
70
63
5,6
2161
šuma
20
18
15
3
2164
pašnjak
1
13
04
6
2163
pašnjak
6
17
26
4,5
2089
jaz
0
02
87
12
2089
kuća
0
00
16
12
2100
pašnjak
0
30
27
12
2090
šuma
0
10
09
12
UKUPNO:
344
25
84
Prepis posedovnog lista broj 246.
KO OSONICA
Broj
Parcele
Vrsta
kulture
117
šuma
118
pašnjak
UKUPNO:
Površina
ha
ar
Broj
odeljenja
m2
208
84
39
7,8,9,10,11
0
17
60
8
209
01
99
Rekapitulacija površina:
Redni
broj
Površina
Katastarska opština
ha
ar
m2
1.
Gornji Dubac
344
25
84
2.
Osonica
209
01
99
553
27
83
Ukupno
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
7
Mihaila Pupina 113
Beograd
2.0. EKOLOŠKE OSNOVE GAZDOVANJA
2.1. Reljef i geomorfološke karakteristike
Gazdinska jedinica "Mrčajevac" je u kompleksu Dragačevskih planina, a nalazi se u krajnje zapadnim granicama planine Čemerno. To su mlañe nabrane planine
Dinarskog sistema. To je pojas sa jako izraženim reljefom, sa dubokim potocima i strmim stranama.
Najniža kota je 700m nadmorske visine (Zmajeva reka), a najviša 1.314m nadmorske visine (Kameniti laz), granica 5/6 odeljenja.
Gazdinska jedinica “Mrčajevac” je sastavljena iz više celina. Glavni kompleks je od 1-11 odeljenja i čini jednu celinu, a 12 i 13 odeljenje su izolovani kompleksi.
2.2. Geološka podloga i tipovi zemljišta
Za gazdinsku jedinicu “Mrčajevac” ne postoje odgovarajuće geološke karte na osnovu kojih bi se sa sigurnošću mogla identifikovati geološka podloga. Geološka
podloga utvrñena je na osnovu rekognosciranja terena.
Najrasprostranjenija geološka podloga je serpentinit, koji je isprekidan na pojedinim mestima sa većim gromadama-liticama krečnjaka. Zbog velikih nagiba, na većini
krečnjačkih litica nije došlo do formiranja podološkog sloja.
Mestimično, u odeljenjima 4-11 na površinu izbija andezit. Postanak serpentina objašnjava se serpentinizacijom peridotita koji je bogat olivinom i drugim
feromagnezijskim silikatima. Serpentinizacija nije izvršena do kraja pa se pored serpentina sreće i peridotit.
Pomenute geološke podloge su u različitim fazama raspadanja. Krečnjak na površinu izbija u vidu litica i kompaktan je, andenzit u vidu sitnog kamenja, a serpentin u
vidu drobine.
U gazdinskoj jedinici “Mrčajevac” najčešći tip zemljišta je smeñe zemljište na serpentinu. U malom obimu na krečnjacima javlja se krečnjački sirozem, te krečnjačke
crnice te nisu detaljnije opisivane.
Smeñe zemljište na serpentinu
Humusni A0/A1 horizont iznosi oko 10-20cm, pri čemu gornjih 5-8cm predstavlja specifičnu formu sirovog i polusirovog humusa. Boje je tamno smeñe, strukture
slabo izražene, a prelaz u (B) horizont je postupan.
Horizont (B) je horizont metamorfoze “in situ” – na mestu, bez izraženih eluvijalnih (procesa destrukcije i iznošenja) i iluvijalnih procesa (procesi nakupljanja,
taloženja, akumulacije). Pri obrazovanju (B) horizonta dolazi do raspadanja primarnih minerala (hidroliza) i obrazovanja sekundarnih minerala gline
(oglinjavanja) i oslobañanja oksida i hidroksida gvožña od kojih potiče smeña boja ovog horizonta. Ovaj horizont je često i moćan i iznosi i do 50cm.
Horizont C je matični supstrat i čini ga serpentinit u fazi raspadanja.
Ovo je plitko do srednje duboko zemljište (najviše do 70cm dubine). Vrlo je bogato krupnim nezaobljenim skeletom i lakog je ilovastog sastava. Na mestima gde je
sadržaj skeleta manji osobine zemljišta su bolje, a proizvodno-ekološka vrednost veća. U poreñenju sa rankerom i rankerom na serpentinitu stadijum smeñeg
zemljišta na serpentinu ima najveću proizvodnu vrednost.
2.3. Hidrografske karakteristike
Gazdinska jedinica “Mrčajevac” se nalazi na silikatnoj geološkoj podlozi. Potoci su bogati vodom koji preko leta ne presušuju. Većih vodotoka nema, to su slivovi
manjih potoka koji sačinjavaju Zmajevu reku, koja se uliva u Lučku reku, a ova u Moravicu.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
8
Mihaila Pupina 113
Beograd
2.4. Klima
Prema Delijaniću i drugima “Klimatska reonizacija Jugoslavije” gazdinska jedinica “Mrčajevac” pripada III klimatskom regionu, a podregionu E.
Osnovna karakteristika ovog klimatskog regiona je kontinentalna klima. Zime su ovde oštre i duge sa dosta snega i dugim ležanjem snežnog pokrivača.Leto je kratko i
prohladno, sa povremenim padavinama. Proleće i jesen su dosta hladni i kratki. Sa privredne tačke gledišta, klimatski uslovi optimalno odgovaraju
šumarstvu, tj. održanju i korišćenju optimalnih vrsta drveća (bukva, smrča, jela, planinski javor i dr.). Podaci za analizu pojedinih klimatskih elemenata
preuzeti su iz meteoroloških stanica Zlatibor, Užice, Novi Pazar i Sjenica (“Klimatska reonizacija Jugoslavije”).
Temperaturni pokazatelji
Srednja mesečna i godišnja temperatura vazduha (°C) na 2m u zaklonu
Meteorološka
stanica
Godišnja
I
II
Zlatibor
-3,6
-2,3
1,8
Užice
-1,8
-0,1
0,1
-4,6
Novi Pazar
Sjenica
III
VI
VII
VIII
IX
X
7,0
11,7
15,2
17,7
17,4
14,2
8,5
3,9
-1,7
7,5
21,3
4,3
10,1
14,5
18,0
20,2
19,4
15,8
10,2
5,7
-0,9
9,6
22,0
-0,2
3,7
10,4
14,9
18,1
20,4
19,5
15,8
10,7
7,2
2,6
10,3
20,3
-3,3
0,8
6,5
11,3
14,5
16,3
15,9
12,5
8,0
3,4
-3,2
6,5
20,9
Zlatibor
33,6
-23,1
56,7
-
-
Srednja
dužina
bezmraz
perioda u
danima
-
Užice
40,0
-27,7
67,7
22.X
19.IV
Novi Pazar
38,5
-26,2
64,7
-
Sjenica
35,6
-38,0
73,6
11.IX
Meteorološka
stanica
Max
Srednji datum mraza
Apsolut.
godišnja
amplit.
temp.
Min
Temperatura
Prvog
Drugog
u jesen
u proleće
XI
Amplituda
V
Apsolutni
IV
XII
Srednji broj dana
Mraznih
Lednih
T min
< 0,0°C
T max
< 0,0°C
Srednje trajanje perioda sa
temperaturom >5ºC
Sa jakim mrazom
Tmin
<-10°C
T max
>30°C
Početak
Završeta
k
Trajanje
u danima
117,3
47,6
19,4
3,8
3.IV
8.XI
219
186
104,6
24,2
15,9
25,8
20.III
18.XI
243
-
-
115,5
17,1
18,1
27,6
22.III
30.XI
253
15.V
154
143,2
42,9
35,7
6,4
7.IV
5.XI
212
Pluviometrijski pokazatelji
Meteorološka
stanica
Mesečne sume padavina
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
God.
suma
padav.
Srednji broj dana
≥0,1
≥10,0
≥20,0
Zlatibor
47
56
57
63
93
110
80
90
61
91
79
65
892
150,2
28,5
6,9
Užice
53
48
48
49
77
97
66
69
58
68
68
57
758
128,8
25,2
6,4
Novi Pazar
35
35
30
48
68
71
53
50
44
67
66
46
613
83,3
19,5
5,3
Sjenica
40
42
49
47
70
77
56
60
42
71
62
57
673
124,6
20,9
4,8
2.5. Opšte karakteristike šumskih ekosistema
Gazdinska jedinica “Mrčajevac” (700 - 1.314 m n.v.), u pogledu vertikalne rasprostranjenosti šumske vegetacije, pripada planinskom pojasu.
Za ovu gazdinsku jedinicu izdvojen je jedan kompleks (pojas) šumske vegetacije i to:
1.
Kompleks (4) (pojas) mezofilnih bukovih i bukovo četinarskih tipova šuma
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
9
Mihaila Pupina 113
Beograd
Kompleksi (pojasevi) dalje se raščlanjuju na cenoekološke grupe tipova šuma, na osnovu saznanja o vegetaciji i zemljištu. Prema navedenom kriterijumu za ovu
gazdinsku jedinicu izdvojene su sledeće cenoekološke grupe tipova šuma:
42 - Planinska šuma bukve (Fagenion moesiacae montanum) na različitim smeñim zemljištima
46 - Šuma bukve i jele (Abieti-Fagenion moesiacae) na smeñim zemljištima i lesiviranim varijantama nekih smeñih zemljišta
Cenoekološke grupe tipova šuma dalje se raščlanjuju na grupe ekoloških jedinica, koje predstavljaju pojedine biljne zajednice, najčešće ranga asocijacije
okarakterisane zemljištima na kojima se javljaju. U ovoj gazdinskoj jedinici izdvojene su sledeće grupe ekoloških jedinica:
421 - Planinska šuma bukve (Fagetum moesiacae montanum) na različitim smeñim zemljištima
463 - Šuma bukve i jele (Abieti-Fagetum serpentinicum) na periodotitima, serpentinisanim periodotitima i serpentinitima
421 - Planinska šuma bukve (Fagetum moesiacae montanum) na različitim smeñim zemljištima
Odlikuje se gustim sklopom, dominacijom bukve u spratu drveća i oskudnim spratom žbunja. Zbog jake zasene prizemna flora je slabo razvijena, osim u prolećnom
aspektu - pre olistavanja bukve - kada je zastupljen veći broj geofita. Bukva je u ovom području osvojila staništa koja joj odgovaraju, potisnula druge vrste
drveća, što nije posledica samo uticaja čoveka i stanišnih faktora, već i promena ne samo u fitoklimi i pedoklimi i zemljištu u celini već u celokupnoj
vegetaciji planinskih masiva ovog područja. Bukva se javlja na različitim ekspozicijama i nagibima do 25º.
U jako sklopljenom spratu drveća apsolutno dominira bukva (Fagus moesiaca), a primešan se javlja veći broj mezofilnih vrsta drveća, uglavnom srednjeevropskog
areal-tipa, a to su: Acer pseudoplatanus, Acer platanoides, Acer campestre, Quercus petraea, Carpinus betulus, Prunus avium, Ulmus montana, Tilia
platyphyllos, Tilia cordata, Fraxinus excelsior, Pyrus pyraster, Malus sylvestris i dr. U vrlo oskudnom spratu žbunja najčešće se sreću sledeće vrste:
Sambucus nigra, Daphne mezereum, Daphne laureola, Lonicera xylosteum, Euonymus latifolius, Coryllus avellana i dr. U spratu prizemne flore koji je
oskudan u toku vegetacionog perioda, a bujan u rano proleće najčešće vrste su: Dryopteris filix- mas, Athyrium felix-femina, Polystichum aculeatum,
Epilobium montanum, Cardamine bulbifera, Cardamine enneaphyllos, Mycelis muralis, Mercurialis perennis, Arum maculatum, Sanicula europaea, Anemone
ranunculoides, Polygonatum multiflorum, Allium ursinum, Rubus hirtus, Asperula odorata, Salvia glutinosa i dr.
Zbog maritimne i humidne mikroklime kao i jakog sklopa sprata drveća, u planinskim bukovim šumama, mikroklimatski uslovi su vrlo povoljni - pod krošnjama
stabala relativna vlažnost vazduha je velika, a insolacija i jača vazdušna strujanja su svedena na minimum. Povoljni mikroklimatski uslovi kao i stelja bukve i
primešanih vrsta omogućavaju stvaranje mul-humusa i obrazovanje dubokih, vlažnih i plodnih eutričnih i distričnih smeñih zemljišta. Tako ova zajednica
predstavlja osnovu za stabilan ekosistem koji nije podložan brzim degradacijama, a čini i znatan procenat drvne mase u ekonomskim šumama Srbije. U
okviru ove zajednice opisano je više subasocijacija.
463 – Šuma bukve i jele (Abieti-Fagetum serpentinicum) na periodotitima, serpentinisanim periodotitima i serpentinitima
U ovoj gazdinskoj jedinici, ova ekološka jedinica, zastupljena je na potezu od 3 do 10 odeljenja. Ove šume zauzimaju najveću površinu GJ “Mrčajevac” i prostiru se u
pojasu od 850-1200m nadmorske visine.
U spratu drveća dominiraju edifikatori bukva i jela i njihovo učešće je različito, što verovatno zavisi od gazdovanja u prošlosti. Sprat žbunja floristički je siromašan
(odlikuje se malom pokrovnošću od 0,1 do 0,7), sa prisustvom samo podmlatka edifikatora. Sprat prizemne flore odlikuje se stabilnim karakterističnim
skupom, u koji osim edifikatora ulaze i sledeće vrste: Vaccinium myrtillus, Rosa alpigena, Daphne blagayana, Rubus hirtus, Galium rotundifolium, Athyrium
felix-femina i Epimedium alpinum.
Sastojine ove ekološke jedinice javljaju se na: humusno- silikatnim zemljištima na serpentinitu, posmeñenim humusno-silikatnim zemljištima, kamenitim skeletnim
smeñim zemljištima, kao i skeletnim smeñim zemljištima na serpentinitu.
Na izgled mnogo zemljišnih tvorevina mogu se svrstati u jedan relativno uzak dijapazon u evoluciono genetskom nizu. To su zemljišta u intervalu od zemljišta sa
grañom A-AC-C, zatim A-A/(B)-C do A-(B)/C-C. Zajednička karakteristika im je da su u donjem delu profila sva manje ili više skeletna i da im dubina
varira od 40 do 60cm (srednja dubina zemljišta). Procesi argilogeneze (obrazovanja (B)-horizonta) pored povećanja sadržaja gline u zemljištu, obezbeñuju
povoljnije vodno-vazdušne osobine.
Sve u svemu, fizičke i hemijske osobine zemljišta u ovoj ekološkoj jedinici su bolje i treba očekivati da će povećani prirodni proizvodni potencijal zemljišta uticati da
bukva i jela na njima bolje uspevaju.
2.6.Opšti faktori značajni za stanje šumskih ekosistema
Gazdinska jedinica “Mrčajevac” pripada planinskom području u okviru kojeg se javlja napred opisani ekosistem. Osnovni faktori značajni za ovaj ekosistem su
geološka i pedološka podloga, hidrografski, klimatski, orografski i drugi faktori.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
10
Mihaila Pupina 113
Beograd
Geološka podloga i zemljište kao determinirajući faktori ovog ekosistema mogu se okarakterisati kao srednje povoljni. Zemljišta ove gazdinske jedinice su vrlo plitka
do srednje duboka, jako skeletna, suva, sveža i peskovita do ilovasto peskovitog granulometrijskog sastava. Ova zemljišta su siromašna mineralima zbog
svoje serpentinske osnove.
U višim delovima ove gazdinske jedinice preovlañuju vrlo plitka i suva zemljišta peskovitog sastava i malog vodnog kapaciteta. Po bonitetu su lošija od zemljišta u
srednjim i nižim delovima sliva, gde preovlañuju zemljišta u poodmaklim fazama razvoja. Ova zemljišta su duboka, manje skeletna, sa povoljnijim vodnim
kapacitetom.
Sušnih godina na južnim ekspozicijama i delovima sa plitkim i skeletnim zemljištima dolazi do sušenja stabala jele, a naročito u odeljenjima 5,6 i višim delovima 7 i 8
odeljenja.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
11
Mihaila Pupina 113
Beograd
3.0. PRIVREDNE KARAKTERISTIKE
3.1. Opšte privredne karakteristike
Gazdinska jedinica “Mrčajevac” se nalazi na području opštine Lučani i opštine Ivanjica. Komunikacijski gravitira opštini Lučani. Opština Lučani zahvata površinu od
454,3km2, od čega je 62,9% poljoprivredno, 33,2% šumsko i 3,9% neplodno zemljište. Na području opštine Lučani živi 27.617 stanovnika (stanje
30.06.2010.) u 36 naselja (od čega su dva gradskog tipa: Guča i Lučani) sa 8.411 domaćinstava, od kojih je 6.298 poljoprivredno (prema popisu).
Na području opštine Lučani u 2010. godini bilo je zaposleno 4.000 radnika: 88,3% radnika je zaposleno kod pravnih lica (privredna lica, ustanove, zadruge i druge
organizacije), a 11,7% radnika je zaposleno kod privatnih preduzetnika (lica koja samostalno obavljaju delatnost). Struktura zaposlenih kod pravnih lica je:
5,1% poljoprivreda, šumarstvo i vodoprivreda, 54,8% prerañivačka industrija, 1,8% proizvodnja električne energije, gasa i vode, 2,1% grañevinarstvo, 3,9%
trgovina na malo, 1,1% hoteli i restorani, 1,7% saobraćaj, skladištenje i veze, 0,8% poslovi sa nekretninama, 2,0% državna uprava i socijalno osiguranje,
8,2% obrazovanje, 6,4% zdravstveni i socijalni radnici, 0,4% komunalne, društvene i druge usluge.
Glavno zanimanje seoskog stanovništva je stočarstvo, voćarstvo i ratarstvo, a dopunsko seča i prerada drveta iz privatnih šuma, jer pojedina domaćinstva poseduju i
do 30ha šuma. Zbog bogatstva okolnih sela privatnim šumama gazdinska jedinica nije ugrožena od bespravnih seča. U 2010. godini korišćena je
poljoprivredna površina od 28.576ha.
Zadnjih godina je na području ove opštine porastao broj privatnih preduzeća koji se bave preradom drveta, tako da šumarstvo zauzima značajnije mesto u privrednom
razvoju područja.
Od većih preduzeća bitno je pomenuti Hemijsku industriju “Milan Blagojević”- Lučani, Industrijski kombinat Guča, pekara “Soko”- Lučani, Konfekcija “Sloga”Guča, “Voćar produkt” iz Guče, Zemljoradničke zadruge itd.
3.2. Ekonomske i kulturne prilike
3.2.1. Privredna razvijenost
Opština Lučani je srednje razvijena opština sa relativno malim brojem stanovnika, gde je svaki peti zaposlen.
Ovaj kraj obeležava veći broj manastira u području Ovčara, zatim spomenici krajputaši koji se nalaze na celoj teritoriji opštine. Sabor trubača koji se održava svake
godine u Guči prava je manifestacija stvaralaštva, muzike, umetnosti i narodnih umotvorina.
Domaća radinost (izrada zavesa, ćilima, prekrivača, tepiha i dr.) preko Dragačevske Zadruge žena u Donjem Dubcu je dobro razvijena.
Seoski turizam je dobro razvijen, pogotovu u selima gornjeg Dragačeva. U 2010. godini, opštinu Lučani je posetilo 2.518 turista, od toga 1.171 domaćih i 1.347
stranaca.
3.3. Organizacija i materijalna opremljenost šumskog gazdinstva
Golijskim šumskim područjem gazduje ŠG"Golija" - Ivanjica, koje je u sastavu JP "Srbijašume" - Beograd. U okviru šumskog gazdinstva postoje sledeće službe:
•
•
•
•
•
služba za planiranje gazdovanja šumama
služba za privatne šume i zaštitu životne sredine
služba za iskorišćavanje šuma
služba za ekonomsko - komercijalne poslove
služba za opšte i pravne poslove
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
12
Mihaila Pupina 113
Beograd
Šumsko gazdinstvo svoju delatnost obavlja preko sledećih organizacionih jedinica:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
ŠU "Ivanjica" - Ivanjica
ŠU "Devići" - Devići
ŠU "Golijska Reka" - Golijska Reka
ŠU "Sjenica" - Sjenica
ŠU "Čačak" - Čačak
RJ "Mehanizacija" - Ivanjica
RJ "Ostali resursi" - Ivanjica
Sa gazdinskom jedinicom “Mrčajevac” gazduje šumska uprava Čačak sa sedištem u Čačku.
U ŠU Čačak zaposleno je 27 radnika i to:
•
•
•
5 radnika sa visokom stručnom spremom
1 radnika sa višom stručnom spremom
21 radnika sa srednjom stručnom spremom
Šumsko gazdinstvo preko RJ "Mehanizacija" - Ivanjica raspolaže sa sledećom mehanizacijom i sredstvima rada (01.01.2012.):
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
LKT
Traktor IMT 565 sa vitlom
Traktor IMT 560 sa vitlom
Traktor IMT 542
Prikolica IMT
Buldožer TG
Buldožer TG 120 K
Buldožer TG 220
ULT 160
Teretni kamioni i dizalice
Autobusi
Lada niva
UAZ 315140
Putničko vozilo
2
1
1
3
2
2
2
1
1
8
3
19
1
4
Radna jedinica raspolaže sa radionicom za popravku i servisiranje mehanizacije i sredstava rada. Radna jedinica "Mehanizacija" - Ivanjica, vrši raspored napred
navedene mehanizacije i sredstava rada po šumskim upravama, shodno potrebama istih u datom momentu u procesu proizvodnje.
Sama ŠU Čačak poseduje sledeću opremu:
•
•
moto-kultivator
Lada niva
- 1 komad
- 3 komada
3.4. Otvorenost šumskog kompleksa saobraćajnicama
Gazdinska jedinica “Mrčajevac” povezana je sa makadamskim putem do naselja Gornji Dubac, a dalje asfaltnim putem do Vučkovice gde se spaja sa saobraćajnicom
Ivanjica-Guča-Čačak-Beograd.
Unutrašnja otvorenost gazdinske jedinice kamionskim putevima iznosi 12,1km, od čega 8,5km su tvrdi kamionski putevi. Dužina putne mreže izražena po 1 hektaru
iznosi 21,9m, pa se može reći da je ova gazdinska jedinica solidno otvorena šumskim komunikacijama.
Sa ovakvom putnom mrežom, uz izgradnju sekundarnih komunikacija (vlaka), bili bi stvoreni uslovi za intezivno gazdovanje na celoj površini.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
13
Mihaila Pupina 113
Beograd
3.5. Dosadašnji zahtevi prema šumama i dosadašnji način korišćenja šumskih
resursa
Dosadašnje potrebe i zahtevi prema šumama bili su uslovljeni opštim i posebnim ciljevima gazdovanja. Opšti ciljevi su utvrñeni Zakonom o šumama, posebni ciljevi
su utvrñeni za svaku namensku celinu.
Dosadašnje potrebe i zahtevi su: proizvodnja trupaca, proizvodnja oblog tehničkog drveta, proizvodnja sitnog tehničkog drveta, proizvodnja ogrevnog drveta, uzgoj i
zaštita šuma, proizvodnja sporednih šumskih proizvoda i izgradnja šumskih saobraćajnica i drugih objekata.
•
•
Proizvodnja drvne mase izvodila se raspoloživim sredstvima šumskog gazdinstva, a prodaja je vršena na putu – stovarištu i franko kupac.
Radovi na uzgoju i zaštiti vršeni su na osnovu donetih planova u proteklom ureñajnom razdoblju.
3.6. Mogućnost plasmana šumskih proizvoda
Sama Ivanjička opština odlikuje se velikim preradnim kapacitetima drveta. U samoj Ivanjici nalazi se drvnoindustrijski kombinat "ŠPIK" koji je opremljen pogonima
za preradu drveta.
U Ivanjičkoj opštini postoji veći broj privatnih pilana za primarnu preradu drveta.
Potrebe lokalnog stanovništva za ogrevnim drvetom su uvek prisutne.
.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
14
Mihaila Pupina 113
Beograd
4.0. FUNKCIJE ŠUMA
4.1. Osnovne postavke i kriterijumi pri prostorno - fukcionalnom reoniranju šuma i
šumskih staništa
Zbog brojnih koristi za društvo u celini, šume i šumsko zemljište su po Zakonu o šumama "dobro od opšteg interesa", pa je prema tome gazdovanje šumama i
šumskim područjima složen i odgovoran društveni zadatak. Polazeći od potreba i zahteva društva u odnosu na šume i šumska područja, neophodno je utvrditi
potencijal šuma i šumskih staništa i definisati funkcije šuma tj. odrediti osnovnu (prioritetnu) namenu šuma u šumskom području. Mnogobrojna dejstva šuma
nazivamo funkcijama šuma i imaju trajan značaj za ljudsko društvo, a moguće ih je uslovno svrstati u tri grupe:
1. Proizvodne funkcije
2. Opštekorisne funkcije
3. Socijalne funkcije
Proizvodne funkcije šuma predstavljene su proizvodnjom drveta (tehničkog i prostornog), divljači (krupne i sitne), šumskog semena i ostalih proizvoda šuma (lekovito
bilje, pečurke, šumski plodovi, smola i dr.). Opštekorisne funkcije šuma podrazumevaju zaštitne, hidrološke, klimatske, higijensko - zdravstvene i druge
funkcije. U socijalne funkcije šuma ubrajamo: turističko - rekreativne, obrazovne, naučno istraživačke, odbrambene i druge funkcije.
U svakoj šumi ili njenom delu istovremeno se ostvaruje više funkcija šuma koje se vremenski i prostorno prepliću i svaka od njih u odreñenom delu šume ima veći ili
manji značaj za društvenu zajednicu. Od realnih potreba društva u odnosu na šumu, potrebno je za svaki deo šume odrediti najznačajniju (prioritetnu)
funkciju šume tj. osnovnu namenu. Dalje gazdovanje šumama, odnosno preduzimanje odreñenih mera (ureñajnih i uzgojnih), mora biti u funkciji
najpotpunijeg ostvarenja najznačajnije (prioritetne) funkcije šuma - osnovne namene, tj. da se postigne funkcionalna trajnost. Pored prioritetne funkcije šuma
ostvaruju se, donekle i ostale funkcije šuma, ali njihovo korišćenje može biti u onoj meri, koje neće biti na štetu obezbeñenja najpotpunijeg ostvarenja
prioritetne funkcije šuma. Pored napred navedenog pri odreñivanju prioritetne funkcije šuma, moraju se ispoštovati Zakoni i planska dokumenta većeg ranga
važnosti kojima je obuhvaćena ova materija prostornog planiranja.
4.2. Funkcije šuma i namena površina
Na osnovu Zakonske i podzakonske regulative koja se odnosi na gazdovanje šumama, planskih dokumenata većeg ranga važnosti, zatečenog stanja šuma i utvrñenog
potencijala šuma i šumskog zemljišta i dosadašnjeg gazdovanja šumama u gazdinskoj jedinici “Mrčajevac” utvrñene su sledeće osnovne namene (prioritetne
funkcije) šuma:
1.
2.
Namenska celina 10 - proizvodnja tehničkog drveta
Namenska celina 26 - zaštita zemljišta od erozije
Namenska celina "10" - proizvodnja tehničkog drveta, prioritetna funkcija je maksimalna i trajna proizvodnja drveta najboljeg kvaliteta, ali se pri tome ne
zanemaruju i ostale proizvodne, opštekorisne i socijalne funkcije šuma. Da bi krajnji cilj, maksimalna i trajna proizvodnja drveta najboljeg kvaliteta bio
ostvaren, šuma mora biti u normalnom stanju po svim pokazateljima na datom staništu. Onog momenta kada se šuma nalazi u normalnom stanju, osim
proizvodne funkcije ostvaruju se i ostale funkcije šuma ili bar većina njih.
Namenske celine "26" - zaštita zemljišta od erozije, prioritetna namena ovih šuma je zaštita svog staništa kao i okolnih površina od dejstva erozije (vode, snega,
vetra), ispošćavanja zemljišta, kao i od klizišta.
4.3. Gazdinska klasa
Prema Pravilniku o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvoñačkog plana i privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama (Sl.
gl.RS br.122/2003), gazdinsku klasu (čl. 4) čine sve sastojine iste namene, istih ili sličnih stanišnih uslova (po ekološkoj pripadnosti ili tipu šume) i
sastojinskog stanja (po sastojinskoj pripadnosti), za koje se utvrñuju jedinstveni ciljevi i mere gazdovanja.
Usvajajući napred navedeno, gazdinske klase formirali smo na osnovu tri kriterijuma: namene površine, sastojinske celine i pripadnosti grupi ekoloških jedinica.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
15
Mihaila Pupina 113
Beograd
Gazdinsku klasu označava osam brojeva, od kojih prva dva broja označavaju namensku celinu, sledeća tri broja po redu označavaju sastojinsku celinu, a poslednja tri
broja označavaju grupu ekoloških jedinica.
Namenska celina:
•
•
"10" - Proizvodnja tehničkog drveta
"26" - Zaštita zemljišta od erozije
Sastojinska celina:
•
•
•
•
•
•
•
351 - Visoka (jednodobna) šuma bukve
352 - Visoka (raznodobna) šuma bukve
357 - Visoka šuma bukve i jele
360 - Izdanačka šuma bukve
470 - Veštački podignuta sastojina smrče
475 - Veštački podignuta sastojina crnog bora
266 - Šikara
Grupa ekoloških jedinica:
•
•
421 - Planinska šuma bukve (Fagetum moesiacae montanum) na različitim smeñim zemljištima
463 - Šuma bukve i jele (Abieti-Fagetum serpentinicum) na periodotitima, serpentinisanim periodotitima i serpentinitima
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
16
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.0. STANJE ŠUMA I ŠUMSKIH STANIŠTA
5.1. Stanje šuma po nameni
Šume ove gazdinske jedinice prema osnovnoj (prioritetnoj) nameni svrstane su u dve namenske celine: namensku celinu 10 – proizvodnja tehničkog drveta i
namensku celinu 26 – zaštita zemljišta od erozije. Stanje sastojina po namenskoj celini prikazano je u sledećoj tabeli:
Stanje sastojina po namenskim celinama:
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
Namena osnovna
Zv/V
ha
10
26
Ukupno GJ
515,72
3,27
518,99
%
m3
%
99,4
0,6
100,0
139.461,2
39,6
139.500,8
100,0
0,0
100,0
m3/ha
270,4
12,1
268,8
m3
3.818,0
0,6
3.818,6
%
100,0
0,0
100,0
m3/ha
7,4
0,2
7,4
2,7
1,5
2,7
Najzastupljenija je namenska celina "10" - proizvodnja tehničkog drveta koja je po površini zastupljena sa 99,4% (515,72ha), po zapremini sa 100,0% (139.500,8m3),
a po tekućem zapreminskom prirastu sa 100,0% (3.818,0m3).
Druga namenska celina (bez procentualnog učešća zapremine) je namenska celina "26" - zaštita zemljišta od erozije, koja je po površini zastupljena sa 0,6% (3,27ha),
po zapremini sa 0,0% (39,6m3), a po tekućem zapreminskom prirastu sa 0,0% (0,6m3).
5.1.1. Stanje šuma po nameni po opštinama
Namena osnovna
Opština
10
26
Opština Lučani
10
Opština Ivanjica
10
26
Ukupno GJ
Površina
ha
%
302,76
58,4
3,27
0,6
306,03
59,0
212,96
41,0
212,96
41,0
515,72
99,4
3,27
0,6
518,99 100,0
Zapremina
m3
%
73.943,2
53,0
39,6
0,0
73.982,8
53,0
65.518,0
47,0
65.518,0
47,0
139.461,2 100,0
39,6
0,0
139.500,8 100,0
m3/ha
244,2
12,1
241,8
307,7
307,7
270,4
12,1
268,8
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
2.274,3
59,6
7,5
0,6
0,0
0,2
2.274,9
59,6
7,4
1.543,7
40,4
7,2
1.543,7
40,4
7,2
3.818,0 100,0
7,4
0,6
0,0
0,2
3.818,6 100,0
7,4
Zv/V%
3,1
1,5
3,1
2,4
2,4
2,7
1,5
2,7
Na teritoriji opštine Lučani prostire se 306,03ha (59,0%) obrasle površine GJ i na njoj su zastupljene dve namenske celine: namenska celina 10 na 302,76ha i
namenska celina 26 na 3,27ha.
Na teritoriji opštine Ivanjica prostire se 212,96ha (41,0%) obrasle površine GJ i na njoj je zastupljena jedna namenska celina: namenska celina 10.
5.2. Stanje šuma po gazdinskim klasama
Formiranje gazdinskih klasa izvršeno je na osnovu pripadnosti sastojina namenskoj celini, sastojinskoj pripadnosti i pripadnošću grupi ekoloških jedinica.Gazdinsku
klasu označava osam brojeva, od kojih prva dva broja označava namensku celinu, sledeća tri broja po redu označavaju sastojinsku pripadnost, a zadnja tri
broja označavaju grupu ekoloških jedinica.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
17
Mihaila Pupina 113
Beograd
Stanje sastojina po gazdinskim klasama – ukupno za gazdinsku jedinicu „Mrčajevac”:
Gazdinska
klasa
10351421
10352421
10352463
10357463
Ukupno visoke
10360421
Ukupno izdanačke
10470421
10475421
10475463
Ukupno VPS
Ukupno NC 10
26470421
Ukupno VPS
26266421
Ukupno šikare
Ukupno NC 26
Ukupno GJ
Rekapitulacija
Ukupno visoke
Ukupno izdanačke
Ukupno VPS
Ukupno šikare
Ukupno GJ
Površina
ha
%
4.10
0.8
58.29
11.2
30.22
5.8
264.23
50.9
356.84
68.8
66.16
12.7
66.16
12.7
21.40
4.1
61.92
11.9
9.40
1.8
92.72
17.9
515.72
99.4
1.98
0.4
1.98
0.4
1.29
0.2
1.29
0.2
3.27
0.6
518.99
100.0
356.84
66.16
94.70
1.29
518.99
68.8
12.7
18.2
0.2
100.0
Zapremina
m3
%
859.2
0.6
19972.7
14.3
7462.4
5.3
85049.3
61.0
113343.5
81.2
14227.5
10.2
14227.5
10.2
158.6
0.1
10070.4
7.2
1661.2
1.2
11890.2
8.5
139461.2 100.0
39.6
0.0
39.6
0.0
m3/ha
209.6
342.6
246.9
321.9
317.6
215.0
215.0
7.4
162.6
176.7
128.2
270.4
20.0
20.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
18.8
0.5
4.6
416.9
10.9
7.2
151.0
4.0
5.0
2085.3
54.6
7.9
2672.1
70.0
7.5
420.3
11.0
6.4
420.3
11.0
6.4
7.1
0.2
0.3
617.9
16.2
10.0
100.6
2.6
10.7
725.6
19.0
7.8
3818.0
100.0
7.4
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
Zv/V%
2.2
2.1
2.0
2.5
2.4
3.0
3.0
4.5
6.1
6.1
6.1
2.7
1.5
1.5
39.6
139500.8
0.0
100.0
12.1
268.8
0.6
3818.6
0.0
100.0
0.2
7.4
1.5
2.7
113343.5
14227.5
11929.8
81.2
10.2
8.6
317.6
215.0
126.0
2672.1
420.3
726.2
70.0
11.0
19.0
7.5
6.4
7.7
2.4
3.0
6.1
139500.8
100.0
268.8
3818.6
100.0
7.4
2.7
U gazdinskoj jedinici "Mrčajevac" ukupno je izdvojeno 10 gazdinskih klasa, a najzastupljenija je gazdinska klasa 10.357.463 – visoka šuma bukve i jele, ona je
zastupljena po površini na 50,9% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 321,9 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 7,9
m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,5%. Druga po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.360.421 – izdanačka
šuma bukve, ona je zastupljena po površini na 12,7% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 215,0 m3/ha, tekući zapreminski
prirast iznosi 6,4 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,0%. Treća po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.475.421
– veštački podignuta sastojina crnog bora, ona je zastupljena po površini na 11,9% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 162,6
m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 10,0 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 6,1%. Četvrta po zastupljenosti
je gazdinska klasa 10.352.421 – visoka (raznodobna) šuma bukve, ona je zastupljena po površini na 11,2% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom
zapreminom od 342,6 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 7,2 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,1%. Peta
po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.352.463 – visoka raznodobna šuma bukve, ona je zastupljena po površini na 5,8% obrasle površine gazdinske jedinice
sa prosečnom zapreminom od 246,9 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 5,0 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu
iznosi 2,0%. Šesta po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.470.421 – veštački podignuta sastojina smrče, ona je zastupljena po površini na 4,1% obrasle
površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 7,4 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 0,3 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u
odnosu na zapreminu iznosi 4,5%.
Visoke sastojine zastupljene su na 68,8% (356,84ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 317,6 m3/ha, tekući zapreminski
prirast iznosi 7,5 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,4%.
Izdanačke sastojine čine 12,7% (66,16ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 215,0 m3/ha, tekući zapreminski prirast
iznosi 6,4 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,0%.
Veštački podignute sastojine čine 18,2% (94,70ha) obrasle površine, prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 126,0 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 7,7
m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 6,1%.
Šikare čine 0,2% (1,29ha) obrasle površine gazdinske jedinice.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
18
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.2.1. Stanje sastojina po gazdinskim klasama po opštinama
Stanje sastojina po gazdinskim klasama – opština Lučani
Gazdinska
klasa
10351421
10352421
10357463
Ukupno visoke
10360421
Ukupno izdanačke
10470421
10475421
10475463
Ukupno VPS
Ukupno NC 10
26470421
Ukupno VPS
26266421
Ukupno šikare
Ukupno NC 26
Ukupno opština Lučani
Rekapitulacija
Ukupno visoke
Ukupno izdanačke
Ukupno VPS
Ukupno šikare
Ukupno opština Lučani
Površina
ha
%
4.10
1.3
45.02
14.7
102.78
33.6
151.90
49.6
58.56
19.1
58.56
19.1
20.98
6.9
61.92
20.2
9.40
3.1
92.30
30.2
302.76
98.9
1.98
0.6
1.98
0.6
1.29
0.4
1.29
0.4
3.27
1.1
306.03
100.0
151.90
58.56
94.28
1.29
306.03
49.6
19.1
30.8
0.4
100.0
Zapremina
m3
%
859.2
1.2
15498.4
20.9
33168.7
44.8
49526.3
66.9
12526.7
16.9
12526.7
16.9
158.6
0.2
10070.4
13.6
1661.2
2.2
11890.2
16.1
73943.2
99.9
39.6
0.1
39.6
0.1
m3/ha
209.6
344.3
322.7
326.0
213.9
213.9
7.6
162.6
176.7
128.8
244.2
20.0
20.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
18.8
0.8
4.6
316.3
13.9
7.0
844.8
37.1
8.2
1179.9
51.9
7.8
368.8
16.2
6.3
368.8
16.2
6.3
7.1
0.3
0.3
617.9
27.2
10.0
100.6
4.4
10.7
725.6
31.9
7.9
2274.3
100.0
7.5
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
Zv/V%
2.2
2.0
2.5
2.4
2.9
2.9
4.5
6.1
6.1
6.1
3.1
1.5
1.5
39.6
73982.8
0.1
100.0
12.1
241.8
0.6
2274.9
0.0
100.0
0.2
7.4
1.5
3.1
49526.3
12526.7
11929.8
66.9
16.9
16.1
326.0
213.9
126.5
1179.9
368.8
726.2
51.9
16.2
31.9
7.8
6.3
7.7
2.4
2.9
6.1
73982.8
100.0
241.8
2274.9
100.0
7.4
3.1
Visoke sastojine zastupljene su na 49,6% (151,90ha) obrasle površine opštine Lučani. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 326,0 m3/ha, tekući zapreminski
prirast iznosi 7,8 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,4%.
Izdanačke sastojine čine 19,1% (58,56ha) obrasle površine opštine Lučani. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 213,9 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi
6,3 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,9%.
Veštački podignute sastojine čine 30,8% (94,28ha) obrasle površine opštine Lučani, prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 126,5 m3/ha, tekući zapreminski prirast
iznosi 7,7 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 6,1%.
Šikare čine 0,4% (1,29ha) obrasle površine opštine Lučani.
Stanje sastojina po gazdinskim klasama – opština Ivanjica
Gazdinska
klasa
10352421
10352463
10357463
Ukupno visoke
10360421
Ukupno izdanačke
10470421
Ukupno VPS
Ukupno NC 10
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Površina
ha
%
13.27
6.2
30.22
14.2
161.45
75.8
204.94
96.2
7.60
3.6
7.60
3.6
0.42
0.2
0.42
0.2
212.96
100.0
Zapremina
m3
%
4474.3
6.8
7462.4
11.4
51880.6
79.2
63817.3
97.4
1700.7
2.6
1700.7
2.6
65518.0
100.0
m3/ha
337.2
246.9
321.3
311.4
223.8
223.8
307.7
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
100.6
6.5
7.6
151.0
9.8
5.0
1240.5
80.4
7.7
1492.1
96.7
7.3
51.6
3.3
6.8
51.6
3.3
6.8
1543.7
100.0
7.2
Zv/V%
2.2
2.0
2.4
2.3
3.0
3.0
2.4
19
Mihaila Pupina 113
Beograd
Gazdinska
klasa
Ukupno opština Ivanjica
Rekapitulacija
Ukupno visoke
Ukupno izdanačke
Ukupno VPS
Ukupno opština Ivanjica
Površina
ha
%
212.96
100.0
Zapremina
m3
%
65518.0 100.0
204.94
7.60
0.42
212.96
63817.3
1700.7
97.4
2.6
311.4
223.8
1492.1
51.6
96.7
3.3
7.3
6.8
2.3
3.0
65518.0
100.0
307.7
1543.7
100.0
7.2
2.4
96.2
3.6
0.2
100.0
m3/ha
307.7
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
1543.7
100.0
7.2
Zv/V%
2.4
Visoke sastojine zastupljene su na 96,2% (204,94ha) obrasle površine opštine Ivanjica. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 311,4 m3/ha, tekući zapreminski
prirast iznosi 7,3 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,3%.
Izdanačke sastojine čine 3,6% (7,60ha) obrasle površine opštine Ivanjica. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 223,8 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 6,8
m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,0%.
Veštački podignute sastojine čine 0,2% (0,42ha) obrasle površine opštine Ivanjica. To su mlade sastojine bez zapremine.
5.3. Stanje šuma po poreklu i očuvanosti
Sastojine prema poreklu razvrstane su na:
- Visoke sastojine - nastale generativnim putem (iz semena)
- Izdanačke sastojine - nastale vegetativnim putem (iz izdanaka i izbojaka)
- Veštački podignute sastojine - nastale sadnjom sadnica ili setvom semena
- Šikare - nastale preteranom sečom šuma
Sastojine prema očuvanosti razvrstane su na:
-
Očuvane sastojine - koje po stepenu obraslosti, zdravstvenom stanju i kvalitetu mogu dočekati zrelost za seču
Razreñene sastojine - to su sastojine sa manjim stepenom obraslosti, dobrog zdravstvenog stanja i kvaliteta i mogu dočekati zrelost za seču
Devastirane sastojine - to su previše razreñene sastojine, vidno lošeg zdravstvenog stanja i kvaliteta, te se pre zrelosti za seču uklanjaju
Stanje sastojina po poreklu i očuvanosti u GJ “Mrčajevac”, u okviru namenskih celina, prikazano je u sledećim tabelama:
Stanje sastojina po poreklu i očuvanosti – ukupno za GJ „Mrčajevac”:
Poreklo i
očuvanost
10352421
10352463
10357463
Visoke-očuvane
10351421
Visoke-razreñene
Ukupno visoke
10360421
Izdanačke-očuvane
Ukupno izdanačke
10470421
10475421
10475463
VPS-očuvane
10475421
10475463
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Površina
ha
%
58.29
11.2
30.22
5.8
264.23
50.9
352.74
68.0
4.10
0.8
4.10
0.8
356.84
68.8
66.16
12.7
66.16
12.7
66.16
12.7
21.40
4.1
61.72
11.9
5.35
1.0
88.47
17.0
0.20
0.0
4.05
0.8
Zapremina
m3
%
19972.7
14.3
7462.4
5.3
85049.3
61.0
112484.4
80.6
859.2
0.6
859.2
0.6
113343.5
81.2
14227.5
10.2
14227.5
10.2
14227.5
10.2
158.6
0.1
10050.0
7.2
1193.6
0.9
11402.1
8.2
20.4
0.0
467.6
0.3
m3/ha
342.6
246.9
321.9
318.9
209.6
209.6
317.6
215.0
215.0
215.0
7.4
162.8
223.1
128.9
102.2
115.5
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
416.9
10.9
7.2
151.0
4.0
5.0
2085.3
54.6
7.9
2653.2
69.5
7.5
18.8
0.5
4.6
18.8
0.5
4.6
2672.1
70.0
7.5
420.3
11.0
6.4
420.3
11.0
6.4
420.3
11.0
6.4
7.1
0.2
0.3
616.6
16.1
10.0
70.5
1.8
13.2
694.1
18.2
7.8
1.4
0.0
6.8
30.2
0.8
7.4
Zv/V%
2.1
2.0
2.5
2.4
2.2
2.2
2.4
3.0
3.0
3.0
4.5
6.1
5.9
6.1
6.7
6.4
20
Mihaila Pupina 113
Beograd
Površina
Poreklo i
očuvanost
ha
%
VPS-razreñene
4.25
0.8
Ukupno VPS
92.72
17.9
Ukupno NC 10
515.72
99.4
26470421
1.98
0.4
VPS-razreñene
1.98
0.4
Ukupno VPS
1.98
0.4
26266421
1.29
0.2
Ukupno šikare
1.29
0.2
Ukupno NC 26
3.27
0.6
Ukupno GJ
518.99
100.0
Rekapitulacija po poreklu i očuvanosti
Visoke-očuvane
352.74
68.0
Visoke-razreñene
4.10
0.8
Ukupno visoke
356.84
68.8
Izdanačke-očuvane
66.16
12.7
Ukupno izdanačke
66.16
12.7
VPS-očuvane
88.47
17.0
VPS-razreñene
6.23
1.2
Ukupno VPS
94.70
18.2
Ukupno šikare
1.29
0.2
Ukupno GJ
518.99
100.0
Rekapitulacija po očuvanosti
Ukupno očuvane
507.37
97.8
Ukupno razreñene
10.33
2.0
Ukupno šikare
1.29
0.2
Ukupno GJ
518.99
100.0
Zapremina
m3
%
488.1
0.3
11890.2
8.5
139461.2 100.0
39.6
0.0
39.6
0.0
39.6
0.0
m3/ha
114.8
128.2
270.4
20.0
20.0
20.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
31.5
0.8
7.4
725.6
19.0
7.8
3818.0
100.0
7.4
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
Zv/V%
6.5
6.1
2.7
1.5
1.5
1.5
39.6
139500.8
0.0
100.0
12.1
268.8
0.6
3818.6
0.0
100.0
0.2
7.4
1.5
2.7
112484.4
859.2
113343.5
14227.5
14227.5
11402.1
527.7
11929.8
80.6
0.6
81.2
10.2
10.2
8.2
0.4
8.6
318.9
209.6
317.6
215.0
215.0
128.9
84.7
126.0
2653.2
18.8
2672.1
420.3
420.3
694.1
32.1
726.2
69.5
0.5
70.0
11.0
11.0
18.2
0.8
19.0
7.5
4.6
7.5
6.4
6.4
7.8
5.2
7.7
2.4
2.2
2.4
3.0
3.0
6.1
6.1
6.1
139500.8
100.0
268.8
3818.6
100.0
7.4
2.7
138114.0
1386.8
99.0
1.0
272.2
134.3
3767.7
50.9
98.7
1.3
7.4
4.9
2.7
3.7
139500.8
100.0
268.8
3818.6
100.0
7.4
2.7
Visoke očuvane sastojine zastupljene su na 68,0% (352,74ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 318,9 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 7,5 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,4%.
Visoke razreñene sastojine zastupljene su na 0,8% (4,10ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 209,6 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 4,6 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,2%.
Ukupno visoke sastojine zastupljene su na 68,8% (356,84ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 317,6 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 7,5 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,4%.
Izdanačke očuvane sastojine zastupljene su na 12,7% (66,16ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 215,0 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 6,4 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,0%. Ovo su ujedno i parametri izdanačkih
sastojina (ukupno).
Veštački podignute očuvane sastojine zastupljene su na 17,0% (88,47ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 128,9 m3/ha,
tekući zapreminski prirast iznosi 7,8 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 6,1%.
Veštački podignute razreñene sastojine zastupljene su na 1,2% (6,23ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 84,7 m3/ha,
tekući zapreminski prirast iznosi 5,2 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 6,1%.
Ukupno veštački podignute sastojine čine 18,2% (94,70ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 126,0 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 7,7 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu 6,1%.
Šikare čine 0,2% (1,29ha) obrasle površine gazdinske jedinice.
U gazdinskoj jedinici "Mrčajevac" očuvane sastojine čine 97,8% (507,37ha) obrasle površine, prosečna zapremina očuvanih šuma iznosi 272,2 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 7,4 m3/ha, a procenat prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,7%.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
21
Mihaila Pupina 113
Beograd
Razreñene sastojine čine 2,0% (10,33ha) obrasle površine, prosečna zapremina razreñenih šuma je 134,3 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 4,9 m3/ha, a
procenat prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,7%.
Šikare čine 0,2% (1,29ha) obrasle površine gazdinske jedinice.
Stanje sastojina po poreklu je zadovoljavajuće jer visoke sastojine i veštački podignute sastojine čine 87,0% od ukupno obrasle površine, 89,8% od ukupne zapremine
i 89,0% od ukupnog prirasta.
Rekapitulacija po očuvanosti pokazuje potpunu dominaciju očuvanih sastojina. One su u ovoj GJ zastupljene sa 97,8% po obrasloj površini, 99,0% po zapremini i
98,7% po ukupnom zapreminskom prirastu. Razreñene sastojine su zastupljene sa 2,0% po obrasloj površini, 1,0% po zapremini i 1,3% po zapreminskom
prirastu.
5.3.2. Stanje sastojina po poreklu i očuvanosti po opštinama
Stanje sastojina po poreklu i očuvanosti – opština Lučani
Površina
Poreklo i
očuvanost
ha
%
10352421
45.02
14.7
10357463
102.78
33.6
Visoke-očuvane
147.80
48.3
10351421
4.10
1.3
Visoke-razreñene
4.10
1.3
Ukupno visoke
151.90
49.6
10360421
58.56
19.1
Izdanačke-očuvane
58.56
19.1
Ukupno izdanačke
58.56
19.1
10470421
20.98
6.9
10475421
61.72
20.2
10475463
5.35
1.7
VPS-očuvane
88.05
28.8
10475421
0.20
0.1
10475463
4.05
1.3
VPS-razreñene
4.25
1.4
Ukupno VPS
92.30
30.2
Ukupno NC 10
302.76
98.9
26470421
1.98
0.6
VPS-razreñene
1.98
0.6
Ukupno VPS
1.98
0.6
26266421
1.29
0.4
Ukupno šikare
1.29
0.4
Ukupno NC 26
3.27
1.1
Ukupno opština Lučani
306.03
100.0
Rekapitulacija po poreklu i očuvanosti
Visoke-očuvane
147.80
48.3
Visoke-razreñene
4.10
1.3
Ukupno visoke
151.90
49.6
Izdanačke-očuvane
58.56
19.1
Ukupno izdanačke
58.56
19.1
VPS-očuvane
88.05
28.8
VPS-razreñene
6.23
2.0
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Zapremina
m3
%
15498.4
20.9
33168.7
44.8
48667.1
65.8
859.2
1.2
859.2
1.2
49526.3
66.9
12526.7
16.9
12526.7
16.9
12526.7
16.9
158.6
0.2
10050.0
13.6
1193.6
1.6
11402.1
15.4
20.4
0.0
467.6
0.6
488.1
0.7
11890.2
16.1
73943.2
99.9
39.6
0.1
39.6
0.1
39.6
0.1
m3/ha
344.3
322.7
329.3
209.6
209.6
326.0
213.9
213.9
213.9
7.6
162.8
223.1
129.5
102.2
115.5
114.8
128.8
244.2
20.0
20.0
20.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
316.3
13.9
7.0
844.8
37.1
8.2
1161.1
51.0
7.9
18.8
0.8
4.6
18.8
0.8
4.6
1179.9
51.9
7.8
368.8
16.2
6.3
368.8
16.2
6.3
368.8
16.2
6.3
7.1
0.3
0.3
616.6
27.1
10.0
70.5
3.1
13.2
694.1
30.5
7.9
1.4
0.1
6.8
30.2
1.3
7.4
31.5
1.4
7.4
725.6
31.9
7.9
2274.3
100.0
7.5
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
Zv/V%
2.0
2.5
2.4
2.2
2.2
2.4
2.9
2.9
2.9
4.5
6.1
5.9
6.1
6.7
6.4
6.5
6.1
3.1
1.5
1.5
1.5
39.6
73982.8
0.1
100.0
12.1
241.8
0.6
2274.9
0.0
100.0
0.2
7.4
1.5
3.1
48667.1
859.2
49526.3
12526.7
12526.7
11402.1
527.7
65.8
1.2
66.9
16.9
16.9
15.4
0.7
329.3
209.6
326.0
213.9
213.9
129.5
84.7
1161.1
18.8
1179.9
368.8
368.8
694.1
32.1
51.0
0.8
51.9
16.2
16.2
30.5
1.4
7.9
4.6
7.8
6.3
6.3
7.9
5.2
2.4
2.2
2.4
2.9
2.9
6.1
6.1
22
Mihaila Pupina 113
Beograd
Površina
Poreklo i
očuvanost
ha
%
Ukupno VPS
94.28
30.8
Ukupno šikare
1.29
0.4
Ukupno opština Lučani
306.03
100.0
Rekapitulacija po očuvanosti
Ukupno očuvane
294.41
96.2
Ukupno razreñene
10.33
3.4
Ukupno šikare
1.29
0.4
Ukupno opština Lučani
306.03
100.0
Zapremina
m3
%
11929.8
16.1
m3/ha
126.5
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
726.2
31.9
7.7
Zv/V%
6.1
73982.8
100.0
241.8
2274.9
100.0
7.4
3.1
72596.0
1386.8
98.1
1.9
246.6
134.3
2224.0
50.9
97.8
2.2
7.6
4.9
3.1
3.7
73982.8
100.0
241.8
2274.9
100.0
7.4
3.1
Očuvane sastojine čine 96,2% (294,41ha) obrasle površine opštine Lučani, prosečna zapremina očuvanih šuma iznosi 246,6 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi
7,6 m3/ha, a procenat prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,1%.
Razreñene sastojine čine 3,4% (10,33ha) obrasle površine opštine Lučani, prosečna zapremina razreñenih šuma je 134,3 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 4,9
m3/ha, a procenat prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,7%.
Šikare čine 0,4% (1,29ha) obrasle površine opštine Lučani.
Stanje sastojina po poreklu i očuvanosti – opština Ivanjica
Površina
Poreklo i
očuvanost
ha
%
10352421
13.27
6.2
10352463
30.22
14.2
10357463
161.45
75.8
Visoke-očuvane
204.94
96.2
Ukupno visoke
204.94
96.2
10360421
7.60
3.6
Izdanačke-očuvane
7.60
3.6
Ukupno izdanačke
7.60
3.6
10470421
0.42
0.2
VPS-očuvane
0.42
0.2
Ukupno VPS
0.42
0.2
Ukupno NC 10
212.96
100.0
Ukupno opština Ivanjica
212.96
100.0
Rekapitulacija po poreklu i očuvanosti
Visoke-očuvane
204.94
96.2
Ukupno visoke
204.94
96.2
Izdanačke-očuvane
7.60
3.6
Ukupno izdanačke
7.60
3.6
VPS-očuvane
0.42
0.2
Ukupno VPS
0.42
0.2
Ukupno opština Ivanjica
212.96
100.0
Rekapitulacija po očuvanosti
Ukupno očuvane
212.96
100.0
Ukupno opština Ivanjica
212.96
100.0
Zapremina
m3
%
4474.3
6.8
7462.4
11.4
51880.6
79.2
63817.3
97.4
63817.3
97.4
1700.7
2.6
1700.7
2.6
1700.7
2.6
m3/ha
337.2
246.9
321.3
311.4
311.4
223.8
223.8
223.8
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
100.6
6.5
7.6
151.0
9.8
5.0
1240.5
80.4
7.7
1492.1
96.7
7.3
1492.1
96.7
7.3
51.6
3.3
6.8
51.6
3.3
6.8
51.6
3.3
6.8
Zv/V%
2.2
2.0
2.4
2.3
2.3
3.0
3.0
3.0
65518.0
65518.0
100.0
100.0
307.7
307.7
1543.7
1543.7
100.0
100.0
7.2
7.2
2.4
2.4
63817.3
63817.3
1700.7
1700.7
97.4
97.4
2.6
2.6
311.4
311.4
223.8
223.8
1492.1
1492.1
51.6
51.6
96.7
96.7
3.3
3.3
7.3
7.3
6.8
6.8
2.3
2.3
3.0
3.0
65518.0
100.0
307.7
1543.7
100.0
7.2
2.4
65518.0
65518.0
100.0
100.0
307.7
307.7
1543.7
1543.7
100.0
100.0
7.2
7.2
2.4
2.4
Na teritoriji opštine Ivanjica zastupljene su samo očuvane sastojine i one čine 212,96ha obrasle površine. Od toga, visoke očuvane sastojine zauzimaju 96,2%
(204,94ha), izdanačke očuvane sastojine zauzimaju 3,6% (7,60ha), a veštački podignute očuvane sastojine zauzimaju 0,2% (0,42ha).
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
23
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.4. Stanje sastojina po smesi
Stanje sastojina po smesi – ukupno za GJ „Mrčajevac” dato je u sledećoj tabeli:
Površina
Mešovitost
sastojine
ha
%
10351421
4.10
0.8
10352421
58.29
11.2
Visoke-čiste
62.39
12.0
10352463
30.22
5.8
10357463
264.23
50.9
Visoke-mešovite
294.45
56.7
Ukupno visoke
356.84
68.8
10360421
66.16
12.7
Izdanačke-čiste
66.16
12.7
Ukupno izdanačke
66.16
12.7
10470421
21.40
4.1
10475421
61.92
11.9
10475463
9.40
1.8
VPS-čiste
92.72
17.9
Ukupno VPS
92.72
17.9
Ukupno NC 10
515.72
99.4
26470421
1.98
0.4
VPS-čiste
1.98
0.4
Ukupno VPS
1.98
0.4
26266421
1.29
0.2
Ukupno šikare
1.29
0.2
Ukupno NC 26
3.27
0.6
Ukupno GJ
518.99
100.0
Rekapitulacija po poreklu i očuvanosti
Visoke-čiste
62.39
12.0
Visoke-mešovite
294.45
56.7
Ukupno visoke
356.84
68.8
Izdanačke-čiste
66.16
12.7
Ukupno izdanačke
66.16
12.7
VPS-čiste
94.70
18.2
Ukupno VPS
94.70
18.2
Ukupno šikare
1.29
0.2
Ukupno GJ
518.99
100.0
Rekapitulacija po očuvanosti
Ukupno čiste
223.25
43.0
Ukupno mešovite
294.45
56.7
Ukupno šikare
1.29
0.2
Ukupno GJ
518.99
100.0
Zapremina
m3
%
859.2
0.6
19972.7
14.3
20831.9
14.9
7462.4
5.3
85049.3
61.0
92511.7
66.3
113343.5
81.2
14227.5
10.2
14227.5
10.2
14227.5
10.2
158.6
0.1
10070.4
7.2
1661.2
1.2
11890.2
8.5
11890.2
8.5
139461.2 100.0
39.6
0.0
39.6
0.0
39.6
0.0
m3/ha
209.6
342.6
333.9
246.9
321.9
314.2
317.6
215.0
215.0
215.0
7.4
162.6
176.7
128.2
128.2
270.4
20.0
20.0
20.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
18.8
0.5
4.6
416.9
10.9
7.2
435.7
11.4
7.0
151.0
4.0
5.0
2085.3
54.6
7.9
2236.3
58.6
7.6
2672.1
70.0
7.5
420.3
11.0
6.4
420.3
11.0
6.4
420.3
11.0
6.4
7.1
0.2
0.3
617.9
16.2
10.0
100.6
2.6
10.7
725.6
19.0
7.8
725.6
19.0
7.8
3818.0
100.0
7.4
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
Zv/V%
2.2
2.1
2.1
2.0
2.5
2.4
2.4
3.0
3.0
3.0
4.5
6.1
6.1
6.1
6.1
2.7
1.5
1.5
1.5
39.6
139500.8
0.0
100.0
12.1
268.8
0.6
3818.6
0.0
100.0
0.2
7.4
1.5
2.7
20831.9
92511.7
113343.5
14227.5
14227.5
11929.8
11929.8
14.9
66.3
81.2
10.2
10.2
8.6
8.6
333.9
314.2
317.6
215.0
215.0
126.0
126.0
435.7
2236.3
2672.1
420.3
420.3
726.2
726.2
11.4
58.6
70.0
11.0
11.0
19.0
19.0
7.0
7.6
7.5
6.4
6.4
7.7
7.7
2.1
2.4
2.4
3.0
3.0
6.1
6.1
139500.8
100.0
268.8
3818.6
100.0
7.4
2.7
46989.2
92511.7
33.7
66.3
210.5
314.2
1582.3
2236.3
41.4
58.6
7.1
7.6
3.4
2.4
139500.8
100.0
268.8
3818.6
100.0
7.4
2.7
Iz prethodnih tabela vidljivo je da u gazdinskoj jedinici “Mrčajevac” preovlañuju mešovite sastojine po obrasloj površini, zapremini i zapreminskom prirastu. Na njih
dolazi 56,7% površine od ukupno obrasle površine gazdinske jedinice, 66,3% ukupne zapremine i 58,6% ukupnog zapreminskog prirasta. To je povoljno sa
aspekta biološke i ekološke stabilnosti celokupnog ekosistema. Ako ovome dodamo da su mešovite sastojine otpornije na entomološka i fitopatološka
oboljenja, onda je jasno da mešovite sastojine moramo podržavati i povećavati njihovo učešće u skladu sa ekološkim prilikama gazdinske jedinice. Gornji
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
24
Mihaila Pupina 113
Beograd
pregled ukazuje da je proizvodnost u mešovitim sastojinama manja nego u čistim. S biološkog aspekta trebalo bi da je obrnuto, meñutim posmatrajući
stanišne prilike, čiste sastojine gradi bukva i to na dubljem zemljištu dok su mešovite sastojine bukve i jele zastupljene na plićim i skeletnijim zemljištima.
5.4.1. Stanje sastojina po smesi po opštinama
Stanje sastojina po smesi – opština Lučani
Površina
Mešovitost
sastojine
ha
%
10351421
4.10
1.3
10352421
45.02
14.7
Visoke-čiste
49.12
16.1
10357463
102.78
33.6
Visoke-mešovite
102.78
33.6
Ukupno visoke
151.90
49.6
10360421
58.56
19.1
Izdanačke-čiste
58.56
19.1
Ukupno izdanačke
58.56
19.1
10470421
20.98
6.9
10475421
61.92
20.2
10475463
9.40
3.1
VPS-čiste
92.30
30.2
Ukupno VPS
92.30
30.2
Ukupno NC 10
302.76
98.9
26470421
1.98
0.6
VPS-čiste
1.98
0.6
Ukupno VPS
1.98
0.6
26266421
1.29
0.4
Ukupno šikare
1.29
0.4
Ukupno NC 26
3.27
1.1
Ukupno opština Lučani
306.03
100.0
Rekapitulacija po poreklu i očuvanosti
Visoke-čiste
49.12
16.1
Visoke-mešovite
102.78
33.6
Ukupno visoke
151.90
49.6
Izdanačke-čiste
58.56
19.1
Ukupno izdanačke
58.56
19.1
VPS-čiste
94.28
30.8
Ukupno VPS
94.28
30.8
Ukupno šikare
1.29
0.4
Ukupno opština Lučani
306.03
100.0
Rekapitulacija po očuvanosti
Ukupno čiste
201.96
66.0
Ukupno mešovite
102.78
33.6
Ukupno šikare
1.29
0.4
Ukupno opština Lučani
306.03
100.0
Zapremina
m3
%
859.2
1.2
15498.4
20.9
16357.6
22.1
33168.7
44.8
33168.7
44.8
49526.3
66.9
12526.7
16.9
12526.7
16.9
12526.7
16.9
158.6
0.2
10070.4
13.6
1661.2
2.2
11890.2
16.1
11890.2
16.1
73943.2
99.9
39.6
0.1
39.6
0.1
39.6
0.1
m3/ha
209.6
344.3
333.0
322.7
322.7
326.0
213.9
213.9
213.9
7.6
162.6
176.7
128.8
128.8
244.2
20.0
20.0
20.0
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
18.8
0.8
4.6
316.3
13.9
7.0
335.2
14.7
6.8
844.8
37.1
8.2
844.8
37.1
8.2
1179.9
51.9
7.8
368.8
16.2
6.3
368.8
16.2
6.3
368.8
16.2
6.3
7.1
0.3
0.3
617.9
27.2
10.0
100.6
4.4
10.7
725.6
31.9
7.9
725.6
31.9
7.9
2274.3
100.0
7.5
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
0.6
0.0
0.3
Zv/V%
2.2
2.0
2.0
2.5
2.5
2.4
2.9
2.9
2.9
4.5
6.1
6.1
6.1
6.1
3.1
1.5
1.5
1.5
39.6
73982.8
0.1
100.0
12.1
241.8
0.6
2274.9
0.0
100.0
0.2
7.4
1.5
3.1
16357.6
33168.7
49526.3
12526.7
12526.7
11929.8
11929.8
22.1
44.8
66.9
16.9
16.9
16.1
16.1
333.0
322.7
326.0
213.9
213.9
126.5
126.5
335.2
844.8
1179.9
368.8
368.8
726.2
726.2
14.7
37.1
51.9
16.2
16.2
31.9
31.9
6.8
8.2
7.8
6.3
6.3
7.7
7.7
2.0
2.5
2.4
2.9
2.9
6.1
6.1
73982.8
100.0
241.8
2274.9
100.0
7.4
3.1
40814.1
33168.7
55.2
44.8
202.1
322.7
1430.1
844.8
62.9
37.1
7.1
8.2
3.5
2.5
73982.8
100.0
241.8
2274.9
100.0
7.4
3.1
Na teritoriji opštine Lučani preovlañuju čiste sastojine. Zauzimaju 66,0% (201,96ha) obrasle površine, 55,2% zapremine i 62,9% zapreminskog prirasta.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
25
Mihaila Pupina 113
Beograd
Stanje sastojina po smesi – opština Ivanjica:
Površina
Mešovitost
sastojine
ha
%
10352421
13.27
6.2
Visoke-čiste
13.27
6.2
10352463
30.22
14.2
10357463
161.45
75.8
Visoke-mešovite
191.67
90.0
Ukupno visoke
204.94
96.2
10360421
7.60
3.6
Izdanačke-čiste
7.60
3.6
Ukupno izdanačke
7.60
3.6
10470421
0.42
0.2
VPS-čiste
0.42
0.2
Ukupno VPS
0.42
0.2
Ukupno NC 10
212.96
100.0
Ukupno opština Ivanjica
212.96
100.0
Rekapitulacija po poreklu i očuvanosti
Visoke-čiste
13.27
6.2
Visoke-mešovite
191.67
90.0
Ukupno visoke
204.94
96.2
Izdanačke-čiste
7.60
3.6
Ukupno izdanačke
7.60
3.6
VPS-čiste
0.42
0.2
Ukupno VPS
0.42
0.2
Ukupno opština Ivanjica
212.96
100.0
Rekapitulacija po očuvanosti
Ukupno čiste
21.29
10.0
Ukupno mešovite
191.67
90.0
Ukupno opština Ivanjica
212.96
100.0
Zapremina
m3
%
4474.3
6.8
4474.3
6.8
7462.4
11.4
51880.6
79.2
59343.0
90.6
63817.3
97.4
1700.7
2.6
1700.7
2.6
1700.7
2.6
Zapreminski prirast
m3
%
m3/ha
100.6
6.5
7.6
100.6
6.5
7.6
151.0
9.8
5.0
1240.5
80.4
7.7
1391.5
90.1
7.3
1492.1
96.7
7.3
51.6
3.3
6.8
51.6
3.3
6.8
51.6
3.3
6.8
m3/ha
337.2
337.2
246.9
321.3
309.6
311.4
223.8
223.8
223.8
Zv/V%
2.2
2.2
2.0
2.4
2.3
2.3
3.0
3.0
3.0
65518.0
65518.0
100.0
100.0
307.7
307.7
1543.7
1543.7
100.0
100.0
7.2
7.2
2.4
2.4
4474.3
59343.0
63817.3
1700.7
1700.7
6.8
90.6
97.4
2.6
2.6
337.2
309.6
311.4
223.8
223.8
100.6
1391.5
1492.1
51.6
51.6
6.5
90.1
96.7
3.3
3.3
7.6
7.3
7.3
6.8
6.8
2.2
2.3
2.3
3.0
3.0
65518.0
100.0
307.7
1543.7
100.0
7.2
2.4
6175.0
59343.0
65518.0
9.4
90.6
100.0
290.0
309.6
307.7
152.2
1391.5
1543.7
9.9
90.1
100.0
7.1
7.3
7.2
2.5
2.3
2.4
Na teritoriji opštine Ivanjica skoro celu površinu zauzimaju mešovite sastojine i one čine 90,0% (191,67ha) obrasle površine ove opštine, 90,6% zapremine i 90,1%
zapreminskog prirasta.
5.5. Stanje sastojina po vrstama drveća
Zastupljenost vrsta drveća po zapremini i tekućem zapreminskom prirastu prikazano je u sledećim tabelama:
Zastupljenost vrsta drveća – ukupno za GJ „Mrčajevac”:
Vrste drveća
Zapremina
m3
Namenska celina 10
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
100109.39
410.12
156.14
136.72
83.20
Zapreminski prirast
%
71.8
0.3
0.1
0.1
0.1
m3
2237.79
12.95
4.25
2.86
2.86
Zv/V%
%
58.6
0.3
0.1
0.1
0.1
2.2
3.2
2.7
2.1
3.4
26
Mihaila Pupina 113
Beograd
Vrste drveća
Zapremina
m3
80.36
54.23
32.54
18.08
12.76
101093.54
26812.46
11381.01
162.49
11.71
38367.67
139461.21
Jav
Cer
OML
Otl
Tres
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
NC 10
Namenska celina 26
Smr
39.60
Ukupno NC 26
39.6
Ukupno GJ
139500.8
Rekapitulacija za gazdinsku jedinicu
Bk
100109.39
Brz
410.12
Gr
156.14
Kit
136.72
Jas
83.20
Jav
80.36
Cer
54.23
OML
32.54
Otl
18.08
Tres
12.76
Ukupno lišćari
101093.54
Jel
26812.46
Cbor
11381.01
Smr
202.09
Bbor
11.71
Ukupno četinari
38407.27
Ukupno GJ
139500.80
Zapreminski prirast
Zv/V%
%
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
72.5
19.2
8.2
0.1
0.0
27.5
100.0
m3
1.56
1.87
0.63
0.71
0.41
2265.89
836.76
707.73
7.17
0.46
1552.12
3818.01
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
59.3
21.9
18.5
0.2
0.0
40.6
100.0
1.9
3.5
1.9
3.9
3.2
2.2
3.1
6.2
4.4
3.9
4.0
2.7
0.0
0.0
100.0
0.59
0.6
3818.6
0.0
0.0
100.0
1.5
1.5
2.7
71.8
0.3
0.1
0.1
0.1
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
72.5
19.2
8.2
0.1
0.0
27.5
100.0
2237.79
12.95
4.25
2.86
2.86
1.56
1.87
0.63
0.71
0.41
2265.89
836.76
707.73
7.76
0.46
1552.71
3818.60
58.6
0.3
0.1
0.1
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
59.3
21.9
18.5
0.2
0.0
40.7
100.0
2.2
3.2
2.7
2.1
3.4
1.9
3.5
1.9
3.9
3.2
2.2
3.1
6.2
3.8
3.9
4.0
2.7
%
U gazdinskoj jedinici dominiraju lišćari i učestvuju sa 72,5% u ukupnoj zapremini, a četinari sa 27,5%. Učešće lišćara u tekućem zapreminskom prirastu gazdinske
jedinice iznosi 59,3%, a četinara 40,7%.
Od vrsta drveća, u gazdinskoj jedinici, najzastupljenija vrsta je bukva, koja učestvuje sa 71,8% (100.109,39m3) u zapremini gazdinske jedinice, u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuje sa 58,6% (2.237,79m3), druga je jela koja učestvuje u zapremini sa 19,2% (26.812,46m3), u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuje sa 21,9% (836,76m3), zatim sledi crni bor koji učestvuje u zapremini sa 8,2% (11.381,01m3), u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuje sa 18,5% (707,73m3). Sve ostale vrste drveća u ukupnoj zapremini učestvuju sa 0,8%, a u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuju sa 1,0%.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
27
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.5.1. Stanje sastojina po vrstama drveća po opštinama
Zastupljenost vrsta drveća – opština Lučani
Vrste drveća
Namenska celina 10
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Jav
Cer
OML
Tres
Otl
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
NC 10
Namenska celina 26
Smr
Ukupno NC 26
Ukupno opština Lučani
Rekapitulacija za opštinu Lučani
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Jav
Cer
OML
Tres
Otl
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno opština Lučani
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Zapremina
Zapreminski prirast
Zv/V%
m3
%
m3
%
49045.2
364.2
151.7
135.1
83.2
77.9
54.2
13.2
12.8
8.5
49945.8
12442.2
11381.0
162.5
11.7
23997.4
73943.2
66.3
0.5
0.2
0.2
0.1
0.1
0.1
0.0
0.0
0.0
67.5
16.8
15.4
0.2
0.0
32.4
99.9
1144.5
11.6
4.1
2.8
2.9
1.5
1.9
0.3
0.4
0.5
1170.3
388.6
707.7
7.2
0.5
1104.0
2274.3
50.3
0.5
0.2
0.1
0.1
0.1
0.1
0.0
0.0
0.0
51.4
17.1
31.1
0.3
0.0
48.5
100.0
2.3
3.2
2.7
2.1
3.4
1.9
3.5
2.2
3.2
5.5
2.3
3.1
6.2
4.4
3.9
4.6
3.1
39.6
39.6
73982.8
0.1
0.1
100.0
0.6
0.6
2274.9
0.0
0.0
100.0
1.5
1.5
3.1
49045.2
364.2
151.7
135.1
83.2
77.9
54.2
13.2
12.8
8.5
49945.8
12442.2
11381.0
202.1
11.7
24037.0
73982.8
66.3
0.5
0.2
0.2
0.1
0.1
0.1
0.0
0.0
0.0
67.5
16.8
15.4
0.3
0.0
32.5
100.0
1144.5
11.6
4.1
2.8
2.9
1.5
1.9
0.3
0.4
0.5
1170.3
388.6
707.7
7.8
0.5
1104.6
2274.9
50.3
0.5
0.2
0.1
0.1
0.1
0.1
0.0
0.0
0.0
51.4
17.1
31.1
0.3
0.0
48.6
100.0
2.3
3.2
2.7
2.1
3.4
1.9
3.5
2.2
3.2
5.5
2.3
3.1
6.2
3.8
3.9
4.6
3.1
28
Mihaila Pupina 113
Beograd
Na teritoriji opštine Lučani lišćarske vrste drveća učestvuju sa 67,5% u drvnoj zapremini ove opštine, a četinari učestvuju sa 32,5%. Učešće lišćara u tekućem
zapreminskom prirastu iznosi 51,4%, a četinara 48,6%.
Zastupljenost vrsta drveća – opština Ivanjica
Zapremina
Vrste drveća
Namenska celina 10
Bk
Brz
OML
Otl
Gr
Jav
Kit
Ukupno lišćari
Jel
Ukupno četinari
NC 10
Ukupno opština Ivanjica
Rekapitulacija za opštinu Ivanjica
Bk
Brz
OML
Otl
Gr
Jav
Kit
Ukupno lišćari
Jel
Ukupno četinari
Ukupno opština Ivanjica
Zapreminski prirast
m3
Zv/V%
m3
%
%
51064.2
46.0
19.3
9.6
4.5
2.5
1.6
51147.7
14370.3
14370.3
65518.0
65518.0
77.9
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
78.1
21.9
21.9
100.0
100.0
1093.3
1.4
0.3
0.2
0.2
0.1
0.1
1095.5
448.2
448.2
1543.7
1543.7
70.8
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
71.0
29.0
29.0
100.0
100.0
2.1
3.1
1.8
2.5
3.5
3.0
4.2
2.1
3.1
3.1
2.4
2.4
51064.2
46.0
19.3
9.6
4.5
2.5
1.6
51147.7
14370.3
14370.3
65518.0
77.9
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
78.1
21.9
21.9
100.0
1093.3
1.4
0.3
0.2
0.2
0.1
0.1
1095.5
448.2
448.2
1543.7
70.8
0.1
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
71.0
29.0
29.0
100.0
2.1
3.1
1.8
2.5
3.5
3.0
4.2
2.1
3.1
3.1
2.4
Na teritoriji opštine Ivanjica lišćarske vrste drveća učestvuju sa 78,1% u drvnoj zapremini ove opštine, a četinari učestvuju sa 21,9%. Učešće lišćara u tekućem
zapreminskom prirastu iznosi 71,0%, a četinara 29,0%.
5.6. Stanje sastojina po debljinskoj strukturi
Stanje šuma po debljinskim razredima prikazaćemo posebno za svaku gazdinsku klasu u gazdinskoj jedinici:
Gazdinska klasa
10351421
10352421
10352463
10357463
10360421
10470421
Povrsina
svega
ha
m3
4.10
58.29
30.22
264.23
66.16
21.40
do 10 cm
859.2
19972.7
7462.4
85049.3
14227.5
158.6
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
O
365.1
ZAPREMINA PO DEBLJINSKIM RAZREDIMA
61 do
71 do
11 do 20 21 do 30 31 do 40 41 do 50 51 do 60
70
80
I
II
III
IV
V
VI
VII
56.7
1055.0
255.8
8161.9
2598.4
88.3
84.7
2606.4
715.5
17427.3
3896.1
39.0
187.1
4522.0
1592.5
27191.2
3257.9
31.2
295.0
4906.1
2232.1
20952.2
2247.5
211.5
3234.5
2263.8
8200.6
979.6
24.2
1805.1
402.6
2385.8
678.2
81 do
90
VIII
1544.0
299.6
611.7
204.7
118.5
iznad 90
Zapreminski
prirast
IX
m3
18.8
416.9
151.0
2085.3
420.3
7.1
29
Mihaila Pupina 113
Beograd
Gazdinska klasa
Povrsina
svega
ha
m3
10475421
10475463
NC 10
26266421
26470421
NC 26
Ukupno GJ
61.92
9.40
515.72
1.29
1.98
3.27
518.99
do 10 cm
O
10070.4
1661.2
139461.2
365.1
39.6
39.6
139500.8
39.6
39.6
404.7
ZAPREMINA PO DEBLJINSKIM RAZREDIMA
61 do
71 do
11 do 20 21 do 30 31 do 40 41 do 50 51 do 60
70
80
I
II
III
IV
V
VI
VII
3539.0
529.7
16284.9
16284.9
6118.7
973.4
31861.1
412.8
105.1
37299.8
31861.1
37299.8
53.1
30686.1
30686.1
14889.9
14889.9
5295.9
5295.9
2360.4
2360.4
81 do
90
VIII
iznad 90
Zapreminski
prirast
IX
m3
418.1
617.9
100.6
3818.0
418.1
0.6
0.6
3818.6
Iz prethodnih tabela se vidi da je najveće učešće zapremine u trećem debljinskom razredu (31 – 40 cm) i iznosi 37.299,8m3, zatim u drugom (21 – 30 cm) zapremina
iznosi 31.861,1m3, u četvrtom (41 – 50 cm) je 30.686,1m3, u prvom (11 – 20 cm) je 16.284,9m3, a u petom debljinskom razredu zapremina iznosi
14.889,9m3.
Σ zapremina GJ
%
do 30 cm
%
31 - 50 cm
%
> 51 cm
%
139.500,8
100,0
48.550,7
34,8
67.985,9
48,7
22.964,3
16,5
Na nivou gazdinske jedinice najzastupljeniji je srednje jak inventar (31 - 50 cm) sa 48,7% (67.985,9m3), zatim sledi tanak inventar (< 30 cm) sa 34,8%
(48.550,7m3) i jak inventar (> 51 cm) sa 16,5% (22.964,3m3). Ukupno gledajući ovakva debljinska struktura gazdinske jedinice je povoljna tj. trajnost
prinosa nije ugrožena.
5.6.1. Stanje sastojina po debljinskoj strukturi po opštinama
Gazdinska klasa
10351421
10352421
10357463
10360421
10470421
10475421
10475463
NC 10
26266421
26470421
NC 26
Ukupno opština Lučani
Povrsina
Svega
ha
m3
4.10
45.02
102.78
58.56
20.98
61.92
9.40
302.76
1.29
1.98
3.27
306.03
do 10 cm
O
859.2
15498.4
33168.7
12526.7
158.6
10070.4
1661.2
73943.2
302.2
39.6
39.6
73982.8
39.6
39.6
341.8
302.2
ZAPREMINA PO DEBLJINSKIM RAZREDIMA
31 do
41 do
51 do
61 do
71 do
11 do 20 21 do 30
40
50
60
70
80
I
II
III
IV
V
VI
VII
56.7
719.8
3583.1
2164.6
88.3
3539.0
529.7
10681.3
10681.3
84.7
1941.9
7505.0
3136.9
39.0
6118.7
973.4
19799.6
19799.6
187.1
3538.1
10660.6
3030.8
31.2
412.8
105.1
17965.6
17965.6
81 do
90
VIII
iznad 90
Zapreminski
prirast
IX
m3
295.0
3997.4
7861.1
2152.5
211.5
2566.1
3147.2
856.9
24.2
1263.0
333.2
678.2
1172.5
78.5
204.7
299.6
53.1
14359.2
6781.7
2298.5
1455.7
299.6
18.8
316.3
844.8
368.8
7.1
617.9
100.6
2274.3
299.6
0.6
0.6
2274.9
14359.2
6781.7
2298.5
1455.7
Na području opštine Lučani najveće učešće zapremine je u drugom debljinskom razredu (21 – 30 cm) i iznosi 19.799,6m3, zatim u trećem (31 – 40 cm) zapremina
iznosi 17.965,6m3, u četvrtom (41 – 50 cm) je 14.359,2m3, a u prvom (11 – 20 cm) zapremina iznosi 10.681,3m3.
zapremina opštine
Lučani
%
do 30 cm
%
31 - 50 cm
%
> 51 cm
%
73.982,8
100,0
30.822,7
41,7
32.324,8
43,7
10.835,5
14,6
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
30
Mihaila Pupina 113
Beograd
Na nivou opštine Lučani najzastupljeniji je srednje jak inventar (31 - 50 cm) sa 43,7% (32.324,8m3), zatim sledi tanak inventar (< 30 cm) sa 41,7% (30.822,7m3) i
jak inventar (> 51 cm) sa 14,6% (10.835,5m3). Ukupno gledajući ovakva debljinska struktura gazdinske jedinice je povoljna tj. trajnost prinosa nije
ugrožena.
Gazdinska klasa
Povrsina
ha
10352421
10352463
10357463
10360421
10470421
NC 10
Ukupno opština Ivanjica
Svega
m3
13.27
30.22
161.45
7.60
0.42
212.96
212.96
4474.3
7462.4
51880.6
1700.7
65518.0
65518.0
ZAPREMINA PO DEBLJINSKIM RAZREDIMA
51 do
61 do
71 do
11 do 20 21 do 30 31 do 40 41 do 50
60
70
80
I
II
III
IV
V
VI
VII
do 10 cm
O
81 do
90
VIII
664.5
715.5
9922.3
759.2
983.9
1592.5
16530.7
227.1
908.7
2232.1
13091.1
95.0
668.3
2263.8
5053.4
122.7
542.2
402.6
2052.5
371.5
533.2
118.5
63.0
335.2
255.8
4578.8
433.8
63.0
63.0
5603.6
5603.6
12061.5
12061.5
19334.2
19334.2
16326.9
16326.9
8108.2
8108.2
2997.3
2997.3
904.7
904.7
118.5
118.5
iznad 90
Zapreminski
prirast
IX
m3
100.6
151.0
1240.5
51.6
1543.7
1543.7
Na području opštine Ivanjica najveće učešće zapremine je u trećem debljinskom razredu (31 – 40 cm) i iznosi 19.334,2m3, zatim u četvrtom (41 – 50 cm) zapremina
iznosi 16.326,9m3, u drugom (21 – 30 cm) je 12.061,5m3, a u petom (51 – 60 cm) zapremina iznosi 8.108,2m3.
zapremina opštine
Ivanjica
%
do 30 cm
%
31 - 50 cm
%
> 51 cm
%
65.518,0
100,0
17.728,1
27,1
35.661,1
54,4
12.128,7
18,5
Na nivou opštine Ivanjica najzastupljeniji je srednje jak inventar (31 - 50 cm) sa 54,4% (35.661,1m3), zatim sledi tanak inventar (< 30 cm) sa 27,1% (17.728,1m3) i
jak inventar (> 51 cm) sa 18,5% (12.128,7m3). Ukupno gledajući ovakva debljinska struktura gazdinske jedinice je povoljna tj. trajnost prinosa nije
ugrožena.
5.7. Stanje sastojina po starosti
Prikazaćemo tabelarno stanje sastojina po starosti kod kojih se zrelost za seču odreñuje na osnovu istih. Širina dobnih razreda utvrñena je Pravilnikom u odnosu na
visinu ophodnje (trajanja proizvodnog procesa), a u konkretnom slučaju širina dobnih razreda iznosi:
-
20 godina - kod visokih sastojina čija je ophodnja 120 godina (kod visokih sastojina bukve)
10 godina - kod izdanačkih sastojina bukve
10 godina - kod veštački podignutih sastojina smrče i crnog bora
Starosna struktura gazdinske jedinice:
DOBNI RAZREDI
gazdinska
klasa
p
v
zv
svega
I
slabo obr.
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
dobro obr.
NAMENSKA CELINA 10
Visoke sastojine - širina dobnog razreda 20 godina
p
4.10
v
859.2
10351421
zv
18.8
Izdanačke sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
p
66.16
v
14227.5
10360421
zv
420.3
Veštački podignute sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
4.10
859.2
18.8
66.16
14227.5
420.3
31
Mihaila Pupina 113
Beograd
DOBNI RAZREDI
gazdinska
klasa
p
v
zv
svega
I
slabo obr.
II
III
IV
V
20.70
0.70
158.6
7.1
46.39
8916.4
543.0
5.50
697.3
44.8
2.44
689.4
35.4
3.90
963.9
55.8
VI
VII
VIII
dobro obr.
p
21.40
v
158.6
10470421
zv
7.1
p
61.92
v
10070.4
10475421
zv
617.9
p
9.40
v
1661.2
10475463
zv
100.6
NAMENSKA CELINA 26
3.80
9.29
464.6
39.6
Veštački podignute sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
p
1.98
v
39.6
26470421
zv
0.6
1.98
39.6
0.6
Dobna struktura u ovoj gazdinskoj jedinici pokazuje odstupanje od normalne dobne struktura, što je posledica male površine gazdinske jedinice i dosadašnjeg
gazdovanja.
5.7.1. Stanje sastojina po starosti po opštinama
Opština Lučani
DOBNI RAZREDI
Gazdinska
klasa
p
v
zv
Svega
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
slabo obr.
dobro obr.
NAMENSKA CELINA 10
Visoke sastojine - širina dobnog razreda 20 godina
p
4.10
v
859.2
10351421
zv
18.8
Izdanačke sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
p
58.56
v
12526.7
10360421
zv
368.8
Veštački podignute sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
p
20.98
v
158.6
10470421
zv
7.1
p
61.92
3.80
v
10070.4
10475421
zv
617.9
p
9.40
v
1661.2
10475463
zv
100.6
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
4.10
859.2
18.8
58.56
12526.7
368.8
20.28
9.29
464.6
39.6
0.70
158.6
7.1
46.39
8916.4
543.0
5.50
697.3
44.8
2.44
689.4
35.4
3.90
963.9
55.8
32
Mihaila Pupina 113
Beograd
DOBNI RAZREDI
Gazdinska
klasa
p
v
zv
Svega
I
slabo obr.
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
V
VI
VII
VIII
dobro obr.
NAMENSKA CELINA 26
Veštački podignute sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
p
1.98
v
39.6
26470421
zv
0.6
1.98
39.6
0.6
Opština Ivanjica
p
Gazdinska
klasa
DOBNI RAZREDI
Svega
v
zv
I
slabo obr.
II
III
IV
dobro obr.
NAMENSKA CELINA 10
Izdanačke sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
p
7.60
v
1700.7
10360421
zv
51.6
Veštački podignute sastojine - širina dobnog razreda 10 godina
p
0.42
v
10470421
zv
7.60
1700.7
51.6
0.42
5.8. Stanje veštački podignutih sastojina
Stanje veštački podignutih sastojina za gazdinsku jedinicu prikazano je sledećom tabelom:
Gazdinska
klasa
10470421
10475421
10475463
NC 10
26470421
NC 26
Ukupno VPS preko 20 godina
10475421
NC 10
Ukupno VPS do 20 godina
Ukupno VPS
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
ha
%
m3
%
m3/ha
m3
%
m3/ha
Veštački podignute sastojine starosti preko 20 godina
21.40
22.6
158.6
1.3
7.4
7.1
1.0
0.3
58.12
61.4
10070.4
84.4
173.3
617.9
85.1
10.6
9.40
9.9
1661.2
13.9
176.7
100.6
13.9
10.7
88.92
93.9
11890.2
99.7
133.7
725.6
99.9
8.2
1.98
2.1
39.6
0.3
20.0
0.6
0.1
0.3
1.98
2.1
39.6
0.3
20.0
0.6
0.1
0.3
90.90
96.0
11929.8
100.0
131.2
726.2
100.0
8.0
Veštački podignute sastojine starosti do 20 godina
3.80
4.0
3.80
4.0
3.80
4.0
94.70
100.0
11929.8
100.0
126.0
726.2
100.0
7.7
Zv/V%
4.5
6.1
6.1
6.1
1.5
1.5
6.1
6.1
33
Mihaila Pupina 113
Beograd
Ukupna površina veštački podignutih sastojina iznosi 94,70ha, što čini 18,2% obrasle površine gazdinske jedinice. Od toga su 3,80ha sastojine starosti do 20 godina
(šumske kulture) i to su sastojine koje su ispod taksacione granice.
Sastojina preko 20 godina starosti (šuma) ima 90,90ha, sa prosečnom zapreminom od 131,2 m3/ha, prosečni tekući zapreminski prirast iznosi 8,0 m3/ha, a procenat
prirasta u zapremini iznosi 6,1%.
Veštački podignute sastojine, u gazdinskoj jedinici "Mrčajevac", uglavnom su dobrog zdravstvenog stanja i u narednom periodu treba ih stabilizovati i prevesti u
odrasle kvalitetne sastojine.
5.8.1. Stanje veštački podignutih sastojina po opštinama
Opšrina Lučani
Gazdinska
klasa
10470421
10475421
10475463
NC 10
26470421
NC 26
Ukupno VPS preko 20 godina
10475421
NC 10
Ukupno VPS do 20 godina
Ukupno VPS opstina Lučani
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
ha
%
m3
%
m3/ha
m3
%
m3/ha
Veštački podignute sastojine starosti preko 20 godina
20.98
22.3
158.6
1.3
7.6
7.1
1.0
0.3
58.12
61.6
10070.4
84.4
173.3
617.9
85.1
10.6
9.40
10.0
1661.2
13.9
176.7
100.6
13.9
10.7
88.50
93.9
11890.2
99.7
134.4
725.6
99.9
8.2
1.98
2.1
39.6
0.3
20.0
0.6
0.1
0.3
1.98
2.1
39.6
0.3
20.0
0.6
0.1
0.3
90.48
96.0
11929.8
100.0
131.9
726.2
100.0
8.0
Veštački podignute sastojine starosti do 20 godina
3.80
4.0
3.80
4.0
3.80
4.0
94.28
100.0
11929.8
100.0
126.5
726.2
100.0
7.7
Zv/V%
4.5
6.1
6.1
6.1
1.5
1.5
6.1
6.1
Na području opštine Lučani, površina veštački podignutih sastojina iznosi 94,28ha. Od toga su 3,80ha sastojine starosti do 20 godina (šumske kulture) i to su sastojine
koje su ispod taksacione granice. Sastojina preko 20 godina starosti ima 90,48ha, sa prosečnom zapreminom od 131,2 m3/ha, prosečni tekući zapreminski
prirast iznosi 8,0 m3/ha, a procenat prirasta u zapremini iznosi 6,1%.
Opština Ivanjica
Gazdinska
klasa
10470421
NC 10
Ukupno VPS do 20 godina
Ukupno opština Ivanjica
Površina
Zapremina
Zapreminski prirast
ha
%
m3
%
m3/ha
m3
%
m3/ha
Veštački podignute sastojine starosti do 20 godina
0.42
100.0
0.42
100.0
0.42
100.0
0.42
100.0
Zv/V%
Na području opštine Ivanjica, površina veštački podignutih sastojina iznosi 0,42ha i to su sastojine starosti do 20 godina.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
34
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.9. Zdravstveno stanje sastojina i ugroženost od štetnih uticaja
Prilikom prikupljanja podataka za izradu ove OGŠ konstatovano je da je ukupno gledajući zdravstveno stanje zadovoljavajuće i da ne treba preduzimati represivne
mere u cilju saniranja takvog stanja. Normalno je da u svakoj šumi pa i u ovoj u izvesnoj meri ima stabala koja su bolesna, oštećena, natrula i tako dalje i da
se ovo stanje može sanirati redovnim gazdovanjem. Gledajući po vrstama drveća najlošije zdravstveno stanje je kod bukve naročito kod stabala jačih
kategorija, pa se na ovo mora obratiti pažnja kod odobrenja stabala za seču. Zdravstveno stanje kod drugih vrsta drveća je zadovoljavajuće.
U zavisnosti od stepena ugroženosti šuma od požara šume i šumsko zemljište, prema dr. Vasiću, razvrstani su u šest stepeni:
•
•
•
•
•
•
Prvi stepen - sastojine i kulture borova i ariša
Drugi stepen - sastojine i kulture smrče, jele i drugih četinara
Treći stepen - mešovite sastojine i kulture četinara i lišćara
Četvrti stepen - sastojine hrasta i graba
Peti stepen - sastojine bukve i drugih lišćara
Šesti stepen - šikare, šibljaci i neobrasle površine
Rukovodeći se napred iznetim kriterijumom formirana je sledeća tabela:
Stepen ugroženosti
I
II
III
IV
V
VI
Ukupno:
Površina
ha
%
71,32
12,9
23,38
4,2
264,23
47,8
158,77
28,7
35,58
6,4
553,28
100,0
Najveći deo obrasle površine gazdinske jedinice je u trećem stepenu ugroženosti od požara, a zatim u petom i prvom stepenu, što nameće stalnu budnost i opreznost u
praćenju i blagovremenom reagovanju kod izbijanja požara.
5.10. Stanje neobraslih površina
Prema iskazu površina stanje neobraslih površina je sledeće:
-
šumsko zemljište
neplodno zemljište
zemljište za ostale svrhe
0,46 ha
4,15 ha
29,68 ha
Ukupno:
34,29 ha
U šumsko zemljište svrstane su površine pogodne za pošumljavanje, gde je šuma kao kultura neophodna.
U neplodno zemljište svrstani su kamenjari.
U zemljište za ostale svrhe svrstani su putevi, površine oko objekata u šumi, površine (proplanci) unutar šumskog kompleksa koje su male površine, a mogu poslužiti
za ishranu divljači i stvaranja raznovrsnog ambijenta u šumi, ili ako se nalaze pored puteva mogu biti privremena šumska stovarišta, ili radilišta kod
prigodnog načina seče i izrade šumskih sortimenata. Takoñe, u zemljište za ostale svrhe svrstane su i enklave državnog poseda okružene privatnim posedom,
a male su površine te se na njima ne može rentabilno organizovati šumska proizvodnja. Ove površine se mogu koristiti prilikom zamene površina prema
ZOŠ-a (član 98) i prilikom vraćanja oduzetog zemljišta.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
35
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.11. Fond i stanje divljači
Gazdinska jedinica "Mrčajevac" ulazi u sastav lovišta "Dragačevo". Lovištem "Dragačevo" gazduje Lovački savez Srbije preko Lovačkog udruženje "Dragačevo" sa
sedištem u Guči. Lovištem se gazduje na osnovu lovne osnove koja ima važnost od 01.04.2007.god. do 31.03.2017.god.
Lovište "Dragačevo"
Lovištem "Dragačevo" gazduje Lovački savez Srbije preko Lovačkog udruženja "Dragačevo" sa sedištem u Guči. Granica ovog lovišta poklapa se sa
administrativnom granicom opštine Lučani, tj. sa severa se graniči teritorijom opštine Požega, sa istoka teritorijom opštine Čačak, sa juga teritorijom opštine
Kraljevo i Ivanjica, a sa zapada teritorijom opštine Arilje. Po prostorno-šumarskoj podeli obuhvata sledeće gazdinske jedinice: Stenjevac-Golubac i VrljanKrševi, kao i delove gazdinskih jedinica: Jelica, Ovčar-Kablar i Mrčajevac. Ukupna površina ovog lovišta iznosi 45.435 hektara, od toga na lovnu površinu
otpada 42.975 hektara (95%), a na nelovnu površinu 2.460 hektara (5%). Lovna površina se deli na lovno-produktivnu površinu od 38.680 ha (90%) i lovnoneproduktivnu površinu od 4.295 ha (10%). Prema vlasništvu, površina od 3.303 ha je u državnoj svojini, 41.531 ha je privatna svojina, 128 ha je društvena
svojina i 473 ha ostali oblici svojine. Najniža nadmorska visina u lovištu je 282 metra, a najviša nadmorska visina je 1.120 metara. Celokupna površina
lovišta pripada slivu reke Zapadne Morave. Veća površina lovišta pripada brdskom tipu lovišta (200-600 m.n.v.) i iznosi 30.007 ha, a 15.428 ha pripada
planinskom tipu lovišta (601-1.200 m.n.v.).
Lovno-produktivna površina za srnu iznosi 15.000 hektara, lovna površina pripada III bonitetnom razredu, matični fond je 600 jedinki, a ekonomski kapacitet je 750
jedinki. Lovno-produktivna površina za divlju svinju iznosi 10.000 haktata, lovna površina pripada II bonitetnom razredu, matični fond je 80 jedinki, a
ekonomski kapacitet je 120 jedinki. Lovno-produktivna površina za zeca iznosi 35.000 hektara, pripada III bonitetnom razredu, matični fond je 2.800 jedinki,
a ekonomski kapacitet je 5.040 jedinki. Lovno-produktivna površina za fazana iznosi 20.000 hektara, pripada III bonitetnom razredu, matični fond je 2.800
jedinki, a ekonomski kapacitet je 4.000 jedinki (bez unošenja fazana) ili 5.420 jedinki (sa unošenjem fazana). Lovno-produktivna površina za poljsku
jarebicu iznosi 10.000 hektara, pripada IV bonitetnom razredu, matični fond je 700 jedinki, a ekonomski kapacitet je 1.006 jedinki.
Lovištem se gazduje na osnovu lovne osnove koja ima važnost od 01.04.2007.godine do 31.03.2017.godine.
Stanje divljači ( matični fond ) u lovištu „ Dragačevo „ na dan 31.03.2012. godine :
jelen (kom)
brojno
odstrel
stanje
-
srna (kom)
brojno
odstrel
stanje
480
0
srna (jedinki)
LPP(ha)
15.000
bonitet
III
divlja svinja (kom)
brojno
odstrel
stanje
56
3
zec (kom)
brojno
odstrel
stanje
2.048
463
zec (jedinki)
matični
fond
600
LPP(ha)
bonitet
35.000
III
fazan (kom)
brojno
odstrel
stanje
2.540
209
fazan (jedinki)
matični
fond
2.800
LPP(ha)
20.000
bonitet
III
matični
fond
2.800
poljska jarebica (kom)
brojno
odstrel
stanje
160
0
poljska jarebica (jedinki)
matični
LPP(ha)
bonitet
fond
10.000
IV
700
U lovištu "Dragačevo" zastupljene su sledeće vrste divljači:
-
Trajno zaštićene vrste divljači: vidra, hermelin, lisica, sove, orlovi, sokolovi, jastrebovi (osem jastreba kokošara), ronci, rode, labudovi, čaplje (osim sive
čaplje), eje, lunje i dr.
Lovostajem zaštićene vrste divljači: srna, divlja svinja, zec, veverica, sivi puh, jazavac, kuna belica, kuna zlatica, ondatra, divlji golub, grlica, gugutka,
poljska jarebica, prepelica, divlja guska glogovnjača, lisasta divlja guska, divlja patka, siva čaplja, kreja, jastreb kokošar, gačac, šumska šljuka i dr.
Divljač van režima zaštite: lisica, vuk, šakal, divlja mačka, rakunopas, tvor, siva vrana, svrake.
5.12.Opšti osvrt na zatečeno stanje
Površina gazdinske jedinice “Mrčajevac ”, sa tuñim zemljištem, iznosi 556,08ha. U okviru gazdinske jedinice evidentirano je 2,80ha tuñeg zemljišta (enklava).
Ukupna površina gazdinske jedinice (bez tuñeg zemljišta) iznosi 553,28 hektara. Zapremina na ovoj površini iznosi 139.500,8 m3 (252,1 m3/ha), tekući zapreminski
prirast je 3.818,6 m3 (6,9 m3/ha), a procenat prirasta u zapremini je 2,7%.
Od toga, obrasla površina iznosi 518,99 hektara (93,80%), tj. šumovitost iznosi 93,80%. Zapremina na obrasloj površini je 139.500,8 m3 (268,8 m3/ha), tekući
zapreminski prirast je 3.818,6 m3 (7,4 m3/ha), a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u zapremini je 2,7%.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
36
Mihaila Pupina 113
Beograd
Šume i šumsko zemljište zauzimaju 519,45ha (93,89%), a ostalo zemljište je na 33,83ha (6,11%).
Na području gazdinske jedinice utvrñene su dve namenske celine:
• Namenska celina "10" - Proizvodnja tehničkog drveta sa 99,4% po površini
• Namenska celina "26" - Zaštita zemljišta od erozije sa 0,6% po površini
Ukupno je izdvojeno 10 gazdinskih klasa od kojih su najznačajnije:
• 10.357.463 - Visoka šuma bukve i jele, zauzima 50,9% obrasle površine
• 10.360.421 - Izdanačka šuma bukve, zauzima 12,7% obrasle površine
• 10.475.421 - Veštački podignuta sastojina crnog bora, zauzima 11,9% obrasle površine
• 10.352.421 - Visoka (raznodobna) šuma bukve, zauzima 11,2% obrasle površine
• 10.352.463 - Visoka (raznodobna) šuma bukve, zauzima 5,8% obrasle površine
U gazdinskoj jedinici "Mrčajevac" najzastupljenija je gazdinska klasa 10.357.463 – visoka šuma bukve i jele, ona je zastupljena po površini na 50,9% obrasle
površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 321,9 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 7,9 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog
prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,5%. Druga po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.360.421 – izdanačka šuma bukve, ona je zastupljena po površini
na 12,7% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 215,0 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 6,4 m3/ha, a procenat tekućeg
zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,0%. Treća po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.475.421 – veštački podignuta sastojina crnog bora,
ona je zastupljena po površini na 11,9% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 162,6 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi
10,0 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 6,1%. Četvrta po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.352.421 – visoka
(raznodobna) šuma bukve, ona je zastupljena po površini na 11,2% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od 342,6 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 7,2 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,1%. Peta po zastupljenosti je gazdinska klasa
10.352.463 – visoka raznodobna šuma bukve, ona je zastupljena po površini na 5,8% obrasle površine gazdinske jedinice sa prosečnom zapreminom od
246,9 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 5,0 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,0%.
Visoke sastojine zastupljene su na 68,8% (356,84ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 317,6 m3/ha, tekući zapreminski
prirast iznosi 7,5 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,4%.
Izdanačke sastojine čine 12,7% (66,16ha) obrasle površine gazdinske jedinice. Prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 215,0 m3/ha, tekući zapreminski prirast
iznosi 6,4 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,0%.
Veštački podignute sastojine čine 18,2% (94,70ha) obrasle površine, prosečna zapremina ovih sastojina iznosi 126,0 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 7,7
m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 6,1%.
Šikare čine 0,2% (1,29ha) obrasle površine gazdinske jedinice.
U gazdinskoj jedinici "Mrčajevac" očuvane sastojine čine 97,8% (507,37ha) obrasle površine, prosečna zapremina očuvanih šuma iznosi 272,2 m3/ha, tekući
zapreminski prirast iznosi 7,4 m3/ha, a procenat prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 2,7%.
Razreñene sastojine čine 2,0% (10,33ha) obrasle površine, prosečna zapremina razreñenih šuma je 134,3 m3/ha, tekući zapreminski prirast iznosi 4,9 m3/ha, a
procenat prirasta u odnosu na zapreminu iznosi 3,7%.
Šikare čine 0,2% (1,29ha) obrasle površine gazdinske jedinice.
U gazdinskoj jedinici “Mrčajevac” preovlañuju mešovite sastojine po obrasloj površini, zapremini i zapreminskom prirastu. Na njih dolazi 56,7% površine od ukupno
obrasle površine gazdinske jedinice, 66,3% ukupne zapremine i 58,6% ukupnog zapreminskog prirasta. To je povoljno sa aspekta biološke i ekološke
stabilnosti celokupnog ekosistema. Ako ovome dodamo da su mešovite sastojine otpornije na entomološka i fitopatološka oboljenja, onda je jasno da
mešovite sastojine moramo podržavati i povećavati njihovo učešće u skladu sa ekološkim prilikama gazdinske jedinice.
U gazdinskoj jedinici dominiraju lišćari i učestvuju sa 72,5% u ukupnoj zapremini, a četinari sa 27,5%. Učešće lišćara u tekućem zapreminskom prirastu gazdinske
jedinice iznosi 59,3%, a četinara 40,7%.
Od vrsta drveća, u gazdinskoj jedinici, najzastupljenija vrsta je bukva, koja učestvuje sa 71,8% (100.109,39m3) u zapremini gazdinske jedinice, u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuje sa 58,6% (2.237,79m3), druga je jela koja učestvuje u zapremini sa 19,2% (26.812,46m3), u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuje sa 21,9% (836,76m3), zatim sledi crni bor koji učestvuje u zapremini sa 8,2% (11.381,01m3), u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuje sa 18,5% (707,73m3). Sve ostale vrste drveća u ukupnoj zapremini učestvuju sa 0,8%, a u tekućem
zapreminskom prirastu gazdinske jedinice učestvuju sa 1,0%.
Na nivou gazdinske jedinice najzastupljeniji je srednje jak inventar (31 - 50 cm) sa 48,7% (67.985,9m3), zatim sledi tanak inventar (< 30 cm) sa 34,8%
(48.550,7m3) i jak inventar (> 51 cm) sa 16,5% (22.964,3m3). Ukupno gledajući ovakva debljinska struktura gazdinske jedinice je povoljna tj. trajnost
prinosa nije ugrožena.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
37
Mihaila Pupina 113
Beograd
Dobna struktura u ovoj gazdinskoj jedinici pokazuje odstupanje od normalne dobne struktura, što je posledica male površine gazdinske jedinice i dosadašnjeg
gazdovanja.
Ukupna površina veštački podignutih sastojina iznosi 94,70ha, što čini 18,2% obrasle površine gazdinske jedinice. Od toga su 3,80ha sastojine starosti do 20 godina
(šumske kulture) i to su sastojine koje su ispod taksacione granice. Sastojina preko 20 godina starosti (šuma) ima 90,90ha, sa prosečnom zapreminom od
131,2 m3/ha, prosečni tekući zapreminski prirast iznosi 8,0 m3/ha, a procenat prirasta u zapremini iznosi 6,1%.
Najveći deo obrasle površine gazdinske jedinice je u trećem stepenu ugroženosti od požara, a zatim u petom i prvom stepenu, što nameće stalnu budnost i opreznost u
praćenju i blagovremenom reagovanju kod izbijanja požara.
Prema iskazu površina stanje neobraslih površina je sledeće:
-
šumsko zemljište
neplodno zemljište
zemljište za ostale svrhe
0,46 ha
4,15 ha
29,68 ha
Ukupno:
34,29 ha
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
38
Mihaila Pupina 113
Beograd
6.0. DOSADAŠNJE GAZDOVANJE
6.1. Promena šumskog fonda
6.1.1. Promena šumskog fonda po površini
Gazdinska jedinica "Mrčajevac" pripada Golijskom šumskom području. Za ovu gazdinsku jedinicu ovo je po redu šesto ureñivanje.
Promene šumskog fonda po površini prikazane su sledećom tabelom:
2002
2012
Razlika
ha
ha
ha
Vrsta zemljišta
Šume
Šumske kulture
Obraslo zemljište
Šumsko zemljište
Za ostale svrhe
Neplodno
Neobraslo zemljište
Ukupno
489,77
29,57
519,34
21,49
12,45
33,94
553,28
515,19
3,80
518,99
0,46
29,68
4,15
34,29
553,28
25,42
-25,77
-0,35
0,46
8,19
-8,3
0,35
0,00
Ukupna površina gazdinske jedinice "Mrčajevac", u odnosu na prethodno ureñivanje šuma, ostala je ista. Smanjenje površina pod šumskim kulturama posledica je
prerastanja šumskih kultura (iznad 20 godina) u šume. Smanjenje površine obraslog zemljišta posledica je postojanja 0,46ha šumskog zemljišta, koje nije bilo
prikazano u prethodnom ureñivanju. Razlike u površinama zemljišta za ostale svrhe i neplodnog zemljišta nastale su zbog različite klasifikacije zemljišta u
poslednjem ureñivanju.
6.1.2. Promene šumskog fonda po zapremini i zapreminskom prirastu
Promene šumskog fonda po zapremini i zapreminskom prirastu prikazane su sledećim tabelama:
Godina
ureñivanja
Površina obraslog
zemljišta (ha)
2002
2012
Ukupna
zapremina 2002
god.
519,34
518,99
Zapremina
m3
109.127,9
139.500,8
m3/ha
210,1
268,8
m3
2.626,2
3.818,6
m3/ha
5,1
7,4
Računski svedena zap. na 2012
god.
Razlika
zapremina
2012- 2002
Razlika
tek. zapr.
prir. 20122002
m3
m3
m3
m3
Razlika računski
svedene
zapremine i
zapremine
dobijene
premerom
m3
8.760,0
109.127,9 + (10 x 2.626,2) –
8.760,0 = 126.629,9
30.372,9
1.192,4
12.870,9
Ukupna zapremina
2012 god.
Tekući
zapreminski
prirast 2002 god.
Tekući zapreminski
prirast 2012 god.
Ostvareni prinos
2002 - 2012
m3
m3
m3
m3
109.127,9
139.500,8
2.626,2
3.818,6
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Zapreminski prirast
39
Mihaila Pupina 113
Beograd
Ukupna zapremina dobijena premerom 2012.godine veća je za 30.372,9m3 u odnosu na premer iz 2002.godine. Računski svedena zapremina na 2012 god. odstupa za
12.870,9m3 od zapremine dobijene premerom iz 2012 godine. Odstupanje iznosi 9,2% po zapremini.
6.2. Odnos planiranih i ostvarenih radova u dosadašnjem periodu
6.2.1. Dosadašnji radovi na obnovi i gajenju šuma
Na osnovu plana obnavljanja i podizanja novih šuma iz prethodne osnove i evidencije izvršenih radova, formirana je sledeća tabela:
Vrsta rada
Plan 2002
ha
264,37
38,74
4,10
307,21
0,76
3,80
4,56
311,77
Grupimično prebirne seče
Femelšlag
Oplodne seče
Prosta reprodukcija
Popunjavanje veštački podignutih kultura
Rekonstrukcija (čista seča)
Proširena reprodukcija
Prosta + proširena reprodukcija
Realizacija
ha
264,57
38,74
4,10
307,41
1,30
3,80
5,10
312,51
%
100,08
100,00
100,00
100,06
171,05
100,00
111,84
100,24
Plan obnavljanja i podizanja novih šuma realizovan je sa 100,24%.
Na osnovu plana nege šuma iz prethodne osnove i evidencije radova formirana je sledeća tabela:
Vrsta rada
Plan 2002
ha
Proredne seče
Prosta reprodukcija
Priprema zemljišta (rahljenje)
Seča izbojaka i uklanjanje korova ručno
Okopavanje i prašenje u kulturama
Čišćenje u mladim kulturama
Proširena reprodukcija
Prosta + proširena reprodukcija
Realizacija
ha
185,25
185,25
0,61
7,60
7,60
30,14
45,95
231,2
%
84,78
84,78
11,40
7,60
19,24
38,24
123,02
45,76
45,76
150,00
100,00
63,84
83,22
53,21
Plan nege šuma realizovan je sa 53,21%.
Obnova i nega šuma
Prosta reprodukcija
Proširena reprodukcija
Ukupno G.J.
Plan
Izvršenje plana
ha
ha
492,46
50,51
542,97
%
392,19
43,34
435,53
66,85
85,80
80,21
Ukupno plan obnove i nege šuma realizovan je sa 80,21%, tj. prosta reprodukcija sa 66,85%, a proširena reprodukcija sa 85,80%.
6.2.2. Dosadašnji radovi na zaštiti šuma
U prethodnom ureñajnom periodu nije bilo radova na represivnoj zaštiti šuma. U cilju preventivne zaštite su vršene sanitarne seče, to jest uklanjala su se stabla koja su
iz higijensko – zdravstvenih razloga morala biti uklonjena iz sastojina. Takoñe redovno su se postavljala lovna stabla. U cilju preventivne zaštite šuma od
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
40
Mihaila Pupina 113
Beograd
požara u kritičnom periodu (proleće i letnji meseci) organizovana su dežurstva u šumskoj upravi u cilju blagovremenih intervencija, a na terenu je pojačavan
nadzor lugarskih rejona.
Ukupna zapremina dobijena premerom 2012.godine veća je za 30.372,9m3 u odnosu na premer iz 2002.godine. Računski svedena zapremina na 2012 god. odstupa za
12.870,9m3 od zapremine dobijene premerom iz 2012 godine. Odstupanje iznosi 9,2% po zapremini.
6.2.3. Dosadašnji radovi na korišćenju šuma i šumskih resursa
Na osnovu plana seča šuma za prethodni ureñajni period i evidencije izvršenih seča u prethodnom periodu formirana je sledeća tabela:
Ukupan prikaz planiranog i ostvarenog prinosa po vrstama drveća:
Vrsta drveća
Bukva
Ostali meki lišćari
Ostali tvrdi lišćari
Lišćari
Jela
Crni bor
Smrča
Četinari
Ukupno:
Plan
m3
7.967,0
7.967,0
881,4
749,8
22,5
1.653,7
9.620,7
Vrsta prinosa
Glavni
Prethodni
Prosta reprodukcija
Glavni
Proširena reprodukcija
Ukupno G.J.
Ostvareni prinos
m3
7.277,0
34,0
3,0
7.314,0
1.278,0
145,0
23,0
1.446,0
8.760,0
Razlika
m3
-690,0
34,0
3,0
-653,0
396,6
-604,8
0,5
-207,7
-860,7
Plan
m3
Realizacija
m3
6.300,6
2.965,1
9.265,7
355,0
355,0
9.620,7
Realizacija
%
91,3
91,8
145,0
19,3
102,2
87,4
91,0
%
7.060,0
1.545,0
8.605,0
155,0
155,0
8.760,0
112,0
52,1
92,9
43,7
43,7
91,0
Realizacija ostvarenog prinosa u odnosu na planirani prinos iznosi 91,0%.
6.3. Opšti osvrt na dosadašnje gazdovanje
Ukupna površina gazdinske jedinice "Mrčajevac", u odnosu na prethodno ureñivanje šuma, ostala je ista. Smanjenje površina pod šumskim kulturama posledica je
prerastanja šumskih kultura (iznad 20 godina) u šume. Smanjenje površine obraslog zemljišta posledica je postojanja 0,46ha šumskog zemljišta, koje nije bilo
prikazano u prethodnom ureñivanju. Razlike u površinama zemljišta za ostale svrhe i neplodnog zemljišta nastale su zbog različite klasifikacije zemljišta u
poslednjem ureñivanju.
Ukupna zapremina dobijena premerom 2012.godine veća je za 30.372,9m3 u odnosu na premer iz 2002.godine. Računski svedena zapremina na 2012 god. odstupa za
12.870,9m3 od zapremine dobijene premerom iz 2012 godine. Odstupanje iznosi 9,2% po zapremini.
Ukupno plan obnove i nege šuma realizovan je sa 80,21%, tj. prosta reprodukcija sa 66,85%, a proširena reprodukcija sa 85,80%. Plan obnavljanja i podizanja novih
šuma realizovan je sa 100,24%. Plan nege šuma realizovan je sa 53,21%.
Realizacija ostvarenog prinosa u odnosu na planirani prinos iznosi 91,0%.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
41
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.0. PLANIRANJE UNAPREðIVANJA
KORIŠĆENJA ŠUMA
STANJA
I
OPTIMALNOG
7.1. Ciljevi gazdovanja šumama
7.1.1. Opšti ciljevi gazdovanja šumama
Opšti ciljevi gazdovanja šumama odreñeni su Zakonom o šumama Republike Srbije, koji eksplicitno zahteva da se šume moraju održavati, obnavljati i koristiti, tako
da se očuva i poveća njihova vrednost i opštekorisne funkcije, obezbedi trajnost i zaštita i stalno povećanje prirasta i prinosa.
Na osnovu prednjeg, a polazeći od prirodnih i ekonomskih uslova u kojima se nalaze šume za koje se radi ova osnova, od stanja šuma i ispoljenih tendencija njihovog
razvoja, a uvažavajući zahteve prema šumi kao opštem dobru od posebnog značaja, opšti ciljevi gazdovanja šumama imaju za cilj očuvanje i pravilno
gazdovanje šumama i to:
-
zaštita i stabilnost šumskih ekosistema
sanacija opšteg stanja degradiranih šumskih ekosistema
obezbeñenje optimalne obraslosti
postizanje i očuvanje funkcionalne trajnosti
povećanje prinosa i ukupne vrednosti šuma i opštekorisnih funkcija šuma.
7.1.2. Posebni ciljevi gazdovanja šumama
Posebni ciljevi gazdovanja šumama proističu iz opštih ciljeva i uslovljeni su osobenostima gazdinske jedinice.
Posebni ciljevi gazdovanja šumama po svojoj prirodi razvrstavaju se na:
1. Biološko - uzgojne ciljeve - koji obezbeñuju trajno povećanje prirasta i prinosa po količini i kvalitetu, povećanje ukupne vrednosti šuma i opštekorisnih
funkcija šuma u skladu sa potencijalom staništa.
2. Proizvodne ciljeve - koji utvrñuju perspektivnu mogućnost proizvodnje šumskih proizvoda po količini i kvalitetu.
3. Tehničke ciljeve - koji obezbeñuju tehničke uslove za ostvarenje napred navedenih ciljeva.
Posebni ciljevi gazdovanja šumama prema dužini vremena potrebnog za ostvarenje planiranih zadataka ili ciljeva mogu biti:
-
Dugoročni ciljevi (za više ureñajnih perioda)
Kratkoročni ciljevi (za jedan ureñajni period)
7.1.2.1. Biološko - uzgojni ciljevi
a) Dugoročni ciljevi
•
•
•
•
•
•
U Namenskoj celini “10” postepeno dovoñenje sastojina u optimalno (normalno) stanje, koje će u potpunosti koristiti potencijalne mogućnosti staništa u
cilju maksimalne i trajne proizvodnje drveta najboljeg kvaliteta
U Namenskoj celini “26” postepeno dovoñenje sastojina u funkcionalno stanje (raznodobnost i višespratnost) u cilju obezbeñenja funkcije zaštite
zemljišta od erozije
Nega mladih, srednjedobnih i dozrevajućih sastojina odgovarajućim merama nege
Rekonstrukcija degradiranih šuma
Postizanje optimalne šumovitosti
Odgovarajućim uzgojnim merama veštački podignute sastojine prevesti u kvalitetne odrasle sastojine
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
42
Mihaila Pupina 113
Beograd
b) Kratkoročni ciljevi
•
•
•
•
•
•
•
•
U visokim mešovitim sastojinama bukve i jele, grupimično prebirnim sečama planirano je obnavljanje i negovanje (gazdinska klasa 10.357.463) na
264,23ha radne površine
U visokim raznodobnim sastojinama bukve, planirano je obnavljanje šuma grupimično oplodnom sečama (gazdinska klasa 10.352.421 i 10.352.463)
na 88,51ha radne površine, kao način prirodnog obnavljanja
Obnavljanje šuma oplodnom sečom (završni sek) kratkog perioda za obnavljanje, planirano je u visokim jednodobnim šumama bukve na 4,10ha
radne površine (gazdinska klasa 10.351.421)
Očuvane i razreñene sastojine stabilizovati prorednim sečama na radnoj površini od 132,14ha (gazdinske klase 10.360.421, 10.470.421, 10.475.421,
10.475.463). Na 128,09ha planirane su selektivne prorede, a na 4,05ha planirane su uzgojno sanitarne seče
Veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina, planirano je na 0,46ha radne površine
Kompletiranje (popunjavanje) veštački podignutih kultura sadnjom, planirano je na 0,09ha radne površine
Okopavanje i prašenje u kulturama, planirano je na 0,46ha radne površine
Čišćenje u mladim kulturama, planirano je na 26,54ha radne površine (gazdinske klase 10.470.421, 10.475.421)
7.1.2.2. Proizvodni ciljevi
a) Dugoročni ciljevi
•
•
•
•
Proizvodnja kvalitetnih trupaca za mehaničku preradu
Proizvodnja tehničke oblovine (stubovi za vodove, oblovine za grañevinske konstrukcije, rudničko drvo i dr.)
Proizvodnja ogrevnog i celuloznog drveta kao pratećih sortimenata u proizvodnji trupaca i oblog tehničkog drveta
Korišćenje ostalih proizvoda šuma i šumskih staništa
b) Kratkoročni ciljevi
•
•
Potpuno i racionalno korišćenje posečene drvne zapremine izradom najvrednijih sortimenata
Redukovanje otpada na minimum
Da bi se ostvarili dugoročni ciljevi, sastojine posle svake seče treba da budu stabilnije, vitalnije, kvalitetnije i proizvodno vrednije.
7.1.2.3. Tehnički ciljevi
a) Dugoročni ciljevi
•
•
•
•
Planiranje otvaranja šumskog kompleksa putnom mrežom i dostizanje optimalne otvorenosti šuma šumskim putevima
Maksimalno mehanizovati sve radne procese u cilju racionalizacije svih faza rada
Stručno osposobljavanje i usavršavanje kadrova uvoñenjem novih tehnologija
Maksimalna produktivnost rada uz minimalne troškove
b) Kratkoročni ciljevi
•
•
•
Izgradnja šumskih kamionskih puteva
Obnova zastarele mehanizacije
Organizovanje stručnih seminara
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
43
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.1.2.4. Opštekorisni ciljevi
Pod opštekorisnim funkcijama šuma u smislu ZOŠ, se podrazumevaju pozitivni uticaji šuma na životnu sredinu, a naročito zaštitne, hidrološke, klimatske, higijensko –
zdravstvene, turističko-rekreativne, privredne, nastavne, naučnoistraživačke i odbrambene funkcije.
Biološki stabilna i odnegovana, kao i proizvodno usmerena i kvalitetna šuma, dobro ispunjava i sve ostale tzv. opštekorisne funkcije šuma. Prema tome, nastojeći na
sprovoñenju biološko-uzgojnih i proizvodnih ciljeva, istovremeno doprinosima i ispunjavanju zaštitno-socijalnih ciljeva šuma. Jer, negom, obnovom i
proširivanjem šuma i jačanjem njihove proizvodne snage, istovremeno povećavamo efikasnost svih opštekorisnih funkcija.
Prilikom planiranja i izvoñenja radova uklanjanja zaostalih semenjaka i prezrelih stabala, posebno u bukovim sastojinama, potrebno je ostaviti pojedina stabla (ako je
potrebno redukovati krošnju) kako bi se očuvalo stanište ornito i entomofaune.
7.2. Mere za postizanje ciljeva gazdovanja šumama
7.2.1. Uzgojne mere
Izbor sistema gazdovanja
Sistem gazdovanja šumama podrazumeva usklañen skup radnji na nezi šuma, korišćenju šuma, obnavljanju šuma, zaštiti šuma i planiranju i organizaciji gazdovanja
šumama, a svoje ime (naziv) dobija po načinu seče obnavljanja stare sastojine.
Na osnovu konkretnih sastojinskih prilika u gazdinskoj jedinici i dosadašnjeg gazdovanja šumama, a uvažavajući biološke osobine vrste drveća, usvojeni su sledeći
sistemi gazdovanja šumama:
Grupimično prebirno gazdovanje – primenjivaće se u visokim mešovitim šumama bukve i jele (gazdinska klasa 10.357.463)
Sastojinsko gazdovanje primenom grupimično oplodne seče – primenjivaće se u visokim raznodobnim šumama bukve (gazdinska klasa 10.352.421, 10.352.463)
Sastojinsko gazdovanje primenom oplodne seče (završni sek) kratkog perioda za obnavljanje - primenjivaće se u visokim jednodobnim šumama bukve (gazdinska
klasa 10.351.421)
Sastojinsko gazdovanje primenom prorednih seča – primenjivaće se u izdanačkim šumama bukve (gazdinska klasa 10.360.421), veštački podignutim sastojinama
smrče (gazdinska klasa 10.470.421), veštački podignutim sastojinama crnog bora (gazdinska klasa 10.475.421, 10.475.463)
Izbor uzgojnog oblika
Osnovni uzgojni oblik (ciljna šuma) kome dugoročno treba težiti, je visoka šuma (nezavisno od načina obnove prirodnim-prioritetnim ili veštački iznuñenim putem).
Izbor strukturnog oblika
Izbor strukturnog oblika već je rešen izborom sistema gazdovanja (poglavlje 7.2.1), a uslovljen je kao i sistem gazdovanja zatečenim sastojinskim stanjem, utvrñenim
prioretnim funkcijama to jest funkcionalnim zahtevima i biološkim osobinama glavnih vrsta drveća (edifikatora) koje grade sastojine.
-
Primenom grupomično-prebirnog gazdovanja težiće se izrañivanju prebirnih sastojina.
Primenom grupimično oplodnih seča izgrañivaće se raznodobne sastojine.
Primenom sastojinskog gazdovanja, kao i sastojinskog gazdovanja-čistim sečama izgrañivaće se normalne jednodobne sastojine.
Izbor vrsta drveća
Glavne autohtone vrste drveća, bukva i jela, zadržavaju se i dalje kao osnovni nosioci proizvodnje. Uzgojnim merama treba pomagati i povećavati učešće svih
autohtonih i privredno interesantnih plemenitih lišćara kao što su: gorski javor, beli jasen, divlja trešnja, javor mleč i dr. Za pošumljavanje koristiti sadnice
smrče.
Izbor razmera smese
Kod mešovitih šuma bukve i jele (gazdinska klasa 10.357.463), zbog serpentinske geološke podloge, odreñuje se razmer smese 60:40 u korist bukve.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
44
Mihaila Pupina 113
Beograd
Izbor načina seče obnavljanja i korišćenja
Od izabranog načina obnavljanja zavisi strukturni oblik budućih sastojina i celokupni gazdinski postupak, elementi za sva planska razmatranja i postupak za
odreñivanje prinosa i obezbeñenje trajnosti prinosa. Način obnavljanja pre svega zavisi od bioloških osobina vrsta drveća koje grade sastojine (osobine
sastojine), osobina staništa i ekonomskih prilika.
Za šume ove gazdinske jedinice odreñuju se sledeći načini seče obnavljanja i korišćenja šuma:
Za visoke mešovite šume lišćara i četinara (gazdinska klasa 10.357.463) odreñuje se grupimično prebirna seča kao način obnove i korišćenja šuma. Za visoke
raznodobne šume bukve (gazdinska klasa 10.352.421, 10.352.463), kao način obnavljanja primenjivaće se grupimično oplodna seča. Za visoke jednodobne
šume bukve (gazdinska klasa 10.351.421), kao način obnavljanja (glavne seče) primeniće se oplodne seče kratkog perioda za obnavljanje.
U izdanačkim sastojinama bukve i veštački podignutim sastojinama (gazdinske klase 10.360.421, 10.470.421, 10.475.421, 10.475.463), kao način korišćenja do
zrelosti za seču (početaka obnavljanja) primenjivaće se proredne seče.
Izbor načina nege
Prema zatečenom stanju sastojina i postavljenim ciljevima gazdovanja šumama utvrñuju se sledeće mere nege šuma:
•
•
•
•
•
•
popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina
okopavanje i prašenje u kulturama
sanitarno uzgojne seče u eventualno sušenjem ugroženim sastojinama
čišćenje u mladim kulturama
prorede kao mera nege šuma u odraslim sastojinama (od faze kasnog mladika do za seču zrelih sastojina)
7.2.2. Ureñajne mere
Izbor ophodnje i dužina podmladnog razdoblja
Za visoke jednodobne šume bukve, (gazdinska klasa 10.351.421) odreñuje se ophodnja od 120 godina, a dužina podmladnog razdoblja (period obnavljanja) u trajanju
do 20 godina.
Za visoke raznodobne šume bukve (gazdinska klasa 10.352.421, 10.352.463) odreñuje se orijentaciona ophodnja od 120 godina, a dužina podmladnog razdoblja
(period obnavljanja) u trajanju do 50 godina.
Za izdanačke šume bukve, (gazdinska klasa 10.360.421) odreñuje se ophodnja od 80 godina, a dužina podmladnog razdoblja (period obnavljanja) u trajanju do 20
godina).
Za veštački podignute sastojine četinara odreñuje se ophodnja od 80 godina.
Odreñivanje prečnika sečive zrelosti
Prečnik sečive zrelosti odreñuje se za sastojine u kojima se primenjuju grupimično-prebirne seče i grupimično-oplodne seče dugog perioda za obnavljanje, a po
principima kontrolnog metoda prečnik sečive zrelosti ima orijentacioni karakter .
Prevoñenje mešovitih šuma lišćara i četinara (gazdinska klasa 10.357.463) u prebirnu šumu (prebirnu strukturu) trajaće više decenija, te se ne može sagledati pri ovom
ureñivanju. Prebirna šuma se shvata kao ideal kome se teži, a ne kao cilj gazdovanja šumama, kome se podreñuju uzgojne potrebe svake sastojine.
Decenijama će se sa svakom sastojinom postupati individualno i u njima će se izvoditi mere nege koje stvarno strukturne prilike zahtevaju, sa vizijom
grupimično-prebirne šume u budućnosti.
Za mešovite sastojine lišćara i četinara (10.357.463) i visoke raznodobne sastojine bukve (10.352.421, 10.352.463) odreñuju se sledeći prečnici sečive zrelosti:
•
•
jela dsz = 60 cm
bukva dsz = 55 cm
Imajući u vidu postavke kontrolnog metoda ovako odreñen prečnik sečive zrelosti ima orijentacioni karakter, tj. stablo kada postigne navedene dimenzije može i dalje
da ostane u sastojini ako je zdravo i vitalno, a istovremeno da u razvoju ne ometa stabla kvalitetnija od sebe.
Odreñivanje dužine ophodnjice
U sastojinama gde se primenjuje grupimično-prebirni sistem gazdovanja odreñuje se ophodnjica u trajanju od 10 godina, koja je uzgojno i ekonomski odmerena, a
istovremeno je izjednačena sa ureñajnim razdobljem (10 godina).
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
45
Mihaila Pupina 113
Beograd
Odreñivanje uravnotežene zapremine
Uravnotežena (normalna) zapremina odeñuje se za sastojine u kojima se kao sistem gazdovanja primenjuje grupimično-prebirno gazdovanje i satojinsko gazdovanjepostupne oplodne seče dugog perioda za obnavljanje.
Kod odreñivanja uravnoteženog stanja prebirnih sastojina susrećemo se sa problemom nedovoljne istraženosti ove problematike u šumskom području, pa se mora
osloniti na dosadašnja istraživanja na drugim lokalitetima.
Odreñivanje prosečne uravnotežene zapremine kod raznodobnih čistih i mešovitih sastojina bukve skopčano je sa vrlo slabom istraženosti ovog problema uopšte, pa
ćemo se više osloniti na iskustvene norme i prenošene zakonomernosti iz prebirnih šuma.
U sledećoj tabeli je prikazana uravnotežena (optimalna) zapremina po gazdinskim klasama:
Gazdinska klasa
Uravnotežena zapremina
Mešovite šume lišćara i četinara
10357463
Visoke raznodobne šume bukve
10352421
10352463
m3/ha
480
400
400
Kako se ovde radi o nedovoljno po strukturi izgrañenim sastojinama, a pored toga i nedovoljne istraženosti ove problematike, ovako odreñene uravnotežene
(normalne) zapremine ne smatramo konačnim, već samo privremenim.
Odreñivanje vremena dostizanja optimalne šumovitosti
Ukupna površina gazdinske jedinice iznosi 553,28ha, od toga 93,80% (518,99ha) je obraslo zemljište. Prema iskazu površina registrovano je 0,46ha šumskog
zemljišta, što čini 0,08% površine gazdinske jedinice. OOGŠ za Golijsko šumsko područje (2010 – 2019) planira optimalnu šumovitost od 96%, pa se može
konstatovati da je skoro dostignuta optimalna šumovitost gazdinske jedinice.
7.3. Planovi gazdovanja
Na osnovu utvrñenog stanja šuma i propisanih kratkoročnih ciljeva gazdovanja šumama i mogućnosti njihovog obezbeñenja izrañuju se planovi budućeg gazdovanja
šumama. Osnovni zadatak izrañenih planova gazdovanja šumama je da u zavisnosti od zatečenog stanja, omoguće podmirenje odgovarajućih društvenih
potreba i unapreñivanja stanja šuma kao dugoročnog cilja.
7.3.1. Plan gajenja šuma
Planom gajenja šuma odreñuje se vrsta i obim radova na obnovi, rekonstrukciji, podizanju novih šuma i proizvodnji šumskog semena i sadnog materijala. Planirani
radovi na gajenju šuma prikazaće se posebno za prostu reprodukciju, a posebno za proširenu reprodukciju i sve to po gazdinskim klasama i opštinama.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
46
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.3.1.1. Plan obnavljanja i podizanja novih šuma
Planirani radovi na obnovi i podizanju novih šuma, za GJ Mrčajevac”, po gazdinskim klasama prikazani su sledećom tabelom:
Gazdinska klasa
10351421
10352421
10352463
10357463
Cistine
Ukupno GJ
Obnavljanje
oplodnim
sečama
Grupimično
prebirna
seča 67
Grupimično
oplodna
seča 71
Prosta
reprodukcija
58.29
30.22
4.10
58.29
30.22
264.23
4.10
264.23
4.10
264.23
88.51
Veštačko
pošumljavanje
goleti
313
ha
Popunjavanje
414
0.46
0.46
356.84
0.09
0.09
Proširena
reprodukcija
0.55
0.55
Ukupno
4.10
58.29
30.22
264.23
0.55
357.39
Plan obnavljanja šuma, za GJ „Mrčajevac“, u prostoj reprodukciji iznosi 356,84ha radne površine. Grupimično prebirne seče planirane su na 264,23ha radne površine.
Grupimično oplodne seče planirane su na 88,51ha radne površine, a obnavljanje oplodnim sečama izvoñenjem završnog seka planirano je na 4,10ha
(gazdinska klasa 10.351.421).
Plan obnavljanja i podizanja šuma u proširenoj reprodukciji iznosi 0,55ha radne površine. Sastoji se od dve vrste rada: veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih
površina na 0,46ha i popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom na 0,09ha.
Ukupan plan obnavljanja i podizanja novih šuma iznosi 357,39ha radne površine.
Plan obnavljanja i podizanja novih šuma po opštinama prikazan je sledećim tabelama:
Opština Lučani
Gazdinska klasa
10351421
10352421
10357463
Cistine
∑ opština Lučani
Obnavljanje
oplodnim
sečama
Grupimično
prebirna
seča 67
Grupimično
oplodna
seča 71
Prosta
reprodukcija
4.10
102.78
4.10
45.02
102.78
102.78
151.90
45.02
4.10
45.02
Veštačko
pošumljavanje
goleti
313
ha
0.46
0.46
Popunjavanje
414
0.09
0.09
Proširena
reprodukcija
0.55
0.55
Ukupno
4.10
45.02
102.78
0.55
152.45
Na području opštine Lučani, plan obnavljanja i podizanja novih šuma iznosi 152,45ha radne površine. Prostoj reprodukciji pripada 151,90ha radne površine, a 0,55ha
radne površine pripada proširenoj reprodukciji.
Opština Ivanjica
Gazdinska klasa
10352421
10352463
10357463
Cistine
∑ opština Ivanjica
Grupimično
prebirna
seča 67
Grupimično
oplodna
seča 71
ha
13.27
30.22
161.45
161.45
43.49
Prosta
reprodukcija
Ukupno
13.27
30.22
161.45
13.27
30.22
161.45
204.94
204.94
Na području opštine Ivanjica, plan obnavljanja i podizanja novih šuma iznosi 204,94ha radne površine. Svi planirani radovi pripadaju prostoj reprodukciji, tj. sečama
obnavljanja šuma.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
47
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.3.1.2. Obezbeñenje sadnog materijala
Prema planu podizanja novih šuma sadni materijal je potrebno obezbediti u proširenoj reprodukciji. Potrebna količina sadnog materijala po vrsti rada iznosi:
Vrsta rada
Smrča
Veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
Proširena reprodukcija
Ukupno gazdinska jedinica
Ukupno
1.150
230
1.380
1.380
1.150
230
1.380
1.380
Ukupno je potrebno obezbediti 1.380 sadnica smrče za 0,55ha radne površine. Prema tome, gustina sadnje iznosi 2.500 sadnica po 1 hektaru radne površine.
7.3.1.3. Plan nege šuma
Planirani radovi na nezi šuma, za GJ „Mrčajevac”, po gazdinskim klasama prikazani su sledećom tabelom:
Gazdinska
klasa
Prorede
Prosta
reprodukcija
Okopavanje
i prašenje
518
Čišćenje u
mladim
sastojinama
527
Proširena
reprodukcija
20.70
5.84
20.70
5.84
26.54
0.46
27.00
Ukupno
ha
10360421
10470421
10475421
10475463
Cistine
Ukupno GJ
66.16
0.70
55.88
9.40
66.16
0.70
55.88
9.40
132.14
132.14
0.46
0.46
66.16
21.40
61.72
9.40
0.46
159.14
Plan nege šuma, za GJ Mrčajevac”, u prostoj reprodukciji iznosi 132,14ha radne površine. Sastoji se od prorednih seča, kao jedinoj vrsti rada.
Plan nege u proširenoj reprodukciji iznosi 27,00ha radne površine. Od toga, na 0,46ha radne površine treba izvršiti okopavanje i prašenje u kulturama i na 26,54ha
radne površine čišćenje u mladim kulturama.
Ukupan plan nege šuma iznosi 159,14ha radne površine.
Plan nege šuma po opštinama prikazan je sledećim tabelama:
Opština Lučani
Gazdinska
klasa
Prorede
Prosta
reprodukcija
Okopavanje
i prašenje
518
Čišćenje u
mladim
sastojinama
527
Proširena
reprodukcija
20.28
5.84
20.28
5.84
26.12
0.46
26.58
Ukupno
ha
10360421
10470421
10475421
10475463
Cistine
∑ opština Lučani
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
58.56
0.70
55.88
9.40
124.54
58.56
0.70
55.88
9.40
124.54
0.46
0.46
58.56
20.98
61.72
9.40
0.46
151.12
48
Mihaila Pupina 113
Beograd
Na području opštine Lučani, plan nege šuma iznosi 151,12ha radne površine. Prostoj reprodukciji pripada 124,54ha radne površine, a 26,58ha radne površine pripada
proširenoj reprodukciji.
Opština Ivanjica
Gazdinska
klasa
Prorede
Prosta
reprodukcija
Čišćenje u
mladim
sastojinama
527
Proširena
reprodukcija
Ukupno
ha
10360421
10470421
∑ opština Ivanjica
7.60
7.60
7.60
7.60
0.42
0.42
0.42
0.42
7.60
0.42
8.02
Na području opštine Ivanjica, plan nege šuma iznosi 8,02ha radne površine. Prostoj reprodukciji pripada 7,60ha radne površine, a 0,42ha radne površine pripada
proširenoj reprodukciji.
Planom gajenja šuma, u prostoj reprodukciji, planirani su sledeći radovi:
•
•
•
•
Grupimično prebirne seče na radnoj površini od 264,23ha;
Grupimično oplodne seče na radnoj površini od 88,51ha;
Oplodne seče (završni sek) kratkog perioda za obnavljanje na radnoj površini od 4,10ha;
Proredne seče na radnoj površini od 132,14ha.
Ukupan plan gajenja u prostoj reprodukciji iznosi 488,98ha radne površine.
Planom gajenja šuma, u proširenoj reprodukciji, planirani su sledeći radovi:
•
•
•
•
Veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina na radnoj površini od 0,46ha;
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom na radnoj površini od 0,09ha;
Okopavanje i prašenje u kulturama na radnoj površini od 0,46ha;
Čišćenje u mladim kulturama na radnoj površini od 26,54ha.
Ukupan plan gajenja, u proširenoj reprodukciji, iznosi 27,55ha radne površine.
Ukupan plan gajenja šuma (prosta i proširena reprodukcija) iznosi 516,53ha radne poršine.
7.3.2. Plan zaštite šuma
Zakonom o šumama ("Sl. glasnik RS", br. 30/2010) propisano je da su korisnici šuma dužni da preduzimaju mere radi zaštite šuma od požara i drugih elementarnih
nepogoda, biljnih bolesti, štetočina i drugih šteta.
Shodno napred navedenom u ŠG"Golija" - Ivanjica, organizovana je služba za privatne šume i zaštitu životne sredine, koja obavlja i poslove na zaštiti šuma i to:
opažanje, obaveštavanje, prognoziranje i preduzimanje potrebnih represivnih i preventivnih mera.
Ovim planom utvrñuje se obim mera i radova na preventivnoj i represivnoj zaštiti šuma od čoveka, stoke i divljači, biljnih bolesti, štetnih insekata i drugih štetočina,
elementarnih nepogoda, požara, održavanju i obnavljanju šumskih oznaka itd.
Kako u ovoj gazdinskoj jedinici nije konstatovano značajnije sušenje šuma, odnosno značajnija ugroženost šuma od biljnih bolesti i entomološka i druga oštećenja, te
se ovim planom i ne planiraju radovi i mere na represivnoj zaštiti šuma.
U cilju preventivne zaštite šuma planiraju se sledeće mere:
•
•
•
•
čuvanje šuma od bespravnog korišćenja i zauzimanja;
zabrana pašarenja na površinama gde je proces obnavljanja u toku i u šumskim kulturama sve dok one ne prerastu kritičnu visinu kada im stoka ne može
oštećivati vrhove;
pratiti eventualne pojave sušenja šuma i kalamiteta insekata i u slučaju pojave istih blagovremeno obavestiti specijalističku službu koja će postaviti tačnu
dijagnozu i propisati adekvatne mere suzbijanja;
uspostavljanje šumskog reda;
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
49
Mihaila Pupina 113
Beograd
•
•
•
postavljanje lovnih stabala;
štititi i zaštititi šumu od požara, posebno u proleće i leto i u tom smislu postavljati znake obaveštavanja i zabrane loženja vatre, organizovanje dežurstva i
pojačani nadzor lugarskih reona u kritičnom periodu u cilju blagovremenog otkrivanja požara i blagovremenih intervencija i dr.;
u toku ureñajnog perioda održavati i obnavljati spoljne granice, kao i oznake unutrašnje podele gazdinske jedinice.
7.3.3. Plan korišćenja šuma i šumskih resursa
7.3.3.1. Plan seča šuma i kalkulacija prinosa
Plan seča šuma obuhvata plan seča obnavljanja šuma - glavni prinos i plan prorednih seča - prethodni prinos. Plan seča šuma biće prikazan po gazdinskim klasama i
vrsti prinosa, vrsti seča i vrsti drveća, razvrstano na prostu reprodukciju (sastojine za proizvodnju). Takoñe, plan seča šuma biće prikazan i po opštinama.
Planirani prinos od seče šuma po gazdinskim klasama, vrsti prinosa i vrsti seče – ukupno za GJ:
STANJE
Gazdinska klasa
Površina
Prosta reprodukcija
10351421
10352421
10352463
10357463
10360421
10470421
10475421
10475463
NC 10
26266421
26470421
NC 26
Ukupno prosta
Ukupno GJ
Tekući zapreminski
prirast
m3
m3/ha
Zapremina
m3
ha
4.10
58.29
30.22
264.23
66.16
21.40
61.92
9.40
515.72
1.29
1.98
3.27
518.99
518.99
PRINOS
m3/ha
Intezitet seče
Glavni
Prethodni
Ukupno
V
Iv
m3
m3
m3
%
%
818.8
3230.4
1390.1
10667.0
1919.0
22.4
1399.3
206.2
19653.3
95.3
16.2
18.6
12.5
13.5
14.1
13.9
12.4
14.1
434.9
77.5
92.1
51.2
45.7
31.7
22.6
20.5
51.5
19653.3
19653.3
14.1
14.1
51.5
51.5
859.2
19972.7
7462.4
85049.3
14227.5
158.6
10070.4
1661.2
139461.2
209.6
342.6
246.9
321.9
215.0
7.4
162.6
176.7
270.4
18.8
416.9
151.0
2085.3
420.3
7.1
617.9
100.6
3818.0
4.6
7.2
5.0
7.9
6.4
0.3
10.0
10.7
7.4
818.8
3230.4
1390.1
10667.0
16106.4
1919.0
22.4
1399.3
206.2
3546.9
39.6
39.6
139500.8
139500.8
20.0
12.1
268.8
268.8
0.6
0.6
3818.6
3818.6
0.3
0.2
7.4
7.4
16106.4
16106.4
3546.9
3546.9
Planirani prinos od seče šuma po gazdinskim klasama, vrsti prinosa i vrsti seče – po opštinama:
STANJE
Gazdinska klasa
Površina
Zapremina
ha
Opština Lučani
Prosta reprodukcija
10351421
10352421
10357463
10360421
4.10
45.02
102.78
58.56
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
m3
859.2
15498.4
33168.7
12526.7
m3/ha
209.6
344.3
322.7
213.9
PRINOS
Tekući zapreminski
prirast
3
m
m3/ha
18.8
316.3
844.8
368.8
4.6
7.0
8.2
6.3
Intezitet seče
Glavni
Prethodni
Ukupno
V
Iv
m3
m3
m3
%
%
818.8
2379.0
4125.4
1683.4
818.8
2379.0
4125.4
1683.4
95.3
15.3
12.4
13.4
434.9
75.2
48.8
45.7
50
Mihaila Pupina 113
Beograd
STANJE
Površina
Gazdinska klasa
Zapremina
3
ha
10470421
10475421
10475463
NC 10
26266421
26470421
NC 26
Ukupno prosta
Ukupno opština Lučani
Opština Ivanjica
Prosta reprodukcija
10352421
10352463
10357463
10360421
10470421
NC 10
Ukupno prosta
Ukupno opština Ivanjica
m
20.98
61.92
9.40
302.76
1.29
1.98
3.27
306.03
306.03
13.27
30.22
161.45
7.60
0.42
212.96
212.96
212.96
3
m /ha
PRINOS
Tekući zapreminski
prirast
3
m
m3/ha
Glavni
Intezitet seče
Prethodni
3
Ukupno
3
3
m
V
Iv
m
m
%
%
158.6
10070.4
1661.2
73943.2
7.6
162.6
176.7
244.2
7.1
617.9
100.6
2274.3
0.3
10.0
10.7
7.5
7323.1
22.4
1399.3
206.2
3311.3
22.4
1399.3
206.2
10634.4
14.1
13.9
12.4
14.4
31.7
22.6
20.5
46.8
39.6
39.6
73982.8
73982.8
20.0
12.1
241.8
241.8
0.6
0.6
2274.9
2274.9
0.3
0.2
7.4
7.4
7323.1
7323.1
3311.3
3311.3
10634.4
10634.4
14.4
14.4
46.7
46.7
4474.3
7462.4
51880.6
1700.7
337.2
246.9
321.3
223.8
100.6
151.0
1240.5
51.6
7.6
5.0
7.7
6.8
851.5
1390.1
6541.7
235.6
851.5
1390.1
6541.7
235.6
19.0
18.6
12.6
13.9
84.7
92.1
52.7
45.7
65518.0
65518.0
65518.0
307.7
307.7
307.7
1543.7
1543.7
1543.7
7.2
7.2
7.2
8783.3
8783.3
8783.3
235.6
235.6
235.6
9018.9
9018.9
9018.9
13.8
13.8
13.8
58.4
58.4
58.4
Ukupno planirani prinos za GJ „Mrčajevac“ iznosi 19.653,3m3 i on pripada prostoj reprodukciji. Glavni prinos zastupljen je sa 16.106,4m3, a prethodni prinos sa
3.546,9m3 (proredne seče).
Gledajući po gazdinskim klasama u planiranom prinosu najzastupljenija je gazdinska klasa 10.357.463 - visoka šuma bukve i jele sa 10.667,0m3 (54,3%), zatim sledi
gazdinska klasa 10.352.421 - visoka raznodobna šuma bukve sa 3.230,4m3 (16,4%), gazdinska klasa 10.360.421 - izdanačka šuma bukve sa 1.919,0m3
(9,8%) itd.
Intezitet seče po zapremini iznosi 14,1%, a po desetogodišnjem zapreminskom prirastu 51,5%, koji omogućava trajnost prinosa po količini na nivou gazdinske
jedinice.
Uporedni prikaz stanja šuma i planiranog prinosa po vrsti drveća – ukupno za GJ:
Vrsta
Drveca
Stanje šuma
Zapreminski
Zapremina
prirast
Planirani prinos
Glavni
Prethodni
Intenzitet seče po
Ukupno
V
m3
Prosta reprodukcija
Bk
100109.4
Brz
410.1
Gr
156.1
Kit
136.7
Jas
83.2
Jav
80.4
Cer
54.2
OML
32.5
Otl
18.1
Tres
12.8
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
2237.8
13.0
4.3
2.9
2.9
1.6
1.9
0.6
0.7
0.4
13365.0
7.1
14.2
Zv
%
1912.9
22.2
8.1
19.8
15277.9
29.3
14.2
8.1
19.8
15.3
7.1
9.1
5.9
23.8
68.3
22.6
33.4
28.4
69.1
51
Mihaila Pupina 113
Beograd
Vrsta
Drveca
Stanje šuma
Zapreminski
Zapremina
prirast
Planirani prinos
Glavni
Prethodni
Intenzitet seče po
Ukupno
V
Zv
m3
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno GJ
101093.5
26812.5
11381.0
202.1
11.7
38407.3
139500.8
2265.9
836.8
707.7
7.8
0.5
1552.7
3818.6
%
13386.3
2720.1
2720.1
16106.4
1963.0
1559.8
22.4
1.7
1583.9
3546.9
15349.3
2720.1
1559.8
22.4
1.7
4304.0
19653.3
15.2
10.1
13.7
11.1
14.5
11.2
14.1
67.7
32.5
22.0
28.9
37.3
27.7
51.5
Uporedni prikaz stanja šuma i planiranog prinosa po vrsti drveća – po opštinama:
Vrsta
drveca
Stanje šuma
Zapreminski
Zapremina
prirast
Planirani prinos
Glavni
Prethodni
Intenzitet seče po
Ukupno
V
m3
Opština Lučani
Prosta reprodukcija
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Jav
Cer
OML
Tres
Otl
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno opština Lučani
Opština Ivanjica
Prosta reprodukcija
Bk
Brz
OML
Otl
Gr
Jav
Kit
Ukupno lišćari
Jel
Ukupno četinari
Ukupno opština Ivanjica
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
49045.2
364.2
151.7
135.1
83.2
77.9
54.2
13.2
12.8
8.5
49945.8
12442.2
11381.0
202.1
11.7
24037.0
73982.8
1144.5
11.6
4.1
2.8
2.9
1.5
1.9
0.3
0.4
0.5
1170.3
388.6
707.7
7.8
0.5
1104.6
2274.9
51064.2
46.0
19.3
9.6
4.5
2.5
1.6
51147.7
14370.3
14370.3
65518.0
1093.3
1.4
0.3
0.2
0.2
0.1
0.1
1095.5
448.2
448.2
1543.7
6062.8
7.1
14.2
Zv
%
1684.9
14.6
7747.7
21.7
14.2
8.1
19.8
15.8
6.0
9.4
6.0
23.8
67.7
18.8
34.6
29.1
69.1
1559.8
22.4
1.7
1583.9
3311.3
7811.5
1239.0
1559.8
22.4
1.7
2822.9
10634.4
15.6
10.0
13.7
11.1
14.5
11.7
14.4
66.7
31.9
22.0
28.9
37.3
25.6
46.7
7302.3
228.0
7.6
7530.3
7.6
14.7
16.5
68.9
54.2
7302.3
1480.9
1480.9
8783.2
235.6
7537.9
1480.9
1480.9
9018.8
14.7
10.3
10.3
13.8
68.8
33.0
33.0
58.4
8.1
19.8
6084.1
1239.0
1239.0
7323.1
1727.4
235.6
52
Mihaila Pupina 113
Beograd
U ukupno planiranom prinosu lišćari su zastupljeni sa15.349,3m3 (78,1%), a četinari sa 4.304,0m3 (21,9%). Po vrsti drveća najzastupljenija je bukva sa 15.277,9m3
(77,7%), zatim slede jela sa 2.720,1m3 (13,8%) i crni bor sa 1.559,8m3 (7,9%).
Kalkulacija prinosa
Prethodni prinos (proredne seče) kalkulisan je konkretno za svaku sastojinu, na osnovu zatečenog stanja i neophodnih uzgojnih potreba (proreda) u svakoj od njih.
Glavni prinos (oplodne seče kratkog perioda za obnavljanje, grupimično oplodne seče i grupimično-prebirne seče) planiran je u gazdinskim klasama: 10.351.421,
10.352.421, 10.352.463 i 10.357.463.
Kalkulacija prinosa po Gočkoj varijanti kontrolnog metoda
Sadašnja drvna zapremina
Odelj.
odsek
5-god. Iv na početku perioda
Drvna masa u sredini perioda
Predlaže se za seču
Intenzitet seče
Lišćari
Četinari
Ukupno
Lišćari
Četinari
Ukupno
Lišćari
Četinari
Ukupno
Lišćari
Četinari
Ukupno
Lišćari
Četinari
Ukupno
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
%
%
%
Gazdinska klasa 10.357.463
3a
224.4
135.9
4a
225.1
99.9
5a
204.7
111.2
6a
180.4
126.0
7a
192.6
90.7
8a
210.7
86.3
9a
251.0
83.9
10a
358.0
81.1
360.3
325.0
315.9
306.4
283.3
297.0
334.9
439.1
25.0
23.0
23.0
20.5
21.5
23.0
25.5
37.5
21.0
15.5
18.0
19.5
14.5
14.0
12.0
13.5
46.0
38.5
41.0
40.0
36.0
37.0
37.5
51.0
249.4
248.1
227.7
200.9
214.1
233.7
276.5
395.5
156.9
115.4
129.2
145.5
105.2
100.3
95.9
94.6
406.3
363.5
356.9
346.4
319.3
334.0
372.4
490.1
31.0
31.0
28.0
25.0
26.0
28.0
35.0
46.0
14.0
11.0
10.0
13.0
9.0
9.0
9.0
8.0
45.0
42.0
38.0
38.0
35.0
37.0
44.0
54.0
12.4
12.5
12.3
12.4
12.1
12.0
12.7
11.6
8.9
9.5
7.7
8.9
8.6
9.0
9.4
8.5
11.1
11.6
10.6
11.0
11.0
11.1
11.8
11.0
Kalkulacija prinosa po Gočkoj varijanti kontrolnog metoda (nastavak)
Drvna masa posle seče
Odelj.
Odsek
5-god. Iv na V posle seče
Drvna masa na kraju per.
Uravnotežena zapremina kod smese
Na početku perioda
Lišć.
Četin.
Ukup.
Lišć.
Četin.
Ukup.
Lišć.
Četin.
Ukup.
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
m3/ha
L%
Č%
Na kraju perioda
U budućnosti
m3/ha
L%
Č%
m3/ha
L%
Č%
m3/ha
430.2
59.6
40.5
432.4
30.0
70.0
456.0
424.6
66.5
33.5
426.8
30.0
70.0
456.0
428.2
61.5
38.4
430.7
30.0
70.0
456.0
432.9
56.2
43.9
435.1
30.0
70.0
456.0
425.6
65.3
34.8
427.9
30.0
70.0
456.0
423.2
68.3
31.8
425.4
30.0
70.0
456.0
420.0
72.9
25.4
420.3
30.0
70.0
456.0
414.8
79.3
20.8
416.6
30.0
70.0
456.0
Gazdinska klasa 10.357.463
3
3a
218.4
142.9
361.3
24.3
22.1
46.1
242.7
165.0
407.4
62.3
7.7
4a
217.1
104.4
321.5
22.2
16.2
38.1
239.3
120.6
359.6
69.3
0.7
5a
199.7
119.2
318.9
22.4
19.3
42.1
222.1
138.5
361.0
64.8
5.2
3
3
4
6a
175.9
132.5
308.4
20.0
20.5
40.3
195.9
153.0
348.7
58.9
1.1
3
7a
188.1
96.2
284.3
21.0
15.4
36.1
209.1
111.6
320.4
68.0
2.0
2
8a
205.7
91.3
297.0
22.5
14.8
37.0
228.2
106.1
334.0
70.9
9.1
2
9a
241.5
81.1
328.4
24.5
11.6
36.8
266.0
92.7
365.2
74.9
5.1
1
10a
349.5
86.6
436.1
36.6
14.4
50.7
386.1
101.0
486.8
81.5
8.5
Prilikom kalkulacije prinosa po sastojinama voñeno je računa o stanišnim, sastojinskim i uzgojnim potrebama svake sastojine s tim da se sada postigne što veća
proizvodnost sastojine, a u budućnosti obezbedi dovoljno (optimalno) podmlañivanje i uraštanje, postigne prebirna struktura, optimalan razmer smese i
uravnotežena zapremina kao sredstvo za obezbeñenje funkcije ovih šuma.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
53
Mihaila Pupina 113
Beograd
7.3.3.2.Plan izgradnje šumskih saobraćajnica
Za svako nesmetano gazdovanje mora postojati minimalna (potrebna) gustina šumskih komunikacija, kako bi se planirani radovi mogli u potpunosti realizovati.
Optimalna gustina šumskih saobraćajnica za ovo šumsko područje iznosi 26,79 m/ha (Opšta osnova za Golijsko šumsko područje 2010 - 2019). Pod
optimalnom gustinom šumskih komunikacija podrazumevamo onu otvorenost šumskog kompleksa gde se realizacijom planiranih radova ostvaruje
maksimalni finansijski efekat.
Sadašnja otvorenost kamionskim putevima ove gazdinske jedinice iznosi 21,90 m/ha. Ovim planom planira se održavanje postojeće putne mreže ove gazdinske
jedinice.
7.3.3.3. Plan korišćenja ostalih šumskih proizvoda
U ovom ureñajnom razdoblju nema ekonomskih interesa za otkup ostalih šumskih proizvoda. Š.G. "Golija" zbog finansijske situacije, nije konkurentno otkupnim
cenama koje nudi privatni sektor.
7.3.3.4. Plan unapreñenja stanja lovne divljači
Ciljevi gazdovanja lovištima su:
-
postizanje broja jedinki glavnih vrsta divljači do ekonomskog kapaciteta,
postizanje odgovarajuće polne i starosne strukture glavnih vrsta divljači,
postizanje kvaliteta trofeja divljači,
poboljšanje uslova staništa u lovištu,
zaštita divljači,
smanjenje broja predatora u lovištima
Poseban plan unapreñenja stanja lovne divljači za gazdinsku jedinicu "Mrčajevac" nije predviñen. Pitanje lovne privrede regulisano je Lovnom osnovom za lovište
"Dragačevo".
Biološki kapacitet lovišta predstavlja maksimalan broj odreñene divljači na 100ha ili 1.000ha lovno produktivne površine, pri čemu kod divljači ne dolazi do
opadanja osnovnih karakteristika jedinki u telesnoj težini, prirastu i kvalitetu trofeja. Povećanje brojnosti neke vrste divljači koja pripada odreñenom
ekosistemu, uslovljeno je kapacitetom sredine čija kakvoća opet zavisi od raspoložive hrane i vode, mogućnosti za zaklon i drugih neophodnih uslova za
život. Brojnost jedne životinjske vrste i pored velike mogućnosti razmnožavanja ne može nadmašiti kapacitet sredine, a da pri tom ne izazove ili povećanje
smrtnosti ili opadanje stope razmnožavanja. Eventualni višak koji se svake godine javlja kao posledica razmnožavanja, ubira čovek ili propada usled otpora
sredine (grabljivice, bolesti i drugi uzroci smrtnosti).
Ekonomski kapacitet lovišta predstavlja onaj maksimalni broj divljači na odreñenoj lovno produktivnoj površini koja, po svojim uslovima, obezbeñuje zdravu i
normalno razvijenu divljač sa dobrom fizičkom kondicijom i konstitucijom, odnosno takvu divljač koja će uz najpovoljniji odnos polova, dati maksimalni
godišnji prirast. Takva divljač i takvog brojnog stanja ne čini na toj površini nikakve ili minimalne i podnošljive štete.
Uzgojne mere u lovištu "Dragačevo" treba usmeriti tako da se u što kraćem mogućem roku postigne predviñeni ekonomski kapacitet koji treba uvek da bude veći od
matičnog-optimalnog fonda koji je dat u sledećoj tabeli (opšta osnova 2007-2017):
Vrsta divljači
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Površina lovišta
Lovno produktivna
površina
hektara
Broj divljači na 100
Matični-optimalni
ha LPP
fond
komada
54
Mihaila Pupina 113
Beograd
Površina lovišta
Vrsta divljači
Lovište "Dragačevo"
1. Srna
2. Divlja svinja
3. Zec
4. Fazan
5. Poljska jarebica
Ukupno"Mrčajevac"
Lovno produktivna
površina
hektara
Broj divljači na 100
Matični-optimalni
ha LPP
fond
komada
15.000,00
10.000,00
35.000,00
20.000,00
10.000,00
4,00
0,80
8,00
14,00
7,00
600
80
2.800
2.800
700
45.435,00
7.3.4. Odnos planiranih radova na obnovi, gajenju i korišćenju šuma u opštoj i posebnoj osnovi
Opšta osnova gazdovanja šumama za Golijsko šumsko područje ima period važnosti od 01.01.2010. do 31.12.2019.godine.
Plan obnavljanja i podizanja novih šuma po predviñenim radovima u opštoj i posebnoj osnovi gazdovanja:
Vrsta rada
Plan (opšta osnova)
Plan (posebna osnova)
Radna površina ha
Radna površina ha
0,46
0,09
0,55
264,23
88,51
4,10
356,84
357,39
Pošumljavanje goleti (čistina)
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
Proširena reprodukcija
Grupimično prebirna seča
Grupimično oplodna seča
Oplodna seča
Prosta reprodukcija
Prosta+proširena
264,37
42,84
307,21
307,21
Razlika
Radna površina ha
0,46
0,09
0,55
-0,14
45,67
4,10
49,63
50,18
Plan nege šuma po predviñenim radovima u opštoj i posebnoj osnovi gazdovanja:
Vrsta rada
Osvetljavanje podmlatka ručno
Okopavanje i prašenje u kulturama
Čisćenje u mladim kulturama
Proširena reprodukcija
Čišćenje u mladim prirodnim sastojinama
Prorede
Prosta reprodukcija
Prosta+proširena
Plan (opšta osnova )
Plan (posebna osnova)
Razlika
Radna površina ha
3,87
31,90
35,77
5,81
169,40
175,21
210,98
Radna površina ha
Radna površina ha
-3,87
0,46
-5,36
-8,77
-5,81
-37,26
-43,07
-51,84
0,46
26,54
27,00
132,14
132,14
159,14
Planirani prinos, od seče šuma, u opštoj i posebnoj osnovi gazdovanja:
Vrsta prinosa
Prethodni
Glavni
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Plan
(opšta osnova)
Plan
(posebna osnova)
Razlika
m3
m3
m3
2.954,1
6.302,5
3.546,9
16.106,4
592,8
9.803,9
55
Mihaila Pupina 113
Beograd
Ukupno
Intezitet ukupnog prinosa
Po ukupnoj zapremini GJ u OOGŠ i OGŠ ( V% ):
Po zapreminskom prirastu ( Zv% ):
9.256,6
19.653,3
7,9 %
31,8 %
14,1 %
51,5 %
10.396,7
7.3.5. Plan ureñivanja šuma
Važnost ove OGŠ za gazdinsku jedinicu “Mrčajevac” biće u periodu od 01.01.2013. godine do 31.12.2022. godine.
Prikupljanje terenskih podataka i izrada nove OGŠ obaviće se u toku zadnje godine važnosti ove OGŠ tj. u toku 2022.godine.
8.0.SMERNICE ZA SPROVOðENJE PLANOVA GAZDOVANJA
8.1. Smernice za sprovoñenje šumsko - uzgojnih radova
Veštačko pošumljavanje sadnjom
U odgovarajućim poglavljima ove osnove obrañen je odreñen broj pitanja vezanih za pošumljavanje i to: izbor vrsta drveća, gustina sadnje, starost sadnica u skladu sa
varijabilnošću staništa, pre svega mikroreljefom i evolucijom zemljišta.
Priprema terena za pošumljavanje u ovoj gazdinskoj jedinici svodi se na uspostavljanje šumskog reda na površinama gde će biti izvršene rekonstrukcione (čiste) seče.
Nakon izvršenih rekonstrukcionih (čistih) seča, grane i režijski otpad je potrebno isti složiti u gomilice (redove), izmeñu kojih će se vršiti sadnja sadnica,
tako da ne budu smetnja prilikom kopanja jama i sadnje sadnica, kao i izvoñenja uzgojnih mera (prašenje i okopavanje). Razlaganjem granja i režijskog
otpada obogaćuje se zemljište, a istovremeno u prvoj godini ono služi kao smetnja razvoju korova, smanjuje isušivanje zemljišta, a takoñe služi i kao zasena
posañenim sadnicama. Sve ovo treba uraditi ovako oko površine gde se vrše rekonstrukcione seče nisu ugrožene od požara, u suprotnom grane i režijski
otpad treba sakupiti i spaliti, što se prepušta izvoñaču da o ovome odluči. Površina gde je planirana rekonstrukcija je male širine u odnosu na glavni pad
terena ili se pak radi o blažim nagibima, te ne postoji opasnost od vodne erozije zemljišta, pa se seča stabala može izvršiti na celoj površini odseka.
Posebna priprema zemljišta u ovoj gazdinskoj jedinici nije potrebna. Ona se svodi na kopanje jama prečnika 30 - 40 cm i isto toliko duboke, merene na nižoj strani.
Najpogodnije vreme za sadnju sadnica je period mirovanja vegetacije. Za područje ove gazdinske jedinice jesenja sadnja može početi polovinom meseca oktobra, a
trajaće sve do pojave snežnog pokrivača i zamrzavanja zemljišta. Prolećna sadnja počinje kada se sneg otopi i zemlja otkravi, a u ovoj gazdinskoj jedinici to
je početak meseca aprila, a trajaće do pred otvaranje pupoljaka ( početak vegetacije), a to je početak meseca maja.
Samo pošumljavanje mora se izvoditi sa kvalitetnim sadnim materijalom. Klasično proizvedene sadnice treba da su zdepaste, jake i sa bogato ožiljenim korenom koji
svojom masom prevazilaze masu nadzemnog dela sadnice. Manipulacija sa sadnicama od rasadnika pa do same sadnje mora biti takva da sadnice
najbezbolnije pretrpe "šok" promene staništa (rasadnik - objekat pošumljavanja), od čega u najvećoj meri zavisi i uspeh pošumljavanja. Manipulacija sa
sadnicama u najvećoj meri odnosi se na sledeće:
•
•
•
•
prilikom prevoza koren sadnica mora biti u vlažnoj sredini
na objektu pošumljavanja sadnice se moraju staviti u zasenu i utrapiti (ako se ne koriste odmah) i povremeno se prskaju vodom
sadnice prilikom samog izvoñenja sadnje, nijednog trenutka ne smeju biti direktno izložene suncu ili vetru, kako ne bi došlo do isušivanja korena
za raznošenje sadnica po terenu koristiti kofe, korpe, torbe od nepromočivog platna u kojima se nalazi vlažna mahovina ili vlažna zemlja kako bi koren
sadnica u njima bilo stalno vlažan.
Popunjavanje šumskih kultura
Uobičajena je praksa da se pojedinačno uginule (osušene) sadnice ne zamenjuju novim, ako njihovo učešće ne prelazi 15% od ukupnog broja zasañenih sadnica.
Meñutim, ako je pošumljavanje izvršeno retkom sadnjom (sa manje od 2.000 sadnica po jednom ha), onda se popunjavanje izvodi bez obzira na procenat
osušenih zasañenica. Ovo isto važi i za slučaj da je uginuće sadnica grupimično izraženo.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
56
Mihaila Pupina 113
Beograd
Pri melioraciji šuma, popunjavanje se vrši ako je preživelo više od 90% zasañenih biljaka. Ukoliko prirodni podmladak vrednijih vrsta obezbeñuje zamenu posušenih
zasañenica, onda se popunjavanje ne izvodi sve dok broj preživelih zasañenih biljaka ne spadne ispod 80%.
Popunjavanje se izvodi najdalje 2 godine iza osnivanja zasada, jer kasnije zasañene biljke su u neravnopravnom položaju u odnosu na starije susede te obično potonu
u konkurentskoj utakmici. U popunjavanju se koriste dobro razvijene i bogato ožiljene presañenice, odnosno biljke iz krupnijih kontejnera, po uzrastu bliske
preživelim zasañenicama.
Dobro je da se popunjavanje iskoristi za unošenje i drugih vrsta u monokulturu, pogotovu lišćara u četinare. Ako stanišni uslovi dozvoljavaju (zakorovljena duboka i
sveža zemljišta) treba koristiti vrste bržeg rasta (na primer ariš ili duglaziju u kulturi smrče).
Ne treba gubiti iz vida da do uginuća zasañenih biljaka može doći i nekoliko godina posle sadnje, pa i posle izvršenog popunjavanja u prve dve vegetacione periode.
To se najčešće dešava na jako zakorovljenim površinama (paprat, kupina, izbojci i sl.), ako je izostala briga oko održavanja (oslobañanja) kultura. Takoñe se
to dešava i u kulturama na ekstremno nepovoljnim staništima pri dugotrajnim letnjim sušama. U oba slučaja sušenje je grupimičnog karaktera, bilo da je
uslovljeno lokalitetima sa jačim zakorovljavanjem, ili sa plićim, kamenitim zemljištem. Popunjavanje je ovde neophodno, ali zahteva posebnu pažnju kod
izbora uzrasta i kvaliteta sadnica i tehnike sadnje, kako bi se što uspešnije pariralo nepovoljnim činiocima koji su i doprineli sušenju kulture.
Nega mladih sastojina
Okopavanje i prašenje u kulturama
Šumske kulture osnovane na prisojnim goletima na plitkom, skeletnom, kao i na dubljem nestrukturnom, glinovitom i takoñe suvom zemljištu, posebno su izložene
riziku sušenja, naročito u vreme dužih suša. Ako je pre sadnje izvršena dobra priprema zemljišta podrivanjem ("riperovanjem"), preoravanjem na trake, ili na
drugi odgovarajući način (izrada diskontinuiranih infiltracionih rovova, prekopavanje zemljišta na terasice-parcelice i sl.), onda su biljke obezbeñene
neophodnom vlagom za duži sušni period. Obrada zemljišta omogućuje da se voda, koja pri plahim kišama površinski otiče, infiltrira u zemljište i akumulira
na dubini pristupačnoj korenu sadnica. Popravljena struktura obrañenog zemljišta smanjuje intenzitet gubljenja vode iz zemljišta kapilarnim tokovima i
isparavanjem. Gubitak vode evapotranspiracijom je osetno smanjen i eliminisanjem travnog pokrivača, obradom zemljšta.
Meñutim, ako je sadnja obavljena u relativno male i plitke jame ili na još nepovoljniji način, sadnice ostaju bez neophodne vlage često već tokom kraćeg sušnog
perioda, pogotovu u ekstremno nepovoljnim edafskim uslovima (plitko kamenito ili zbijeno glinovito zemljište, na jako insoliranim i vetru izloženim
položajima). U ovakvim slučajevima, prašenje (okopavanje) kultura se nameće kao neizbežna mera pomaganja zasada u kritičnoj fazi razvoja.
Prašenje ima za cilj da prekidanjem kapilarnosti umanji isparavanje zemljišne vlage iz dubljih slojeva i da ascedentne tokove vode zaustavi u zoni zakorenjavanja
sadnica. Razbijanjem pokorice oko sadnica povećava se infiltracija vode i pri slabijim, a pogotovu pri plahim kišama. Osim toga, prašenjem se odstranjuje
konkurentska vegetacija koja crpi vodu iz istog horizonta zemljišta odakle se i sadnice ovom snabdevaju.
Prašenje se obavlja uglavnom u prve dve, a u nepovoljnim stanišnim uslovima i tri godine nakon sadnje i to najbolje pri kraju ili odmah posle izrazitog kišnog perioda,
tj. u drugoj polovini juna pa do polovine jula. Posao se najuspešnije obavlja lakšom motikom ("duvanskom") ili onom pravougaonog oblika. Zahvata se
plitko (4-7 cm. dubine), koliko da se polomi (razbije) pokorica i ukloni (pokreše) trava oko sadnice, obično na radijusu 20-30 cm. Treba obratiti pažnju da se
pri ovome ne odgrne zemlja od sadnica, čime se izlaže isušivanju dublji sloj zemljišta u zoni zakorovljavanja biljke. Zato je bolje da se prašenje izvodi
blagim prigrtanjem zemljišta i posečene trave ka sadnici.
Zemlju ne treba suviše sitniti, jer se u tom slučaju brže povezuje u pokoricu posle kiše a i brzina infiltracije vode slabi sa stepenom usitnjenosti zemljišta. Na jače
zakorovljenim površinama treba motikom okresati korov (paprat, aptovinu, kupinu i sl.) okolo sadnica, da ih ne bi do jeseni prekrio i pod teretom snega
polomio.
Na kamenitim, insoliranim goletima treba koristiti staro, dobro provereno iskustvo, da se polaganjem komadića kamena (pločica) okolo sadnice umanji isparavanje
vode, kao i da se uspravljanjem ovećeg komada kamena sa južne strane obezbedi zasena tek zasañenoj sadnici.
U novije vreme, za konzervaciju vlage oko sadnica koriste se komadi tamno obojenih polietilenskih (PVC) folija, (poput vreća za otpatke), koje se rasprostru i pritisnu
kamenjem ili zemljom, odmah po završenoj sadnji. Time se istovremeno eliminiše i travna konkurencija, pa je prašenje praktično nepotrebno. Dovoljno je
samo da se krajem proleća pregleda kultura i obnove mestimično oštećene folije ili popravi zastor stavljanjem kamena.
Treba napustiti nepotrebnu revnost u kampanjskom okopavanju kultura i kada za to nema objektivne potrebe. To su praktično sva pošumljavanja izvršena na svežim
zemljištima većih nadmorskih visina, zatim na osojnim stranama i na rahlim, humoznim dubokim i svežim tlima u nizinama, kao i većina zasada pri
rekonstrukciji šuma, izuzev na ekstremno kserotermnim staništima.
Ovde ne dolazi do izražaja nedostatak vlage u zemljištu, jer je ovo sa njom dobro opskrbljeno. Zato se i ne postavlja potreba za konzervisanjem vlage okopavanjem.
Kritičan faktor na ovako bogatim i svežim zemljištima je konkurentska vegetacija (korov i izbojci) koja guši zasañene biljke, te se protiv ovih treba i boriti.
Po pravilu, okopavanje nije neophodno ni na površinama gde je izvršena prethodna priprema zemljišta podrivanjem, a pogotovu ako je pri tome izvršeno i skidanje
(ljuštenje) travnog busena na trake.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
57
Mihaila Pupina 113
Beograd
Seča čišćenja - je mera koja se u sastojinama (veštačkim i prirodnim) sprovodi u doba kasnog podmlatka i ranog mladika. Zadatak seča čišćenja kao mere nege je, da
prirodno odabiranje (selekciju) usmeri na pomaganje najvrednijih individua u sastojini, uklanjanjem manje vrednih jedinki u gornjem spratu sastojine, što
znači da se radi o "negativnoj selekciji". Cilj uklanjanja fenotipski negativnih jedinki iz višeg sloja sastojine je da se pored favorizovanja najkvalitetnijih
individua u višem spratu, omogući kvalitetnim jedinkama iz nižeg sprata da urastu u viši proizvodni sprat sastojine. Kod mešovitih sastojina, osim napred
navedenog, cilj seča čišćenja je i regulisanje razmera smese pojedinih vrsta drveća. Kod sastojina mešovitih po poreklu sečom čišćenja se uglavnom iz
sastojine vade stabla vegetativnog porekla. U cilju praktičnog izvoñenja seča čišćenja, stabla u sastojini možemo svrstati u tri kategorije i to: u prvu
kategoriju su svrstana stabla sa najboljim fenotipskim osobinama, u drugu stabla i žbunje koja pomažu razvoju stabala prve kategorije, a u treću kategoriju
stabla koja ometaju pravilan razvoj stabala prve i druge kategorije. Sečama čišćenja iz sastojine se uklanjaju sva stabla treće kategorije, tj. stabla koja
ometaju normalan razvoj odabranih stabala i stabla koja iz higijensko-zdravstvenih razloga moraju biti uklonjena.
Uputstvo za odabiranje stabala za seču kod proreda
Prorede kao mere nege šuma sprovode se u doba kasnog mladika, srednjedobnim i dozrevajućim sastojinama. U ovim sastojinama seča je strogo usmerena na
pomaganje kvalitetnih stabala, uklanjanjem njihovih lošijih suseda koji ih neposredno ugrožavaju tj. vrši se "pozitivna selekcija".
Glavni ciljevi prorednih seča ogledali bi se u sledećem:
• negovanje krošnji i debala odabranih stabala tj. intenzivno negovanje onih stabala za koje se pretpostavlja da će u doba zrelosti za seču biti najvrednija
• uklanjanjem svih stabala koja ometaju pravilan razvoj odabranih stabala - stabala budućnosti
• uklanjanje svih onih stabala koja bi usled slabe životne snage propala u sastojini
• nega visinskog i debljinskog prirasta.
Prilikom izbora i obeležavanja stabala za seču kod selektivnih proreda, najpre treba identifikovati najvrednija stabla - stabla budućnosti, koja su vitalna i mogu
reagovati na proredu. Dalji postupak pri obeležavanju stabala za seču ide u pravcu oslobañanja identifikovanih stabala - stabala budućnosti od njihovih
najžešćih konkurenata. Prvenstveno se uklanjaju stabla iz gornjeg sprata sastojine sa nepravilno formiranim deblom, nepravilno formiranom i granatom
krunom ili su pak krndeljastog izgleda, a istovremeno ometaju normalan razvoj stabala budućnosti. Ovakva stabla se uklanjaju i kad ne ometaju razvoj
stabala budućnosti, a njihovim uklanjanjem neće se previše narušiti sklop sastojine. Takoñe iz sastojine se vade i sva ona stabla čiji opstanak u sastojini ničim
nije opravdan (indifirentna stabla), a usled slabe životne snage bi propala u sastojini. Pri svemu ovome mora se voditi računa da se sklop trajno ne prekine.
Kod izvoñenja svih vrsta proreda najpre treba za seču doznačiti sva ona stabla koja iz higijensko - zdravstvenih razloga moraju biti uklonjena, a tek kasnije pristupiti
obeležavanju stabala po napred navedenim principima dok se ne namiri planirani proredni prinos.
U razreñenim sastojinama svih gazdinskih klasa u kojima je planirana sanitarna proreda iz sastojine se vade samo stabla koja su suva, stabla koja su u procesu sušenja
(suhovrha i bolesna) i oštećena stabla.
Uputstva za odabiranje stabala za seču kod oplodnih seča
Oplodni sek oplodne seče kratkog podmladnog razdoblja
U uslovima ove gazdinske jedinice oplodni sek - oplodne seče ima karakter naknadnog seka izmeñu oplodnog i završnog seka, jer se na pojedinim mestima već
pojavio obilan podmladak, a na pojedinim mestima obnavljanje izostalo.
Cilj ovog seka ogleda se u sledećem:
• da se postojeći podmladak oslobodi zasene postojećih stabala
• da se postojeći podmladak zaštiti od mraza i prevelike insolacije
• da se izvrši dopunsko osemenjavanje sečine na mestima gde podmlatka nema ili je nedovoljne brojnosti
• da se iskoristi prirast na svetlost tj. prirast kvaliteta.
Na delovima sastojine gde je podmladak obilno zastupljen, a nije ugrožen od mraza i insolacije, sva stabla stare sastojine treba doznačiti za seču, a na delovima
sastojine gde je podmladak obilno zastupljen, a ugrožen je od mraza i insolacije (prve godine svog razvoja), na sečini je potrebno ostaviti odreñen broj
stabala stare sastojine koja će do podmlatka propuštati dovoljno svetlosti, a istovremeno i štiti mladi podmladak od izmrzavanja i prevelike insolacije.
Najbolji indikator za ocenu kada stabla stare sastojine više ne treba zadržavati u sastojini je taj kada krošnje pojedinačnih mladih stabalaca u sastojini počinju
dobijati kišobranast izgled, što je znak da stabla stare sastojine previše zasenjuju podmladak, a on je istovremeno u razvojnoj fazi kada je već otporan na
mraz i direktnu sunčevu svetlost.
Pri seči, obaranju i privlačenju stabala mora se voditi računa o tome da se podmlatku načini što manja šteta. U pojedinim slučajevima, ako se proceni da će seča,
obaranje i privlačenje stabala načiniti veliku štetu podmlatku i da se on ne može oporaviti, stabla stare sastojine moraju se podbeliti, kako bi se sasušila i
sama od sebe raspala i omogućila mladoj sastojini normalan i pravilan razvoj.
Na delovima sastojine gde se podmladak nije pojavio ili je on nedovoljan za formiranje nove sastojine, treba izvršiti oplodni sek oplodne seče čime se sklop stare
sastojine praktično prekida, čime se omogućuje dovoljno propuštanje količine svetlosti do zemljišta za nesmetan razvoj mladih biljaka. Ovim sekom se
praktično vadi polovina zapremine na tom delu sastojine u trenutku izvoñenja. Iz sastojine se prvenstveno vade stabla sa jako razvijenijim krunama da ne bi
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
58
Mihaila Pupina 113
Beograd
zasjenjivao budući podmladak. Takoñe se vade stabla podrasta ako ona nisu uklonjena u pripremnom seku. Posle seče u sastojini ostaju stabla sa pravilno
razvijenom krunom koja istovremeno mogu odolevati negativnom delovanju vetra, po pravilu to su najkvalitetnija stabla stare sastojine, pa se na njima do
maksimuma intenzivira debljinski prirast - prirast kvaliteta.
Na razreñenim delovima sastojine bez podmlatka gde je sklop praktično prekinut intenzitet zahvata je manji i iznosi do 30 % zapremine na tom delu sastojine u
trenutku izvoñenja, praktično vade se stabla koja se iz sanitarno-higijenskih razloga moraju ukloniti iz sastojine i stabla sa nepravilno formiranim deblom i
krunom čiji fenotipski izgled pokazuje da će se od tih stabala dobiti slično potomstvo. Na ovim delovima sastojine potrebno je izvršiti veštačku pripremu
zemljišta, kako bi seme moglo doći do mineralnog sloja zemljišta. Ova priprema može se izgredno obaviti privlačenjem posečenih stabala kroz ove delove
sastojine čime se humusni sloj zemljišta meša sa mineralnim slojem zemljišta.
Izbor stabala za seču (doznaku) treba vršiti po napred navedenim principima i to u godini punog uroda semena, pri čemu treba težiti da u sastojini ostanu stabla koja
nisu plodonosila, a koja će svakako plodonositi u narednim godinama i po potrebi izvršiti dopunsko osemenjavanje sečine, ali pri tome mora se voditi računa
da na doznačavanje stabala koja nisu plodnosila ne remeti napred navedene principe.
Najvažniji momenat za uspeh prirodnog obnavljanja je taj da se seča doznačenih stabala na delovima sastojine bez podmlatka ili sa nedovoljno podmlatka po
brojnosti izvrši u godini posle punog uroda semena , znači onda kada je zrelo seme palo na zemlju. Seča stabala na delovima sastojine gde podmladak po
brojnosti i kvalitetu zadovoljava ne zavisi od punog uroda semena, i nju treba izvršiti prema uzgojnim zahtevima sastojine.
Postepene oplodne seče dugog podmladnog razdoblja - femelšlag
U osnovi postepenih oplodnih seča dugog podmladnog razdoblja (femelšlag) i istog sistema gazdovanja su tri klasična oblika i to: badenski, bavarski i švajcarski
femelšlag. Pri tome se uvek moraju uvažavati uslovi u kojima su sistemi razrañivani i cilj (prevoñenje jednodobnih velikopovršinskih sastojina u prebirne).
Jovanović. S. 1980. god. Time se isključuje mogućnost šablonske primene "femelšlaga" kao recepta, nego se primena mora usloviti zatečenim sastojinskim
prilikama i karakteristikama kompleksa u celini.
Kako se ovaj sistem gazdovanja, prilagoñen lokalnim (našim) uslovima, može prvenstveno primenjivati u visokim šumama bukve i mešovitim šumama lišćara i
četinara to postupak u celini pri primeni obuhvata:
Obeležavanje radnih polja oivičenih transportnom granicom. Pri tom postojeći grebeni, kose, proseke i šumske saobraćajnice su najčešće transportne granice ili bar
osnov za formiranje radnih polja. Nedovoljno razvijena mreža zahteva projektovanje izvoznih vlaka koje su vezane za transportnu granicu.
Već u fazi izdvajanja i opisa sastojina nužno ih je tipizirati (evidentirati i kartirati) na osnovu stepena očuvanosti, starosti (zrelosti za seču), obnovljenosti,
zakorovljenosti, zdravstvenog stanja i dr. kako bi se na osnovu analize prethodnih elemenata utvrdile uzgojne potrebe a time i prioritetan gazdinski postupak.
Na osnovu zrelosti za seču utvrñuju se primarni podmladni centri (inicijalna jezgra) u okviru radnog polja. U prvoj fazi obnavljanja ovog sistema na celom radnom
polju izvodi se pripremni sek oplodne seče.
Prosečne minimalne površine primarnih podmladnih centara su za bukvu 5 - 7 ari, smrču 8 - 10 ari. Pored delova radnog polja koje je na osnovu starosti zrelo za seču,
inicijalna jezgra mogu biti i slabo obrasli delovi sastojine, grupe stabala lošeg kvaliteta i zdravstvenog stanja, zakorovljeni progaljeni delovi itd. Pri tom se
obnova na ovim jezgrima može kombinovano planirati: prirodnim putem, veštačkim putem ili kombinacijom navedena dva načina.
Značajno je napomenuti da u uslovima gde nije izvesno prirodno obnavljanje, autohtonom vrstom drveća, pošumljavanje se može všiti i plemenitim lišćarima, pre
svega javorom, belim jasenom i planinskim brestom.
Posebno podmladno razdoblje (vreme obnove jedne serije centra) ne traje duže od 20 godina, a opšte podmladno razdoblje 50 - 60 godina.
Prosečno koncentrično proširivanje podmladnih jezgara napredovanjem obnove, se odvija (prstenasto) sa širinom 1 hg stabala.
Kada se delovi sastojina obnove pristupa se njihovoj nezi, a adekvatna uzgojna mera (nege) zavisi od razvojne faze sastojine, stanja sastojine po obrastu, kvalitetu,
zdravstvenom stanju, a u mešovitim šumama i od odnosa vrsta drveća u smesi.
Uzgojne mere kojima se obezbeñuje biološka stabilnost sastojina na dugi rok jesu prorede. One se počinju primenjivati u sastojini u vreme kad stabla u njoj dostignu
visinu 6 - 7 m, pa sve do faze dozrevanja sastojine. Pri tom je neophodno uspostaviti način izvoñenja proreda, periodicitet i intenzitet zahvata proredom.
Prevashodni cilj obeležavanja stabala za seču u svim sastojinama u navedenim stadijumima razvoja je nega šuma proredom. Ukoliko su sastojine negovane u
dosadašnjem periodu preporučuje se selektivna proreda na principima pozitivne selekcije. Pri tom je seča usmerena na pomaganje kvalitetnih stabala u
sastojini uklanjanjem njihovih lošijih suseda, a u isto vreme najizraženijih konkurenata, koji ih ugrožavaju u budućem razvoju. Intenzitet zahvata u celini
treba da je umeren od 15 - 20 % po zapremini čime će se obezbediti osnovni cilj negovanja, stvaranje biološki stabilne, dugovečne sastojine. Jači intenzitet se
u današnjim uslovima, posebno pogoršanja životne sredine i sve izraženijeg sušenja šuma, ne preporučuje.
Za seču se prvenstveno obeležavaju ona stabla koja direktno ograničavaju i ometaju razvoj kvalitetnih - stabala budućnosti. Kvalitetna stabla su nosioci proizvodnje i
stabilnosti uzgojne jedinice u okviru koje se odvija proredna seča. Tek u drugoj fazi i u slučaju kad nije jako izražen konkurentski odnos (stabala budućnosti i
prvih konkurenata u prostoru) uklanjaće se i lošija stabla, zaostala u razvoju suhovrha i ostećena kako bi se proredom i preventivno sanitarno delovalo.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
59
Mihaila Pupina 113
Beograd
Pri doznaci stabala za seču (proredom) u mešovitim sastojinama treba proredom pomagati ugroženije vrste u meñusobnom odnosu. Pri tom i pojedinačno prisutne
vrste plemenitih lišćara i divljeg voća takoñe treba ostavljati i negovati u sastojini.
Ukoliko je velika homogena površina sastojina koje treba proreñivati, proredama treba težiti postepenom uobličavanju i dobijanju grupimično iznijansiranog uzrasta i
raznodobnosti, bilo uklanjanjem pojedinačnih, prestarelih jakih stabala sa razvijenim krunama ili iniciranjem primarnih podmladnih jezgara u nešto lošijim
delovima sastojine po kvalitetu.
Pri izvoñenju proreda u nenegovanim sastojinama treba imati u vidu da ih karakteriše visok stepen vitkosti, najčešće redukovanja kruna, veliki broj stabala po 1 ha,
prisutnost prestarelih i krndeljastih stabala (ostatka stare sastojine) i zbog svega usporen debljinski i visinski prirast posebno kod izraženo redukovanih kruna
stabala.
Ovakve sastojine su po pravilu labilnije i posebno osetljive na vetrolome, snegolome i dr. negativne uticaje. Zbog toga je i prioritetan cilj izvoñenja proreda u
ovakvim uslovima njihova postepena biološka stabilizacija. Intenzitet proreda je umeren a kao stabla budućnosti odabiraju se ona jačih dimenzija, sa nešto
vitalnijom krunom, koja se postepeno oslobañaju od izraženog pritiska konkurenata.
U isto vreme ukoliko to ne umanjuje stabilnost sastojine treba uklanjati prestarela debela i krndeljasta stara stabla, ako ih ima.
Ukupna površina primarnih podmladnih jezgara ne bi trebalo da prelazi 1/7 - 1/5 ukupne površine gazdinske klase u kojoj se proces podmlañivanja planira.
Kada se stabla budućnosti izdiferenciraju u sastojini svojim dimenzijama i kvalitetom dalja nega se odvija primenom selektivne prorede sa pozitivnim odabiranjem.
Uputstva za odabiranje stabala za seču kod grupimično-prebirnih seča
Jedno od najbitnijih načela kojim se rukovodimo pri voñenju prebirnog gazdovanja jeste dovoñenje svake sastojine (odseka) u takvo stanje koje će omogućiti trajno
postizanje najvećeg prirasta, najboljeg kvaliteta i sa što ekonomičnijim sredstvima.
Prebirno gazdovanje nastalo je kao rezultat potreba da se i na malim površinama šuma omogući trajno korišćenje. Stoga prebirna sastojina mora imati naročitu
unutrašnju izgrañenost koju karakteriše debljinska (horizontalna) i visinska (vertikalna) struktura. Za nju je karakteristično da su na maloj površini izmešani
različiti uzrasni stupnjevi, od ponika - podmlatka do za seču zrelih stabala.
Debljinska struktura prebirne sastojine okarakterisana je poznatim Liokurovim zakonom rasporeda stabala po debljinskim stepenima. Broj stabala postepeno i
pravilno raste idući od jačih ka slabijim debljinskim stepenima i ta pravilnost je izražena u vidu geometrijske progresije N = a + ak + ak2 + ....+ akn, gde nam
je "a" broj stabala najdebljeg debljinskog stepena, a "k" koeficijent koji u našim uslovima kod debljinskih stepeni širine 5 cm iznosi 1,30 - 1,50.
Visinska struktura prebirne sastojine takoñe mora biti specifična, da bi bilo omogućeno stalno podmlañivanje i uraštanje u glavnu sastojinu. Ovim zahtevima najbolje
odgovara nazubljen sklop, odnosno sklop prekinut na manjim površinama da bi bilo omogućeno podmlañivanje, a zatim uraštanje u glavnu sastojinu.
Prebirna seča i prebirna struktura mogu biti stablimična i grupimična, u zavisnosti od vrste drveća, stanišnih uslova i našeg stava prema kvalitetu proizvedene drvne
mase. Vrstama drveća koje dobro podnose zasenu (moć vegetiranja) kao što je jela, a na dobrim su staništima podjednako odgovara i stablimično i
grupimično prebiranje, dok kod vrsta drveća sa nešto većom potrebom za svetlošću (bukva, smrča) i na lošijim staništima bolje odgovara grupimično
prebiranje. Sa gledišta kvaliteta proizvedene drvne mase veliku prednost ima grupimično prebiranje, stoga mu u prilikama ove gazdinske jedinice dajemo
prednost nad stablimičnim prebiranjem.
Odabiranje stabala za seču treba da je što više prilagoñeno prilikama staništa i sastojine. Osnovno je pri tome da posle svake seče sastojina treba da ostane povoljnijih
strukturnih odnosa i veće proizvodne snage. Sastojine koje sada odstupaju od prebirne strukture i uravnotežene zapremine, postepeno prevoditi u stanje
maksimalne proizvodnosti (približavanje uravnoteženom stanju), a tek potom voditi računa o strukturnom obliku i prebirnoj strukturi. Odabiranje stabala za
seču treba da je u dovoljnoj meri individualno, bez primene šablona za čitavu sastojinu.
Najvažniji momenti koje treba imati u vidu pri odabiranju stabala za seču u jednoj prebirnoj sastojini jesu sledeći:
•
•
•
Omogućiti dovoljno i trajno podmlañivanje
Obezbediti dovoljno i trajno uraštanje u glavnu sastojinu
Postići i održati optimalnu (normalnu) zapreminu i prebirnu strukturu.
Redosled po hitnosti momenata koje treba imati u vidu pri odabiranju stabala za seču jesu sledeći:
Odabrati za seču stabla koja iz sanitarnih razloga moraju biti uklonjena iz sastojine (natrula, oštećena, prestarela, stabla sa sporogenim organizmima, raznih
fitopatoloških obolenja, jako napadnuta od imele, veštičije metle, raka i dr.), zatim loše formirana stabla (lošeg debla i krune koja ometaju razvoj boljih od
sebe) svih debljinskih kategorija.
Osloboditi već podmlañene grupe i grupe odraslog podmlatka od vertikalne zasene, kako bi se ubrzao proces uraštanja i skratilo vreme trajanja stadijuma vegetiranja
na minimum.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
60
Mihaila Pupina 113
Beograd
Ako po čitavoj površini nema dovoljnog podmlañivanja odabrati za seču zdrava stabla u manjim ili većim grupama (zavisno od stanišnih prilika i potrebe za svetlošću
vrste drveća na tom staništu) u delovima odseka gde je podmlañivanje nedovoljno. Pri ovome voditi računa da se sa ovim ne pretera, jer će se u suprotnom
prebirna seča približiti oplodnoj seči dugog perioda za obnavljanje i ugroziti trajnost korišćenja na nivou sastojine (odseka).
Tek po sprovoñenju napred navedenih radnji pristupa se odabiranju stabala zrelih za seču (prema prečniku sečive zrelosti). Ovde treba naglasiti da prečnik sečive
zrelosti ima orjentacioni karakter tj. pojedina stabla i preko prečnika sečive zrelosti koja su vitalna, dobre forme i uzrasta mogu se ostaviti da i dalje
prirašćuju, ukoliko ne smetaju odraslom podmlatku ili drugim tanjim stablima potrebnih za izgradnju pravilne prebirne strukture.
Tek pošto obezbedimo optimalnu proizvodnost, dovoljno podmlañivanje i uraštanje u glavnu sastojinu, odabiraju se stabla raznih debljinskih kategorija da bi se
otklonili konstatovani nedostaci prebirne strukture.
8.2. Smernice za sprovoñenje radova na zaštiti šuma
Osnovni zadatak zaštite šuma je da se u gazdovanju šumama eliminiše u što većoj meri štetni faktori. U tom smislu gazdovanje se mora obaviti stručno uključujući
preduzimanje preventivnih mera zaštite.
Savremeni zahtevi preventivne zaštite šuma su:
1.
2.
3.
4.
5.
Na staništu preventivno osigurati vrstu kojoj to stanište odgovara.
Isključiti podizanje monokultura (posebno četinara).
U svim prilikama gde to uslovi staništa omogućuju podizati gajiti raznodobne i mešovite sastojine.
Čiste sastojine svih vrsta drveća, ukoliko to prilike staništa omogućavaju, prevoditi u mešovite i raznodobne.
Blagovremeno uvoñenje i dosledno sprovoñenje svih mera nege, kojima se postiže mnogobrojni pozitivni efekti po:
- zemljište (moguće poboljšanje humifikacije i nastanak zemljišta povoljnih fizičkih, hemiskih i bioloških osobina);
- sastojinu (nastankom jačih kruna većeg asimilacionog i prirodnog potencijala, nastaju i stabla i sastojine veće vitalnosti, kao povoljnijeg odnosa
visine i debljine odnosno manjeg stepena vitalnosti, te prema tome i otpornosti na sve negativne uticaje iz spoljne sredine - vetra, leda, snega).
6.
Strogo uspostaviti šumski red u užem i širem smislu:
- pod šumskim redom u širem smislu podržava se održavanje povoljnijeg zdravstvenog stanja šuma, koje se postiže blagovremenim i radikalnim
izvoñenjem sanitarnih seča, odnosno uklanjanjem sušika, "umirućih stabala", izvala, vetroloma, kao i svih stabala za koje se može oceniti da su
umanjene vitalnosti;
- u suštini sanitarne seče i mere nege su najefikasniji način preventivnog delovanja na zaštiti šuma.
7.
Najstrožijim sprovoñenjem (uvoñenjem i održavanjem) šumskog reda u užem smislu, pod kojom podrazumevati uvoñenje šumskog reda posle seče (slaganje
otpatka - granjevine i sl. na propisan način), prekraćivanjem visokih panjeva, korenja panjeva i debljih žila, obradom izvala cepanjem žila radi sprečavanja
obrazovanja karpofila, tretiranjem zdravih panjeva biopreparatima ili boraksom, itd.
Preventivne mere mogu biti uspešne samo ukoliko se biljne bolesti ili štetni insekti na vreme otkriju, što je jednostavan stručni posao, ali koji zahteva
izveštajnu službu i osposobljenost stručnog kadra da utvrdi stanje (dijagnozu) i proceni dalji razvoj (prognozu), kao i sve eventualne mere suzbijanja.
8. U cilju zaštite od požara:
1. postaviti table upozorenja o opasnostima od požara,
2. dosledno sprovoditi zakonske propise od požara,
3. osigurati nadzornu službu i kontrolu kretanja mogućih izazivača požara (čobani, turisti),
4. osigurati stalnu protivpožarnu službu u sezoni najveće ugroženosti od požara,
5. smanjiti na najmanju meru površine livade koje se ne kose,
6. vaspitnim delovanjem preko sredstava informisanja delovati na javnost u celini u smislu povećanja svesti o velikoj opasnosti od šumskih
požara.
9.
U cilju smanjenja oštećenja od šumske paše i stoke:
-
obeležiti površine na kojima je paša dozvoljena odnosno zabranjena,
utvrditi progonske puteve do ispašišta i pojila,
osigurati kontrolu pašarenja.
10. Zaštita od snega, leda i jakih vetrova se najpotpunije obezbeñuje negovanjem "sastojina, a od jakih vetrova još i oblikovanjem raznodobnih sastojina
prilagoñenih pojedinačnih stabala ili grupe stabala za opstanak na slobodnom položaju, kao i oblikovanje" i zaštitom plašta (ivice) šume.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
61
Mihaila Pupina 113
Beograd
Mere neposredne zaštite
Suzbijanje potkornjaka izvoditi pomoću lovnih stabala.
Populaciju gubara pratiti i po potrebi, ako doñe do gradacije primeniti neki od savremenih insekticida, imajući u vidu potrebu obezbeñenja saglasnosti od Zavoda za
zaštitu prirode.
Sva oštećenja stabala (zasecanjem mezgrenjem, loženjem vatre u šupljinama i uz pridanke, i sl.) je teško suzbiti. Jedino je moguće na taj način oštećena stabla ukloniti
sečom.
Za gašenje požara neophodno je planom o zaštiti od požara imati pripremljeno, obučeno i spremno jezgro, odnosno grupe za gašenje sa posebno osposobljenim
voñstvom grupe (inženjeri, tehničari, predradnici). Grupe za gašenje požara mora biti opremljena odgovarajućom opremom, koja je po količini i strukturi
utvrñena planom zaštite i suzbijanja požara.
Zaštita šumskih kultura od stoke i divljači
Zabrana paše i brsta je obavezna u svim šumskim kulturama, sve dok one ne prerastu kritičnu visinu, kada im ovce i goveda ne mogu oštećivati vrhove i gornje delove
kruna. Kasnije, paša može biti i korisna, naročito na jako zatravljenim površinama, jer se time sprečava gomilanje suve trave koja predstavlja veliku opasnost
za nastanak i brzo širenje požara. Posebno u proreñenim, jače zatravljenim kulturama pored puteva i u blizini naselja, treba dozvoliti pašu čim pre, za ovce
već 4-6 godina posle sadnje, a za goveda 6-10 godina, zavisno od uzrasta zasada.
Kozama treba trajno zabraniti pristup u šumu, pa i u šumske kulture. Zečevi i srne mogu pričiniti ozbiljne štete presecanjem terminalnih izbojaka, a pogotovu
gulenjem kore na stabalcima. Posebno su ugroženi zasadi duglazije, jele, borovca, zatim lišćara i gotovo svih vrsta koje se prvi put unose u jedan predeo, te
privlače pažnju divljači dok se na njih ne navikne.
Uobičajeni načini borbe - ograñivanje kultura žičanom ogradom, stavljanje mrežastih tuljaka (manžeta) okolo stabala, premazivanje vrhova zasañenica raznim
repulzivnim preparatima su skupi i teško izvodljivi kad se radi o masovnim pošumljavanjima na velikim površinama. Zato ostaju praktično samo dva
racionalna i dosta efikasna načina za suzbijanje šteta od divljači.
Prvi je da se brojno stanje divljači svede na snošljivu meru, tako da ova ima dovoljno raznolike hrane i ne oseća potrebu da poseže za kultivisanim drvećem. Drugi je
da se organizovano poboljša ishrana divljači ostavljanjem livada i travnatih proplanaka nezasañenih. Preporučljivo je da se izvesne površine u šumi, odnosno
u kulturama, zaseju veštačkim travama kao i da se mestimično pre pošumljavanja unesu žbunaste vrste koje zečevi i srne rado brste, kao što je zečnjak
(Sarothamnus skoparius), amorfa, razni citizusi, zanovet i dr. Zimi, naročito za vreme obilnijih i dugotrajnijih snegova, treba organizovati prihranjivanje
srneće divljači ostavljanjem sena na hranilištima. Poznato je da divljač najveće štete šumskim kulturama pričinjava u zimskoj oskudici hrane, te se
prihranjivanjem ove štete mogu znatno smanjiti. Štete od puhova, voluharica i miševa, koji gule koru i prstenuju stabalca, naročito četinarska, teško je
preduprediti smanjenjem travnog tepiha pašom ili košenjem, odvraćaju se miševi od kultura, te su i štete manje.
Zaštita šumskih kultura od biljnih bolesti i štetnih insekata
Predohrana protiv ovih štetnih agenasa sastoji se u pravilnom izboru vrsta, dobrom izvoñenju radova i uopšte u osnivanju vitalnih kultura, otpornih na napade bolesti i
insekata. Izbegavanje osnivanja monokultura na velikim površinama i korišćenje zdravog sadnog materijala čine elementarne mere predohrane. Takoñe treba
obratiti pažnju da se izbegava sadnja borovca, duglazije, ariša, pa i smrče, na teškim glinovitim i slabo propustljivim zemljištima u uvalama i na zaravnima,
gde dolazi do pojave stagnirajuće vode iznad nepropustljivog sloja (pseudogleja). Ovde postoji rizik napada gljiva truležnica korena kao što su mednjača
(Armilla - riella mellea) i mrkocrvena trulež srčike (Fomes annosus). Borovac ne treba saditi u krajevima gde se uzgaja ribizla. Posebnu pažnju treba obratiti
da se ne koriste sadnice dvoigličastih borova zaražene crvenilom i osipanjem četina (Lophodermium pinastri).
Veliki je broj insekata koji napadaju šumske kulture, počev od onih koje oštećuju, presecaju i žderu koren, pa preko onih koji oštećuju stabla, do štetočina koje
napadaju pupoljke ili žderu četine (lišće). Ako se budno ne prati pojava i dinamika razvoja štetnih insekata, može doći do njihovog prenamnožavanja
kalamitetskih razmera i do pravog pustošenja kultura. Zato treba stalno pratiti vitalnost i zdravstveno stanje zasada, te u slučaju da se primete znaci obolenja
ili napada insekata, treba se hitno obratiti kvalifikovanom stručnjaku radi postavljanja dijagnoze i odreñivanja mera odbrane. Od posebne je važnosti da se
obolenje ili napad otkriju u samom začetku, dok su štete manje i dok postoje mogućnosti za lakše i efikasnije suzbijanje uzročnika.
Zaštita šumskih kultura od požara
Požarom su posebno ugrožene kulture crnog bora a zatim i ostalih četinara. Ovo zato jer se podižu na najsuvljim staništima gde se trava rano suši za vreme letnje suše
i veći deo godine ostaje u tako zapaljivom stanju, kao i zato što su borovi bogati smolom, odnosno jako zapaljivim terpentinom. Osim toga, borove kulture se
podižu na isturenim položajima izloženim pripekama i vetrovima, što sve pogoduje brzom širenju požara. Zato se posebna pažnja mora obratiti upravo zaštiti
od požara borovih kultura, pogotovu kada se radi o većim pošumljenim kompleksima.
Treba izbegavati osnivanje borovih monokultura na velikim kontinuiranim površinama. Lokalitete sa dubljim i svežijim zemljištem treba iskoristiti za prekidanje
borika lišćarima ili četinarima manje zapaljivim, kao što su hameciparis, džinovska tuja, duglazija, kavkaska jela. U svakom slučaju treba zadržati i ostatke
autohtone lišćarske šume, kompletirajući ih po potrebi gore navedenim vrstama. Da bi se smanjila masa zapaljive (suve) trave, poželjno je da se u borovim
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
62
Mihaila Pupina 113
Beograd
kulturama rano dozvoli paša ovaca (čim su borovi dostigli visinu od oko 1 m.), a zatim i goveda, nekoliko godina kasnije. Pa i u slučaju da doñe do manjih
oštećenja borova, usled paše, to je mala žrtva u odnosu na korist koja se postiže suzbijanjem moćnog tepiha trave.
Da bi se odbrana od požara učinila lakšom i efikasnijom, pri osnivanju kultura postavlja se mreža protivpožarnih pruga (koridora, pojaseva). Najpre se ovim prugama
ograniči (uokviri) kultura spolja, a zatim se trasiraju i obeleže unutrašnje vatrobrane pruge, kojima se ceo kompleks izdeli na manje delove (parcele).
Koriste se najčešće tri vrste protivpožarnih pruga:
1)
2)
3)
Pruge sa neobraslim zemljištem - širine najčešće 12-20 m, koje ostaju nezasañene. Po njihovoj osovini uspostavlja se uža traka širine 6-8 m sa koje se
trava uklanja. To se postiže oranjem, frezovanjem (roto- kultivatorom), tretiranjem herbicidima, a u krajnjem slučaju čestim košenjem. Ovim prugama
se kultura razdeljuje na odvojene parcele 30 ha, zavisno od ugroženosti od požara. Pruge se koriste i kao putevi za intervenciju protiv požara a i za
evakuaciju prorednog mateijala. I obratno, postojeći ili novoizgrañeni putevi koriste se kao protivpožarne pruge. Ovo važi i za vodotoke, a posebno za
grebene, kojima se obavezno pružaju nepošumljeni koridori.
Pošumljene pruge razdvajaju veće pošumljene površine (100-200ha). Široke su najmanje 20 m i često se oslanjaju na puteve, vodotoke ili trake sa
skinutom travom. Sadnja se obavlja dosta gusto, da bi se eliminisala prizemna vegetaciija (oko 4-5.000 sadn./ha). Od lišćarskih vrsta koriste se, već
prema stanišnim uslovima, crveni (američki) hrast, bukva, brekinja, lipe, javor, bela i zelena jova, grab, pojasen i sl. Od četinara dolaze u obzir
kavkaska jela, domaća jela, lavzonov hameciparis, džinovska tuja, duglazija i sl. manje zapaljive vrste. U ove pruge treba inkorporisati postojeće
autohtone lišćare. Uopšte, poželjno je da se za razbijanje većih pošumljenih površina što više koriste samonikle šume. Za to se koriste ne samo pruge,
već i parcele različitog oblika koje se meñusobno povezuju prugama.
Koridori sa poljoprivrednom vegetacijom su u stvari poljoprivredne kulture koje razdvajaju velike komplekse četinarskih kultura. Ako postoje
odgovarajući uslovi najfunkcionalnije je gajenje okopavina, a u manje povoljnim uslovima dobro doñu i livade, pa i pašnjaci. Ove površine ne moraju
imati oblik pruga. Koriste se lokacije sa boljim zemljištem u dolinama, uvalama i na zaravnima, te je njihov oblik najčešće uslovljen konkretnom
reljefskom plastikom.
8.3. Smernice korišćenja šuma
8.3.1. Priprema proizvodnje
Priprema proizvodnje u uslovima gazdovanja u ekonomskim šumama, kao i u šumama sa posebnom namenom, dobija veći i složeniji značaj. Poznato je da je dobra
priprema proizvodnje garant uspešnog toka proizvodnog procesa, kao i ostvarenja rezultata koji su projektovani.
Pripremu proizvodnje u iskorišćavanju šuma čine: projektovanje i izgradnja sekundarne mreže šumskih komunikacija, definisanje gravitacionih i radnih polja i
transpotnih granica, izbor tehnološke i transportne šeme i sl. Završni dokument koji je rezultat pripreme je izvoñački plan. Ovaj dokument ima karakter
projekta, kojim se stvaraju uslovi za realizaciju gazdinskih mera utvrñenih Osnovom gazdovanja šumama. Njime se, pored rečenog, utvrñuje sečiva drvna
zapremina i njena struktura, normativi za sve faze rada, transportne distance, veličina finansijskih sredstava koja se ulaže u infrastrukturne objekte i dr.
Osnova za projektovanje tehnologije iskorišćavanja šuma je doznaka stabala za seču. Na osnovu podataka doznake, ustanovljava se količina drvne zapremine, njena
struktura, utvrñuju osnovni elementi za norme seče i izrade, a dobijaju se i drugi značajni podaci, pod uslovom da se prikupljanje podataka u toku doznake
radi tako da je u potpunosti u funkciji planiranja.
Na osnovu rečenog, proizilazi da se pripremom proizvodnje, uz odgovarajuća projektovanja, stvaraju uslovi za stručno i profesionalno realizovanje svih zadataka i
gazdinskih mera predviñenih starijim planskim dokumentima. Iz tih razloga je nužno da se ovakvi planski dokumenti rade timski, od strane specijalista za
pojedine oblasti. Ovo se naročito odnosi na izvoñačke planove koji se rade za objekte čija funkcija nije prevashodno ekonomska.
Osnovni cilj koji se želi dostići, a kojim se rukovodi pri izboru ili projektovanju tehnoloških metoda iskorišćavanja šuma i izboru tehnike rada za izvoñenje uzgojnih
ili zaštitnih mera sečom naročito u parkovima prirode je minimum šteta na preostalim stablima u sastojini, zemljištu i dr.
Pri ovako strogo postavljenim uslovima, može se postaviti pitanje: Jesu li oni dostižni? Odgovor je svakako potvrdan. Pri današnjem stepenu usavršenosti tehničkih
sredstava i opreme, kao i dostignutom nivou tehnologije, moguće je zaštititi od eventualnih oštećenja svako stablo, svaku podmlañenu grupu, svaku prirodnu
retkost.
Na osnovu rečenog, čini se da problem ne postoji. Potrebno je samo, u zavisnosti od specifičnosti objekta na kome se seče izvode, primeniti odgovarajuća tehničko tehnološka rešenja i uzgojne ili zaštitne mere će biti efikasno izvršene.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
63
Mihaila Pupina 113
Beograd
Meñutim, prilikom izvoñenja svih vidova seča u objektima sa posebnom namenom, a to znači i u parkovima prirode dolazi do pojava različitih šteta. Očigledno je da
se ovde radi o svojevrsnom anahronizmu. U šumama parkova prirode u kojima bi trebalo da je predominantna ekološka funkcija šuma, uz primerene
aktivnosti na zaštiti prirodnih retkosti, pri izvoñenju gazdinskih mera dolazi do nastanka šteta različitog vida. Oblik, veličina i intenzitet ovih šteta nije ništa
manji od onih koje se susreću u ekonomskim šumama.
Ovakvo stanje je rezultat činjenice, da se za seču i izradu, kao i za prvu fazu transporta u šumama parkova prirode primenjuju identična ili u manjoj meri
modifikovana tehničko tehnološka rešenja koja se primenjuju u ekonomskim šumama..
Do ovakvog stanja dovodi okolnost da su tehničko tehnološka rešenja kojima se stvaraju uslovi za visok stepen zaštite, po pravilu srazmerno skupa, odnosno rezultuju
srazmerno visoke troškove po jedinici zapremine.
U vremenu koje dolazi, nužno će se nametnuti potreba za uvoñenjem tehnoloških rešenja u oblast seče i izrade kao i u prvu fazu transporta, koja će u svojoj suštini
imati potrebni nivo karakteristika koje imaju puno ekološko opravdanje, bez obzira na povećane troškove koje takva rešenja rezultuju. Takve, može se reći
ekološke tehnologije, ukoliko želimo punu zaštitu šuma kao resursa prvog reda u nacionalnoj ekonomiji, postaće nužne ne samo u šumama zaštićenih
objekata prirode, već i u šumama sa pretežno ekonomskom funkcijom.
8.3.2. Metode seče u sastojinama
Za realizaciju projektovanih uzgojnih mera sečom, primenjuju se različite metode. Njihov izbor uslovljava veliki broj faktora. Meñu njima karakter i funkcije šuma
igraju prvorazrednu ulogu. Ne obrazlažući zasebno svaki od tehnoloških metoda seče, ukazaće se na osnovne karakteristike metoda čija se primena na
području Golijskog šumskog područja preporučuje.
Takoñe će se istaći glavni razlozi koji su opredelili izbor ovih metoda. Obzirom na istaknute karakteristike i namenu šuma Golijskog šumskog područja, kao i visok
nivo zahteva za zaštitom preostalih stabala u sastojini u toku seče i prve faze transporta, kao i potrebe za zaštitom podmladka i zemljišta, izbor tehnoloških
metoda se značajno sužava.
Za uslove gazdovanja šumama Golijskog šumskog područja se predlaže primena klasičnog sortimentnog metoda i metoda delova debala. Svakako, svaki od ovih
metoda treba primeniti u adekvatnim terenskim i sastojinskim situacijama, kao i u zavisnosti od uzgojnog zahvata koji se izvodi.
Svaki od predloženih metoda ima prednosti, ali i nedostataka u odnosu na druge tehnološke metode. Predloženi su zbog toga što će u uslovima ovog područja njihova
primena, ukupno uzev, dati najpovoljnije efekte.
Metod delova debala treba primenjivati u toku izvoñenja prorednih seča, kako u prirodnim šumama, tako i u veštački podignutim zasadima. Takoñe, ovaj metod treba
primeniti pri realizaciji svih seča u fazi obnove, izuzev završnog seka. Prilikom izvoñenja završnog seka, treba primeniti sortimentni metod, u njegovom
izvornom ili u izvesnoj meri modifikovanom obliku. Ovaj metod treba primeniti i u svim sastojinskim situacijama u kojima je znatnije izražena potreba za
zaštitom u bilo kom obliku.
8.3.2.1. Metod delova debala
Primena metoda delova debala se predlaže iz razloga svoñenja jediničnih troškova proizvodnje na najmanju moguću meru. Ovo se postiže maksimalnim
racionalisanjem troškova u prvoj fazi transporta. Naime, privlačenjem delova debala iz šume do privremenog stovarišta, unifikuje se prva faza transporta.
Istim transportnim sredstvom se privlače sve kategorije drveta, izuzev drveta od grana (oko 10% od ukupne količine), koje će se izrañivati i transportovati na
klasičan način.
Metod delova debala, kao metod koji treba pretežno primenjivati pri sečama ovom području, kako u zaštitnim tako i u šumama koje su izvan režima zaštite, treba u
potrebnoj meri prilagoditi u uslovima povećanih zahteva za zaštitom. Iz tih razloga, pored usmerene seče, kojom se sva stabla usmeravaju tako da se na
najlakši način mogu prići sredstvom u prvoj fazi transporta, prilikom izrade delova debala, odnosno prilikom prethodnog krojenja, delovi debala nesmeju
prelaziti dužine veće od 8 metara. Na taj način će se pričiniti samo neizbežne štete na preostalim stablima, podmlatku i zemljištu.
Ovo ograničenje će kao rezultat imati unekoliko više troškove po jedinici proizvoda u odnosu na uobičajeno prethodno krojenje, ali će istovremeno broj i stepen
oštećenja biti značajno smanjen. No i pored relativno malih dužina delova debala, što bi se moglo okarakterisati kao izvestan nedostatak u odnosu na
uobičajeni način rada, zadržaće se sve prednosti koje ovaj metod ima u odnosu na druge. Ovo se najpre odnosi na već rečenu unifikaciju sredstava u prvoj
fazi transporta.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
64
Mihaila Pupina 113
Beograd
Prilikom izrade izvoñačkih planova, pri podeli sečišta na transportna i radna polja, obavezno je utvrñivanje opšteg smera pada stabala. Prilikom realizacije
izvoñačkog plana, svako odstupanje od opšteg smera pada stabala, mora biti verifikovano od odgovornog rukovodioca sečišta. Ovo je samo jedan od
elemenata tehnološke discipline, čije je poštovanje nužan preduslov za uspešnu primenu projektovane tehnologije.
Prilikom izrade delova debala, nužno se moraju obrubiti njihova čela na onoj strani za koju će se u prvoj fazi transporta kačiti užetom traktorskog vitla. Ovo
podrazumeva i razdvajanje čela delova radi njihovog lakšeg mimoilaženja u toku privlačenja od mesta izrade, do mesta na kome će biti formiran traktorski
tovar. Neobrubljeni obli sortimenti oštećuju žilje preostalih stabala, kao i stabala u pridanku, zatim podmladak i zemljište. Pored toga i režim vuče je
nepovoljniji, jer su povećani utroškom vremena na obrubljivanje u toku radne operacije obrada oblog drveta.
U realizaciji prorednih seča u prirodnim šumama, kao i u veštački podignutim zasadima, predlaže se takoñe primena metoda delova debala.
Sva stabla se seku i obaraju strogo po unapred odreñenom opštem smeru obaranja stabala. Mogu biti obarana tanjim ili debljim krajem prema sabirnoj liniji, što zavisi
od dimenzija stabala, sastojinskih uslova i nagiba terena. Prilikom seče stabala na sabirnim linijama, nužno je sve panjeve odseći tako nisko, da ne budu
smetnja prilikom privlačenja.
Pri primeni ovog metoda u proreñivanju, pojavljuje se nova radna operacija. To je radna operacija ručno prikupljanje debala. Tom radnom operacijom, sekač i njegov
pomoćnik prikupe, vučom po zemlji ili nošenjem, sve delove debala na trasu sabirne linije. Pri tome koriste specijalna klešta ili kuke za ovu namenu. Da li će
se delovi debala privlačiti ili iznositi zavisi od dimenzija i mase komada. Sve delove debala treba složiti u snopove na rubove sabirnih linija u simetričnom
rasporedu. Snopove treba slagati tako da se prilikom privlačenja po sistemu sabirnog užeta, svi oni kreću po rezultujućoj putanji koja ide sredinom sabirne
linije.
Prilikom slaganja snopova, delove debala u jednom snopu treba slagati ili tanjim ili debljim krajem napred. U protivnom će se prilikom privlačenja pojedinačni
komadi izvlačiti, što može praviti dodatne probleme. Takoñe delove debala treba slagati na kraću oblicu podmetnutu pod prednji kraj snopa, na udaljenosti
od oko pola metra od njegovog čela. Na taj način će se značajno olakšati vezivanje tovara prilikom privlačenja, a i pokretanje tovara će to biti znatno
olakšano. Ovo zbog toga što će se umesto otpora trenja klizanja tovara o podlogu, u početku vuče pojaviti trenje kotrljanja. U toku slaganja snopova, njihove
zadnje krajeve treba okretati od sabirne linije, pa čak ostaviti jednim delom izvan nje, da bi se izbeglo zapinjanje tovara jednog o drugi u toku privlačenja.
8.3.2.2. Sortimentni metod
Ovaj tehnološki metod, kako je već rečeno, treba primenjivati u svim sastojinskim situacijama u kojima postoji potreba za naglašenijim nivoom zaštite po bilo kom
osnovu. Ovo se pre svega odnosi na tzv. završene seče pri sečama obnavljanja.
Pri primeni ovog metoda, takoñe se u potpunosti mora vršiti usmerena seča. Svi sortimenti iz kategorije tehničkog oblog drveta se moraju obrubiti na onoj strani za
koju će u prvoj fazi transporta biti kačeni. Njihova se čela, takoñe, moraju razdvojiti radi lakšeg mimoilaženja u toku privlačenja.
Naravno, ne treba naglašavati da je pri apliciranju i u toku izvoñenja oba tehnološka metoda seče i izrade, potrebno preduzeti sve mere da se izbegne nastojanje onih
šteta, koje spadaju u kategoriju izbeživih. Ovo će biti moguće samo ako se dosledno izvršavaju svi tehnološki zahvati, uz punu primenu tehnološke i radne
discipline.
Obzirom da će radove na korišćenju šuma izvoditi treća lica kao usluge, nužno je izvršiti adekvatnu organizaciju u okviru ŠG "Golija" da se kroz permanentnu i
kompletnu kontrolu osigura potrebna zaštita preostalih stabala, podmlatka i zemljišta u toku izvoñenja radova.
8.3.3. Predlog važnijih mera za unapreñenje tehnologije iskorišćavanja šuma
Obzirom na okolnost da će se radovi na iskorišćavanju šuma ŠG "Golija" izvoditi kao usluge, prilikom njihovog ugovaranja treba naročito voditi računa o
okolnostima koje će se naznačiti, a sa ciljem obezbeñenja odgovarajuće zaštite šumskih ekosistema u kojima će se ti radovi izvoditi.
Najveći značaj za efikasnu primenu tehnoloških metoda seče i izrade i prve faze transporta otvaranje šuma primarnom i sekundarnom mrežom šumskih komunikacija.
Obzirom da je sredstvo izbora u prvoj fazi transporta u uslovima koji pretežno vladaju na području ŠG "Golija" traktor sa vitlom, mrežu šumskih komunikacija treba
saobraziti i po strukturi i po gustini ovom transportnom sredstvu.
Bez obzira na to ko će vršiti radove na seči i prvoj fazi transporta, puna odgovornost za dosledno poštovanje uslova i obaveza predviñenih planskim dokumentima leži
na odgovarajućim službama Šumskog gazdinstva. One su dužne da obezbede adekvatne mehanizme kontrole i spreče nastajanje šteta bilo kog vida koje je
moguće izbeći. Ovo se odnosi kako na kontrolu u toku izvoñenja radova, tako i u toku izbora izvršioca radova.
Naročito je značajno u postupku izbora izvršioca radova, proveriti njegov bonitet sa aspekta tehničke opremljenosti, a i sa aspekta stručne osposobljenosti.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
65
Mihaila Pupina 113
Beograd
8.3.4. Privlačenje i transport drveta
Kod oba predložena tehnološka metoda seče i izrade, ključna faza rada je prva faza transporta. To je i razlog što seča i obaranje stabala moraju biti u punoj meri u
funkciji privlačenja. Sva stabla treba obarati usmereno, tako da se posle njihovog kresanja i potrebnog prerezivanja, delovi debala što je moguće lakše,
uglavnom ručno i uz odgovarajuća oruña, privuku do tzv. sabirnih linija. Po sabirnim linijama će se užetom vitla, a po sistemu sabirnog užeta, tovari privući
do traktora, a zatim traktorom do privremenog stovarišta.
Za sabirne linije treba koristiti postojeće, adekvatno orjentisane "svetlosne koridore". Sa ovih, budućih sabirnih linija treba, prema potrebi, ukloniti poneko stablo koje
predstavlja smetnju privlačenju. Tamo gde se ne mogu uočiti ovakve, od prirode formirane trase, treba ih obeležiti (trasirati) u potrebnom broju i na
potrebnom rastojanju, i sa njih ukloniti sva stabla. Naravno, ovaj postupak ne treba provoditi šematizovano, već slobodnije. Ukoliko se na planiranoj trasi
sabirne linije nañe neka vrednija grupa stabala ili neko stablo budućnosti, celishodno je trasu sabirne linije pomeriti metar ili dva u jednu ili drugu stranu i na
taj način sačuvati ova stabla. Ovim postupkom se ne uvodi šematizacija u proreñivanje, već se stvaraju uslovi za primenu mehanizovanih sredstava u prvoj
fazi transporta.
Obzirom da se prosecanjem sabirnih linija samo stvaraju pretpostavke za mehanizovano privlačenje, a da su širine sabirnih linija svega oko 2 metra, one će se veoma
brzo zatvoriti. Tako se pri primeni ovakvog tehnološkog metoda može govoriti o potpunom uvažavanju svih biološko ekoloških zahteva uz efikasno i
ekonomski profitabilno proreñivanje.
Sabirne linije se pod odgovarajućim uglom ulivaju u traktorske vlake. Ugao ulivanja sabirnih linija u traktorsku vlaku, uslovljen je sastojinskim uslovima i nagibom
terena. Veoma je značajno da on bude odgovarajući, jer će se na taj način izbeći zapinjanja i uklještenja prilikom izvlačenja tovara sa sabirne linije na vlaku.
Mrežu transportnih vlaka treba razvijati, tako da se omogući potpuna primena mehanizacije u prvoj fazi transporta. Ona, kako je već rečeno, zavisi od mogućnosti
privlačenja traktorskim vitlom na vlaku. Bez obzira na gustinu, vlake moraju imati odgovarajuće tehničke elemente, koji će biti u funkciji zaštite šumskih
ekosistema sa jedne strane i u funkciji efikasnog korišćenja šuma sa druge .
Najznačajniji tehnički element, o kome se mora prilikom trasiranja vlaka voditi računa, je uzdužni nagib. On je značajan sa aspekta vuče, ali je naročito važan sa
aspekta erozije. Na području ŠG "Golija", uzdužni nagib vlaka ne sme prelaziti 10%. Izuzetno, na kraćim deonicama, kojima se vlakom odvaja od
kamionskog puta, ovaj nagib može biti maksimum 15%. Na ovaj način bi se obezbedila zaštita od erozije, a istovremeno obezbedili povoljni uslovi vuče.
Optimalna gustina primarne mreže šumskih komunikacija uslovljena je, pored ostalog i troškovima privlačenja drvnog materijala po vlakama. Iz tih razloga bi u
programima otvaranja svih gazdinskih jedinica trebalo težiti da srednja distanca privlačenja po vlakama ne bude veća od 700 metara. Ovo odgovara gustini
vlaka od oko 15 m/ha.
Što se tiče gustine mreže traktorskih vlaka ona bi u uslovima obostranog privlačenja traktorskim vitlom, uz uslov da maksimalni dohvat užeta traktorskog vitla bude
50 m, trebalo da iznosi optimalnih 100 m/ha, a u uslovima jednostranog privlačenja 200 m/ha.
8.4. Uputstvo za voñenje evidencije gazdovanja šumama
Zakonom o šumama "Korisnik šuma" je dužan da u osnovama, programima i projektima, evidentira izvršene radove na zaštiti, gajenju i seči šuma.
Radovi izvršeni u toku godine evidentiraju se najkasnije do 31. marta naredne godine. Evidentiraju se provereni podaci o izvršenim šumsko-uzgojnim radovima,
sečama po vrsti drveća, izrañenim šumskim saobraćajnicama i ostalim objektima i iskorišćenim drugim šumskim proizvodima.
Radovi na gajenju šuma (pošumljeno neobraslo zemljište, rekonstruisane degradirane i devastirane šume, šikare i šibljaci, pošumljene neobrasle površine nastale
čistom sečom ili dejstvom elementarnih nepogoda, plantaže i sl.), izgrañene šumske saobraćajnice i drugi objekti koji imaju karakter investicionih ulaganja i
infrastrukturnih radova, evidentiraju se na osnovu dokumentacije o izvršenom prijemu tih radova (kolaudacija).
Pored izvršenih radova evidentiraju se i drugi podaci i pojave od značaja za gazdovanje šumama "Šumska hronika" kao što su: promene u posedovnim odnosima, veće
šumske štete od elementarnih nepogoda, štete od biljnih bolesti i štetočina, pojava ranih i kasnih mrazeva, početak vegetacionog perioda, početak listanja,
cvetanja, oprašivanja, plodonošenje, obilnost plodonošenja i dr.
Evidentiranje izvršenih radova u OGŠ na seči i gajenju šuma vrši se na obrascima "Plan gajenja šuma - Evidencija izvršenih radova na gajenju šuma", "Plan seča
obnavljanja (jednodobne šume) - Evidencije izvršenih seča"," Plan seča obnavljanja (raznodobne šume) - Evidencija izvršenih seča" i "Plan prorednih seča Evidencija izvršenih seča". Izvršeni radovi šematski se prikazuju na privrednim kartama sa naznakom površine, količine i godine izvršenja radova.
Evidentiranje izvršenih radova u OOGŠ na seči i gajenju šuma vrši se na obrascima koji su sastavljeni prema stvarnim prilikama i potrebama: Evidencija izvršenih
radova na gajenju šuma, Evidencija izvršenih prorednih seča, Evidencija izvršenih seča obnavljanja - jednodobne šume i Evidencija izvršenih seča
obnavljanja - raznodobne šume.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
66
Mihaila Pupina 113
Beograd
Evidentiranje radova u OGŠ izvršenih u toku godine vrši se po sastojinama, odelenjima i gazdinskim klasama.
Evidentiranje radova u OOGŠ izvršenih u toku godine vrši se po gazdinskim klasama i gazdinskim jedinicama sa rekapitulacijom za svaku kalendarsku godinu, a izvor
podataka su evidencije u OGŠ.
Bruto zapremina doznačenog drveta u OGŠ unosi se nakon izvršene seče iz doznačnih knjiga, a neto zapremina šumskih sortimenata utvrñena na mestu seče, iz
dokumentacije korisnika. Drvna zapremina u doznačnim knjigama obračunava se po istim zapreminskim tablicama po kojima je bila obračunata drvna
zapremina sastojina u OGŠ.
Ostvareni prinos razvrstava se prema vrsti prinosa na glavni prinos (redovni, vanredni i slučajni) i prethodni prinos (redovni i slučajni) i prema sortimetnoj strukturi na
oblo i prostorno.
Glavni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabla po planu seča obnavljanja jednodobnih i raznodobnih šuma, kao i drvnu zapreminu slučajnih prinosa iz ovih
šuma i posečenu drvnu zapreminu slučajnih prinosa u sastojinama dva najstarija dobna razreda kod odabrane ophodnje.
Predhodni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja je predviñena planom prorednih seča i slučajne prinose u sastojinama koje su planirane za
proredne seče.
Redovan prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja je predviñena planom prorednih seča i planom seča obnavljanja (jednodobne i raznodobne šume).
Vanredni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala sa površina koje će se koristiti za druge svrhe osim za proizvodnju drvne zapremine.
Slučajni prinos obuhvata posečenu drvnu zapreminu stabala koja nije predviñena za seču planom seča obnavljanja (jednodobne i raznodobne šume) i planom
prorednih seča, a potreba za njihovom sečom je slučajnog karaktera i rezultat je elementarnih nepogoda ili drugih nepredvidivih okolnosti.
8.5. Vreme seče šuma
Zakon o šumama (Sl.gl.RS br.30/2010) član 59.glasi:“U šumama koje se prirodno obnavljaju seča šuma može da se vrši samo pred puni urod semena i to po pravilu u
periodu mirovanja vegetacije.
Vreme, način i vrsta seče šuma odreñuje se osnovom, odnosno programom.
Seča stabala može da se izvodi na način i pod uslovima kojima se obezbeñuje zaštita ljudi i šume“.
U skladu sa napred iznetim, a uvažavajući prirodne, ekonomske i druge uslove za područje gde se ova gazdinska jedinica nalazi, kao i stanje šuma ove gazdinske
jedinice vreme seča šuma se odreñuje i to:
-
Za sastojine u kojima se vrše oplodne seče (seče obnavljanja) seča stabala vršiće se u doba mirovanja vegetacije.
U sastojinama gde se vrši rekonstrukcija (čista seča) seču stabala izvršiti u toku letnjih meseci (jun - avgust) kako bi se smanjila izdanačka snaga ovih
sastojina.
U ostalim sastojinama seča stabala može da se vrši tokom cele godine, s tim da se redukuje u prva dva meseca vegetacionog perioda (maj, jun).
8.6. Upustvo za primenu tarifa
Pri obračunavanju zapremine, kod pojedinih vrsta drveća, koristiti sledeće tablice (tarife):
-
smrča - smrča, Tara
jela - jela, Tara
bukva (izdanačka) - bukva (izdanačka) - Srbija
bukva (visoka) - bukva (visoke šume) - Srbija
jasika - bela topola - Vojvodina
breza - bukva (izdanačka) - Srbija
grab - grab(izdanačka) - Srbija
jova - bela topola - Vojvodina
crni bor - crni bor, Srbija
beli bor - beli bor, Srbija
duglazija, borovac, ariš - crni bor, Srbija
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
67
Mihaila Pupina 113
Beograd
-
ostali plemeniti liščari, javor - bukva (visoke šume) - Srbija
Pri obračunavanju zapremine kod veštački podignutih sastojina i obračunavanju zapremine kod izdanačkih sastojina, pored tarifa mogu se koristiti i izvodi iz tarifa.
9.0.EKONOMSKO - FINANSIJSKA ANALIZA
Ekonomsko - finansijskom analizom na osnovu godišnjeg proseka planiranih radova prikazuju se prihodi i rashodi u cilju procene finansijskih efekata realizacije
plana.
9.1. Obračun vrednosti šuma
Vrednost šuma gazdinske jedinice "Mrčajevac", vrednost zapremine i vrednost mladih sastojina za koje se utvrñuje drvna zapremina. U iskazanim vrednostima nije
vrednovana opštekorisna funkcija šuma, kao i vrednost korišćenja ostalih šumskih resursa.
Vrednost drvne mase na panju utvrñena je metodom sadašnje sečive vrednosti.
Kod ove metode utvrñuje se vrednost drvne zapremine na panju uz pretpostavku da se ista koristi pod istim uslovima kao etat.
Radi utvrñivanja procene vrednosti drvne zapremine po ovoj metodi urañeno je sledeće:
•
•
•
izračunata neto drvna zapremina;
utvrñena je sortimentna struktura;
utvrñene su tržišne cene 1 m3 neto drvne zapremine po vrstama drveća i sortimentima ostvarene u 2012 godini.
9.1.1. Kvalifikaciona struktura ukupne drvne zapremine
SORTIMENTI
Vrsta
drveća
Bruto
Otpad
Neto
m3
m3
m3
F
L
K
I klasa
II klasa
III klasa
Ostala
tehnika
Ukupno
tehnika
Ogrevno
drvo
Celuloza
Ukupno
prostorno
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
234.0
468.0
7020.2
11700.3
13338.3
14040.3
Bk
100109.39
15016.4
85093.0
Brz
410.12
61.5
348.6
Gr
156.14
23.4
132.7
Kit
136.72
20.5
116.2
116.2
116.2
Jas
83.20
12.5
70.7
70.7
70.7
Jav
80.36
12.1
68.3
68.3
68.3
27.7
27.7
Cer
54.23
8.1
46.1
OML
32.54
4.9
27.7
Otl
18.08
2.7
15.4
Tres
46.1
15.4
1.9
10.8
85929.5
234.0
468.0
Jel
26812.46
4021.9
22790.6
820.5
1025.6
Cbor
11381.01
1707.2
9673.9
202.09
30.3
171.8
15.4
10.8
6.2
7.7
7020.2
11700.3
13338.3
14040.3
5127.9
7384.2
4102.3
38.6
55.7
30.9
46801.1
38496.9
348.6
132.7
46.1
15164.0
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
38291.8
132.7
12.76
Smr
38291.8
348.6
101093.54
Ukupno lišćari
46801.1
10.8
631.5
39128.4
2051.2
20511.5
2279.1
2279.1
3869.5
3869.5
5804.3
5804.3
15.5
154.6
17.2
17.2
68
Mihaila Pupina 113
Beograd
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno GJ
11.71
1.8
10.0
38407.27
5761.1
32646.2
826.6
1033.3
139500.80
20925.1
118575.7
1060.7
1501.3
7020.2
4.0
4.0
6.0
6.0
5166.5
7439.8
4133.2
5940.1
24539.7
8106.5
8106.5
16866.8
20778.1
18173.6
5940.1
71340.8
8738.0
47234.9
38496.9
9.1.2. Vrsta drveta na panju
SORTIMENTI
Vrsta
Drveća
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Jav
Cer
OML
Otl
Tres
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno GJ
F
L
K
I klasa
II klasa
III klasa
Ostala
tehnika
Ukupno
tehnika
Ogrevno
drvo
Celuloza
Ukupno
prostorno
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
234.0
468.0
7020.2
11700.3
13338.3
14040.3
46801.1
38291.8
348.6
132.7
116.2
70.7
68.3
46.1
27.7
234.0
820.5
468.0
1025.6
6.2
7.7
826.6
1060.7
1033.3
1501.3
7020.2
7020.2
11700.3
5127.9
13338.3
7384.2
14040.3
4102.3
38.6
55.7
30.9
5166.5
16866.8
7439.8
20778.1
4133.2
18173.6
2051.2
3869.5
15.5
4.0
5940.1
5940.1
46801.1
20511.5
3869.5
154.6
4.0
24539.7
71340.8
15.4
10.8
38496.9
38496.9
631.5
2279.1
5804.3
17.2
6.0
8106.5
8738.0
38291.8
348.6
132.7
116.2
70.7
68.3
46.1
27.7
15.4
10.8
39128.4
2279.1
5804.3
17.2
6.0
8106.5
47234.9
JEDINIČNA VREDNOST SORTIMENATA
Vrsta
drveća
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Jav
Cer
OML
Otl
Tres
F
L
K
I klasa
II klasa
III klasa
Ostala
tehnika
Ogrevno
drvo
Celuloza
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
11770.0
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
8025.0
6624.0
5398.0
4413.0
3655.0
3164.0
2408.0
3164.0
3598.0
3598.0
3598.0
3164.0
2408.0
3164.0
3164.0
69
Mihaila Pupina 113
Beograd
JEDINIČNA VREDNOST SORTIMENATA
Vrsta
drveća
F
L
K
I klasa
II klasa
III klasa
Ostala
tehnika
Ogrevno
drvo
Celuloza
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno GJ
11953.0
9779.0
7965.0
6676.0
5523.0
11953.0
9779.0
7965.0
6676.0
5523.0
3495.0
2760.0
3495.0
2760.0
2408.0
2408.0
2408.0
2408.0
UKUPNA SORTIMENTNA VREDNOST
Vrsta
drveća
F
din
Bk
2754247.2
L
K
din
I klasa
din
3755791.6
II klasa
din
46501614.7
III klasa
Ostala
tehnika
din
din
din
63158141.1
58862030.3
51317452.2
Ukupno
Tehnika
din
226349277.0
Ogrevno
drvo
Celuloza
din
din
121155392.6
Brz
839436.1
Gr
419912.3
Ukupno
prostorno
din
Ukupno
din
121155392.6
347504669.6
839436.1
839436.1
419912.3
419912.3
Kit
418128.5
418128.5
418128.5
Jas
254445.7
254445.7
254445.7
Jav
245778.3
245778.3
245778.3
145841.0
145841.0
Cer
145841.0
OML
66605.1
66605.1
Otl
48616.9
66605.1
48616.9
48616.9
Tres
34313.9
34313.9
34313.9
Ukupno lišćari
2754247.2
3755791.6
Jel
9806974.9
10029114.8
46501614.7
63158141.1
58862030.3
51317452.2
40843593.2
49296601.7
22657041.1
Cbor
Smr
Ukupno GJ
226349277.0
123628470.4
349977747.4
139802106.9
121804076.6
5487975.0
5487975.0
145290082.0
10679935.9
10679935.9
13976785.7
13976785.7
24656721.6
1053711.7
41363.8
41363.8
1095075.5
73916.8
75591.1
307845.0
371556.7
170769.9
54032.3
10985.3
10985.3
14376.4
14376.4
25361.6
9880891.7
10104705.9
41151438.1
49668158.4
22827810.9
17913734.8
151546739.8
19520500.8
19520500.8
171067240.7
12635138.9
13860497.6
104309579.2
108530188.6
74145263.1
17913734.8
377896016.9
21344894.6
143148971.2
521044988.1
Bbor
Ukupno četinari
1824393.7
7168781.3
Ukupna proizvodna vrednost Ukupni troškovi proizvodnje Ukupna vrednost šuma
46501614.7
121804076.6
521044988.1din
165911119.4din
355133868.7din
9.1.3. Vrednost mladih sastojina (bez zapremine)
Poreklo sastojina
Mlade veštački podignute sastojine četinara i lišćara
Ukupno
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
Starost
godina
11 - 20
Površina
ha
3.80
3.80
Troškovi podizanja
din/ha
127150.8
Ukupno dinara
483173.0
483173.0
Faktor
1,0 P n
1.6386
Ukupna vrednost
šuma
dinara
791727.3
791727.3
70
Mihaila Pupina 113
Beograd
9.1.4. Ukupna vrednost šuma
Ukupna vrednost šuma
Ukupna vrednost mladih sastojina
Ukupno:
355133868.7din
791727.3din
355925596.0din
9.2. Vrsta i obim planiranih radova
Vrsta i obim planiranih radova detaljno su obazloženi u poglavlju 7.3. Planovi gazdovanja.
U ovom delu osnove planirani radovi će poslužiti samo kako bi se kao posledica realizacije tih planova mogli računati prihodi odnosno rashodi gazdovanja u
gazdinskoj jedinici, odnosno utvrditi bilansi sredstava za nesmetano gazdovanje.
9.2.1. Kvalifikaciona sruktura sečive zapremine – prosečno godišnje
SORTIMENTI
Vrsta
Drveća
Bruto
Otpad
Neto
m3
m3
m3
Bk
1527.8
229.2
1298.6
Brz
2.9
0.4
2.5
F
L
K
I klasa
II klasa
III klasa
Ostala
tehnika
Ukupno
tehnika
Ogrevno
Drvo
Celuloza
Ukupno
prostorno
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
m3
3.6
7.1
107.1
178.6
203.6
214.3
714.2
584.4
584.4
2.5
2.5
Gr
1.4
0.2
1.2
Kit
0.8
0.1
0.7
1.2
0.7
0.7
Jas
2.0
0.3
1.7
1.7
1.7
4.9
590.4
1534.9
230.2
1304.7
3.6
7.1
Jel
272.0
40.8
231.2
8.3
10.4
Cbor
156.0
23.4
132.6
2.2
0.3
1.9
Ukupno lišćari
Smr
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno GJ
107.1
178.6
203.6
214.3
52.0
74.9
41.6
714.2
585.6
1.2
20.8
208.1
23.1
23.1
53.0
53.0
79.5
79.5
1.7
0.2
0.2
0.1
0.1
0.4
0.6
0.3
0.2
0.1
0.1
0.1
0.1
52.5
75.5
42.0
74.1
262.9
102.9
102.9
231.0
279.1
256.2
74.1
977.1
107.8
693.4
0.2
0.0
0.1
430.4
64.6
365.8
8.4
10.5
1965.3
294.8
1670.5
12.0
17.6
107.1
585.6
9.2.2. Vrsta i obim planiranih uzgojnoh radova – prosečno godišnje
A: Proširena reprodukcija
1. Popuinjavanje veštački podignutih kultura
2. Pošumljavanje čistina
3. Čišćenje u mladim kulturama
4. Okopavanje i prašenje u kulturama
Ukupno:
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
0,009 ha
0,046 ha
2,654 ha
0,046 ha
2,755 ha
71
Mihaila Pupina 113
Beograd
9.2.3. Plan zaštite šuma
Preventivna zaštita šuma izvršiće se na celoj površini gazdinske jedinice.
9.2.4. Plan izgradnje i održavanja šumskih saobraćajnica - prosečno godišnje
Planirana je održavanje svih šumskih puteva na celoj površini.
9.2.5. Plan ureñivanja šuma - prosečno godišnje
Visoke šume
Veštački podignute sastojine
Izdanačke sastojine
Šikare
Neobraslo zemljište
Ukupno GJ
35,684 ha
9,470 ha
6,616 ha
0,129 ha
3,429 ha
55,328 ha
9.3. Utvrñivanje troškova proizvodnje – prosečno godišnje -
9.3.1. Troškovi proizvodnje drvnih sortimenata
Količina
Troškovi
Ukupno
m3
din/m3
din
Sortimenti
1. Tehničko drvo
2. Prostorno drvo
Prosta reprodukcija
Svega
977,1
693,4
1.670,5
1.670,5
1.399,2
1.399,2
1.367.158,3
970.205,3
2.337.363,2
2.337.363,2
9.3.2. Troškovi radova na gajenju šuma
Površina
Jedinična cena
ha
din/ha
Vrsta rada
1. Popuinjavanje veštački podignutih kultura
2. Pošumljavanje čistina
3. Čišćenje u mladim kulturama
4. Okopavanje i prašenje u kulturama
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
0.009
0.046
2.654
0.046
120500
120500
14000
14650
Ukupno
dn
1084.5
5543.0
37156.0
673.9
72
Mihaila Pupina 113
Beograd
Površina
Jedinična cena
ha
din/ha
Vrsta rada
Proširena reprodukcija
Svega
Ukupno
dn
2.755
2.755
44457.4
44457.4
Ukupni troškovi na gajenju šuma za 2.755 ha iznose 44457.4dinara.
9.3.3. Troškovi zaštite šuma
Troškovi zaštite šuma za GJ”Mrčajevac” – paušalno na godišnjem nivou iznose 200.000,00 dinara.
9.3.4. Sredstva za reprodukciju šuma
Prosta reprodukcija
Ukupno:
7143255.2
X
15 %
=
=
1071488.3din
1071488.3din
X
3%
=
=
214297.6din
214297.6din
9.3.5. Naknada za posečeno drvo
Prosta reprodukcija
Ukupno:
7143255.2
9.3.6. Troškovi ureñivanja šuma
Troškovi ureñivanja za gazdinsku jedinicu „Mrčajevac“ iznose 76.942,58dinara godišnje.
Prosta reprodukcija
Priprema radnih karata
Kompletna obrada podataka
Izrada planova i tekstualnog dela osnove
Izrada komleta karata
Visoke
Veštački podignute sastojine
Izdanačke sastojine
Neobraslo
Ukupno
55,328 ha
55,328 ha
55,328 ha
55,328 ha
35,684ha
9,470 ha
6.616 ha
3,429 ha
x
x
x
x
x
x
x
x
10.4 din
56.16 din
273.52 din
41.6 din
1174.78 din
863.09 din
863.09 din
113.67 din
=
=
=
=
=
=
=
=
575.41din
3107.22din
15133.31din
2301.64 din
41920.80din
8173.50din
5710.20din
20.50din
76942.58din
9.3.7. Ukupni troškovi proizvodnje
Troškovi
Troškovi proizvodnje drvnih sortimenata
Troškovi na zaštiti šuma
Troškovi na ureñivanju šuma
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
din
2.337.363,60
200.000,00
76942.58
73
Mihaila Pupina 113
Beograd
Sredstva za reprodukciju šuma
Naknada za posečeno drvo
Prost.reprodukcija
Troškovi na gajenju šuma
Proširena reprodukcija
G.J
1.071.488,30
214.297,60
3.900.092,08
44457,40
44457,40
3.944.549,48
9.4. Formiranje ukupnog prihoda - prosečno godišnje 9.4.1. Prihod od prodaje drveta
JEDINIČNA VREDNOST SORTIMENATA
Vrsta
Drveća
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno GJ
F
L
K
I klasa
II klasa
III klasa
Ostala
Tehnika
Ogrevno
drvo
Celuloza
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
din/m3
11770.0
8025.0
6624.0
5398.0
4413.0
3655.0
3164.0
2408.0
3164.0
2408.0
2408.0
11953.0
9779.0
7965.0
6676.0
5523.0
11953.0
9779.0
7965.0
6676.0
5523.0
3495.0
2760.0
3495.0
2760.0
2408.0
2408.0
2408.0
2408.0
UKUPNA SORTIMENTNA VREDNOST
Vrste
Drveća
Bk
Brz
Gr
Kit
Jas
Ukupno lišćari
Jel
Cbor
Smr
F
L
K
I klasa
II klasa
III klasa
Ostala
tehnika
Ukupno
tehnika
Ogrevno
Drvo
Celuloza
Ukupno
prostorno
Ukupno
din
din
din
din
din
din
din
din
Din
din
din
din
42033.1
57317.9
709670.7
963869.3
898305.5
783166.2
3454362.7
1848977.3
5997.1
3818.9
42033.1
57317.9
99490.9
101744.5
819.3
709670.7
837.9
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
963869.3
898305.5
783166.2
414354.5
500109.5
229853.6
3412.2
4118.4
1892.8
3454362.7
1852796.2
1848977.3
5303340.0
5997.1
5997.1
3818.9
3818.9
1657.9
1657.9
1657.9
4052.7
4052.7
4052.7
11707.7
1864503.9
5318866.7
72726.6
1418279.6
55675.0
55675.0
1473954.6
146371.6
146371.6
191555.9
191555.9
337927.6
598.9
11679.5
458.5
458.5
12138.0
74
Mihaila Pupina 113
Beograd
Bbor
Ukupno četinari
Ukupno GJ
100310.2
102582.3
142343.3
159900.2
Prodaja drveta
Sredstva za reprodukciju šuma
Ukupan prihod (GJ)
709670.7
159.5
159.5
208.8
208.8
368.3
417766.7
504227.9
231746.5
219856.7
1576490.3
247898.2
247898.2
1824388.5
1381636.1
1402533.4
1014912.6
219856.7
5030853.1
259605.9
2112402.1
7143255.2
1852796.2
7.143.255,20din
1.071.488,30din
8.214.743,50din
9.5 Raspodela ukupnog prihoda
Prosta reprodukcija
Proširena reprodukcija
Svega
din
din
din
Prihodi - Troškovi
Ukupan prihod
Ukupni troškovi
Dobit
8.124.743,50
3.900.092,08
4.224.651,42
44.457,40
44.457,40
8.124.743,50
3.944.549,48
4.180.194,02
Finansijski efekti izvršenja planiranih radova izraženi su sa dobitkom u ukupnom iznosu od 4.180.194,02din godišnje.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
75
Mihaila Pupina 113
Beograd
10.0. NAČIN IZRADE POGŠ
10.1. Prikupljanje terenskih podataka
Pripremni radovi
Na staroj osnovnoj karti na osnovu posedovnih listova izvršene su izmene i dopune državnog poseda i dobjena je radna karta za novo ureñivanje šuma. Zadržana je
stara prostorna podela na odeljenja jer je u skladu sa važećim Pravilnikom o načinu i sadržaju opštih i posebnih osnova gazdovanja šumama.
Radovi na terenu
Obeležavanje spoljnih i unutrašnjih granica – Izmene koje su nastale u zadnjih 10 godina, po dobijanju sudskih izvršnih rešenja blagovremeno su izvršena i na terenu.
Spoljna granica prema privatnom posedu i privatne enklave, na terenu su materijalizovane betonskim stubovima sa oznakom “DŠ” ili jednom horizontalnom
crtom na živim graničnim stablima. Spoljna granica prema drugim gazdinskim jedinicama obeležena je sa tri horizontalne crte. Unutrašnje granice (granice
odeljenja) u toku poslednjeg ureñivanja obnavljane su sa dve horizontalne crte.
Izdvajanje sastojina (odseka) - Izdvajanje sastojina izvršeno je na klasičan način na osnovu razlika u:
-
nameni
tipu gajenja
bonitetu staništa
načinu seče
vrsti drveća
razmeru smese
starosti i
obrastu.
Izdvajanje sastojina na osnovu razlika u navedenim elementima izvršeno je u svakom odelenju, a odseci su snimljeni busolnim vlakom ili ortogonalnom metodom i
prenešeni na radnu kartu, takoñe snimljene su sve čistine i putevi. Pri svemu ovom rukovodili smo se odredbama "Pravilnika ..." o minimalnoj veličini za
izdvajanje.
Opis staništa - radi se za svaku izdvojenu inventurnu jedinicu (odsek, čistinu ...) tj. unose se podaci o:
-
vrsti zemljišta
nadmorskoj visini (u metrima "od-do")
nagibu terena (intenzitet, vrsta)
ekspoziciji
položaju odseka na elementu reljefa - obliku terena
reljefu terena
matičnom supstratu (vrsti stena, strukturi)
zemljištu (tipu zemljišta, dubini, vlažnosti, teksturi, skeletnosti, stepenu ugroženosti od erozije, stepenu erodibilnosti)
mrtvom pokrivaču
procesu humifikacije
prizemnoj vegetaciji (pokrovnost, vrsta)
korovu i zakorovljenosti
žbunja
ekološkoj pripadnosti (kompleks, cenoekološka grupa, grupa ekoloških jedinica).
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
76
Mihaila Pupina 113
Beograd
Opis sastojine - radi se za svaki izdvojen odsek (sastojinu) i unose se podaci o:
-
vrsti drveća
starosti vrsta drveća (kod jednodobnih sastojina)
sastojinskoj pripadnosti
poreklu sastojine
strukturnom obliku
očuvanosti sastojine
mešovitosti
vrsti smeše
sklopu
razvojnoj fazi (kod jednodobnih šuma)
razmeru smeše kod mladih sastojina
kvalitetu stabala
kvalitetu sečive zapremine
ugroženošću od štetnih uticaja (uzroku i stepenu)
negovanosti sastojine
podmlatku (vrsti drveća, starosti, brojnosti, kvalitetu, sastojinskim uslovima, oštećenjima, uzroku oštećenja).
Pored ovih podataka za svaku inventurnu jedinicu utvrñuje se i:
-
namena površina (globalna i osnovna)
pripadnost gazdinskoj grupi
sistem gazdovanja
potrebna vrsta seče
uzgojne potrebe
uzgojni radovi (količina sadnog materijala, ponavljanje uzgojnih radova u toku ureñajnog perioda, nužnost izvoñenja uzgojnih radova)
način premera (veličina uzorka).
Premer sastojina - Za odreñivanje veličine primernih površina tj. intenziteta premera koristili smo stepene homogenosti (raznolikosti) svakog odseka. Osnov za
ocenjivanje stepena homogenosti su debljinska i visinska struktura, sklop, raspored stabala po površini odseka, mešovitost vrsta i odnos pojedinih vrsta
drveća u odseku. Za sve šume Srbije izdvojeno je sedam osnovnih stepena homogenosti. Prvom stepenu homogenosti pripadaju mlade jednodobne sastojine,
dobro sklopljene sastojine (0,9-1,0) pravilne debljinske i visinske strukture (varijabilnost dimenzija stabala oko srednjeg sastojinskog stabla je vrlo mala).
Šestom stepenu homogenosti pripadaju sastojine za koje je karakteristično da se na malom prostoru (površini) nalaze stabla svih dimenzija tj. varijabilnost
dimenzija stabala oko srednjeg sastojinskog stabla je vrlo velika. Praktično ovaj stepen homogenosti predstavljaju mešovite sastojine tipične prebirne
strukture. Ostali stepeni homogenosti (2, 3, 4, 5) predstavljaju prelaze izmeñu prvog i šestog stepena homogenosti. U sedmi stepen homogenosti pripadaju
previše razreñene sastojine (sklopa 0,2 do 0,4) sa ili bez mlade sastojine u drugom spratu.
Metod delimičnog premera primenjuje se u sastojinama stepena homogenosti 1, 2, 3, 4 i 5, a potreban (minimalan) broj primernih površina (krugova) za svaki stepen
homogenosti iznosi:
-
za stepen homogenosti 1 - 9 krugova
za stepen homogenosti 2 - 15 krugova
za stepen homogenosti 3 - 25 krugova
za stepen homogenosti 4 - 38 krugova
za stepen homogenosti 5 - 54 kruga
Metod potpunog (totalnog) premera primenjuje se u stepenu homogenosti 6 i sastojinama stepena homogenosti 7 bez mlade sastojine ili sa mladim sastojinama u
drugom spratu koja ne prelazi taksacionu granicu.
Kombinovani premer primenjuje se u sastojinama stepena homogenosti 7, tako da se totalnim premerom obuhvati gornji sprat sastojine (stara sastojina), a delimičnim
premerom donji sprat sastojine (mlada sastojina) po odgovarajućem stepenu homogenosti.
Za odreñivanje boniteta staništa (visinskog stepena) i izračunavanje zapreminskog prirasta po metodu debljinskog prirasta uzet je dovoljan broj predstavnika.
Potreban broj predstavnika po stepenu homogenosti iznosi:
-
za 1. stepen homogenosti u svakom debljinskom stepenu 4 stabla
za 2. stepen homogenosti u svakom debljinskom stepenu 6 stabala
za 3. stepen homogenosti u svakom debljinskom stepenu 8 stabala
za 4. stepen homogenosti u svakom debljinskom stepenu 9 stabala
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
77
Mihaila Pupina 113
Beograd
-
za 5. stepen homogenosti u svakom debljinskom stepenu 11 stabala
za 6. stepen homogenosti u svakom debljinskom stepenu 12 stabala
za 7. stepen homogenosti u svakom debljinskom stepenu gornjeg sprata po 8 stabala, a u svakom debljinskom stepenu donjeg sprata po 4 stabla.
Primenjivane su različite površine krugova od 1, 2, 5 i 10 ari u zavisnosti od broja stabala po hektaru u odseku i to:
-
do 300 stabala po 1 hektaru 10 ari
od 300-700 stabala po 1 hektaru 5 ari
od 700-1500 stabala po 1 hektaru 2 ara
preko 1500 stabala po 1 hektaru 1 ar.
Taksaciona granica (prag inventarisanja) kod izdanačkih šuma iznosio je 5 cm, a kod visokih šuma 10 cm.
Obeležavanje ( obnavljanje) spoljnih i unutrašnjih granica gazdinske jedinice uradili su reonski lugari:
-
Čurćić Mirko
Bradić Borko
Petrović Vidomir
Labudović Gvozden
Izdvajanje (kartiranje) sastojina uradili su:
-
dip.ing.Zoran Petrović – Biro za planiranje i projektovanje – Beograd
Premer sastojina izvršili su:
-
šum.teh. Milija ðogatović – ŠG – Ivanjica
šum.teh. Dejan Gojković - ŠG – Ivanjica
10.2. Obrada podataka
Izvršena je kompjuterska obrada podataka po jedinstvenom programu za sve državne, kojima gazduje JP”Srbijašume” Beograd, u Birou za planiranje i projektovanje
u šumarstvu. Kompjuterska obrada podataka izvršena je u Odseku za informatiku Biroa.
-
Unos terenskih podataka - Mira Medarević
Obrada podataka i planova – dipl.inž. Aleksandra Katić
Izrada planova i tekstualnog dela osnove – dip.ing. Zoran Petrović
Priprema za štampu - dipl.inž. Aleksandra Katić
Tekstualni deo - dipl.inž. Svetlana Mihailović
10.3. Izrada karata
Na osnovu radne karte na koju su nanete sve izdvojene sastojine (odseci), čistine, putevi i drugo i na osnovu utvrñenog stanja šuma urañene su sledeće karte:
-
Karta za opštu orijentaciju
Osnovna karta (sa i bez vertikalne predstave)
Karta namenskih celina
Karta gazdinskih klasa
Sastojinska karta
Privredna karta
Karta taksacije
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
R = 1:50.000
R = 1:10.000
R = 1:10.000
R = 1:10.000
R = 1:10.000
R = 1:10.000
R = 1:10.000
78
Mihaila Pupina 113
Beograd
10.4. Izrada tekstualnog dela POGŠ
U tekstualnom delu ove POGŠ obrañen je odreñen broj poglavlja u skladu sa Pravilnikom o sadržaju i načinu izrade opštih i posebnih osnova gazdovanja šumama i
to:
Uvod
Prostorne i posedovne prilike
Ekološke osnove gazdovanja
Privredne karakteristike
Funkcije šuma (namena površina)
Stanje šuma i šumskih staništa
Dosadašnje gazdovanje
Planiranje unapreñivanja stanja i optimalnog korišćenja šuma (ciljevi, mere i planovi gazdovanja šumama)
Smernice za sprovoñenje planova gazdovanja
Ekonomsko-finansijska analiza
Način izrade POGŠ
Završne odredbe
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
79
Mihaila Pupina 113
Beograd
11.0. ZAVRŠNE ODREDBE
Osnova je urañena u skladu sa odredbama:
Zakona o šumama (Sl. gl. RS br. 30/10)
Zakona o zaštiti životne sredine (Sl. gl. RS br. 66/91, 83/92, 53/93, 67/93, 48/94, 44/95, 53/95 i 135/04)
Zakona o planiranju i izgradnji (Sl. gl. RS br. 44/95, 23/96, 16/97, 46/98 i 47/03)
Zakona o reproduktivnom materijalu šumskog drveća (Sl. gl. br. 135/04, 8/05)
Zakona o izmenama i dopunama Zakona o reproduktivnom materijalu šumskog drveća (Sl. gl. br. 41/09)
Zakona o zaštiti od požara (Sl. gl. RS br. 37/88, 53/93, 67/93, 48/94 i 111/09)
Zakona o divljači i lovstvu (Sl. gl. RS br.18 od 23.03.2010)
Zakona o vodama (Sl. gl. RS br. 46/91, 53/93, 48/94, 54/96 i 30/10)
Zakona o iskorišćavanju i zaštiti izvorišta vodosnabdevanja (Sl. gl. RS br. 27/77, 24/85, 29/88, 49/89 i 46/91)
Zakona o ribarstvu (Sl. gl. RS br. 35/94, 38/94)
Zakona o prostornom planu Republike Srbije od 2010. do 2020. godine (Sl. gl. RS br. 88/10)
Zakon o zaštiti prirode (Sl. gl. RS br. 36/09)
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode (Sl. gl. br. 88/10)
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode (Sl. gl. br. 133/10)
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti životne sredine (Sl. gl. RS br. 36/09)
Zakon o državnom premeru i katastru (Sl. gl. RS br. 72/09)
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o državnom premeru i katastru (Sl. gl. RS br. 18/10)
Zakon o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu (Sl. gl. RS br. 135/04)
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu (Sl. gl. RS br. 88/10)
Zakon o proceni uticaja na životnu sredinu (Sl. gl. RS br. 135/04)
Zakon o odbrani (Sl. gl. RS br. 116/07)
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o odbrani (Sl. gl. RS br. 88/09)
Zakon o standardizaciji (Sl. gl. RS br. 36/09)
Vodoprivredna osnova Republike Srbije(Sl. gl. RS br. 11/2002)
Pravilnika o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvoñačkog plana i privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama
(Sl. gl. RS br. 122/03)
Pravilnik o šumskom redu (Sl. gl. RS br. 20/08)
Pravilnik o izmenama i dopunama Pravilnika o šumskom redu (Sl. gl. RS br. 17/09) i 8/10)
Pravilnik o kriterijumima za izdvajanje tipova staništa, o tipovima staništa, osetljivim,ugroženim, retkim i zaštićenim prioritetnim tipovima staništa i o
merama zaštite za njihovo očuvanje (Sl. gl. RS br. 35/10)
Pravilnik o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva (Sl. gl. RS br. 46/10)
Uredba o zaštiti prirodnih retkosti (Sl. gl. RS br. 50/93, 93/93)
Ispravka Uredbe o zaštiti prirodnih retkosti (Sl. gl. RS br. 93/93 od 16.11.1993. god.)
Uredba o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune (Sl. gl. RS br. 31/2005, 45/2005)
Uredba o izmenama Uredbe o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune (Sl. gl. RS br. 22/2007)
Pravilnik o kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara (Sl. gl. RS br. 30/92)
Pravilnik o načinu obeležavanja zaštićenih prirodnih dobara (Sl. gl. RS br. 30/92, 24/94).
Uredba o zaštiti Parka prirode "Golija" (Sl.gl. RS br.45 od 20.06.2001 godine)
Važnost POGŠ za gazdinsku jedinicu "Mrčajevac” biće u vremenu od 01.01.2013 do 31.12.2022 godine, a njeno sprovoñenje počinje od dana davanja saglasnosti od
strane Ministarstva za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu.
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
80
Mihaila Pupina 113
Beograd
Projektant:
M.P.
Direktor:
Ljubomir Joka, dipl. ing.
Petrović Zoran, dipl. ing
Sadržaj:
0. UVOD...................................................................................................................................................................................................................................................... 3
I UVODNE INFORMACIJE I NAPOMENE ....................................................................................................................................................................................................... 3
1.0. PROSTORNE I POSEDOVNE PRILIKE........................................................................................................................................................................................ 4
1.1. TOPOGRAFSKE PRILIKE ....................................................................................................................................................................................................................... 4
1.1.1. Geografski položaj ..................................................................................................................................................................................................................... 4
1.1.2. Granice ...................................................................................................................................................................................................................................... 4
1.1.3. Površine ..................................................................................................................................................................................................................................... 4
1.2. IMOVINSKO PRAVNO STANJE .............................................................................................................................................................................................................. 5
1.2.1. Državni posed ............................................................................................................................................................................................................................ 5
1.2.2.Privatni posed ............................................................................................................................................................................................................................. 5
1.2.3. Spisak katastarskih parcela ....................................................................................................................................................................................................... 6
2.0. EKOLOŠKE OSNOVE GAZDOVANJA ......................................................................................................................................................................................... 8
2.1. RELJEF I GEOMORFOLOŠKE KARAKTERISTIKE ..................................................................................................................................................................................... 8
2.2. GEOLOŠKA PODLOGA I TIPOVI ZEMLJIŠTA ........................................................................................................................................................................................... 8
2.3. HIDROGRAFSKE KARAKTERISTIKE ...................................................................................................................................................................................................... 8
2.4. KLIMA ................................................................................................................................................................................................................................................ 9
2.5. OPŠTE KARAKTERISTIKE ŠUMSKIH EKOSISTEMA ................................................................................................................................................................................. 9
2.6.OPŠTI FAKTORI ZNAČAJNI ZA STANJE ŠUMSKIH EKOSISTEMA ............................................................................................................................................................. 10
3.0. PRIVREDNE KARAKTERISTIKE .............................................................................................................................................................................................. 12
3.1. OPŠTE PRIVREDNE KARAKTERISTIKE ................................................................................................................................................................................................ 12
3.2. EKONOMSKE I KULTURNE PRILIKE .................................................................................................................................................................................................... 12
3.2.1. Privredna razvijenost............................................................................................................................................................................................................... 12
3.3. ORGANIZACIJA I MATERIJALNA OPREMLJENOST ŠUMSKOG GAZDINSTVA .......................................................................................................................................... 12
3.4. OTVORENOST ŠUMSKOG KOMPLEKSA SAOBRAĆAJNICAMA............................................................................................................................................................... 13
3.5. DOSADAŠNJI ZAHTEVI PREMA ŠUMAMA I DOSADAŠNJI NAČIN KORIŠĆENJA ŠUMSKIH RESURSA ......................................................................................................... 14
3.6. MOGUĆNOST PLASMANA ŠUMSKIH PROIZVODA ................................................................................................................................................................................ 14
4.0. FUNKCIJE ŠUMA ........................................................................................................................................................................................................................... 15
4.1. OSNOVNE POSTAVKE I KRITERIJUMI PRI PROSTORNO - FUKCIONALNOM REONIRANJU ŠUMA I ŠUMSKIH STANIŠTA ............................................................................ 15
4.2. FUNKCIJE ŠUMA I NAMENA POVRŠINA .............................................................................................................................................................................................. 15
4.3. GAZDINSKA KLASA........................................................................................................................................................................................................................... 15
5.0. STANJE ŠUMA I ŠUMSKIH STANIŠTA ..................................................................................................................................................................................... 17
5.1. STANJE ŠUMA PO NAMENI................................................................................................................................................................................................................. 17
5.1.1. Stanje šuma po nameni po opštinama...................................................................................................................................................................................... 17
5.2. STANJE ŠUMA PO GAZDINSKIM KLASAMA ......................................................................................................................................................................................... 17
5.2.1. Stanje sastojina po gazdinskim klasama po opštinama ........................................................................................................................................................... 19
5.3. STANJE ŠUMA PO POREKLU I OČUVANOSTI........................................................................................................................................................................................ 20
5.3.2. Stanje sastojina po poreklu i očuvanosti po opštinama ........................................................................................................................................................... 22
5.4. STANJE SASTOJINA PO SMESI ............................................................................................................................................................................................................ 24
5.4.1. Stanje sastojina po smesi po opštinama................................................................................................................................................................................... 25
5.5. STANJE SASTOJINA PO VRSTAMA DRVEĆA ........................................................................................................................................................................................ 26
5.5.1. Stanje sastojina po vrstama drveća po opštinama ................................................................................................................................................................... 28
5.6. STANJE SASTOJINA PO DEBLJINSKOJ STRUKTURI ............................................................................................................................................................................... 29
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
81
Mihaila Pupina 113
Beograd
5.6.1. Stanje sastojina po debljinskoj strukturi po opštinama ........................................................................................................................................................... 30
5.7. STANJE SASTOJINA PO STAROSTI ...................................................................................................................................................................................................... 31
5.7.1. Stanje sastojina po starosti po opštinama ............................................................................................................................................................................... 32
5.8. STANJE VEŠTAČKI PODIGNUTIH SASTOJINA....................................................................................................................................................................................... 33
5.8.1. Stanje veštački podignutih sastojina po opštinama ................................................................................................................................................................. 34
5.9. ZDRAVSTVENO STANJE SASTOJINA I UGROŽENOST OD ŠTETNIH UTICAJA .......................................................................................................................................... 35
5.10. STANJE NEOBRASLIH POVRŠINA ..................................................................................................................................................................................................... 35
5.11. FOND I STANJE DIVLJAČI ................................................................................................................................................................................................................ 36
5.12.OPŠTI OSVRT NA ZATEČENO STANJE................................................................................................................................................................................................ 36
6.0. DOSADAŠNJE GAZDOVANJE ..................................................................................................................................................................................................... 39
6.1. PROMENA ŠUMSKOG FONDA ............................................................................................................................................................................................................ 39
6.1.1. Promena šumskog fonda po površini....................................................................................................................................................................................... 39
6.1.2. Promene šumskog fonda po zapremini i zapreminskom prirastu ............................................................................................................................................ 39
6.2. ODNOS PLANIRANIH I OSTVARENIH RADOVA U DOSADAŠNJEM PERIODU .......................................................................................................................................... 40
6.2.1. Dosadašnji radovi na obnovi i gajenju šuma .......................................................................................................................................................................... 40
6.2.2. Dosadašnji radovi na zaštiti šuma........................................................................................................................................................................................... 40
6.2.3. Dosadašnji radovi na korišćenju šuma i šumskih resursa ....................................................................................................................................................... 41
6.3. OPŠTI OSVRT NA DOSADAŠNJE GAZDOVANJE.................................................................................................................................................................................... 41
7.0. PLANIRANJE UNAPREðIVANJA STANJA I OPTIMALNOG KORIŠĆENJA ŠUMA........................................................................................................ 42
7.1. CILJEVI GAZDOVANJA ŠUMAMA ....................................................................................................................................................................................................... 42
7.1.2. Posebni ciljevi gazdovanja šumama ........................................................................................................................................................................................ 42
7.1.2.1. Biološko - uzgojni ciljevi ............................................................................................................................................................................................................................ 42
7.1.2.2. Proizvodni ciljevi ........................................................................................................................................................................................................................................ 43
7.1.2.3. Tehnički ciljevi............................................................................................................................................................................................................................................ 43
7.1.2.4. Opštekorisni ciljevi ..................................................................................................................................................................................................................................... 44
7.2. MERE ZA POSTIZANJE CILJEVA GAZDOVANJA ŠUMAMA .................................................................................................................................................................... 44
7.2.1. Uzgojne mere........................................................................................................................................................................................................................... 44
7.2.2. Ureñajne mere ......................................................................................................................................................................................................................... 45
7.3. PLANOVI GAZDOVANJA .................................................................................................................................................................................................................... 46
7.3.1. Plan gajenja šuma ................................................................................................................................................................................................................... 46
7.3.1.1. Plan obnavljanja i podizanja novih šuma .................................................................................................................................................................................................... 47
7.3.1.2. Obezbeñenje sadnog materijala ................................................................................................................................................................................................................... 48
7.3.1.3. Plan nege šuma............................................................................................................................................................................................................................................ 48
7.3.2. Plan zaštite šuma ..................................................................................................................................................................................................................... 49
7.3.3. Plan korišćenja šuma i šumskih resursa .................................................................................................................................................................................. 50
7.3.3.1. Plan seča šuma i kalkulacija prinosa ........................................................................................................................................................................................................... 50
7.3.3.2.Plan izgradnje šumskih saobraćajnica .......................................................................................................................................................................................................... 54
7.3.3.3. Plan korišćenja ostalih šumskih proizvoda.................................................................................................................................................................................................. 54
7.3.3.4. Plan unapreñenja stanja lovne divljači ........................................................................................................................................................................................................ 54
7.3.4. Odnos planiranih radova na obnovi, gajenju i korišćenju šuma u opštoj i posebnoj osnovi .................................................................................................. 55
7.3.5. Plan ureñivanja šuma .............................................................................................................................................................................................................. 55
8.0.SMERNICE ZA SPROVOðENJE PLANOVA GAZDOVANJA ................................................................................................................................................. 56
8.1. SMERNICE ZA SPROVOðENJE ŠUMSKO - UZGOJNIH RADOVA ............................................................................................................................................................. 56
8.2. SMERNICE ZA SPROVOðENJE RADOVA NA ZAŠTITI ŠUMA .................................................................................................................................................................. 60
8.3. SMERNICE KORIŠĆENJA ŠUMA .......................................................................................................................................................................................................... 63
8.3.1. Priprema proizvodnje .............................................................................................................................................................................................................. 63
8.3.2. Metode seče u sastojinama ...................................................................................................................................................................................................... 64
8.3.2.1. Metod delova debala ................................................................................................................................................................................................................................... 64
8.3.2.2. Sortimentni metod ....................................................................................................................................................................................................................................... 65
8.3.3. Predlog važnijih mera za unapreñenje tehnologije iskorišćavanja šuma................................................................................................................................ 65
8.3.4. Privlačenje i transport drveta.................................................................................................................................................................................................. 65
8.4. UPUTSTVO ZA VOðENJE EVIDENCIJE GAZDOVANJA ŠUMAMA ........................................................................................................................................................... 66
8.5. VREME SEČE ŠUMA .......................................................................................................................................................................................................................... 67
8.6. UPUSTVO ZA PRIMENU TARIFA ......................................................................................................................................................................................................... 67
9.0.EKONOMSKO - FINANSIJSKA ANALIZA ................................................................................................................................................................................. 68
9.1. OBRAČUN VREDNOSTI ŠUMA............................................................................................................................................................................................................ 68
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
82
Mihaila Pupina 113
Beograd
9.1.1. Kvalifikaciona struktura ukupne drvne zapremine .................................................................................................................................................................. 68
9.1.2. Vrsta drveta na panju............................................................................................................................................................................................................... 69
9.1.3. Vrednost mladih sastojina (bez zapremine) ............................................................................................................................................................................. 70
9.1.4. Ukupna vrednost šuma............................................................................................................................................................................................................. 70
9.2. VRSTA I OBIM PLANIRANIH RADOVA ................................................................................................................................................................................................. 71
9.2.1. Kvalifikaciona sruktura sečive zapremine – prosečno godišnje .............................................................................................................................................. 71
9.2.2. Vrsta i obim planiranih uzgojnoh radova – prosečno godišnje ............................................................................................................................................... 71
9.2.3. Plan zaštite šuma ..................................................................................................................................................................................................................... 71
9.2.5. Plan ureñivanja šuma - prosečno godišnje.............................................................................................................................................................................. 72
9.3. UTVRðIVANJE TROŠKOVA PROIZVODNJE – PROSEČNO GODIŠNJE -.................................................................................................................................................... 72
9.3.1. Troškovi proizvodnje drvnih sortimenata ................................................................................................................................................................................ 72
9.3.2. Troškovi radova na gajenju šuma............................................................................................................................................................................................ 72
9.3.3. Troškovi zaštite šuma ............................................................................................................................................................................................................... 72
9.3.4. Sredstva za reprodukciju šuma ................................................................................................................................................................................................ 73
9.3.5. Naknada za posečeno drvo ...................................................................................................................................................................................................... 73
9.3.6. Troškovi ureñivanja šuma........................................................................................................................................................................................................ 73
9.3.7. Ukupni troškovi proizvodnje .................................................................................................................................................................................................... 73
9.4. FORMIRANJE UKUPNOG PRIHODA - PROSEČNO GODIŠNJE -................................................................................................................................................................ 74
9.4.1. Prihod od prodaje drveta......................................................................................................................................................................................................... 74
9.5 RASPODELA UKUPNOG PRIHODA........................................................................................................................................................................................................ 75
10.0. NAČIN IZRADE POGŠ ................................................................................................................................................................................................................ 76
10.1. PRIKUPLJANJE TERENSKIH PODATAKA ............................................................................................................................................................................................ 76
10.2. OBRADA PODATAKA....................................................................................................................................................................................................................... 78
10.3. IZRADA KARATA............................................................................................................................................................................................................................. 78
10.4. IZRADA TEKSTUALNOG DELA POGŠ............................................................................................................................................................................................... 78
11.0. ZAVRŠNE ODREDBE ................................................................................................................................................................................................................... 80
Osnova gazdovanja šumama za GJ “Mrčajevac"
83
Download

gj“mrčajevac”