JP „Srbijašume“
ŠG „Toplica“ Kuršumlija
ŠU Prokuplje
OSNOVA GAZDOVANJA ŠUMAMA
ZA
GJ „RADAN-ARBANAŠKA“
(2012-2021)
Služba za izradu osnova i planova gazdovanja šumama
ŠG „ Toplica“
Kuršumlija, 2012.
JP “Srbijašume”
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
ŠG Toplica” Kuršumlija
2
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
0.0.UVOD
UVODNE INFORMACIJE I NAPOMENE
Prema Zakonu o šumama ("Sl. glasnik RS", br. 30/201) gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" je u sastavu Topličkog šumskog područja. Naziv gazdinske jedinice je prema istoimenim planinama na kojima se nalazi
napred pomenuta gazdinska jedinica.
Ovom gazdinskom jedinicom gazduje Šumska uprava Prokuplje, koja je sastavni deo Šumskog gazdinstva "Toplica" - Kuršumlija.
Za ovu gazdinsku jedinicu ovo je po redu šesto ureñivanje.
Prvo ureñivanje ovih šuma izvršeno je 1963. godine, drugo ureñivanje izvršeno je 1970. godine, a treće u toku 1980 godine sa važnošću od 01.01.1981 do 31.12.1990. Četvrto ureñivanje ovih šuma izvršeno je 1991.
godinre, na osnovu koga je urañena Posebna osnova gazdovanja šumama sa važnošću zaključno sa 31.12.2000. godine. Istoj je produžen rok važnosti saglasno čl. 89 za dve godine zaključno sa 31.12.2002.
godine. Peto ureñivanje je urañeno leta 2002 godine, a osnova je važila do 31.12.2012 godine.
Prikupljanje terenskih podataka (inventura šuma) za šesto ureñivanje, izvedeno je leta 2011 godine.
Gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" nalazi se u južnom delu Republike Srbije i zahvata deo planine Radan i deo planine Arbanaška, obuhvaćen teritorijom opštine Prokuplje.
Ovu gazdinsku jedinicu čini kompleks bivših državnih šuma, kao i bivše komunalne šume.
Osnova za gazdinsku jedinicu "Radan - Arbanaška" rañena je prema odredbama Zakona o šumama i Pravilnika o sadržini i načinu izrade opštih i posebnih osnova gazdovanja šumama u državnoj svojini.
Inventura šuma (prikupljanje terenskih podataka) za izradu Osnove za gazdinsku jedinicu "Radan - Arbanaška" izvršeno je po jedinstvenoj metodologiji za sve državne šume kojima gazduje J.P. "Srbijašume" Beograd koristeći kodni priručnik za informacioni sistem o šumama Srbije.
Osnova za gazdinsku jedinicu "Radan - Arbanaška" urañena je u sopstvenoj režiji Šumskog gazdinstva „Toplica“ iz Kuršumlije. Izdvajanje sastojina, kontrolu premera, obradu terenskih podataka, izradu planova
gazdovanja šumama kao i tekstualni deo uradila je stručna ekipa u sastavu: voña ekipe i odgovorni projektant dipl.inž.šum Srñan Todorović, dipl.inž. šum. Miroslav Ilić i dipl.inž.šum. Aleksandar N. Ilić. Grupa
šumarskih tehničara je izvršila premer gazdinske jedinice.
Osnova se satoji iz sledećih delova:
•
•
•
Tekstualni deo
Tabelarni deo
Karte
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
3
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
ODREDBE ZAKONA O ŠUMAMA
Pod šumom, u smislu ovog zakona, podrazumeva se površina zemljišta veća od 5 ari obrasla šumskim drvećem. Pod šumom se podrazumevaju i šumski rasadnici u kompleksu šuma i semenske plantaže, kao i zaštitni
pojasevi drveća površine veće od 5 ari (član 5.)
Šumsko zemljište jeste zemljište na kome se gaji šuma, zemljište na kome je zbog njegovih prirodnih osobina racionalnije gajiti šume, kao i zemljište na kome se načaze objekti namenjeni gazdovanju šumama, divljači
i ostvarivanju pštekorisnih funkcija šuma i koje ne može da se koristi u druge svrhe, osim u slučajevima i pod uslovima utvrñenim ovim zakonom.
Radi obezbeñivanja uslova za uravnoteženi i održivi razvoj šuma, racionalnog sprovoñenja mera gazdovanja šumama i drugim potencijalima šuma na odreñenoj teritoriji, ustanovljavaju se šumska područja (član 17.).
Šumsko područje jeste geografska, prirodna i planska celina. Šume i šumska zemljišta koja su obuhvaćena šumskim područjima odreñena su u Popisu šuma i šumskih zemljišta šumskih područja koji je
odštampan uz zakon i čini njegov sastavni deo. Šumsko područje obuhvata šume u svim oblicima svojine i svih namena, osim šuma u nacionalnim parkovima.
Šumsko područje se prostorno deli na gazdinske jedinice.
Planom razvoja šumskog područja, u skladu sa potrebama organizacije gazdovanja šumama i kriterijumima podele prostora, ustanovljavaju se gazdinske jedinice kao osnovne jedinice planiranja (član 18.)
Ĉlan 20.
Planovi gazdovanja šumama su:
1) plan razvoja šumskog područja, odnosno plan razvoja šuma u nacionalnom parku;
2) osnova gazdovanja šumama;
3) program gazdovanja šumama;
4) godišnji plan gazdovanja šumama;
5) izvoñački projekat gazdovanja šumom;
6) projekat korišćenja ostalih šumskih proizvoda;
7) projekat korišćenja ostalih funkcija šuma.
Ĉlan 21.
Plan razvoja šumskog područja,odnosno plan razvoja šuma u nacionalnom parku ( u daljem tekstu: plan razvoja.) je planski dokument kojim se utvrñuju pravci razvoja šuma i šumarstva s planom za njegovo
sprovoñenje za šumsko podruĉje Plan razvoja izrañuje se na osnovu podataka iz nacionalne inventura i sastojinske inventure šuma i drugih izvora. Plan razvoja donosi vlada a finansira se iz Budžetskog
fonda.
Ĉlan 22.
Osnova gazdovanja šumama ( u daljem tekstu: osnova ) jeste operativni planski dokument gazdovanja šumama koji se donosi za gazdinsku jedinicu. Osnova naročito sadrži: stanje šuma; razradu opštih
smernica iz plana razvoja; evidenciju i analizu sprovedenih mera gazdovanja; planove gazdovanja po vrsti i obimu poslova, vremenu, mestu i načinu njihovog sprovoñenja; vrednosti šuma. Osnova se izrañuje
na osnovu utvrñenog stanja šuma na terenu ( sastojinske inventure). Osnova se donosi za period od 10 godina.
Ĉlan 23.
Program gazdovanja šumama ( u daljem tekstu: program ) jeste operativni planski dokument gazdovanja šumama koji se donosi za gazdinske jedinice koje obuhvataju šume većeg broja sopstvenika šuma čiji
pojedinačni posed nije veći od 100 ha. Program se donosi za teritoriju jedne ili više opština za period od 10 godina. Program se utvrñuje na osnovu utvrñenog stanja šuma na terenu ( sastojinske
inventure).
Ĉlan 24.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
4
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Plan razvoja, osnove i programi moraju biti meñusobno usaglašeni.
Ĉlan 25.
Osnovu donosi sopstvenik šuma, odnosno korisnik šuma uz saglasnost Ministarstva, a na teritoriji autonomne pokrajine uz saglasnost nadležnog organa autonomne pokrajine.
Ĉlan 27.
Nova osnova, odnosno program počinje da važi pošto istekne rok važenja prethodne osnove,odnosno programa. Nova osnova, odnosno program donose se najkasnije 6 meseci pre isteka roka važenja prethodne osnove,
odnosno programa. Ako iz opravdanih razloga i objektivnih okolnosti osnova, odnosno program nije donet do isteka roka važenja prethodne osnove, odnosno programa, Ministarstvo, na zahtev
sopstvenika šume može rešenjem odobriti korišćenje šume samo u prvoj godini po isteku važenja prethodne osnove, odnosno programa u obimu koji ne može biti veći od proseĉnog godišnjeg obima
korišćenja planiranog osnovom,odnosno programom za koji je istekao rok važenja.
Ĉlan 28.
U postupku donošenja programa razvoja, planova, osnova i programa javnost se obaveštava javnim oglašavanjem na veb-sajtu Ministarstva, i to u trajanju od najmanje 30 dana od dana javnog oglašavanja.
Ĉlan 29.
Sprovoñenje osnova i programa obezbeñuje se:
1) godišnjim planom gazdovanja šumama;
2) izvoñačkim projektom gazdovanja šumama;
3) projektom korišćenja ostalih šumskih proizvoda;
4) projektom korišćenja ostalih funkcija šuma.
Ĉlan 30.
Godišnji plan gazdovanja šumama donosi se za gazdinske jedinice u kojima se u toj godini obavljaju poslovi gazdovanja šumama. Godišnji plan se donosi u skladu sa osnovom odnosno programom, najkasnije do 30.
novembra tekuće godine za narednu godinu. Za gazdinske jedinice šuma u držţavnoj svojini, u toku važenja osnove, donose se najmanje 4 godišnja plana.
Ĉlan 31.
Izvoñački projekat gazdovanja šumama izrañuje se za šume za koje se donosi osnova. Izvoñački projekat izrañuje se za odeljenje, a izuzetno za više odeljenja ( sliv). Izvoñački projekat donosi korisnik, odnosno
sopstvenik šuma, najkasnije do 31. oktobra tekuće godine za narednu godinu.
Ĉlan 32.
Projekat korišćenja ostalih šumskih proizvoda i projekat korišćenja ostalih funkcija šuma, izrañuju se za šume za koje se donose osnove i programi. Projekati za korišćenje ostalih šumskih proizvoda donose se za
period od 5 godina, a projekti za korišćenje ostalih funkcija šuma za period važenja osnove, odnosno programa.
Ĉlan 34.
Evidencija o izrvšenim radovima sastavni je deo osnova, programa i projekata. Sopstvenih šuma koji šumama gazduje u skladu sa osnovom odnosno korisnik šuma dužţan je da evidentira izvršene radove najkasnije do
28. februara tekuće godine za prethodnu godinu.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
5
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Ĉlan 35.
Sopstvenik odnosno korisnik šuma dužan je da vodi knjigu šumske hronike koja je sastavni deo osnove odnosno programa. Šumska hronika naroĉito sadrži podatke o fitocenološkim, biotiĉkim i abiotiĉkim pojavama u
šumi.
Ĉlan 37.
Planovi gazdovanja šumama ĉuvaju se trajno, u skladu s propisom kojim se ureñuje arhivska graña.
PRAVILNIK O SADRŽINI OSNOVA I PROGRAMA GAZDOVANJA ŠUMAMA („Sl.glasnik RS“ br.122/2003.)
Zakonska je obaveza korisnika šuma da donese Planska dokumenta u šumarstvu. Način izrade i sadržaj osnova kao i godišnjih izvodjačkih planova je propisan pravilnikom o sadrzini osnova i programa
gazdovanja šumama ( Sl.gl.RS.br.122/03 ) koje je donelo Ministarstvo nadležno za šumarstvo ( važi od 12.12.2003godine). Plan razvoja šumskog područja donosi vlada Republike Srbije za period od 10 godina. Plan
razvoja sadrži prikaz i analizu stanja šuma, opšte smernice razvoja i unapredjenje šuma u Republici. Planom se odredjuju osnovne smernice i ciljevi gazdovanja šumama,mere za zaštitu,unapredjenje
šuma, očuvanje i jačanje opštekorisnih funkcija šuma.
Osnova gazdovanja šumama je planski dokument koji se donosi za jednu gazdinsku jedinicu za period od 10 godina.
Osnova se izrañuje na osnovu utvrñenog stanja šuma na terenu i sadrži :
- tekstualni deo (čl.31 pravilnika)
- tabelarni deo (čl.49 pravilnika
- karte (čl.50 pravilnika.)
Tekstualni deo
je uradjen po poglavljima navedenim u sadržaju osnove,
Tabelarni
d e o (tabele se grupišu u dva dela)
prvi deo - stanje sastojina :
- iskaz površina - obrazac br. 1
- opis staništa i sastojina - obrazac br. 2
- tabela o razmeru debljinskih razreda - obrazac br. 3
- tabela o razmeru dobnih razreda - obrazac br. 4
drugi deo - planovi i evidencija gazdovanja :
- plan gajenja - obrazac br. 5
- plan prorednih seča šuma - obrazac br. 6
- plan seče obnavljanja za jednodobne šume - obrazac br. 7
- plan seča raznodobnih šuma – obrazac br. 8
K a r t e
Stanje šuma G.J.se prikazuje na osnovnoj,preglednoj i privrednoj karti:
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
6
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
osnovne karte :
- osnovna karta bez izohipsi 1 : 10000
- osnovna karta sa vertikalnom prestavom terena 1 : 10000
pregledne karte :
- karta namene površina 1 : 25000
- sastojinska karta
1 : 25000
- karta gazdinskih klasa 1 : 25000
- karta taksacije
1 : 10000
- privredna karta
1 : 10000
Tekstualni deo osnove kao i tabelerni deo osnove uvezani su u jednu knjigu,uz koju se prilažu karte
Revizija opšte osnove (član 28.)
Vanredna revizija vrši se u slučaju zapaženih nedostataka i nesaglasja opšte i posebnih osnova. Vanredna revizija opšte osnove vrši se u slučaju kad se premerom u gazdinskim jedinicama (pri izradi posebne
osnove ili probnom inventurom) ustanovi drugačije i tačnije stanje šuma koje zahteva izmenu planskih opredeljenja u opštoj osnovi.
Vanredna revizija opšte osnove vrši se i u slučaju prirodnih katastrofa u šumskom području.
Vanredna revizija opšte osnove izvršiće se i u slučaju promene režima korišćenja (prelaskom na višenamensko korišćenje, proglašenjem za nacionalni park, izdvajanjem vodozaštitnog područja i dr.).
Vanredna revizija opšte osnove vrši se kada se u kvantitativnom i kvalitativnom smislu ustanove razlike na više od 1/3 površine područja, u više gazdinskih jedinica zbog kojih je celishodno izvršiti
obnovu osnove, sa rokom važenja od 10 godina.
Vanredna revizija osnove može biti karaktera aneksa - izmena i dopuna pojedinih delova osnove.
OSTALI ZAKONSKI AKTI
Osnova je urañena u skladu sa odredbama:
Zakona o šumama (Sl.gl.RS.br. 30/10),
Zakona o zaštiti životne sredine (Sl.gl.RS.br. 66/91, 83/92, 53/93, 67/93, 48/94, 44/95 i 53/95, 135/04),
Zakona o planiranju i izgradnji (Sl.gl.RS.br. 44/95, 23/96, 16/97, 46/98 i 47/03),
Zakona o reproduktivnom materijalu šumskog drveća (Sl.gl.RS.br. 135/04, 8/05),
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o reproduktivnom materijalu šumskog drveća (Sl.gl.RS.br. 41/09),
Zakona o zaštiti od požara (Sl.gl.RS.br. 37/88, 53/93, 67/93, 48/94 i 111/09),
Zakona o divljači i lovstvu (Sl.gl.RS.br. 18 od 23.03.2010),
Zakona o vodama (Sl.gl.RS.br. 46/91, 53/93, 48/94, 54/96 i 30/10),
Zakona o iskorišćavanju i zaštiti izvorišta vodosnabdevanja (Sl.gl.RS.br. 27/77, 24/85, 29/88, 49/89 i 46/91),
Zakona o ribarstvu (Sl.gl.RS.br. 35/94, 38/94),
Zakon o prostornom planu Republike Srbije od 2010. do 2020. godine (Sl.gl.RS.br. 88/10),
Zakon o zaštiti prirode (Sl.gl.RS.br. 36/09),
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode (Sl.gl.RS.br. 88/10),
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti prirode (Sl.gl.RS.br. 133/10),
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o zaštiti životne sredine (Sl.gl.RS.br. 36/09),
Zakon o državnom premeru i katastru (Sl.gl.RS.br. 72/09),
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o državnom premeru i katastru (Sl.gl.RS.br. 18/10),
Zakon o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu (Sl.gl.RS.br. 135/04),
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
7
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu (Sl.gl.RS.br. 88/10),
Zakon o proceni uticaja na životnu sredinu (Sl.gl.RS.br. 135/04),
Zakon o odbrani (Sl.gl.RS.br. 116/07),
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o odbrani (Sl.gl.RS.br. 88/09),
Zakon o poljoprivrednom zemljištu (Sl.gl.RS.br. 23/06),
Zakon o izmenama i dopunama Zakona o poljoprivrednom zemljištu (Sl.gl.RS.br. 41/09),
Zakon o standardizaciji (Sl.gl.RS.br. 36/09),
Vodoprivredna osnova Republike Srbije (Sl.gl.RS.br. 11/2002),
Pravilnika o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvoñačkog plana i privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama (Sl.gl.RS.br. 122/03) - u daljem tekstu - Pravilnik,
Pravilnik o sadržini zahteva za izdavanje vodnih akata i sadržini mišljenja u postupku izdavanja vodnih uslova (Sl.gl.RS.br. 122/03),
Odluka o utvrñivanju granica vodnih područja (Sl.gl.RS.br. 13/10),
Odluka o utvrñivanju Popisa voda I reda (Sl.gl.RS.br. 149/10),
Pravilnik o uslovima i kriterijumima za dodelu i korišćenje sredstava za zaštitu i unapreñenje šuma (Sl.gl.RS.br. 122/03 i 26/10),
Pravilnik o šumskom redu (Sl.gl.RS.br. 20/08 i 38/11),
Pravilnik o izmenama i dopunama Pravilnika o šumskom redu (Sl.gl.RS.br. 17/09 i 8/10),
Pravilnik o kriterijumima za izdvajanje tipova staništa, o tipovima staništa, osetljivim, ugroženim, retkim i zaštićenim prioritetnim tipovima staništa i o merama zaštite za njihovo očuvanje (Sl.gl.RS.br.
35/10),
Pravilnik o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva (Sl.gl.RS.br. 46/10),
Program ispitivanja voda u 2002. godini (Sl.gl.RS.br. 82/2002) sa navedenim izvorištima od posebnog značaja (prioritetna i ostala prvog ranga),
Uredba o zaštiti prirodnih retkosti (Sl.gl.RS.br. 50/93, 93/93),
Ispravka Uredbe o zaštiti prirodnih retkosti (Sl.gl.RS.br. 93/93 od 16.11.1993. god.),
Konvencija o meñunarodnom prometu ugroženih vrsta divlje faune i flore – CITES konvencija (Sl.gl.SRJ – Meñunarodni ugovori br. 11/2001 od 09.11.2001. god.),
Ukaz o proglašenju Zakona o potvrñivanju Konvencije o meñunarodnom prometu ugroženih vrsta divlje faune i flore (Sl.gl.SRJ – Meñunarodni ugovori br. 11/2001 od 09.11.2001. god.),
Uredba o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune (Sl.gl.RS.br. 31/2005, 45/2005),
Uredba o izmenama Uredbe o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune (Sl.gl.RS.br. 22/2007),
Pravilnik o kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara (Sl.gl.RS.br. 30/92),
Pravilnik o načinu obeležavanja zaštićenih prirodnih dobara (Sl.gl.RS.br. 30/92, 24/94),
Uredba o kvalifikaciji voda (Sl.gl.RS.br. 5/68),
Uredba o kategorizaciji vodotoka (Sl.gl.RS.br. 5/68).
Osnova za gazdovanje šumama za GJ “Radan-Arbanaška” je urañena u skladu sa Opštom osnovom za Topličko područje koja ima period važenja od 01.01.2003 – 31.12.2012. god., kao i sa Izveštajem o strateškoj
proceni uticaja planiranih radova u šumarstvu na životnu sredinu koji je Zakonom o zaštiti životne sredine (Sl.gl.RS 135/2004, čl. 35) postao obavezni sastavni deo Opšte osnove.
Osnova za gazdovanje šumama za GJ “Radan-Arbanaška” ima važnost 01.01.2012 – 31.12.2021.god., a stupa na snagu danom donošenja akta o davanju saglasnosti od strane nadležnog Ministarstva.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
8
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1.0 PROSTORNE I POSEDOVNE PRILIKE
1.1. Topografske prilike
1.1.1 Geografski položaj gazdinske jedinice
Gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" nalazi se u južnom delu Srbije.
Ime je dobila prema planinama na kojima se nalazi. To su Radan planina i Arbanaška planina.
Radan planina veliki je planinski masiv koji se nalazi jugozapadno od Prokuplja i istočno od Lebana. Možemo reći da se najveći deo planinskog masiva nalazi u trouglu Prolom Banja-Bojnik- Medveña. Radan planina
je i posebna šumska celina- Radan i na njoj se nalazi više gazdinskih jedinica. Geografski gledano najveći deo Radan planine se nalazi u GJ „Radan-Arbanaška“, a manji delovi ulaze u sastav gazdinskih
jedinica „Prolom“ i „Ravna Planina“. U Jablaničkom šumskom području najveći najveći deo Radan planine obuhvata gazdinska jedinica „Petrova gora-Sokolov vis“ kojom gazduje šumsko gazdinstvo „Šuma“
iz Leskovca.
Arbanaška planina je poslednji obronak Radan planine na njegovoj severnoj strani prema Sokolovici i Vidojevici. U podnožiju se nalazi selo Arbanaška prema kojoj je i čitav taj potez dobio ime Arbanaška planina.
Lokalno ova gazdinska jedinica se nalazi južno od Prokuplja.
Po svom geografskom položaju ova gazdinska jedinica se prostire izmeñu 19°05′ i 19°15′ geografske dužine (istočno od Griniča) i izmeñu 43°00′ i 43°05′ severne geografske širine.
Po šumskoprivrednoj podeli ulazi u sastav topličkog šumskoprivrednog područja.
Prema administrativnoj podeli nalazi se na području Skupštine opštine Prokuplje, u atarima katastarskih opština: Dragi deo, Bublica, Gornji Statovac, Donji Statovac, Srednji Statovac, Bregovina, Bogojevac,
Arbanaška, Vlasa i Vlasovo.
Šumama ove gazdinske jedinice gazduje J.P. "Srbijašume", preko Š.G. "Toplica" sa sedištem u Kuršumliji i šumskom upravom Prokuplje sa sedištem u Prokuplju.
1.1.2. Granice
Spoljna granica ove gazdinske jedinice se delom graniči sa drugim gazdinskim jedinicama, i to na zapadu sa gazdinskom jedinicom "Sokolovica", na jugozapadu i zapadu sa gazdinskom jedinicom "Prolom", a na
jugoistoku sa gazdinskom jedinicom "Petrova Gora". Na ovim mestima, kao granični znak stavljene su tri horizontalne crte.
Granica većim delom nije prirodna i uglavnom neujednačena, naročito oko bivših komunalnih šuma. Oko Radana granica je dosta pravilnog oblika, dok je oko Arbanaške prilično izlomljena, naročito u njenom južnom
i zapadnom delu.
Počev od tromeñe K.O. Bogojevac, Dragi deo i Dobre vode, spoljna granica gazdinske jedinice ide vododelnicom i poklapa se sa granicom S.O. Leskovac, i to sve do tromeñe Bogojevac - Vlasovo - Gajtan. Odatle
granica skreće na sever, ide grebenom pored gazdinske jedinice Prolom i preko Begovića groba i Sokolovca (kota 1.260 m/n.v.) izbija na mesto zvano Previja. Zatim se granica lomi, menja svoj prirodni tok, i
zaobilazeći naselja Vlasa, Bubanj i Bačije, preko Glavudže (južna i zapadna strana gazdinske jedinice) izbija na granicu gazdinske jedinice Sokolovica. Sa severne strane, spoljna granica dalje ide pored sela
Arbanaške, zaseoka Duboka dolina, Pećanci do sela Srednjeg Statovca. Time se zaokružuje jedna celina, koja se ističe svojom kompaktnošću i odeljenjima pravilnog oblika u nizu od 13 do 14; od 16 do 39; od
53 do 68 i od 71 do 83. Ostala odeljenja od 1 do 12, odeljenje 15; odeljenja od 40 do 52; odeljenja od 69 do 70 i odeljenje 84 su nepravilnog oblika u vidu enklava i poluenklava, isprepletana sa privatnim
posedom. Granica je odatle vrlo izlomljena i izvijugana. Kao takva počinje od mesta Grujeve Košare, pa skreće na Šatricu, zaobilazi atar katastarske opštine Bogojevac i Dobra voda i selo Marino Kale i spušta
se na kotu 376 u Pustoj reci. Od tog mesta granica se lomi na katastarsku opštinu Dragi deo, grebenom silazi u sastavke Statovske i Bele reke, pa preko Atanovog brda izbija na Donji rid. Tu sada granica pravi
veliki zaokret, spušta se na Raskrija, pa duž privatnog poseda granica izbija na Paunovo brdo i odatle zatvara na Grujeve Košare.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
9
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Ovoj jedinici pripada i bivša komunalana šuma Gornji Statovac (odeljenja 69, 70 i 52), kao i jedan pašnjak na Vijegoru na granici gazdinske jedinice. Odeljenje 84 je formirano od parcela koje su pridodate državnom
posedu u poslednjih deset godina. Uglavnom je reč o suvlasničkim parcelama gde je država ima odreñeni udeo u vlasništvu. Zbog nerešenih pravno imovinskih pitanja čitavo odeljenje je predviñeno za prelazno
gazdovanje.
1.1.3 Površina
Ukupna površina gazdinske jedinice „Radan-Arbanaška“ je 3101.05 hektara. Čitava površina se nalazi na teritoriji političke opštine Prokuplje.
Struktura površina prema vrsti kulture i zemljišta prikazana je sledećom tabelom:
Površina
Kategorija zemljišta
ha
Visoke prirodne šume
Kulture (do 20 godina)
%
1657.06
53.42
8.30
0.27
Veštački podignute sastojine preko 20 god
120.44
Ukupno veštački podignute
128.74
Izdanačke šume
788.28
Šikare i šibljaci
317.65
10.24
Ukupno obraslo
2891.73
93.25
179.96
5.80
23.48
0.76
Šumsko zemljište
Za ostale svrhe
Neplodno
5.88
3.88
4.15
25.43
0.19
Ukupno neobraslo
209.32
6.75
UKUPNO ZA GJ
3101.05
100.00
Tuñe
126.49
Na osnovu prethodne tabele možemo konstatovati da obraslo zemljište u ukupnoj površini učestvuje sa 2891 ha 73 ari ili sa 93,25 %. Neobraslo zemljište zauzima 209 ha 32 ara od ukupne površine gazdinske jedinice
ili 6,75 %. Unutar površine šume i šumskog zemljišta koje je obuhvaćeno ovom gazdinskom jedinicom kao državno vlasništvo nalazi se privatno enklavirano zemljište ukupne površine 126 ha 49 ari. Imajući tu
činjenicu konstatujemo da ukupna površina ove gazdinske jedinice je:
Državno vlasništvo 3.101.05 ha
Privatno vlasništvo
Ukupno
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
126,49 ha
3.227,54ha
10
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1.2 Imovinsko pravno stanje
1.2.1 Državni posed
Površinu ove gazdinske jedinice čini kompleks bivših državnih šuma kao i bivše komunalne šume koje su Zakonom o proglašenju društvenom imovinom seoskih utrina, pašnjaka i šuma (Sl.gl. NRS br. 1/48)
proglašene društvenom imovinom i prilikom ureñivanja 1963. godine uključene u ovu gazdinsku jedinicu.
Gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" je obrazovana od bivše državne šume Radan, bivše državne šume Arbanaška, i najbližih bivših komunalnih šuma okolnih sela tako, da sve zajedno čine jednu geografskoekonomsku celinu. Sve su ovo šume proglašene opštenarodnom imovinom.
Za bivšu državnu šumu "Arbanaška planina" sa ogradkom državne šume "Radan" postoji granični protokol br. 683/1926. Površina ovog kompleksa po tom protokolu je iznosila 914,70 ha.
I za državnu šumu "Radan" postoji granični protokol pod br. 240/1924 g. u okviru graničnog protokola za šumski protokola za šumski kompleks "Petrova Gora - Radan - Prolom". Površina ove šume iznosila je 2.800
ha.
Navedeni dokumenti čuvaju se u arhivi Instituta za šumarstvo i drvnu industriju - OOUR Zavod za ureñivanje šuma Beograd.
Poslednjim ureñivanjem u površinu ove gazdinske jedinice su ušle sve katastarske čestice (parcele), koje su državno vlasništvo, a korisnik je J.P. "Srbijašume" - Beograd, po katastru nepokretnosti S.O. Prokuplje, a
nalaze se u napred navedenim granicama (poglavlje 1.1.2).
Ukupna površina državnog poseda ove gazdinske jedinice, kojom gazduje Š.U. Prokuplje iznosi 3.101,05 ha.
Pregled državnog poseda za g.j. "Radan - Arbanaška" po K.O. dat je sledećom tabelom:
Red.
broj
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Katastarska
opština
Broj posedovnog
lista
Dragi deo
89
Bublica
315 i 314
Gornji Statovac
100 i 226
Donji Statovac
123, 100, 314
Srednji Statovac
71, 190
Bregovina
114
Bogojevac
40 i 29
Arbanaška
104,960,961
Vlasa
26, 28, 29, 32 i 34
Vlasovo
152
Ukupno:
Površina
Ha
350,79
23.30
122,63
327,88
232,78
5,25
955,55
345,90
392,09
344,88
3101,05
Odeljenje
2-12
1
68-70
41-50
51-53 i 62-64
13-30, 36, 38-40, 54-56
71-72, 75-79, 82, 83, 84
57-61, 65-67, 73
31-35, 37, 74, 79-81
11
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1.2.2 Privatni posed
Površina tuñeg zemljišta (enklava) obuhvaćenog gazdinskom jedinicom iznosi 126 hektara 89 ari, a ukupan broj inventurnih jedinica je 55. Enklavirane površine su uglavnom šumsko zemljište, livade i pašnjaci.
Raspored enklava po odeljenjima je sledeći:
Odeljenje
Broj enklava
1
2
1
2
3
4
2
3
6
1
5
6
5
7
3
4
5
4
3
4
2
6
7
8
1
3
2
7
4
4
5
8
9
10
23
43
44
44
47
48
49
51
53
54
58
60
61
47
Povrsina
Ha
1
0
2
0
0
18
0
0
0
0
7
0
0
0
0
5
2
0
0
0
0
0
1
7
1
4
5
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Ari
00
80
20
60
60
00
30
20
20
50
00
50
15
10
10
50
40
25
70
40
10
50
30
30
30
40
50
Odeljenje
11
16
21
22
62
65
66
67
72
78
80
82
Ukupno
Broj enklava
7
8
9
10
11
12
6
3
4
2
1
2
17
5
6
4
5
6
3
3
3
2
3
4
126
Povrsina
Ha
Ari
0
0
0
0
0
0
0
0
2
1
2
1
12
9
3
9
7
0
6
10
3
0
0
0
89
10
25
05
05
05
05
50
70
20
50
20
10
00
00
80
00
30
30
30
00
70
06
08
20
12
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1.2.3 Spisak katastarskih parcela
KO Dragi Deo
Prepis posedovnog lista broj 89
Broj parcele
2
Kultura
16
18
40
42
61
108
211
216
248
314
341
350/1
350/3
350/4
360
361
362
363
437
732
743
748
749/1
750
752
krš
krš
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
livada
njiva
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
753
šuma
890
1110
1154
1163
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
4/1
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
Ari
Ha
Broj parcele
m2
16
19
19
80
7
68
30
27
09
22
60
3
22
14
74
12
42
5
44
75
69
12
4
79
92
46
62
52
57
65
05
88
73
87
97
59
06
43
75
55
97
87
35
48
21
91
04
11
52
07
71
56
28
02
24
4
99
10 2473
34 2503
10 2504
19 2541
53 2545
1
4
1
39
1
1
4
2
1
1
1
80
14
3
05
1435
1783
1813
1830
1893
1894
1918
1962
1963
2002
2016
2017
2018
2106
Kultura
Povrsina
Ari
Ha
2147
2148
2222
2224
2254
2255
2256
2299
2300
2301/2
2316
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
livada
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
2323
šuma
48
11
šuma
šuma
pašnjak
šuma
šuma
15
02
28
28
33
38
96
51
35
58
2107
45
12
M2
3
15
1
1
1
15
1
7
10
73
22
68
24
66
1
68
10
64
56
25
14
60
18
47
18
6
3
22
30
87
30
58
00
39
74
69
29
47
60
03
10
71
20
13
10
16
49
01
42
86
43
45
15
80
42
55
48
27
38
08
13
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1264
1269
pašnjak
pašnjak
4
9
52
1270
pašnjak
3
60
1277
šuma
1289
1290
1292
1294
1295
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
6
1
2
1
37
27
29
00
32
87
1296
1297
1297
1380
1398
1427
1428
1430
1431
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
9
8
8
1
55
66
66
01
18
86
76
31
25
3
1
4
2
21
88 2567
21 2568
65 2577
šuma
šuma
šuma
59
74
29
64
64
69
40 2578
44 2579
pašnjak
51
39
livada
24
90
74
10
39
94
2589
2590
2599
šuma
šuma
šuma
2317
pašnjak
39
90
48
35
66
13
95
48
69
24
24
80
85
88
47
35
61
519
1464
2481
2654
Ukupno
Šuma
Šuma
Šuma
šuma
8
4
15
53
79
65
55
63
00
12
1
2
350
KO Bublica
Prepis posedovnog lista broj 315 i 314
Broj parcele
Kultura
Povrsina
Ari
Ha
Broj parcele
m2
5886
šuma
23
5887
pašnjak
10
36 6093
13 6094
5957
šuma
25
76 Ukupno
2
Kultura
Povrsina
Ari
Ha
M2
šuma
17
83
94
pašnjak
2
23
87
30
08
27
KO Gornji Statovac
Prepis posedovnog lista broj 100
Broj parcele
Kultura
Povrsina
Ari
Ha
Broj parcele
2
m
1250
majdan
2
1252
majdan
28
60 2182
94 2183
1427
1428
1429
1507
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
73
16
54
13
38
5
3
3
39
24
84
34
63
33
19
19
1508
1509
1512
1513
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
2
7
2754
2755
2758
2760
2761
2762
2763
2764
Kultura
Povrsina
Ari
Ha
m2
majdan
9
88
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
3
15
15
39
33
05
57
09
29
30
06
37
04
12
21
32
83
75
1
7
14
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1660
1702
1704
1705
1706
2058
2059
2082
2083
2091
2092
2176
2177
2178/1
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
livada
majdan
pašnjak
majdan
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
13
8
62
23
36
26
31
11
52
27
12
38
62
40
31
52
93
63
65
44
64
26
06
04
38
79
61
18
2178/2
majdan
13
šuma
šuma
10
22
70 2521
95 2537
57 2804
Ukupno
2179
2180
3
3
4
23
2
2797
2798
2799
2800
2810
2811
2909
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2485
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
livada
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
Šuma
7
1
2
2
13
Šuma
Šuma
Šuma
1
115
72
30
20
14
5
48
3
50
98
75
7
40
33
58
54
35
71
97
44
43
29
04
42
40
03
03
36
64
23
65
15
12
42
76
68
45
KO Gornji Statovac
Suvlasništvo JP “Srbijašume” sa drugim vlasnicima – prepis posedovnog lista broj 226
Broj parcele
2563
2565
2568
2570
2572
2577
2580
2581
2583
2584
2587
Ukupno
Kultura
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
ari
ha
1
3
7
Deo poseda
2
m
13
05
09
14
62
64
4
8
13
91
62
50
53
62
62
83
17
2
64
35
73
54
32
37
Povrsina
ari
ha
6/10
6/10
6/10
6/10
6/10
6/10
6/10
6/10
6/10
6/10
6/10
2
m2
8
3
5
8
37
38
2
5
8
54
37
10
12
37
77
90
30
41
78
1
24
92
39
21
15
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
KO Donji Statovac
Prepis posedovnog lista broj 123
Broj parcele
314
Kultura
316
317
318
319
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
320
šuma
321
352
362
370
442
443
444
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
šuma
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
315
445
446
452/1
453
454
455
474
475
528
550
551
552
553
554
555
557
594
595
596
597
598
599
606
607
852/2
1321
1335
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
ari
ha
Broj parcele
2
m
Kultura
11
27
20
26
28
6
19
28
01
16
96
11
32
2294
2301
2302
2483
2535
2536
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
2
81
97 2669
94 2672
10
31
81
50
95
70
85
20
68
02
72
15
88
16
86
75
59
61
26
00
07
15
32
01
50
75
83
19
58
11
20
28
42
2
3
7
6
2
8
1
1
67
4
29
99
6
8
7
9
7
17
4
3
9
40
5
1
38
35
56
84
18
26
35
26
61
36
55
89
5
60
51
2
21
10
2673
2768
3032
3033
3046
3048
3049
3050
3051
3138
3139
3201
3233
3234/1
3234/2
3235
3236
3237
3238
3285
3287
3346
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
Povrsina
ari
ha
7
25
49
m2
32
95
32
12
8
1
50
95
18
10
66
22
pašnjak
16
00
šuma
55
74
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
livada
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
livada
livada
pašnjak
pašnjak
livada
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
32
30
50
25
75
04
7
10
3
11
37
4
43
51
2
18
13
60
50
5
33
5
88
14
6
18
15
8
23
51
73
54
48
49
32
68
84
30
47
88
55
05
07
06
69
14
24
25
77
21
81
33
24
24
01
51
17
54
41
06
48
44
38
66
10
54
2
5
5
2
3
2
4
9
16
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1800/1
pašnjak
10
69
1801
šuma
2
05
1802
pašnjak
1803
1804
1805
1806
1807
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
7
9
1
1
57
02
51
56
06
1809
šuma
3
00
1825
1904
1920
1921
1970/1
1970/2
1971
1972
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2293
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
15
8
12
10
16
95
18
86
44
23
45
23
47
61
9
2
18
1
1
5
1
23
2
šuma
49 3371
71 3372
šuma
07 3373
50 3374
36 3408
93 3409
62 3410
22 3411/1
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
92 3411/2
28 3412
pašnjak
30
38
86
17
11
15
67
79
14
27
02
51
79
65
84
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
3413
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3437
3438
3486
1402
3148
Ukupno
1
24
52
13
15
73
43
89
15
32
58
45
75
03
72
03
08
51
65
14
41
66
7
44
7
52
58
70
95
49
94
3
24
26
27
31
5
15
20
11
00
84
75
00
94
00
87
60
14
44
04
10
19
76
11
6
šuma
2
16
14
1
326
KO Donji Statovac
Suvlasništvo JP “Srbijašume” sa drugim vlasnicima – prepis posedovnog lista broj 100
Broj parcele
3204
Ukupno
Kultura
ha
Povrsina
ari
šuma
Deo poseda
2
m
93
93
25
25
ha
Povrsina
ari
2/4
m2
46
46
62
62
KO Donji Statovac
Suvlasništvo JP “Srbijašume” sa drugim vlasnicima – prepis posedovnog lista broj 314
Broj parcele
Kultura
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
Deo poseda
Povrsina
17
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
ha
1851
2880
2882
3096
3475
Ukupno
m2
ari
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
15
6
13
12
26
74
ha
66
50
46
46
84
92
m2
ari
6/18
6/18
6/18
6/18
6/18
5
2
4
4
8
24
22
17
49
15
94
97
KO Srednji Statovac
Prepis posedovnog lista broj 71
Broj parcele
165
Kultura
167
168
169
170
184
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
185
šuma
186
518
524
548
555
582
583
584
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
kamenjar
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
njiva
pašnjak
pašnjak
vododerina
šuma
pašnjak
166
606
748
749
757
759
760
761
810
854
868/1
868/2
954
962
963
964
1183
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
ari
ha
6
1
2
11
2
1
Broj parcele
m2
4
48
70
97
49
21
75
73
79
53
70
21
13
50
13
01 1629
93 1630
šuma
05
25
57
76
49
84
24
44
53
89
03
66
28
95
07
79
09
50
46
83
43
75
05
40
15
43
28
11
32
23
3
11
67
35
59
57
58
70
44
12
47
2
67
54
11
4
15
1406
1411
1412
1414
1415
1627
1628
Kultura
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
šuma
pašnjak
Povrsina
ari
ha
m2
1
7
8
1
15
32
1
52
24
76
35
60
80
00
52
95
20
37
94
kamenjar
7
80
kamenjar
pašnjak
kamenjar
pašnjak
šuma
pašnjak
kamenjar
šuma
pašnjak
kamenjar
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
livada
pašnjak
56
61
26
10
67
06
62
50
6
28
7
20
49
62
26
55
53
12
82
35
14
32
41
84
25
17
91
96
29
55
01
10
25
00
86
07
93
26
63
89
66
62
50
31
69
43
1
1
2
3
3
13
1
5
29
1
18
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1185
1199
1229
1230
1232
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
1311
pašnjak
1336
šuma
1338
1339
1340
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1390/1
pašnjak
pašnjak
šuma
kamenjar
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
1390/2
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1
10
45
3
12
8
05
36
89
51
52
95
23 1718
68 1719
9
2
1655
1702
1703
1704
1705
13
2
31
37
23
41
13
42
95
7
86
7
74
01
98
87
68
49
80
82
50
00
97
35
81
39
93
pašnjak
1
66
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
1
1
57
05
6
19
18
18
80 1394
45 1404
1
1
12
51
09
18
23
1721
1722
1723
1730
44
621
770
788
791
801
849
882
1440
1474
1477
1515
Ukupno
livada
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
14
23
34
31
12
28
20
14
43
52
78
šuma
6
87
32
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šima
šuma
šuma
šuma
šuma
1
20
88
8
71
46
62
26
69
20
10
10
28
8
14
10
06
99
28
75
90
37
8
21
91
5
96
šuma
19
9
šuma
7
66
69
28
31
5
11
76
47
3
91
22
1
1
šuma
šuma
šuma
šuma
4
232
KO Srednji Statovac
Suvlasništvo JP “Srbijašume” sa drugim vlasnicima – prepis posedovnog lista broj 190
Broj parcele
585
1245
1376
Ukupno
Kultura
šuma
šuma
šuma
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
ha
Povrsina
ari
Deo poseda
2
m
31
17
18
67
37
20
62
19
3/6
3/6
3/6
ha
Povrsina
ari
m2
15
8
9
33
69
60
31
60
19
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
KO Bregovina
Prepis posedovnog lista broj 114
Broj parcele
Kultura
2290
pašnjak
2303
šuma
2304
pašnjak
Povrsina
ari
ha
m
1
2
Broj parcele
2
40
55 2305
15 2314
66
53 2315
Kultura
Povrsina
ari
ha
m2
pašnjak
25
42
pašnjak
šuma
1
90
01
30
09
5
25
04
Ukupno
KO Bogujevac
Prepis posedovnog lista broj 29 i 40
Broj parcele
1
Kultura
Povrsina
ari
ha
m
8
9
10
11
23/3
83
84
199/2
218
251
251
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
252/2
šuma
89
255/2
257/2
268/3
268/4
275
276
278
280
282
348
446
459
552
šuma
šuma
šuma
šuma
livada
njiva
pašnjak
šuma
livada
pašnjak
pašnjak
vododerina
vododerina
12
28
17
48
9
33
34
91
48
18
71
81
19
2
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
37
7
4
1
5
3
2
1
Broj parcele
2
90
69
74
17
14
71
96
48
37
59
13
55
40
13
91
69
56
82
90
78
26
22
79
34
97
53
685
754
831
832
834
835
875/1
922
929
930
931
1017
1018
07 1019
90 1020
70
65
10
41
14
44
07
56
27
72
37
09
1044
1045/2
1047/2
1052/2
1053/2
1056
1057
1059/2
1060/2
1061/2
1064
1065
Kultura
šuma
vododerina
pašnjak
njiva
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
Povrsina
ari
ha
m2
74
14
54
3
28
62
49
05
27
9
78
60
48
51
48
33
98
66
18
70
35
82
91
41
47
77
pašnjak
šuma
9
5
99
50
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
28
7
4
8
7
61
33
15
43
5
11
14
28
92
01
02
07
96
18
05
55
16
19
59
šuma
pašnjak
pašnjak
3
3
1
6
22
20
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
565
622
623
623
643
679
684/2
pašnjak
pašnjak
zgrada
pašnjak
pašnjak
2
13
40
53
6
7
87
91
96
2
2
vododerina
šuma
18
79
69
78
63
02
16
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
6
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
805
49
31
99
45
45
24
19
66
71
15
32
77
02
71
955
55
03
1
Ukupno
KO Arbanaska
Prepis posedovnog lista broj 101
Broj parcele
125
126
259
610
781/3
782
785
994
1130
1134
1156
1162/1
1167
1208
1209
1210
1541
1542
1546
1574
1579/2
1588
1590
1622/2
1642
1655
1656
Kultura
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
krš
pašnjak
šuma
krš
krš
krš
šuma
krš
pašnjak
šuma
krš
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
pašnjak
šuma
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
ari
ha
2
2
34
1
1
Broj parcele
m2
76
40
97
85
47
29
09
13
03
96
68
92
07
20
27
01
55
80
07
04
57
56
22
21
09
08
97
15
28
31
48
23
20
00
78
82
33
14
12
88
22
08
69
52
01
57
41
90
40
02
23
17
32
76
Kultura
1657
1658
1664
1679/2
1680
1684
1685/1
1685/2
krš
šuma
krš
pašnjak
pašnjak
neplodno
pašnjak
pašnjak
1696
1697
1701
1725/1
1726
1841
1843
1846
1848
1863
1866
1867
1868
1869
1871
1872
1873
1874
1875
Ukupno
pašnjak
šuma
šuma
šuma
pašnjak
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
šuma
šuma
Povrsina
ari
ha
1
1
2
10
5
3
5
36
15
205
343
m2
67
25
46
09
07
67
94
05
78
52
29
90
50
62
51
01
59
48
03
08
49
31
20
16
08
03
90
93
55
00
29
56
09
81
34
39
60
08
31
74
24
08
17
17
33
21
52
75
07
48
75
80
37
23
22
48
21
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
KO Arbanaška
Suvlasništvo JP “Srbijašume” sa drugim vlasnicima – prepis posedovnog lista broj 960 (6719) i 961 (6720)
Broj parcele
515
503
503
509
509
513
Ukupno
Kultura
Povrsina
ari
ha
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
šuma
m
9
7
9
87
32
05
50
1
2
Deo poseda
2
90
50
10
03
00
25
78
Povrsina
ari
ha
3/24
1/4
1/4
1/4
1/4
1/4
m2
1
1
2
21
8
1
36
24
88
28
76
0
31
47
KO Vlasovo
Prepis posedovnog lista broj 152
Broj parcele
554
555
556
607
632
690
755
756
Kultura
Povrsina
ari
ha
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
3
10
69
1
24
08
29
42
87
15
52
46
28
2
Broj parcele
m2
87
20
35
52
19
67
72
39
1798
1799
1800
1801
1806
1807
1808
Ukupno
Kultura
Povrsina
ari
ha
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
1
1
184
32
1
5
1
344
m2
39
97
44
75
24
67
31
87
88
44
29
31
60
53
88
84
KO Vlasa
Prepis posedovnog lista broj 26, 28, 29, 32 i 34
Broj parcele
1
2
3
4
5
7
8
9
10
11
Kultura
šuma
pašnjak
krš
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
ari
ha
166
1
1
5
1
1
7
Broj parcele
m2
07
90
21
16
94
66
20
74
59
69
76
51
51
87
74
44
87
50
64
50
273
288
334
368
385
413
416
417
418
420
Kultura
šuma
šuma
šuma
pašnjak
Povrsina
ari
ha
4
pašnjak
livada
njiva
njiva
pašnjak
pašnjak
3
m2
53
39
29
41
79
48
2
1
13
2
00
22
40
58
37
08
01
57
21
30
22
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
47
50
51
59
60
61
74
78
79/1
79/2
104
107
124
235
242
pašnjak
pašnjak
šuma
šuma
pašnjak
šuma
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
livada
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
1
1
1
9
19
4
1
1
10
8
79
11
52
85
54
25
15
23
44
02
42
03
79
69
05
54
88
22
61
68
93
08
26
68
73
33
25
67
69
29
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
469
Ukupno
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
neplodno
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
pašnjak
šuma
pašnjak
2
1
33
1
2
84
5
392
38
80
06
62
41
18
67
53
26
20
42
20
67
08
83
24
56
95
45
48
13
55
68
83
94
52
31
75
23
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
2.0.EKOLOŠKA OSNOVA GAZDOVANJA
2.1.Reljef i geomorfološke karakteristike
Gazdinska jedinica „Radan-Arbanaška“ se nalazi na planinskom masivu istoimene planine glavnog pravca pružanja jugozapad - severoistok.
Ova gazdinska jedinica predstavlja izrazito planinski teren, koji se ističe svojom plastikom. Grebeni su oštro izraženi, dok su strane srednje strme.
Glavni greben (koji najvećim delom čini južnu granicu gazdinske jedinice) ima pravac jugozapad - severoistok. Polazi od Dragog dela i ide preko Paljevine, Velike Loparde i izbija na Pod. Dalje glavni greben skreće
na Sokolovac, spušta se na Previju, pa preko Vijegora i Samora izbija na Radulovac. Ovaj planinski venac je istovremeno i manja vododelnica izmeñu sliva Kosanice, Toplice i Puste reke. Prema jugu se graniči
u tri dugačka venca: Petrovac, Majdan planinu i Ravnu planinu.
Glavna ekspozicija je sever i severoistok, dok se od lokalnih ekspozicija svojom brojnošću ističu zapad, istok i jug. Padine su uglavnom strme.
Sa Radana se slivaju mnogobrojne pritoke Toplice, Jablanice i Puste reke, usled čega predstavlja značajan hidrografski čvor.
Najizrazitiji vrhovi su Pod (1400 m), Sokolovac (1260 m), Gornji visovi (1318 m), Donji visovi (1126 m), Vijegor (1127 m), Milanov krš (867 m).
Bočne kose koje se odvajaju od glavnih grebena, srednjim nagibom spuštaju se u rečno korito čineći strane strmim do vrlo strmim, a brdsko planinski teren jako izraženim. Najniža kota koja se nalazi u okviru ove
gazdinske jedinice je na 350 m./n.v. u Pustoj reci (odeljenje 7), dok najviša kota u ovoj gazdinskoj jedinici je na 1395 m./n.v. i nalazi se na potezu zvanom Vlasovsko jezero (odeljenje 27 i 28). Visinska razlika
izmeñu najviše i najniže tačke u okviru ove gazdinske jedinice iznosi 1045 m./n.v.
2.2. Geološka podloga i tipovi zemljišta
Geološka podloga:
Prikaz geološkog sastava ovog područja je dat na osnovu geološke karte Jugoslavije (R=1:100.000) izdanje Saveznog geološkog zavoda 1976 - 1980 godine.
Prostor koji zauzima ova gazdinska jedinica u šumskom području "Toplica" u geološkom pogledu prikazan je sekcijom (listom) Kuršumlija.
Gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" pripada Rodopskom planinskom sistemu. Zajedno sa grupom planina Prolom, Sokolovica i Petrova gora čini nastavak Kopaoničkog planinskog masiva.
Rodopska masa se smatra kao jezgro, odnosno kao najstariji deo Blkanskog Pluostrva, a sagrañeno je poglavito od stare, kristalne i metamorfne stene, kao što su: gnajsevi, mikašisti, hloritošisti, amfiboliti, mramori
proreñeni na mnogim mestima gromadama granita. Najveći deo ovih stena stvoren je u arhajskoj i algonkijskoj periodi.
Svi slojevi u Rodopskoj masi su jako ubrani, polomljeni i ispreturani, što znači da su prilikom ubiranja bili izloženi vrlo snažnom potisku. Karakteristično je da su mnogobrojnim raselinama (često vrlo dugačkim i
raznoga pravca) ove mase razdvojene u mnoge veće ili manje komade. Duž ovih raselina izbile su na mnogim mestima mlade eruptivne (porfirske) stene kao što su: andenziti, trahiti, bazalti i dr. Ove stene
mestimično zauzimaju veliko prostranstvo.
Čitav planinski masiv "Radan - Arbanaška" leži uglavnom na andenzitima (grupa porfirskih stena). Pored andenzita nalazi se nešto i dacita, vulkanskih tufova i peščara, kao i vulkanski materijal - konglomerati i breče.
Glavni sastojci andenzita su plagioklasi i tamno obojeni minerali biotit, amfibol i piroksen, a sporedni magnetiti. Ako se pored ovih minerala javi u većoj količini i kvarc, onda se radi o dacitima.
Geološka podloga ima primarni uticaj na formiranje zemljišta. Osobine zemljišta uglavnom neposredno zavise od vrste geološkog supstrata i stepena njegove raspadnutosti.
Zemljište
Na ureñajnom području, pod uticajem atmosferilija dolazi do procesa raspadanja andenzita i stvaranja zemljišta, koje u sebi sadrži nepromenjene ostatke matične stene ("skelet") pa otuda i naziv "smeñe skeletoidno
zemljište". Na postanak i osobine ovog zemljišta vidno je ispoljen uticaj kvalitativnog sastava andenzita. Raspadanjem plagioklasa dolazi do oslobañanja glinenih čestica, a amfiboli daju raspadnutoj masi
zelenkastu ili crnu boju. Otuda ovo zemljište u A horizontu ima prevenstveno mrku ili mrko-sivu boju. Karakteristično je i visoko prisustvo peska (do 40 %). Zemljište je uglavnom skeletno i skeletoidno, i kao
takvo pripada grupi genetski nerazvijenih zemljišta.
Smeñe skeletoidno zemljište na andenzitu je bezkarbonatno i slabo kiselo, sa izuzetkom na manjim površinama (na pr. profil u Prolomu koji ispoljava veću kiselost i nepovoljne hemijske osobine).
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
24
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Na blažim nagibima, zaravnima i uvalama zemljište je duboko (dubina i do 50 cm). Na strmim nagibima i vododelnicama, zemljišni sloj je vrlo plitak, a geološka podloga (u različitim fazama raspadanja) često izbija
na površinu. Dubina zemljišta zavisi od vrste drveća i stepena obraslosti (faktor erozije).
Zapaženo je da je zemljište pod bukvom znatno dublje, smeñe je boje, lakše se humificira i ima bolji vodno-fizički režim. Sasvim je drugi slučaj sa hrastom. Pod hrastovim sastojinama zemljište je znatno pliće, suvo,
slabo humozno ili bez humusa (prljuše).
Ovaj tip zemljišta u celini predstavlja primarne razvojne stadije na rastresitim supstratima. Dublji supstrati redovno su pokriveni i bujnijom vegetacijom i brže evoluiraju u razvijenije zemljišne tipove.
Ova zemljišta mogu imati velikog značaja za šumsku privredu, pa im treba obratiti veću pažnju nego do sada.
Za Arbanaške planine je karakteristično da je zemljište pliće i siromašnije od zemljišta Radan planine, što se odražava i na vegetaciju (znatne površine pod crnograbićem).
Bliži podaci o zemljištu su sledeći:
Odeljenja: (13 do 14; 16 do 39; 55 do 59) - zemljište je peskovito-ilovasto, skeletno 10-30 %, plitko do vrlo plitko, erodirano.
Odeljenje 54 - zemljište je uglavnom ilovasto i glinovito-ilovasto, po reljefu brdsko i planinsko, plitko do srednje duboko, nagib u proseku 8 do 16 %.
Odeljenja: (53, 60 do 68; 71 do 83) - zemljište ilovasto, plitko do srednje duboko, mahom erodirano, nagib 16-30 %.
Odeljenja: (50 do 51) - zemljište je peskovito-ilovasto i glinovito-ilovasto, plitko do vrlo duboko, nagib 16-30 %, reljef delom brdski, delom planinski.
Odeljenja: (52, 70) - zemljište je delom kao i u odeljenju 69, a delom je peskovito-ilovasto, vrlo plitko i erodirano i srednje duboko, nagib 8-16 %.
Odeljenja: (1 do 12; 15, 40 do 49) - zemljište je peskovito-ilovasto, vrlo plitko do plitko, 10-30 % skeletno, mahom erodirano, nagib 8-16 %.
2.3. Hidrografske karakteristike
Gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" bogata je vodotocima, a koji inače pripadaju slivu Toplice i Puste reke. Najveći deo gazdinske jedinice pripada slivu Puste reke, koja se uliva u Južnu Moravu.
Glavni vodotoci su: Bela reka, Statovačka i Arbanaška reka. Bela reka i Statovačka reka čine Pustu reku.
Na Lisičjem lazu izvire Velika reka, koja teče prema severoistoku. Sa leve strane prima Slavkov potok i Korita, a sa desne Malu reku.
Arbanaška reka izvire ispod Samara. U ovom delu nalazi se i Lauški potok, koji izvire u zaseoku Bubanj, i teče preko sela Široke njive kao Pestiški potok, koji se uliva u Arbanašku reku. Arbanaška reka se uliva u
Toplicu.
Svi su ovi vodotoci pristupačni i uglavnom ne presušuju.
Izvora nema mnogo i uglavnom su neureñeni . Od jačih izvora navode se Tri ibrika (29 odeljenje), vrelo na Lisičjem lazu (25 odeljenje), Česma na kamionskom putu u blizini odeljenja 16, izvor u 51 odeljenju, izvor u
blizini Gornjih livada (odeljenje 61), Ledna voda u odeljenju 73, Vrelo u Arbanaškoj, izvor na putu na spoljnoj granici odeljenja 83.
Glavni vodotoci u ovoj gazdinskoj jedinici su i slivovi koji dele gazdinsku jedinicu na tri dela.
Prvi sliv je sliv Bele reke i čine ga odeljenja od 1 do 50. Pripadajući vodotoci su Velika reka, Mala reka, Ristin potok, Slavkov potok, Korita, Dragodelski potok.
Drugi sliv je Statovački sliv i čine ga odeljenja od 51 do 70. Pripadajući vodotoci su: Crnogorska reka, Perkov potok, Krivopećki potok.
Treći sliv je sliv Arbanaške reke i čine ga odeljenja od 71 do 84. Pripadajući vodotoci su: Lauški potok koji se uliva u Duboku dolinu, Vrelo.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
25
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
2.4 Klima
Klima je važan činilac u pedogenezi zemljišta i limitirajući faktor (preko temperaturnih odnosa i veličine i rasporeda padavina) na razvoj odreñenih biljnih vrsta.
Smatra se da ovo područje ima umerenu kontinentalnu klimu pod uticajem visija. Zbog svega izraženog i veoma složenog reljefa, njegove klimatske karakteristike nisu jasno izražene u celini. Zime su hladne, dok su
leta topla, često žarka. Jeseni su obično toplije od proleća. Radan planina je sa severne strane okružena vencem planina koji čine Pasjača, Vidojevica, Rgajska planina i Sokolovica koje je štite od hladnih i
vlažnih struja sa severne i zapadne strane. Na istoku i jugu se otvara u Pustorečku kotlinu i sa te strane je izložena jakom sunčevom zagrevanju, što za posledicu ima topliju i blažu klimu. To je proizvelo
svojevrstan fenomen jer se hrastov vegetacioni pojas podigao čak do 800-900 metara nadmorske visine. Sladun i cer se na Radan planini mogu naći i na 800 metara nadmorske visine dok hrast kitnjak formira
snažne zajednice i na preko 1000 metara nadmorske visine. Ovakva situacija je u Topličkom šumskom području jedinstvena. U svim ostalim gazdinskim jedinicama na visinama od preko 800 m nalazi se snažan
pojas bukovih šuma.
S obzirom na uticaj mediteranske klime, ovaj klimatski pojas ima izražena četiri godišnja doba. Kolebanje temperature preko dana, meseca i godine često je veliko.
Karakteristična je duga insolacija, koja uglavnom zahvata toplu polovinu godine. Oblačnost je uglavnom ograničena na zimske mesece.
Gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" prostire se, kako je već navedeno, u pojasu izmeñu 350 i 1395 m nadmorske visine. Najbliže meteorološke stanice su Kuršumlija (nadmorska visina 380 m) i Prokuplje
(nadmorska visina 266 m). Ovo su dve stanice dosta udaljene od gazdinske jedinice, a osim toga podudaraju se po svom položaju uglavnom sa najnižom kotom gazdinske jedinice. Prema tome, podaci ovih
meteoroloških stanica moraju da pretrpe izvesne korekcije. Naime, izneto je da sa većim nadmorskim visinama temperatura opada, a padavine rastu, pri čemu se računa da temperaturni gradijent iznosi 0,5ºC na
100 m, a kišni gradijent oko 1mm na 100 m.
U odreñenom periodu postojale su i meterološke stanice u selima Žitni Potok i Tovrljane ali je na njima vršeno samo merenje padavina. Podatke ćemo prezentovati ali ih treba uzeti sa rezervom s obzirom da se radi o
merenjima koja su vršena pre više od 50 godina.
Vodeni talozi
Pod vodenim talozima podrazumevaju se sve vrste kondenzovane i sublimirane vodene pare u atmosferi, koje padnu na zemlju bilo u tečnom, bilo u čvrstom stanju. Visinu padavina predstavlja sloj vodenog taloga
izražen u milimetrima na 1 m2, pod uslovom da voda ne ispari, ne otekne, niti se procedi u zemljište, dakle radi se o vodenom talogu u punom iznosu.
Visina padavina, njihov godišnji raspored i njihova korelacija sa temperaturom vazduha, ima veliki značaj za pedološke procese, a isto tako i za razvoj i porast biljaka.
Godišnje količine padavina u periodu 2000-2010 na meterološkoj stanici Prokuplje prikazane su u sledećoj tabeli:
Godina
2
Padavine u mm/m
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
PROSEK
380
594
627
455
669
723
608
581
592
639
755
602
Kao što se vidi postoji značajno odstupanje u godišnjoj količini padavina i obično u periodu od deset godina barem dve godine su izrazito sušne. Taj podatak je jako bitan za šumsko uzgojne radove s obzirom da u
sušnim godinama obično izostaje urod semena ili ukoliko se desi seme je jako lošeg kvaliteta. Takoñe u sušnim godinama pošumljavanja su uglavnom neuspešna.
Na meterološkoj stanici Žitni Potok godišnji prosek padavina je 835 mm/m2, a na stanici Tovrljane 795 mm/m2. Posmatrani period je 1954-1961 godina. Na meterološkoj stanici Kuršumlija prosek padavina je
692mm/m2.
S obzrom da se GJ „radan-Arbanaška“ nalazi na planinskom masivu i na većoj nadmorskoj visini možemo reći da je godišnja količina padavina veća nego u Prokuplju i Kuršumliji tako da je prosek verovatno 700-800
mm/m2. Ipak po srednjoj godišnjoj količini padavina ova oblast spada u suvlje delove Srbije.
Najviše vodenog taloga ima u periodu april-maj- jun kao i u jesen u periodu oktobar-novembar. Najsušniji meseci su avgust i januar.
Velika količina padavina u maju i junu pogoduje biljkama zato što u ovo vreme pada najintenzivije stvaranje vegetativne mase kod većine biljaka. Meñutim u toku letnjih meseci zbog velike potencijalne
evapotranspiracije, koju uslovljavaju visoke temperature i niska vlažnost, pojava posledica suša je česta i pored toga, što letnji minimum padavina količinski nije jako izražen. Naročito su suše velikog
intenziteta ako je septembra sušan. Zbog toga se preporučuje pošumljavanje u proleće kako bi biljke maksimalno iskoristile maksimum padavina u maju i junu.
Relativna vlaga vazduha
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
26
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Relativna vlaga se javlja kao uticajan faktor za rasprostranjenje šuma i kao uslovljavajući činilac evapotranspiracije biljaka. Isto tako vlažnost zemljišta ne zavisi samo od apsolutne količine padavina i od svojstva
samog zemljišta, nego i od relativne vlage zemljišta u znatnoj meri. Relativna vlaga vazduha u velikoj meri odlučuje o vlažnosti zemljišta.
Relativna vlaga stoji u obrnutom odnosu sa temperaturom vazduha, što znači da se najmanje srednje mesečne vrednosti javljaju u periodu maksimalnih temperatura, a najviše tokom zimskih meseci sa slabo izraženim
maksimumom u januaru.
Relativna vlaga je niža u podnožju masiva.
Na ovom području, relativna vlaga je prilično visoka (72 % u periodu maj-avgust).
Temperatura vazduha
U sledećoj tabeli prikazane su prosečne temperature vazduha za meterološku stanicu Prokuplje. Period posmatranja je 2000-2010 godina.
Meterološka
stanica
Prokuplje
Godišnji
prosek
Srednje mesečne temperature vazduha
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
0,2
2.2
7,2
11,5
16,4
19,7
21,9
21,5
16,1
11,5
6,77
1,85
11,4
Primenom termičkog gradijenta, a prema podacima meteorološke stanice Kuršumlija, srednja godišnja temperatura vazduha na najnižoj tački gazdinske jedinice bila bi 9,0 Cº, a na najvišoj oko 3,9 Cº. Ako bi smo uzeli
srednju nadmorsku visinu za gazdinsku jedinicu, onda bi za nju odgovarala srednja godišnja temperatura vazduha od oko 6,7Cº
Najhladniji je mesec januar, a najtopliji juli. Razlika izmeñu njih iznosi preko 20 Cº.
Maksimalne i minimalne temperature zabeležene sa stanici Prokuplje su +43,5 Cº i – 23,5 Cº.
Vegetacioni period je dosta dug uprkos mogućim pojavama poznih prolećnih i ranih jesenjih mrazeva. Početak vegetacionog perioda u proseku pada u prvoj polovini druge dekade marta meseca kada se prosečni
početak temperature vazduha penje iznad 5,0 Cº, i traje u proseku do polovine novembra. Na višim nadmorskim visinama vegetacioni period je znatno kraći.
Od ukupne količine vodenih taloga, 72 % padne u toku vegetacionog perioda, dok je srednja temperatura vazduha za više od 5 Cº veća od srednje godišnje. Prema tome vegetacioni period je sa dovoljno količine
toplote, koja počinje naglo da se akumulira u zemljištu, a odatle da zagreva i najbliži vazdušni sloj već u mesecu aprilu.
Vetrovi uglavnom duvaju sa severa ali su u značajnoj meri uslovljeni reljefom. Veće štete od vetra u ovoj gazdinskoj jedinici nisu zabeležene.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
27
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
2.5 Opšte karakteristike šumskih ekosistema
Svi tipovi šuma Srbije ulaze (u prvom stepenu sistematizacije) u odreñene krupne jedinice - komplekse. Oni su u planinskom kraju izdiferencirani pod uticajem tri bitna faktora za život šumske vegetacije, a to su:
toplota, vlaga i nadmorska visina. Pri detaljnoj sistematizaciji dolaze do izražaja i svi ostali cenološki faktori, povezani sa bioekološkim karakteristikama edifikatora i drugih članova šumskih ekosistema (D.
Jović, Z. Tomić, N. Jović: Tipologija šuma, Beograd 1991 god.).
U ovoj gazdinskoj jedinici izdvajaju se sledeći kompleksi:
2 Ekološka pripadnost: Kompleks (pojas) kserotermofilnih sladunovo-cerovih i drugih tipova šuma
3 Ekološka pripadnost: Kompleks (pojas) kseromezofilnih kitnjakovih i grabovih tipova šuma
4 Ekološka pripadnost: Kompleks (pojas) mezofilnih bukovih i bukovo - četinarskih tipova šuma
Kompleksi (pojasevi) dalje se rasčlanjuju na cenološke grupe, na osnovu saznanja o vegetaciji i tipu zemljišta. Na osnovu navedenog za ovu gazdinsku jedinicu izdvojene su sledeće cenološke grupe tipova šuma:
21 Ceno-ekološka grupa tipova šuma sladuna i cera (Quercion frainetto) na smeñim i lesiviranim zemljištima
24 Ceno-ekološka grupa tipova šuma grabića i crnog graba i grabića-jorgovana (Ostryo - Carpinion orientalis et Syringo Carpinion orientalis) na crnicama (humusno-akumulativnim zemljištima)
31 Šuma kitnjaka i cera (Quertion petraeae - cerris) na različitim smeñim zemljištima
42 Planinska šuma bukve (Fagenion moesiacae montanum) na različitim smeñim zemljištima
Dalja podela ide na grupe ekoloških jedinica, koje se odreñuju na osnovu njihove pripadnosti odreñenim asocijacijama i tipovima zemljišta na kojima se nalaze.
Za ovu gazdinsku jedinicu izdvojene su sledeće grupe ekoloških jedinica:
212 Tipična šuma sladuna i cera (Quercetum frainetto - cerris typicum) na smeñim lesiviranim zemljištima
242 Šuma grabića sa hrastovima (Carpino orientalis - Polyquercetum) na pararendzinama i plićim gajnjačama na lesu
313 Šuma kitnjaka i cera (Quercetum petraeae - cerris) na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
421 Planinska šuma bukve (Fagetum moesiacae montanum) na različitim smeñim zemljištima.
212 Tipična šuma sladuna i cera (Quercetum frainetto - cerris typicum) na smeñim lesiviranim zemljištima je najšire rasprostranjena zonalna šuma Srbije, na zaravnjenim položajima, nadmorskim visinama do
600m, na različitim geološkim podlogama i uglavnom na razvijenim smeñim zemljištima. Sastojine su uglavnom izdanačkog porekla, manjih visina i srednjeg sklopa, sa dobro izdiferenciranim i bogatim
spratovima žbunja i prizemne flore. Na Radan planini na toplim južnim ekspozicijama tipična šuma sladuna i cera se javlja i na nadmorskim visinama preko 600m. Od ostalih vrsta drveća koje se javljaju
u ovim zajednicama treba spomenuti sledeće vrste: tilia argentea, pyrus pyraster, Sorbus domestica, Fraxinus ornus, Acer campestre, Cornus mas itd.
242 Šuma grabića sa hrastovima (Carpino orientalis - Polyquercetum) na pararendzinama i plićim gajnjačama na lesu je na radan planini klimatogena šuma edafski uslovljena. Zajdenice se nalaze uglavnom na
toplim južnim ekspozicijama i na plitkom, suvom i skeletnom zemljištu. Ove šume nemaju veliku ekonomsku vrednost. U gornjem spratu se javljaju različiti hrastovi, crni jasen i dren dok se u prizemnom
spratu uz gust grabić nalaze ruj, crna udika, kurika.
313 Šuma kitnjaka i cera (Quercetum petraeae - cerris) na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima čine prelaz izmeñu monodominantnih kitnjakovih šuma brdskog regiona i zonalne vegetacije
uglavnom sladunovo cerovih šuma. U najvećem delu Srbije predstavljaju niži potpojas kitnjakovih šuma do 600 m nadmorske visine. U južnoj i istočnoj Srbiji na penje se i na veće visine što je slučaj i u
GJ „Radan-Arbanaška“. Ekspozicije su uglavnom tople, a zemljišta smeña i lesivirana na vrlo različitim podlogama. Osim kitnjaka i cera javljaju se crni jasen, klen i grab. U spratu žbunja koji je dobro
razvijen javljaju se Chamaecytisus capitatus, Genista ovata, Festuca heterophylla, Galium pseudoristatum, Poa nemoralis.
421 Planinska šuma bukve (Fagetum moesiacae montanum) na različitim smeñim zemljištima obrazuju u Srbiji snažan pojas na nadmorskim visinama od 800 do 1200 m. Planinske šume bukve kao zonalna
vegetacija obrazuju se po uticajem promene klime sa povećanjem nadmorske visine.Sa povećanjem nadmorske visine klima postaje humidnija te se na taj način stvaraju uslovi za opstanak mezofilne
bukve. Zemljišta su uglavnom smeña: kisela (distrična) i eutrična. Planinske šume bukve se odlikuju gustim sklopom, dominacijom bukve u spratu drveća i oskidnim spratom žbunja. U spratu drveća u GJ
„Radan- Arbanška“ se javljaju javor mleč, gorski javor, klen, grab, divlja trešnja, planinski brest itd. U oskudnom spratu žbunja javljaju se Sambucus nigra, Daphne mezereum, Lonicera xylosteum,
Corylus avellana.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
28
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Treba naglasiti da su bukove šume prirodno sklopljene ali ako se otvori sklop može doći do naglog zakorovljavanja kupinom. Zakorovljavanje kupinom predstavlja veliki problem kod prirodnog obnavljanja i u
situacijama kada je zakorovljenost velika ne može doći do obnavljanja bez primene pomoćnih mera. Zbog toga pri gazdovanju bukovim šumama treba biti oprezan kada je u pitanju intenzitet zahvata da ne
bi došlo do prevelikog otvaranja sklopa i zakorovljavanja. U slučaju neuspeha prirodnog obnavljanja treba primeniti pomoćne mere kao što su rahljenje zemljišta, setva semena i sadnja sadnica.
2.6 Opšti faktori značajni za stanje šumskih ekosistema
Šuma kao biogeocenoza je veoma složena zajednica nastala delovanjem biljnog i životinjskog sveta u odreñenim uslovima sredine. Dobro poznavanje šume kao celine je neophodno za procenu realnih ciljeva i
očekivanih rezultata u planiranju gazdovanja šumama.
Faktori značajni za razvoj šumske vegetacije su:
• Klimatski faktori, u koje spadaju temperatura, padavine, svetlost, vetar, vlaga vazduha i dr.
• Orografski faktor, koje čine: reljef, nadmorska visina, ekspozicija terena, nagib terena, mikroreljef i dr.
•
Edafski faktori ili zemljišni faktori su oni faktori koji deluju preko fizičkih i hemijskih osobina zemljišta i kao sredina za razvoj korenovog sistema
•
Geološka podloga značajna je za obrazovanje različitih tipova zemljišta
•
Biotički činioci meñu kojima su najvažniji biljni i životinjski svet i čovek kao poseban faktor
Svi faktori deluju zajedno odnosno kao kompleks faktora. Oni su meñusobno povezani i utiču jedan na drugog.
Šuma kao jedna od najsloženijih biljnih zajednica, odraz je uticaja sredine, ali i ona menja tu sredinu koja se označava kao stanište.
Mikroklima šumskih staništa
Mikroklima podrazumeva klimu na jednom užem prostoru i njeno poznavanje je neophodno zato što može da se razlikuje od klime na širem prostoru na kome se nalazi, a te razlike mogu da budu uslovljene nekim od
ekoloških faktora. Njeno poznavanje je važno i zbog utvrñivanja razlika i sličnosti izmeñu šumskih ekosistema na tom prostoru.
Ekspozicija (izloženost terena strani sveta)
Ekspozicija terena može da ima veliki uticaj na mikroklimu i na fitocenološki sastav. Najveće razlike su izmeñu severne i južne ekspozicije. Južna ekspozicija kao toplija i suvlja pogoduje kserotermnijim vrstama, a
severna kao hladnija i vlažnija mezofilnijim. Tako da imamo situaciju da na malom prostoru rastu potpuno različite vrste drveća. Na nižim nadmorskim visinama redovno srećemo bukvu na severnim
ekspozicijama bez obzira što nadmorska visina nije povoljna za rast ove vrste drveća. Suprotno tome, na južnim ekspozicijama u bukovom pojasu na većim visinama srećemo hrast kitnjak. To je tipična
inverzija vegetacije u zavisnosti od ekspozicije.
Istočna ekspozicija je suvlja i toplija od zapadne. Severna je najhladnija, a južna najtoplija i najsuvlja.
Nagib terena
Nagib terena posredno utiče na sastav vegetacije tako što menja ostale ekološke faktore (temperaturu, vlažnost, svetlost, itd.). Od nagiba zavisi i ugao pod kojim padaju svetlosni zraci i na taj način utiče na promenu
napred navedenih faktora. Sa povećanjem nagiba terena na južnim i istočnim ekspozicijama se povećava količina toplote. Na severnim ekspozicijama je obrnuto : sa smanjenjem nagiba se povećava količina
toplote.
Nadmorska visina
Nadmorska visina je jako bitnan faktor i ima presudan uticaj na raspored šumskih zajednica. Sa promenom nadmorske visine menjaju se i drugi ekološki faktori. Sa porastom nadmorske visine opada temperatura
vazduha (u proseku 0,6 ‘C na svakih 100m visine), povećava se količina padavina, menja se struktura padavina, povećava se relativna vlažnost vazduha itd. Nadmorska visina ima presudan uticaj na vertikalno
zoniranje vegetacije. Za područje Srbije karakteristično je da se pojasevi formiraju tako da se hrastove šume javljaju do 800 m nadmorske visine, zatim sledi bukov pojas od 800 do 1400m nadmorske visine, a
iznad njega pojas četinarskih šuma. U GJ “Radan- Arbanaška” specifično je odreñeno odstupanje od napred navedenog pa se tako kitnjak javlja na većim nadmorskim visinama nego što je karakteristično za
područije centralne Srbije.
Uslovi zemljišta
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
29
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Brojni su faktori koji utiču na stvaranje zemljišta. To su pre svega geološka podloga, klima, vegetacija, reljef, čovek. Ovi faktori deluju zajedno i kompleksno, meñusobno utiču jedni na druge. Šumska zemljišta u
planinskim područjima nastaju u dosta komplikovanijim uslovima nego zemljišta u nizijama koja se koriste pretežno za poljoprivredu. Najbitnije karakteristike zemljišta bitne za razvoj šumskih ekosistema su
dubina zemljišta, fizičke osobine kao što su prisustvo skeleta, vode, vazduha i hemijske osobine (ph vrednost, sasatv zemljišnog rastvora).
Biotički činioci- biljni i životinjski svet
Najvažnija karika šumske biocenoze su dominantne vrste u spratu drveća. One utiču na formiranje biotopa i na druge organizme u biocenozi. Drveće je nosilac produkcije u šumskim ekosistemima tj nosioc razvoja
proizvodnih karakteristika svakog tipa šume. Ostali organizmi u šumi takoñe utiču na ekosistem posredno ili neposredno. Tu pre svega spada drveće iz donjeg sprata, žbunje, zeljaste biljke, korov, paprta i dr.
Životinjski svet
Životinjski i biljni svet su veoma povezani. Većini životinja biljke služe za ishranu. Sa druge strane životinje utiču na biljke neposredno tako što pomažu oprašivanje, raznošenje semena kao i posredno tako što svojom
aktivnošću menjaju stanište (mehanički usitnjavaju zemlju, ubrzavaju razlaganje organskih materija). Biljni i životinjski svet morau biti u ravnoteži da bi šumska zajednica bila stabilna. Poznato je na primer da
neke ptice regulišu brojnost odreñenih insekata. Smanjenje brojnosti ptica dovelo bi gradacije insekata i do šteta na drveću. Nedostatak samo jedne karike u čitavom lancu može dovesti do narušavanja
ravnoteže.
Čovek
Čovek je na žalost vrlo često uzrok poremećaja ravnoteže u šumi. Degradirane šume su najvećim delom posledica delovanja čoveka. Isto tako izdanačke šume su nastale kao posledica delovanja čoveka. Čovek može
delovati i pozitivno i sanirati stanje u ekosistemima gde je došlo do narušavanja ravnoteže.
Vegetacije se nikako ne može objasniti delovanjem samo jednog faktora već ekološki činioci u prirodi deluju zajedno odnosno kao kompleks faktora. Smatra se da se gazdinska jedinica “Radan-Arbanaška” nalazi u
optimalnim uslovima za razvoj šumske vegetacije, naročito u kompleksu bukovih šuma gde se nalaze možda i najkvalitetnije bukove sastojine u celom topličkom šumskom području.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
30
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
3.0 Privredne karakteristike
3.1 Opšte privredne karakteristike
Opština Prokuplje nalazi se u južnom delu Srbije. Graniči se sa opštinama Merošina, Žitoraña, Bojnik, Kuršumlija, Blace, Kruševac, Aleksinac. Geografski gledano na severu opštine se nalazi planinski masiv Jastrebca
sa koga se spušta ka jugu blago talasasta Toplička kotlina pri čijem dnu protiče reka Toplica oko koje je formirana plodna ravnica širine par kilometara. Južno od reke Toplice je planinsko područje koje čine
planine Pasjača, Vidojevica, Sokolovica, Rgajske planine, Arbanaška planina, Radan planina.
Površina opštine je 759 km2. Na tom području u 107 naselja prema popisu iz 2011. godine živi 43.631 stanovnika. Na ovom području decenijama je prisutan proces depopulacije i smanjivanja broja stanovnika. Prema
popisu iz 1953 godine u opštini Prokuplje je živelo nešto više od 58.000 stanovnika. Broj stanovnika se posebno smanjio u selima planinskog područja dok je u gradu u proteklih pedeset godina broj stanovnika
učetvorostručen. Politika industrijalizacije dovela je do velikih migracija sa sela u grad tako da su u mnogim selima ostala samo staračka domaćinstva čijim umiranjem se sela gase. Na području opštine
Prokuplje prema poslednjem popisu registrovano je i prvo naselje koja je ostalo bez stanovnika, to je selo Obrtince na planini Vidojevici. Poslednjih desetak godina i u samom gradu Prokuplju je došlo do
smanjivanja broja stanovnika zbog negativnog prirodnog priraštaja i prestanka migracija sa sela u grad.
Privredna aktivnost je na niskom nivou. Neuspele privatizacije i gašenje proizvodnih pogona su glavno obeležije privrede Prokuplja.
Osnovni podaci za opštinu Prokuplje za 2010 godinu su :
Obradiva površina 44.160 ha
Obrasla šumska površina 29.525 ha
Dužina puteva 362 km, sa asfaltnim kolovozom 229 km
Broj zaposlenih 8. 845
Broj nezaposlenih 7.573
3.2 Ekonomske i kulturne prilike
GJ „Radan-Arbanaška „ je okružena selima i zaseocima Arbanaška, Duboka dolina, Gornji, Srednji, Donji Statovac, Bogujevac, Dragi deo, Vlasovo, Vlasa, Marino Kale, Dobra voda, Bubanj, Bačije, Šatrica. .
Područje kojem gravitira GJ „Radan-Arbanaška“ je posebno ugorženo depopulacijom. U čitavom tom području najveće naselje je Žitni Potok koji je do 1965. godine imao status opštine kojoj je pripadalo 29 sela sa
preko 10 hiljada stanovnika. Kolika je razmera depopulacije najbolje govori podatak da danas u celom tom kraju nema više od hiljadu stanovnika.
Procesi depopulacije svakako utiču na gazdovanje šumama. Sa jedne strane šume se šire na poljoprivredna zemljišta i time se povećava ukupna šumska površina ali sa druge strane javljaju se i odreñeni problemi.
Nestajanjem seoskog stanovništva javljaju se teškoće u plasmanu ogrevnog drveta koje sesoka domaćinstva najviše koriste. Osim toga javlja se i nedostatak radne snage za poslove u šumarstvu te je potrebno
angažovati radnu snagu sa drugih područja. Postoji čitav niz problema koja se javljaju u gazdovanju (vlasnici) i vršenju stručno tehničkih poslova (JP „Srbijašume“) u privatnim šumama ali to nije predmet ovog
elaborata.
Žitni Potok je udaljen od Prokuplja 25 km i predstavlja administrativni centar ovog kraja. U njemu se nalazi dom zdravlja, škola, trgovinske i ugostiteljske radnje. Svoje proizvode stanovnici prodaju u Žitnom potoku,
Prokuplju i Bojniku s obzirom da je ovaj kraj povezan i sa opštinom Bojnik. Bojnik je udaljen 18 km od Žitnog potoka.
Glavno zanimanja stanovništa u selima koja okružuju GJ „Radan-Arbanaška“ je poljoprivreda i stočarstvo. U poslednje vreme sve više ljudi se okreće intenzivnom voćarstvu i osnivaju se veliki zasadi šljiva, jabuka,
dunja i ostalog voća. Industrijska prduzeća su skoncentrisana samo u Prokuplju ali je obim industrijske proizvodnje značajno manji u odnosu na period od pre deset godina, a drastično manji u odnosu na period
pre dvadeset godina kada je više od 2/3 zaposlenih radilo u industriji.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
31
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
3.3. Organizaciona i materijalna opremljenost
Topličkim šumskim područjem gazduje šumsko gazdinstvo „Toplica“ Kuršumlija koje u svom sastavu ima tri šumske uprave: ŠU Blace, ŠU Prokuplje, ŠU Kuršumlija.
Gazdinskom jedinicom „Radan-Arbanaška“ gazduje ŠU Prokuplje.
Šumska uprava Prokuplje raspolaže sa sledećim stručnim kadrovima
VSS- dipl.inž šumarstva
SSS- šumarski tehničar
SSS- III stepen- pomoćni šumarski tehničari
SSS-ekonomski tehničar
KV radnik
NKV-šumski radnici
Od grañevinskih objekata šumska uprava raspolaže sledećim objektima
Upravna zgrada
Lugarnica
Baraka za smeštaj radnika
Terenska vozila
Lada niva 7 kom
3.4 Otvorenost šumskog kompleksa saobraćajnicama
Osnovni preduslov za intenzivno gazdovanje šumama u nekoj gazdinskoj jedinici je otvorenost šuma, odnosno dostupnost svakog dela šume. Samo šumskim kompleksima koji su otvorene može se adekvatno
gazdovati i mogu se aktivno sprovoditi svi predviñeni radovi na korišćenju, gajenju i zaštiti šuma. Od otvorenosti šuma zavisi i stepen primene mehanizacije i druge opreme u gazdovanju šumama.
U ovoj gazdinskoj jedinici postoji razgranata mreža puteva. Uglavnom idu grebenima ili niz doline reka, a služe kao doturni putevi.
Kroz ovu gazdinsku jedinicu prolazi tvrdi kamionski put koji je kategorisan kao reginalni put R-222 koji je najkraća veza opštine Kuršumlija sa opštinama Bojnik i Lebane. Putovanje od Kuršumlije do Lebana se ovom
trasom skraćuje za preko 100km. Sa magistralnog puta Niš-Priština ovaj put se odvaja kod mesta Rudare, ide do Prolom Banje, a zatim prolazi kroz gazdinsku jedinicu i dalje nastavlja trasom BogojevacDobra voda-Magaš-Bojnik. Ovaj put je značajan i kao turiistička ruta jer povezuje Đavolju varoš i arheološki lokalitet Caričin grad kod Lebana.
Najbliža železnička stanica za deo gazdinske jedinice koji gravitira Pusoj reci je Leskovac (preko Bojnika) koji je udaljen 40 km od lugarnice na Radanu. Za ostali deo gazdinske jedinice najbliže su železničke stanice
Rudare, Barlovo i Mala Plana.
U šumama ove gazdinske jedinice 01.01.2011 godine bilo je
a)Kroz šumu
-Javni savremeni putevi 4,2 km
-Javni tvrdi putevi 22,9 km
-Šumski tvrdi putevi 24,1 km
-Šumski meki putevi 10 km
UKUPNO 61,2 km
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
32
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
U poslednjih 10 godina urañena je rekonstrukcija i izgradnja puta Bogojevac- Previja, Srednji Statovac - Crnogorska reka- Mirkov laz- Perkov potok i put Lauški potok-Radovići. Već broj mekih šumskih puteva je
nasipan i pretvoreni su u tvrde puteve. U odnosu na prikaz iz predhodne osnove učešće mekih šumskih puteva je značajno smanjeno, a učešće tvrdih puteva povećano. Takoñe treba istaći da su u predhodnoj
osnovi neki putevi, odnosno neke deonice bile duplirane i na taj način je dobijena veća dužina puteva i samim tim veća otvorenost koja ne odgovara stvarnom stanju na terenu.
Kategorija
Oznaka
puta
Naziv puta
Javni put (km)
Tvrdi
1.
Donji Statovac - Bogojevac - Dragi deo
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Dragi deo - Kruškar
Ušće Male - Velike reke - Begovića grob
Ripivode - Paljevina
Troglav - Lisji laz
Bogojevac - Previja
Srednji Statovac- Crnogorska reka- Mirkov
laz- Perkov potok
Previja- Mala Vlasa- Lauški potok
Mala Vlasa – Markovo Brdo
Gornji Statovac – Miloševa čuka
Lauški potok - Arbanaška reka
Arbanaška - Arbanaška reka
Srednji Statovac - Rankova reka
Rankova reka - Gornji Statovac
Lauški potok- Radovići
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Ukupno:
Meki
Šumski put (km)
Tvrdi
Meki
10,4
5,7
5,5
3,3
5,4
5,6
1,9
2,3
3,2
1,4
2,0
asfaltni 4,2
27,1
Otvara odeljenja
10,4 11-13, 15-17, 21, 22, 39, 40, 45, 49 i
50
3,1 4-6, 8
3,2 22-25, 27, 30-39
5,7 14, 16-26
5,5 26-34
3,3 40, 55-59
3,1
3,2
4,0
24,1
Kroz
kompleks
u km
10
5,1 53,54, 60-64
5,1
1,3
1,3
3,2
1,4
0,4
1,3
3,8
54,1
61.64,65,66,67,68,71, 72,73,74
65,66
69
75-80
82, 83
52
52, 70
73-81
Ukupna dužina puteva kroz šumski kompleks je 54,1 km. S obzirom da je ukupna površina gazdinske jedinice 3.098,84 ha dolazi se do podatka da je otvorenost 17,46 km na 1000 ha ili 17,4m po jednom
hektaru.
U narednom periodu planira se rekonstrukcija puta Srednji Statovac- Crnogorska reka- Mirkov laz- Perkov potok i njegovo prevoñenje iz mekog u tvrdi kamionski put.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
33
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
3.5 Dosadašnji zahtevi prema šumama i dosadašnji način korišćenja šumskih resursa
Dosadašnje korišćenje zasnivalo se isključivo na korišćenju drvne mase. Ostali potencijali nisu korišćeni u značajnijoj meri. Korišćenje je bilo takvo da se „mnogo više iz šume uzimalo nego što joj se vraćalo“. Ako
izuzmemo period šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka kada su sprovedena masovna pošumljavnja, ukupno gledano u šumsko uzgojne radove ulagana su skromna sredstva. Gledajući dosadašnje osnove
za gazdovanje šumama može se uočiti da su planovi korišćenja šuma uglavnom u značajnom procentu ispunjavani, dok su radovi na gajenju i zaštiti praćeni malim procentom izvršenja.
Takoñe proizvodni potencijaj staništa se ne koristi u potpunosti. Značajanu površinu ove zadinske jedinice zauzimaju izdanačke šume kao i visoke proreñene šume koje ne koriste u potpunosti proizvodni potencijala
staništa.
Dugoročnim biološko uzgojnim ciljevima gazdovanja trebalo bi da se podigne stepen biološke stabilnosti i približi proizvodnom optimumu staništa. Cilj je stvoriti stabilne sastojine koje će istovremeno dati
maksimalnu proizvodnju najboljeg kvaliteta i vrednosti.
3.6 Mogućnost plasmana šumskih proizvoda
Najveći kupac drvnih sortimenata, ne samo iz ove gazdinske jedinice već i iz celog šumskog gazdinstva je preduzeće „Simpo-ŠIK“ iz Kuršumlije. Nakon više godina loših poslovnih rezultata ovo preduzeće je
početkom 2010 krenulo sa proizvodnjom u obnovljenim pogonima. Najveća količina bukovih trupaca se isporučuje baš ovom preduzeću. Kapaciteti su dovoljni da prihvate celokupnu proizvodnju iz šumskog
područja.
Ostali kupci drveta su „Kronošpan“- Lapovo, „Moca“- Jablanica, „Bioenergy“- Boljevac i „Forest-Enterprises d.o.o.– Pukovac“. Preduzeća iz Boljevca i Pukovca se bave proizvodnjom peleta tako da potražuju
produžno drvo sa kojim je ranije bio problem oko plasmana. Preduzeće „Kronošpan“ iz Lapova kupuje drvo koje se dobija iz proreda u kulturama četinara tako da je na taj način rešen problem sa tim
materijalom za kojim ranije nije bilo potražnje pa su mnogi uzgojni radovi u kulturama četinara odlagani iz zbog nemogućnosti plasmana drveta dobijenog u proredama.
Posmatrano sa nivoa celog šumskog područja možemo konstatovati da su kapaciteti drvne industrije (sa tehničko-tehnološkog aspekta) u dovoljnoj meri usklañeni su sa prinosnim mogućnostima šuma tako da ne
postoje nikakvi ograničavajući faktori u pogledu realizacije i plasmana proizvodnje.
Pri punoj uposlenosti kapaciteta može doći i do deficita sirovine. Izlaz u deficitu sirovine mora se tražiti prevenstveno u sledećim pravcima:
-Povećanjem ulaganja u proširenje i jačanje prinosne snage vlastitog šumskog fonda
-Potpunijim korišćenjem drveta na sečinama i otpadaka u mehaničkoj preradi
-Povećanom usmeravanju na vlastite preradne kapacitete drveta iz šuma u grañanskoj svojini, razvijanjem kooperanskih i dohodovnih odnosa na principu udruživanja rada i sredstava.
Imajući u vidu da se poslovanje odvija u teškim i nepredvidivim uslovima vrlo često dolazi do poremećaja na tržištu pa se javljaju periodi sa velikom potražnjom i periodi kada je gotovo nemoguće izvršiti plasman
sirovine.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
34
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
4.0 Funkcije šuma
4.1 Globalna namena kompleksa
Globalna namena kompleksa šuma ili njegovih delova, podmiruje i integriše stanje sastojina i društvene potrebe u odnosu na šumu u (jedinstvene – opšte) ciljeve gazdovanja šumama. Najčešće se globalna namena
odnosi na čitav kompleks šume kao prirodne celine. U skladu sa napred iznetim, definisane su globalne namene kompleksa šuma GJ "Radan-Arbanaška": šumska staništa sa proizvodno – zaštitnom funkcijom
(11), šume sa prioritetno zaštitnom funkcijom (12).
Maksimalna proizvodnja i korišćenje proizvodnih potencijala, kao prioritetne funkcije ovih šuma, nisu u konfliktu ni sa jednim drugim opštim ciljevima gazdovanja.
4.1 Osnovna namena površina
Namenska celina je prostorna kategorija koja obuhvata čitav šumski kompleks ili samo njegove delove u kojim je odabranom funkcijom (funkcijama) ili globalnom i osnovnom namenom šume definisan najracionalniji
vid korišćenja.
U suštini namenska celina predstavlja prostorno ureñajnu jedinicu u okviru koje se u funkcionalnom smislu planski ustanovljava ostvarivanje neke od prioritetnih funkcija šume definisane kroz ciljeve gazdovanja
šumama. Pri tome moguće je da u okviru jedne namenske celine, u smislu prioriteta, budu jedna ili više funkcija. Zbog toga namensku celinu ne treba poistovećivati sa funkcijama šume.
U prostornom smislu namenska celina je siguran oslonac za realno planiranje gazdovanja šumama, a i za pouzdaniju ocenu optimalnog stanja prostornih odnosa i rasporeda, bilo da se radi o strukturi same šume ili o
odnosima obrasle i neobrasle površine, rasporeda sečina, izgradnje infrastrukture u okviru multifunkcionalnog korišćenja i dr.
U gazdinskoj jedinici „Radan-Arbanaška“ utvrñene su sledeće prioritetne funkcije:
-
Namenska celina 10- proizvodnja tehničkog drveta
-
Namenska celina 26- zaštita zemljišta od erozije
-
Namenska celina 66- stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana)
Namenska celina 10- proizvodnja tehničkog drveta- prioritetna funkcija je maksimalna, a trajna proizvodnja drveta najboljeg kvaliteta, ali se pri tome ne zanemaruju i ostale proizvodne, zaštitne i socijalne funkcije
šuma. Da bi se ostvario cilj, maksimalna i trajna proizvodnja drveta najboljeg kvaliteta, šuma mora biti u normalnom stanju po svim pokazateljima na datom staništu. Onda kada se šuma nañe u normalnom
stanju, pored proizvodne funkcije ostvaruju se i ostale funkcije. Potencijal staništa je u ovoj gazdinskoj jedinici veliki naročito u pojasu bukovih šuma te bi posebnu pažnju trebalo posvetiti gazdovanju ovim
sastojinama s obzirom da mogu dati veliku količinu tehničkog drveta.
Namenska celina 26- zaštita zemljišta od erozije- u ovu namensku celinu svrstane su šume koje su edafski i orografski uslovljene, čija je prioritetna funkcija zaštita zemljišta. Ove šume imaju i ostale funkcije, pretežno
zaštitnog karaktera. Sve intervencije na korišćenju šuma u ovoj namenskoj celini, će biti slabijeg intenziteta i u blažoj formi. U narednih nekoliko ureñajnih razdoblja treba izvršiti poboljšanje devastiranih
sastojina putem postepene rekonstrukcije u onim sastojinama gde je kao gazdinski postupak predviñena rekonstrukcija. Kod onih sastojina kod kojih je rekonstrukcija planirana u ovom ureñajnom razdoblju, istu
vršiti postepeno imajući u vidu osnovnu namenu, a sve radi zaštite od ispiranja i odnošenja.
Namenska celina 66- stalna zaštita zemljišta (izvan gazdinskog tretmana) – ulaze one šume koje su takoñe edafski i orografski uslovljene, ali se u njima neće vršiti nikakva intervencija ni u ovom ni u sledećim
ureñajnim razdobljima. Ove šume se kao takve samo konstatuju i evidentiraju. Najčešće se radi o šikarama i šibljacima na terenima sa velikim nagibom i sa plitkim zemljištem.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
35
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
4.3. Gazdinske klase
Gazdinska klasa pretstavlja skup sastojina istog tipa šume, istog porekla i sastava, sličnog zatečenog stanja i osnovne namene za koje je moguće planirati jedinstvene ciljeve i mere gazdovanja. Dakle, polazna osnova
za formiranje gazdinske klase je tip šume definisan jednakim ekološkim i razvojno-proizvodnim karakteristikama u okviru koga se zavisno od porekla, stanja sastojine, osnovne namene i sastava formira jedna
ili više gazdinskih klasa. Gazdinska klasa je osnovna ureñajna jedinica za koju se obezbeñuje trajnost prinosa u jednodobnim sastojinama, prikazuje stanje šuma, analizira i ocenjuje zatečeno stanje i izrañuju
planovi gazdovanja šumama.
Gazdinska klasa ne mora da obuhvata samo jedan deo šumskog kompleksa već može da obuhvata sastojine iz različitih delova kompleksa. Ranijim Pravilnikom o načinu izrade i sadržini šumskoprivrednih osnova
Srbije (1976) je bila propisana minimalna površina gazdinske klase od 100 ha. Prema Nemačkim iskustvima, minimalna površina gazdinske klase za jednodobne šume je 500 ha. U današnje vreme se govori o
minimalnoj površini gazdinske klase sa aspekta trajnosti proizvodnje od 50 ha u jednodobnim šumama i 5 ha u prebirnim šumama. U slučaju da imamo manje površine od propisanih tada ih sjedinjujemo
srodnim površinama koje su dovoljno velike.
Prelaskom sa monofunkcionalnog na polifunkcionalno korišćenje minimalna površina gazdinske klase dobija drugačiji smisao. S obzirom da se gazdinska klasa formira u okviru pojedinih namenskih celina i da nije
definisana minimalna površina pojedinih namenskih celina, pitanje minimalne površine gazdinske klase još nije rešeno.
Sledi spisak svih gazdinskih klasa u GJ „Radan-Arbanaška“ po namenskim celinama
Gazdinske klase u namenskoj celini 10 -proizvodnja tehničkog drveta
10.175.421 Izdanačka šuma graba na različitim smeñim zemljištima
10.176.421 Izdanačka mešovita šuma graba na različitim smeñim zemljištima
10.193.313 Visoka šuma cera, kitnjaka, sladuna, medunca i graba na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
10.195.212 Izdanačka šuma cera na smeñim lesiviranim zemljištima
10.196.212. Izdanačka mešovita šuma cera na smeñim lesiviranim zemljištima
10.196.313. Izdanačka mešovita šuma cera na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
10.215.212. Izdanačka mešovita šuma sladuna na smeñim lesiviranim zemljištima
10.302.313. Visoka šuma kitnjaka cera i graba na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
10.306.313. Izdanačka šuma kitnjaka na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
10.307.313 Izdanačka mešovita šuma kitnjaka na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
10.351.421. Visoka (jednodobna) šuma bukve na različitim smeñim zemljištima
10.352.421. Visoka (raznodobna) šuma bukve na različitim smeñim zemljištima
10.354.421 Visoka šuma bukve, graba i lipe na različitim smeñim zemljištima
10.360.421. Izdanačka šuma bukve na različitim smeñim zemljištima
10.361.421. Izdanačka mešovita šuma bukve na različitim smeñim zemljištima
10.469.421.Veštački podignuta sastojina ostalih lišćara na različitim smeñim zemljištima
10.470.421. Veštački podignuta sastojina smrče na različitim smeñim zemljištima
10.472.421. Veštački podignuta jele na različitim smeñim zemljištima
10.475.421.Veštački podignuta sastojina crnog bora na različitim smeñim zemljištima
10.477.421 Veštački podignuta sastojina belog bora na različitim smeñim zemljištima
10.479.421. Veštački podignuta sastojina ostalih lišćara na različitim smeñim zemljištima
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
36
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Gazdinske klase u namenskoj celini 26- zaštita zemljišta od erozije
26.266.313. Šikara kitnjaka i cera na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
26.308.313. Devastirana šuma kitnjaka na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
26.362.421. Devastirana šuma bukve na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
Gazdinske klase u namenskoj celini 66- Stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana)
66.267.241. Šibljak grabića na crnicama i različitim erodiranim zemljištima
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
37
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
5.0. Stanje šuma i šumskih ekosistema
U skladu sa Zakonom o šumama i odredbama Pravilnika o načinu izrade i sadržaju opštih i posebnih osnova gazdovanja šumama, biće prikazano stanje šuma po nameni, gazdinskim klasama, poreklu i očuvanosti,
smesi, vrstama drveća, debljinskoj strukturi, starosti, zatim stanje veštački podignutih sastojina, stanje neobraslih površina, zdravstveno stanje i na kraju opšti osvrt na zatečeno stanje.
5.1 Stanje šuma po nameni
Na osnovu kriterijuma navedenih u prethodnom poglavlju, zatečenog stanja i potencijala šuma i šumskog zemljišta za gazdinsku jedinicu „Radan – Arbanaška“ utvrñene su sledeće prioritetne funkcije:
1. Namenska celina 10 – Proizvodnja tehničkog drveta
2. Namenska celina 26 – Zaštita zemljišta od erozije
3. Namenska celina 66 – Stalna zaštita zemljišta (izvan gazdinskog tretmana)
Namena osnovna
10.Proizvodnja tehničkog drveta
26.Zaštita zemljišta od erozije
66.Stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana)
UKUPNO
Zapremina
Površina
Pha
2562.51
79.65
249.57
2891.73
P%
88.6
2.8
8.6
100.0
Zapreminski prirast
V m3
683178.1
543.5
V%
100.0
0.1
V/Ha
266.6
6.8
iv m3
16426.9
0.5
iv%
100.0
0.0
iv/Ha
6.4
0.0
683721.6
100.0
236.4
16427.5
100.0
5.7
Kao što se vidi iz predhodne tabele u ovoj gazdinskoj jedinici imamo tri namenske celine. Očigledi je nesrazmer ovih namena u učešću u površini s jedne strane i zapremine i zapreminskog prirasta s druge strane.
Namenska celina 10-proizvodnja tehničkog drveta zastupljena je u ukupnoj obrasloj površini sa 88.6%, a u ukupnoj zapremini 100%. U ovoj namenskoj celini se nalaze najkvalitetnije šume bukve .
Namenska celina 26- zaštita zemljišta od erozije je zastupljena sa 2.8% u ukupnoj površini, dok je zapremina manja od 1%. Ovu namensku celinu čine uglavnom izdanačke šume-šikare na velikim nagibima i plitkim
zemljištima čije bi uklanjanje dovelo do erozije zemljišta. Intervencije u ovoj namenskoj celini bi trebalo da budu slabijeg intenziteta, a u narednim ureñajnim periodima trebalo bi težiti postepenoj
rekonstrukciji ovih šuma, tamo gde je to moguće.
Namenska celina 66- stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana) je namenska celina u koju ulaze uglavnom šibljaci i iz samog imena je jasno da u ovom ureñajnom periodu one neće biti obuhvaćene nikakvim
intervencijama, već je njihov prevashodni zadatak očuvanje stabilnosti ekosistema.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
38
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
5.1 Stanje šuma po gazdinskim klasama
Gazdinska
klasa
10175421
10176421
10193313
10195212
10196212
10196313
10215212
10302313
10306313
10307313
10351421
10352421
10354421
10360421
10361421
10469421
10470421
10472421
10475421
10477421
10479421
26266313
26308313
26362421
66267241
UKUPNO
Površina
Pha
P%
20.21
0.7
38.93
1.3
26.86
0.9
53.43
1.8
214.98
7.4
165.19
5.7
72.97
2.5
18.36
0.6
15.43
0.5
99.77
3.5
1351.12
46.7
203.09
7.0
46.06
1.6
73.88
2.6
33.49
1.2
3.09
0.1
31.52
1.1
3.25
0.1
28.32
1.0
46.42
1.6
16.14
0.6
68.08
2.4
2.86
0.1
8.71
0.3
249.57
8.6
2891.73 100.0
Zapremina
V m3
V%
1366.3
0.2
5102.2
0.7
5333.2
0.8
10621.6
1.6
34814.0
5.1
27262.0
4.0
10636.0
1.6
3810.5
0.6
2318.1
0.3
17353.6
2.5
426675.8
62.4
65264.0
9.6
13164.2
1.9
17378.4
2.5
7420.3
1.1
V/Ha
67.6
131.1
198.6
198.8
161.9
165.0
145.8
207.5
150.2
173.9
315.8
321.4
285.8
235.2
221.6
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
44.6
0.3
2.2
159.4
1.0
4.1
134.9
0.8
5.0
337.0
2.1
6.3
1096.0
6.7
5.1
922.2
5.6
5.6
362.1
2.2
5.0
99.3
0.6
5.4
74.4
0.5
4.8
560.6
3.4
5.6
8808.8
53.6
6.5
1307.0
8.0
6.4
281.0
1.7
6.1
542.4
3.3
7.3
217.9
1.3
6.5
pi
%
3.3
3.1
2.5
3.2
3.1
3.4
3.4
2.6
3.2
3.2
2.1
2.0
2.1
3.1
2.9
10573.8
782.6
6475.3
10497.7
6328.5
1.5
0.1
0.9
1.5
0.9
335.5
240.8
228.6
226.1
392.1
371.7
25.8
331.9
452.6
297.6
2.3
0.2
2.0
2.8
1.8
11.8
7.9
11.7
9.7
18.4
3.5
3.3
5.1
4.3
4.7
108.0
435.5
0.0
0.1
37.8
50.0
0.1
0.4
0.0
0.0
0.0
0.1
108.0
435.5
683721.6
100.0
236.4
16427.5
100.0
5.7 683721.6
Na osnovu predhodne tabele može se zaključiti da u GJ „Radan-Arbanaška“ postoje 25 gazdniske klase. Od toga u namenskoj celini 10- proizvodnja tehničkog drveta nalazi se 21 gazdinska klasa. U namenskoj celini
26- zaštita zemljišta od erozije nalaze se tri gazdinske klase, a u namenskoj celini 66-stalna zaštita šuma jedna gazdinska klasa.
Najzastupljenija gazdinska klasa je 10.351.421- Visoka (jednodobna) šuma bukve na različitim smeñim zemljištima koja u ukupnoj obrasloj površini gazdinske jedinice uzima učešće od 46.7%, od ukupne zapremine
na nju odlazi 62.4%, a u ukupnom zapreminskom prirastu učestvuje sa 53.6%. Prosečna zapremina po hektaru je 315.8 m3, prosečan zapreminski prirast u ovoj gazdinskoj klasi je 6.5 m3/ha, a procenat tekućeg
zapreminskog prirasta za ovu gazdinsku klasu iznosi 2.1%
Druga po zastupljenosti je gazdinska klasa 66.267.241- Šibljak grabića koja učestvuje sa 8.6% u odnosu na ukupnu obraslu površinu. S obzirom da je u pitanju šibljak podaci o zapremini i zapreminskom prirastu
izostaju.
Treća po zastupljenosti gazdinska klasa je 10.196.212- Izdanačka mešovita šuma cera na smeñim lesiviranim zemljištima koja obuhvata 7.4% od ukupne obrasle površine gazdinske jedinice. Učešće u zapremini 5.1%,
a u zapreminskom prirastu 6.7%. Prosečna zapremina po hektaru je 161.9m3, prosečan zapreminski prirast je 5.1m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta je 3.1%.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
39
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Četvrta po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.352.421 – Visoka (raznodobna) šuma bukve na različitim smeñim zemljištima koja u ukupnoj obrasloj površini gazdinske jedinice uzima učešče od 7%. Od ukupne
zapremine na nju odlazi 9.6%, a u ukupnom zapreminskom prirastu učestvuje sa 8%. Prosečna zapremina po hektaru je 321.4 m3, prosečan zapreminski prirast u ovoj gazdinskoj klasi je 6.4m3/ha, a procenat
tekućeg zapreminskog prirasta je 2 %.
Peta po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.196.313- Izdanačka mešovita šuma cera na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima koja u odnosu na ukupnu obraslu površinu učestvuje sa 5,7%. Učešće u
zapremini je 4%, a u zapreminskom prirastu 5.6%, Prosečna zapremina u ovoj gazdinskoj klasi je 165M3/ha, prosečan zapreminski prirast je 5.6 m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta je 3.4%
Šesta po zastupljenosti je gazdinska klasa 10.307.313- Izdanačka mešovita šuma kitnjaka na zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima. Učešće u površini u odnosu na ukupnu obraslu površinu je 3.5%, u
odnosu na zapreminu 2.5% i u odnosu na zapreminski prirast 3.4%. prosečna zapremina po hektaru je 173.9 m3, prosečan zapreminski prirast 5.6m3/ha, a procenat tekućeg zapreminskog prirasta je 3.2%.
gazdinska klasa
10352421
Visoke raznodobne
10193313
10302313
10351421
10354421
Visoke jednodobne
Ukupno visoke
10175421
10176421
10195212
10196212
10196313
10215212
10306313
10307313
10360421
10361421
Ukupno izdanacke
10470421
10472421
10475421
10477421
10479421
10469421
Vestacki podignute
UKUPNO NC 10
26308313
26362421
Visoke jednobne
26266313
Ukupno sikare
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
Pha
P%
203.09
100.0
203.09
12.3
26.86
1.9
18.36
1.3
1351.12
93.7
46.06
3.2
1442.40
87.7
1645.49
64.2
20.21
2.6
38.93
4.9
53.43
6.8
214.98
27.3
165.19
21.0
72.97
9.3
15.43
2.0
99.77
12.7
73.88
9.4
33.49
4.2
788.28
30.8
31.52
24.5
3.25
2.5
28.32
22.0
46.42
36.1
16.14
12.5
3.09
2.4
128.74
5.0
2562.51
88.6
2.86
24.7
8.71
75.3
11.57
14.5
68.08
100.0
68.08
85.5
Zapremina
V m3
V%
65264.0
100.0
65264.0
12.7
5333.2
1.2
3810.5
0.8
426675.8
95.0
13164.2
2.9
448983.6
87.3
514247.6
75.3
1366.3
1.0
5102.2
3.8
10621.6
7.9
34814.0
25.9
27262.0
20.3
10636.0
7.9
2318.1
1.7
17353.6
12.9
17378.4
12.9
7420.3
5.5
134272.6
19.7
10573.8
30.5
782.6
2.3
6475.3
18.7
10497.7
30.3
6328.5
18.3
34658.0
683178.1
108.0
435.5
5.1
99.9
19.9
80.1
V/Ha
321.4
321.4
198.6
207.5
315.8
285.8
311.3
312.5
67.6
131.1
198.8
161.9
165.0
145.8
150.2
173.9
235.2
221.6
266.5
335.5
240.8
228.6
226.1
392.1
269.2
266.6
37.8
50.0
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
1307.0
100.0
6.4
1307.0
12.3
6.4
134.9
1.3
5.0
99.3
0.9
5.4
8808.8
82.9
6.5
281.0
2.6
6.1
9324.0
87.7
6.5
10631.0
64.7
6.5
44.6
1.0
2.2
159.4
3.7
4.1
337.0
7.8
6.3
1096.0
25.4
5.1
922.2
21.4
5.6
362.1
8.4
5.0
74.4
1.7
4.8
560.6
13.0
5.6
542.4
12.6
7.3
217.9
5.0
6.5
4316.5
26.3
6.1
371.7
25.1
11.8
25.8
1.7
7.9
331.9
22.4
11.7
452.6
30.6
9.7
297.6
20.1
18.4
1479.5
16426.9
0.1
0.4
9.0
100.0
19.9
80.1
11.5
6.4
0.0
0.1
pi
%
2.0
2.0
2.5
2.6
2.1
2.1
2.1
2.1
3.3
3.1
3.2
3.1
3.4
3.4
3.2
3.2
3.1
2.9
3.2
3.5
3.3
5.1
4.3
4.7
4.3
2.4
0.1
0.1
40
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
gazdinska klasa
UKUPNO NC 26
66267241
Ukupno sibljaci
UKUPNO NC 66
UKUPNO GJ
Povrsina
Pha
P%
79.65
2.8
249.57
100.0
249.57
100.0
249.57
8.6
2891.73
100.0
Zapremina
V m3
V%
543.5
0.01
683721.6
100.0
V/Ha
6.8
236.4
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
0.5
100.0
16427.5
100.0
5.7
pi
%
2.4
Kao što se vidi iz tabele u namenskoj celini 10 na visoke šume otpada 64.2% površine ili 1645.49ha dok na izdanačke šume otpada 30.8% ili 788.28ha. Učešće veštački podignutih sastojina je 5% li 128.78ha. U
nameskoj celini 26 visoke šume učestvuju sa 14.5%, a šikare 85.5%.
U namenskoj celini 66 celokupnu površinu čine šibljaci.
5.2 Stanje šuma po poreklu i očuvanosti
U ovoj gazdinskoj jedinici sastojine prema poreklu razvrstane su na:
• visoke sastojine - nastale generativnim putem (iz semena)
• izdanačke sastojine nastale vegetativnim putem (iz izdanaka i izbojaka)
• veštački podignute sastojine (nastale sadnjom sadnica)
Sastojine prema očuvanosti su razvrstane na:
• očuvane sastojine - koje po stepenu obraslosti, zdravstvenom stanju i kvalitetu mogu dočekati zrelost za seču;
• razreñene sastojine - to su sastojine sa manjim stepenom obraslosti, dobrog zdravstvenog stanja i kvaliteta i mogu dočekati zrelost za seču;
• devastirane sastojine - to su previše razreñene sastojine, ujedno lošeg zdravstvenog stanja i kvaliteta, te se pri zrelosti za seču uklanjaju.
Stanje sastojina po poreklu i očuvanosti za gazdinsku jedinicu "Radan - Arbanaška" prikazano je sledećom tabelom:
Gazdinska klasa
10193313
10302313
10351421
10352421
10354421
Visoke očuvane
10175421
10176421
10195212
10196212
10196313
10215212
10306313
10307313
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
Pha
P%
26.86
0.9
17.59
0.6
1072.15
37.1
184.00
6.4
46.06
1.6
1346.66
46.6
20.21
0.7
36.90
1.3
53.43
1.8
214.98
7.4
162.64
5.6
72.97
2.5
15.43
0.5
98.46
3.4
Zapremina
V m3
V%
5333.2
0.8
3704.4
0.5
349486.0
51.1
60015.1
8.8
13164.2
1.9
431702.9
63.1
1366.3
0.2
5102.2
0.7
10621.6
1.6
34814.0
5.1
26743.6
3.9
10636.0
1.6
2318.1
0.3
17353.6
2.5
V/Ha
198.6
210.6
326.0
326.2
285.8
320.6
67.6
138.3
198.8
161.9
164.4
145.8
150.2
176.3
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
134.9
0.8
5.0
97.6
0.6
5.5
7391.9
45.0
6.9
1193.4
7.3
6.5
281.0
1.7
6.1
9098.8
55.4
6.8
44.6
0.3
2.2
159.4
1.0
4.3
337.0
2.1
6.3
1096.0
6.7
5.1
904.1
5.5
5.6
362.1
2.2
5.0
74.4
0.5
4.8
560.6
3.4
5.7
pi
%
2.5
2.6
2.1
2.0
2.1
2.1
3.3
3.1
3.2
3.1
3.4
3.4
3.2
3.2
41
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Gazdinska klasa
10360421
10361421
Izdanačke očuvane
10469421
10470421
10472421
10475421
10477421
10479421
Veštački podignute ocuvane
Ocuvane UKUPNO
10302313
10351421
10352421
Visoke razredjene
10176421
10196313
10307313
Izdanacke razredjene
10477421
Vestacki podignute razredjene
Razredjene UKUPNO
UKUPNO NC 10
26266313
Šikare ukupno
26308313
26362421
Visoke devastirane
UKUPNO NC 26
66267241
Sibljaci ukupno
UNKUPNO NC 66
UKUPNO GJ
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
Pha
P%
73.88
2.6
33.49
1.2
782.39
27.1
3.09
0.1
31.52
1.1
3.25
0.1
28.32
1.0
42.54
1.5
16.14
0.6
124.86
4.3
2253.91
77.9
0.77
0.0
278.97
9.6
19.09
0.7
298.83
10.3
2.03
0.1
2.55
0.1
1.31
0.0
5.89
0.2
3.88
0.1
3.88
0.1
308.60
10.7
2562.51
88.6
68.08
2.4
68.08
2.4
2.86
0.1
8.71
0.3
11.57
0.4
79.65
2.8
249.57
8.6
249.57
8.6
249.57
8.6
2891.73
100.0
Zapremina
V m3
V%
17378.4
2.5
7420.3
1.1
133754.1
19.6
V/Ha
235.2
221.6
171.0
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
542.4
3.3
7.3
217.9
1.3
6.5
4298.4
26.2
5.5
pi
%
3.1
2.9
3.2
10573.8
782.6
6475.3
10497.7
6328.5
34658.0
600115.0
106.1
77189.8
5248.9
82544.8
1.5
0.1
0.9
1.5
0.9
5.1
87.8
0.0
11.3
0.8
12.1
335.5
240.8
228.6
246.8
392.1
277.6
266.3
137.7
276.7
275.0
276.2
371.7
25.8
331.9
452.6
297.6
1479.5
14876.6
1.7
1416.9
113.6
1532.2
2.3
0.2
2.0
2.8
1.8
9.0
90.6
0.0
8.6
0.7
9.3
11.8
7.9
11.7
10.6
18.4
11.8
6.6
2.3
5.1
6.0
5.1
3.5
3.3
5.1
4.3
4.7
4.3
2.5
1.6
1.8
2.2
1.9
518.4
0.1
203.3
18.1
0.1
7.1
3.5
518.4
0.1
88.0
18.1
0.1
3.1
3.5
83063.2
683178.1
12.1
99.9
269.2
266.6
1550.3
16426.9
9.4
100.0
5.0
1.9
2.4
108
435.5
19.9
80.1
37.8
50.0
0.1
0.4
19.9
80.1
543.5
100.0
6.8
0.5
100.0
683721.6
100.0
236.4
16427.4
100.0
0.1
0.1
0.1
0.1
5.7
2.4
42
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Rekapitualicja po poreklu i očuvanosti
Gazdinska klasa
Visoke očuvane
Visoke razredjene
Visoke devastirane
UKUPNO VISOKE
Izdanačke očuvane
Izdanacke razredjene
UKUPNO IZDANACKE
Veštački podignute ocuvane
Vestacki podignute razredjene
UKUPNO VESTACKI
PODIGNUTE
SIKARE
SIBLJACI
UKUPNO GJ
Povrsina
Pha
P%
1346.66
46.6
298.83
10.3
11.11
0.4
1656.60
57.3
782.39
27.1
5.89
0.2
788.28
27.3
124.86
4.3
3.88
0.1
128.74
68.54
249.57
2891.73
4.5
2.4
8.6
100.0
Zapremina
Vm3
V%
431702.9
63.1
82544.8
12.1
543.5
0.1
514791.1
75.3
133754.1
19.6
518.4
0.1
134272.6
19.6
34658.0
5.1
V/Ha
320.6
276.2
50.0
310.8
171.0
88.0
170.3
277.6
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
9098.8
55.4
6.8
1532.2
9.3
5.1
0.5
0.0
10631.5
64.7
6.4
4298.4
26.2
5.5
18.1
0.1
3.1
4316.5
26.3
5.5
1479.5
9.0
11.8
iv
%
2.1
1.9
0.1
2.1
3.2
3.5
3.2
4.3
34658.0
5.1
269.2
1479.5
9.0
11.5
4.3
683721.6
100.0
236.4
16427.4
100.0
5.7
2.4
Posmatrajući predhodne tabele može se zaključiti da prirodne šume učestvuju sa 95.5% dok veštački podignute sastojine učestvuju sa 4.5%.
Od sastojina prirodnog porekla visoke šume su zastupljene sa 57.3% u odnosu na ukupnu površinu obraslog zemljišta; u ukupnoj zapremini učestvuju sa 75.3%, a u ukupnom zapreminskom prirastu 64.7%. Prosečna
zapremina po hektaru u visokim šumama je 310.4 m3/ha; prosečan zapreminski prirast 6.4m3/ha, a procenat prirasta je 2.1%.
Posmatrajući dalje u kategoriji prirodnih šuma, izdanačke šume imaju učešće od 27.3% u odnosu na ukupnu obraslu površinu; u ukupnoj zapremini ušestvuju sa 19.7%, a u ukupnom zapreminskom prirastu 26.3%.
Prosečna zapremina po hektaru je 170.3m3; prosečan zapreminski prirast je 5.5m3/ha, a procenat prirasta 3.2%. Ono što se može zaključiti za izdanačke šume je da je njihovo učešće u ovoj gazdinskoj jedinici
manje nego što je njihovo učešće u čitavoj Republici, ali da i to premašuje neke prosečne i normalne evropske vrednosti. Dalje, njihovo učešće u zapremini je manje od učešća po površini što je posledica
nedovoljnog korišćenja stanišnih potencijala u odnosu na visoke sastojine.
Veštački podignute sastojine učestvuju sa 4.5% u ukupnoj obrasloj površini; sa 5.1% u ukupnoj zapremini i sa 9% u ukupnom zapreminskom prisrastu. Prosečna zapremina iznosi 269.2m3/ha i premašuje zapreminu u
izdanačkim šumama i približava se zapremini u visokim što zanči da na ovom području veštački podignute sastojine dobro koriste potencijal staništa. Ove sastojine su uglavnom podignute u periodu masovnih
pošumljavanja 1965-1985, dok je u poslednjih dvadesetak godina značajno smanjen obim radova na pošumljavanju.
Šikare učestvuju u ukupnojn površini sa 2.4%, a kako su to uglavnom sastojine edafski i orografski uslovljene na velikim nagibima i teškim terenima u njima se ne nalazi značajnija drvna zapremina.
Šibljaci učestvuju u ukupnoj površini sa 8.6%
3
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
43
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
5.4 Stanje sastojina po smesi
gazdinska klasa
10351421
10352421
Čiste visoke
10175421
10195212
10306313
10360421
Čiste izdanačke
10470421
10472421
10475421
10477421
10479421
Čiste veštački podignute
Čiste UKUPNO
10193313
10302313
10351421
10354421
Mešovite visoke
10175421
10176421
10195212
10196212
10196313
10215212
10307313
10360421
10361421
Mešovite izdanačke
10469421
10470421
10472421
10475421
10477421
10479421
Mešovite veštački podignute
Mešovite UKUPNO
UKUPNO NC 10
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Povrsina
Pha
P%
1335.90
46.2
203.09
7.0
1538.99
53.2
14.47
0.5
44.40
1.5
15.43
0.5
73.31
2.5
147.61
5.1
28.46
1.0
0.88
0.0
19.33
0.7
35.25
1.2
7.73
0.3
91.65
3.2
1778.25
61.5
26.86
0.9
18.36
0.6
15.22
0.5
46.06
1.6
106.50
3.7
5.74
0.2
38.93
1.3
9.03
0.3
214.98
7.4
165.19
5.7
72.97
2.5
99.77
3.5
0.57
0.0
33.49
1.2
640.67
22.2
3.09
0.1
3.06
0.1
2.37
0.1
8.99
0.3
11.17
0.4
8.41
0.3
37.09
1.3
784.26
27.1
2562.51
88.6
Zapremina
V m3
V%
422016.6
61.7
65264.0
9.5
487280.6
71.3
1366.3
0.2
9388.0
1.4
2318.1
0.3
17232.4
2.5
30304.8
4.4
9827.4
1.4
181.4
0.0
4120.6
0.6
8700.7
1.3
3279.0
0.5
26109.1
3.8
543694.4
79.5
5333.2
0.8
3810.5
0.6
4659.2
0.7
13164.2
1.9
26967.1
3.9
V/Ha
315.9
321.4
316.6
94.4
211.4
150.2
235.1
205.3
345.3
206.1
213.2
246.8
424.2
284.9
305.7
198.6
207.5
306.1
285.8
253.2
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
8714.8
53.1
6.5
1307.0
8.0
6.4
10021.8
61.0
6.5
44.6
0.3
3.1
291.2
1.8
6.6
74.4
0.5
4.8
538.0
3.3
7.3
948.3
5.8
6.4
344.1
2.1
12.1
6.1
0.0
6.9
241.7
1.5
12.5
378.4
2.3
10.7
136.2
0.8
17.6
1106.5
6.7
0.6
12076.6
73.5
6.8
134.9
0.8
5.0
99.3
0.6
5.4
94.0
0.6
6.2
281.0
1.7
6.1
609.2
3.7
5.7
pi
%
2.1
2.0
2.1
3.3
3.1
3.2
3.1
3.1
3.5
3.3
5.9
4.3
4.2
4.2
2.2
2.5
2.6
2.0
2.1
2.3
5102.2
1233.6
34814.0
27262.0
10636.0
17353.6
146.1
7420.3
103967.8
0.7
0.2
5.1
4.0
1.6
2.5
0.0
1.1
15.2
131.1
136.6
161.9
165.0
145.8
173.9
256.3
221.6
162.3
159.4
45.8
1096.0
922.2
362.1
560.6
4.3
217.9
3368.2
1.0
0.3
6.7
5.6
2.2
3.4
0.0
1.3
20.5
4.1
5.1
5.1
5.6
5.0
5.6
7.6
6.5
5.3
3.1
3.7
3.1
3.4
3.4
3.2
3.0
2.9
3.2
746.4
601.2
2354.6
1797.0
3049.5
8548.8
139483.7
683178.1
0.1
0.1
0.3
0.3
0.4
1.3
20.4
99.9
243.9
253.7
261.9
160.9
362.6
230.5
177.9
266.6
27.6
19.7
90.2
74.2
161.3
373.0
4350.3
16426.9
0.2
0.1
0.5
0.5
1.0
2.3
26.5
100.0
9.0
8.3
10.0
6.6
19.2
10.1
5.5
6.4
3.7
3.3
3.8
4.1
5.3
4.4
3.1
2.4
44
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
gazdinska klasa
26266313
Šikare
26362421
Čiste visoke
Čiste UKUPNO
26308313
26362421
Mešovite visoke
Mešovite UKUPNO
UKUPNO NC 26
66267241
Šibljak
Šibljak UKUPNO
UKUPNO NC 66
UKUPNO GJ
Povrsina
Pha
P%
68.08
2.4
68.08
2.4
5.50
0.2
5.50
0.2
5.50
0.2
2.86
0.1
3.21
0.1
6.07
0.2
6.07
0.2
79.65
2.8
249.57
8.6
249.57
8.6
249.57
8.6
249.57
8.6
2891.73 100.0
Zapremina
V m3
V%
V/Ha
Zapreminski prirast
iv m3
iv %
iv/Ha
pi
%
275.0
275.0
275.0
108.0
160.5
268.5
268.5
543.5
50.6
0.0
0.0
19.9
29.5
0.0
0.0
0.1
50.0
50.0
50.0
37.8
50.0
44.2
44.2
6.8
0.3
0.3
0.3
0.1
0.2
0.3
0.3
0.5
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.0
0.1
0.1
0.1
0.0
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
0.1
683721.6
100.0
236.4
16427.5
100.0
5.7
2.4
Stanje šuma po mešovitosti uglavnom je rezultat uslova sredine, a manje gazdinskih postupaka. Može se reći da je odnos čistih i mešovitih sastojina 60:40 u korist čistih sastojina. Kod visokih šuma čiste šume
zauzimaju preko 90% ukupne površine, dok su kod izdanačkih šuma mešovite zastupljenije (81%). Takoñe zapremina je veća u čistim sastojinama.
Visoke
Izdanačke
Veštački podignute
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
čiste
mešovite
čiste
mešovite
m3/ha
316.6
253.2
205.3
162.3
čiste
mešovite
284.9
230.5
45
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
5.5 Stanje sastojina po vrstama drveća
Vrsta drveca
Bukva
Cer
Kitnjak
Grab
Sladun
Smrča
Beli bor
Crni bor
Duglazija
Gorski javor
OTL
Mleč
Grabić
Jela
Trešnja
Jasika
Crni jasen
Planinski brest
Beli jasen
Srebrnolisna lipa
Krupnolisna lipa
Borovac
OML
Mečja leska
Planinski javor
Kesten
Klen
UKUPNPO GJ
Zapremina
m3
%
508121.7
74.3
59302.0
8.7
26270.7
3.8
21074.5
3.1
18581.1
2.7
9513.4
1.4
9483.6
1.4
7195.7
1.1
4818.5
0.7
3642.9
0.5
3450.0
0.5
3437.3
0.5
2226.1
0.3
1446.8
0.2
1339.1
0.2
1208.1
0.2
604.4
0.1
467.8
0.1
456.3
0.1
369.2
0.1
246.0
0.0
229.5
0.0
148.7
0.0
36.4
0.0
33.4
0.0
16.2
0.0
2.2
0.0
683721.6
100.0
Zapreminski prirast
m3
%
10616.3
64.6
1869.5
11.4
826.8
5.0
611.1
3.7
618.3
3.8
341.6
2.1
402.1
2.4
416.2
2.5
209.9
1.3
80.9
0.5
97.5
0.6
81.4
0.5
62.1
0.4
48.4
0.3
32.3
0.2
35.9
0.2
18.2
0.1
16.6
0.1
10.6
0.1
5.5
0.0
6.4
0.0
14.5
0.1
3.1
0.0
1.3
0.0
0.9
0.0
0.1
0.0
0.0
0.0
16427.5
100.0
pi
%
2.1
3.2
3.1
2.9
3.3
3.6
4.2
5.8
4.4
2.2
2.8
2.4
2.8
3.3
2.4
3.0
3.0
3.5
2.3
1.5
2.6
6.3
2.1
3.6
2.7
0.6
0.0
2.4
U odnosu na ukupnu zapreminu lišćarske vrste učestvuju sa 95,4%, a četinarske sa 4.6%. Četinarske vrste su introdukovane prilikom pošumljavanja
Svakako uočljiva je superiornost bukve koja učestvuje sa 74.3% u ukupnoj zapremini, što je u skladu sa orografskim, geografskim i svim drugim uslovima u Gj „Radan-Arbanaška“ i slobodno možemo reći da se ovde
bukva nalazi u svom optimumu. Osim bukve uočljivo je i prisustvo cera (8.7%), kitnjaka (3.8%), sladuna (2.7%) i graba (2.7%). Učešće ostalih vrsta je značajno manje, a veliki broj vrsta učestvuje simbolično
sa procentom manjim od 0.5%.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
46
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
5.6.Stanje šuma po debljinskoj strukturi
ZAPREMINA PO DEBLJINSKIM RAZREDIMA
Gazdinska klasa
povrsina
drveca
10175000
10176000
10195000
10196000
10215000
10306000
10307000
10360000
10361000
Izdanacke UKUPNO
ha
26.86
18.36
1351.12
203.09
46.06
1645.49
20.21
38.93
53.43
380.17
72.97
15.43
99.77
73.88
33.49
788.28
m3
5333.15
3810.51
426675.79
65263.98
13164.19
514247.62
1366.27
5102.24
10621.58
62076.03
10635.98
2318.12
17353.59
17378.42
7420.33
134272.55
10469000
10470000
10472000
10475000
10477000
10479000
3.09
31.52
3.25
28.32
46.42
16.14
10573.79
782.65
6475.25
10497.72
6328.55
3.90
34657.96
683178.14
108.00
435.50
3.90
8600.23
108.00
435.50
10193000
10302000
10351000
10352000
10354000
Visoke UKUPNO
Vestacki podignute
UKUPNO
UKUPNO NC 10
26308313
26362421
Visoke UKUPNO
26266313
Sikare
UKUPNO NC 26
66267241
Sibljaci
UKUPNO NC 66
UKUPNO GJ
128.70
2562.51
2.86
8.71
11.57
68.08
68.08
79.65
249.57
249.57
249.57
2891.73
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
svega
do 10
cm
O
23.94
vrsta
77.76
93.44
195.13
231.84
596.69
573.35
4180.51
607.74
81.16
861.81
883.80
384.30
8401.20
11 do 20
21 do 30
31 do 40
41 do 50
51 do 60
61 do 70
71 do 80
81 do 90
V
298.77
415.49
92293.31
17971.97
2393.18
113372.73
VI
VII
VIII
iznad
90
IX
149.48
61567.91
10870.05
1567.23
74154.67
22827.02
7657.34
887.07
31371.43
7598.72
1233.19
378.16
313.29
8831.91
691.45
258.16
119.22
202.26
209.70
I
1238.36
758.35
27732.44
3156.51
1611.93
34497.59
659.16
1890.08
3481.42
27684.84
5310.41
870.90
5579.48
5674.58
2053.09
53203.96
II
2035.40
1283.49
50470.15
4969.04
1853.54
60611.63
231.00
1266.02
4659.84
21877.01
3237.70
924.52
6894.64
6511.34
2497.57
48099.64
III
1260.56
864.17
71801.02
6603.00
2378.10
82906.84
157.75
780.34
1661.46
6609.61
1359.93
313.79
3601.53
3090.38
1056.55
18631.34
IV
476.13
339.53
91929.28
12489.59
2379.70
107614.22
86.52
191.73
245.51
1005.48
120.21
127.75
416.12
780.24
899.74
3873.31
3731.47
262.02
1998.55
2568.22
1145.98
4920.27
313.23
3571.51
6258.60
2353.72
1609.15
153.10
761.94
1529.78
1875.88
162.79
9706.24
97407.79
17417.33
126128.60
5929.84
107468.02
1396.25
112883.78
543.50
27.33
54.02
683721.6
8627.55
97461.81
zapreminski
306.63
438.08
460.42
529.07
857.99
744.71
m3
134.85
99.32
8808.79
1307.01
281.00
10630.97
44.61
159.36
337.00
2018.14
362.13
74.41
560.57
542.38
217.89
4316.48
150.11
371.69
25.76
331.88
452.59
297.58
150.11
75162.77
1479.49
16426.9
0.11
0.44
54.30
139.36
141.13
952.97
54.30
113887.45
prirast
32116.14
8831.91
691.45
0.54
0.54
126128.60
107468.02
112883.78
113887.45
75162.77
32116.14
8831.91
691.45
16427.5
47
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Relativno učešće zapremine u pojedinim debljinskim razredima je sledeće:
do 10cm
11-20cm
21-30cm
31-40cm
41-50cm
51-60cm
61-70cm
71-80cm
81-90cm
preko 90cm
1.34%
14.25%
18.45%
15.72%
16.51%
16.66%
10.99%
4.70%
1.29%
0.10%
Gotovo trećina zapremine (34%) je zastupljena u tanjim debljinskim stepenima do 30cm. Trećina je zastupljena u debljinskim stepenima 30-50cm (32%), a isto tako trećina je u zapremini „jačeg materijala“ preko
50cm prečina (34%). Ova situacija se posledica značajnog učešča zrelih visokih šuma sa jačim prečnicima, kao i postojanja izdanačkih šuma čija stabla uglavnom ulaze u kategoriju tanjeg materijala do 30cm
prečnika. Ono što zabrinjava je podatak da je kod visokih šuma relativno mala zapremina u tanjem materijalu zbog nedovoljne zastupljenosti mladih visokih šuma što će se posebno videti u sledećoj tabeli o
razmeru dobih razreda.
5.8 Stanje sastojina po starosti
Visoke sastojine
DOBNI RAZREDI
gazdinska
klasa
vrsta
podatak
drveca
10193313
10193313
10193313
10302313
10302313
10302313
10351421
10351421
10351421
10354421
10354421
10354421
UKUPNO
UKUPNO
UKUPNO
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
I
II
III
IV
V
VI
VII
slabo
dobro
obr.
obr.
Namenska celina 10-Visoke sastojine ophodnje 120 godina (sirina dobnog razreda 20 godina)
9.03
17.83
1808.86
3524.29
54.90
79.95
11.29
4.09
2.21
0.77
2475.75
507.23
721.48
106.06
71.39
11.29
14.89
1.75
2.32
33.04
36.30
438.95
466.83
373.68
4827.22
9540.62 143259.64 152425.99 116622.31
144.88
256.55
3262.39
3072.72
2072.26
12.29
1.59
32.18
2078.52
374.70
10710.96
64.44
8.82
207.74
2.32
45.33
58.21
443.04
519.05
374.45
6905.74 14199.92 143766.87 167382.73 116728.37
209.31
391.66
3273.68
3375.30
2074.01
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
VIII
IX
X
svega
26.86
5333.15
134.85
18.36
3810.51
99.32
1351.12
426675.79
8808.79
46.06
13164.19
281.00
1442.40
448983.64
9323.95
48
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Kod visokih šuma jasno je uočljiv nepravilni razmer dobnih razreda. Kod normalnog stanja u svakom dobnom razredu površina bi trebalo da bude An=240.4ha. U visokim sastojinama GJ“Radan-Arbanaška“ uočljivo
je značajno učešće zrelih i prezrelih sastojina,a nedostatak mladih i srednjedobnih sastojina do 60 godina starosti. Ova situacija nastala je kao posledica neadekvatnog gazdovanja i ne sprovoñena oplodnih seča
i može ozbiljno da dovede u opasnost trajnost prinosa i prihoda ukoliko se i u narednim ureñajnim periodima ne sprovedu seče obnavljanja koje nipošto ne bi trebalo odlagati. Na narednim grafikonima biće
prikazan razmer dobnih razreda za najzastupljenije gazdinske klase visokih šuma.
Gazdinska klasa - 10.351.421 - Visoka (jednodobna) šuma bukve
Gazdinska klasa - 10.302.313 - Visoka šuma kitnjaka, cera i graba
500
12
450
10
400
350
8
300
P [ha]
P [ha] 250
200
6
An=225.19 ha
An=3.06 ha
4
150
100
2
50
0
0
I
II
III
IV
V
VI
I
T [god]
II
III
IV
V
VI
T [god]
Gazdinska klasa - 10.354.421 - Visoka šuma bukve, graba i lipe
35
30
25
P [ha] 20
15
An=7.68 ha
10
5
0
I
II
III
IV
V
VI
T [god]
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
49
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Izdanačke sastojine
DOBNI RAZREDI
gazdinska
klasa
podatak
slabo obr.
10175421
10175421
10175421
10176421
10176421
10176421
10195212
10195212
10195212
10196212
10196212
10196212
10196313
10196313
10196313
10215212
10215212
10215212
10306313
10306313
10306313
10307313
10307313
10307313
10360421
10360421
10360421
10361421
10361421
10361421
SVG
SVG
SVG
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
II
I
III
IV
V
VI
VII
VIII
dobro
obr.
Namenska celina 10-izdanacke sastojine ophodnje 80 godina (sirina dobnog razreda 10 god)
8.57
2.72
8.92
424.05
942.23
14.75
29.86
4.45
12.42
17.97
1.22
2.87
142.80 1839.87
2302.54
199.10
617.93
6.45
63.08
68.99
7.05
13.79
40.36
13.07
7868.06
2753.52
260.43
76.56
0.79
0.62
185.40
28.17
46.06
66.08 29584.39
5117.49
1.92
2.53
908.46
183.06
2.16
40.87
38.07
84.09
258.34
6485.59
7020.57
13497.52
9.74
235.13
223.75
453.54
8.65
63.80
0.52
1501.45
9055.28
79.25
57.13
302.23
2.76
2.90
12.53
559.76
1758.36
17.18
57.23
1.31
86.61
11.85
15200.99
2152.60
495.43
65.14
3.76
24.32
34.21
10.25
1.34
678.60
4874.46
8894.81
2714.38
216.17
23.75
156.48
279.74
75.87
6.55
1.31
4.39
10.65
0.52
8.79
7.83
842.88
2194.38
114.28
2387.71
1881.08
32.56
65.89
3.55
68.09
47.79
14.33
27.55
103.08
462.01
172.14
9.17
142.80 4089.79
17424.49 79439.46
31078.76
2097.25
6.45
145.81
586.16
2527.67
996.06
54.34
IX
X
svega
20.21
1366.27
44.61
38.93
5102.24
159.36
53.43
10621.58
337.00
214.98
34814.01
1095.97
165.19
27262.02
922.16
72.97
10635.98
362.13
15.43
2318.12
74.41
99.77
17353.59
560.57
73.88
17378.42
542.38
33.49
7420.33
217.89
788.28
134272.55
4316.48
U izdanačkim šumama takoñe je nepravilan razmer dobnih razreda. Normalan razmer bi podrazumevao površinu od An=131,38ha. Uočljiv je značajan višak sastojina u optimalnoj fazi starosti 40-50 godina koje bi u
narednim ureñajnim periodima trebalo konverzijom podmaladiti i prevesti u viši uzgojni oblik. Uočljivo je da u prvom dobnom razredu uopšte nema sastojina, kao i da postoje sastojine koje su na granici da
probiju ophodnju.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
50
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Gazdinska klasa - 10.175.421 - Izdanačka šuma graba
Gazdinska k lasa - 10.176.421 - Izdanačka mešovita šuma graba
10
9
8
7
P [ha]
6
5
An=2.53 ha
4
3
2
1
0
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
20
18
16
14
12
P [ha] 10
8
6
4
2
0
An=4.87 ha
1
2
3
4
5
6
7
8
T [god]
T [god]
Gazdinska klasa - 10.195.212 - Izdanačka šuma cera
Gazdinska klasa - 10.196.212 - Izdanačka mešovita šuma cera na smeđim
lesiviranim zemljištima
45
40
35
30
25
P [ha]
An=6.68 ha
20
15
10
5
200
180
160
140
120
P [ha] 100
80
60
40
20
0
An=26.87 ha
I
0
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
T [god]
I
II
III
IV
V
T [god]
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
VI
VII
VIII
51
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Gazdinska klasa - 10.196.313 - Izdanačka mešovita šuma cera na
zemljištima na lesu, silikatnim stenama i krečnjacima
Gazdinska klasa - 10.215.212 - Izdanačka mešovita šuma sladuna
70
90
60
80
50
70
P [ha]
60
p [ha]
40
50
An=9.12 ha
30
An=20.65 ha
40
30
20
20
10
10
0
0
I
II
III
IV
V
T [god]
VI
VII
VIII
I
Gazdinska klasa - 10.307.313 - Izdanačka mešovita šuma kitnjaka
100
II
III
IV
V
T [god]
VI
VII
VIII
Gazdinska klasa - 10.360.421 - Izdanačka šuma bukve
40
90
35
80
P [ha]
70
30
60
P [ha] 25
50
20
An=12.47 ha
40
An=9.24 ha
15
30
20
10
10
5
0
0
I
II
III
IV
V
T [god]
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
VI
VII
VIII
I
II
III
IV
V
T [god]
VI
VII
VIII
52
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Gazdinska klasa - 10.361.421 - Izdanačka mešovita šuma bukve
12
10
8
P [ha]
6
An=4.19 ha
4
2
0
I
II
III
IV
V
T [god]
VI
VII
VIII
Veštački podignute sastojine
DOBNI RAZREDI
gazdinska
klasa
podatak
I
slabo
obr.
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
svega
dobro obr.
Namenska celina 10-Vestacki podignute sastojine ophodnje 80 godina (sirina dobnog razreda 10 godina)
10469421
10469421
10469421
10470421
10470421
10470421
10472421
10472421
10472421
10475421
10475421
10475421
10477421
10477421
10477421
10479421
10479421
10479421
SVG
SVG
SVG
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
3.09
3.09
2.48
529.69
19.81
1.88
486.36
16.04
7.74
1334.29
88.21
3.88
3.88
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
1.33
1.33
12.10
2350.34
124.06
28.29
9698.80
340.13
1.37
296.29
9.72
20.15
5036.93
237.87
41.21
10497.72
452.59
12.96
4953.32
234.70
103.98
30483.07
1275.00
0.75
345.30
11.75
0.43
104.03
5.79
3.18
1375.22
62.88
4.36
1824.55
80.43
31.52
10573.79
371.69
3.25
782.65
25.76
28.32
6475.25
331.88
46.42
10497.72
452.59
16.14
6328.55
297.58
128.74
34657.96
1479.49
53
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Veštački podignute sastojine takoñe imaju nepravilan razmer dobnih razreda koji je nastao prvenstveno kao posledica masovnih pošumljavanja koja su vršena u periodu 1965-1985. Najviše sastojina ima IV dobnom
razredu (30-40) godina i to su sastojine podignute u periodu 1970-1980. Jako malo sastojina u I i II dobnom razredu govori nam da u poslednjih 20 godina nije bilo značajnijih radova na pošumljavanju.
Gazdinska klasa - 10.475.421 - Veštački podignuta sastojina crnog bora
Gazdinska klasa - 10.470.421 - Veštački podignuta sastojina smrče
25
30
25
20
20
15
P [ha]
P [ha] 15
An=3.94 ha
An=3.54 ha
10
10
5
5
0
0
I
II
III
IV
V
T [god]
VI
VII
I
VIII
II
III
IV
V
T [god]
VI
VII
VIII
Gazdinska klasa - 10.477.421 - veštački podignuta sastojina belog bora
45
40
35
30
25
P [ha]
20
An=5.8 ha
15
10
5
0
I
II
gazdinska
klasa
III
IV
V
T [god]
drveca
vrsta
VI
VII
VIII
DOBNI RAZREDI
slabo
dobro
obr.
obr.
podatak
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Namenska celina 26- Visoke devastirane sastojine ophodnje 120 godina (širina dobnog razreda 20 godina)
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
IX
X
svega
54
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
26308313
26308313
26308313
26362421
26362421
26362421
UKUPNO
UKUPNO
UKUPNO
p
v
zv
p
v
zv
p
v
zv
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
1.13
50.85
0.05
1.13
50.85
0.05
3.21
160.50
0.16
3.21
160.50
0.16
5.50
275.00
0.28
5.50
275.00
0.28
1.27
57.15
0.06
0.46
1.27
57.15
0.06
0.46
2.86
108.00
0.11
8.71
435.50
0.44
11.57
543.50
0.54
55
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
5.8 Stanje veštački podignutih sastojina i kultura
Gazdinska klasa
10469421
10477421
Ukupno kulture do 20 godina
10470421
10472421
10475421
10477421
10479421
Ukupno (VPS preko 20 godina)
UKUPNO
Pha
3.09
5.21
8.30
31.52
3.25
28.32
41.21
16.14
120.44
128.74
P%
37.2
62.8
6.4
26.2
2.7
23.5
34.2
13.4
93.6
100.0
V m3
V%
10573.8
782.6
6475.3
10497.7
6328.5
34658.0
34658.0
30.5
2.3
18.7
30.3
18.3
100.0
100.0
V/Ha
335.5
240.8
228.6
254.7
392.1
287.8
252.9
Iv m3
iv %
371.7
25.8
331.9
452.6
297.6
1479.5
1479.5
iv/Ha
25.1
1.7
22.4
30.6
20.1
100.0
100.0
pi (%)
11.8
7.9
11.7
11.0
18.4
12.3
10.8
3.5
3.3
5.1
4.3
4.7
4.3
4.3
Veštački podignute sastojine zauzimaju 128.74 ha, ukupna zapremina ovih sastojina je 34658m3 prosečna zapremina po hektaru je 252.9 m3/ha, a prosečni zapreminski prirast 10.8 m3/ha, dok je procenat tekućeg
zapreminskog prirasta 4.3 %.
Veštački podignute sastojine u GJ „Radan-Arbanška“ su pretežno srednjedobne starosti 30—40godina.
Opšti zaključak za veštački podignute sastojine da su slabo negovane ili nenegovane, zato je u ureñajnom periodu koji sledi neophodno sprovesti mere nege onako kako je to predviñeno u planovima.
Karakteristika veštački podignutih sastojina je veliki broj stabala po ha, reducirane krune i mali debljinski prirast. Zbog velikog broja stabala na jedinici površine prorede treba izvoditi oprezno bez prejakih zahvata da
nebi došlo da vetroizvala
5.9 Zdravstveno stanje sastojina
Prilikom prikupljanja podataka za izradu ove osnove konstatovano je da je ukupno gledajući zdravstveno stanje zadovoljavajuće i da ne treba preduzimati represivne mere u cilju saniranja takvog stanja. Normalno je da
u ovakoj šumi pa i u ovoj u izvesnoj meri ima stabala koja su bolesna, oštećena, natrula itd. i da se ovo stanje može sanirati redovnim gazdovanjem. Gledajući po vrstama drveća najlošije zdravstveno stanje je
kod bukve naročito kod stabala jačih kategorija, pa se na ovo mora obratiti pažnja kod odabiranja stabala za seču. Zdravstveno stanje drugih vrsta drveća je zadovoljavajuće.
U zavisnosti od stepena ugroženosti šuma od požara šume i šumsko zemljište, prema dr. M. Vasiću, razvrstani su u šest kategorija:
U tabeli koja sledi vidimo da su najugroženije od požara veštački podignute sastojine. No imajući u vidu da one zauzimaju samo 4,5 % od ukupne površine obraslog konstatujem da je na nivou gazdinske jedinice
ugroženost od požara mala.
I stepen: sastojine i kulture borova i ariša
II stepen: sastojine i kulture smrče, jele i drugih četinara
III stepen: mešovite sastojine i kulture četinara i lišćara
IV stepen: sastojine hrasta i graba
V stepen: sastojine bukve i drugih lišćara
VI stepen: šikare i šibljaci i neobrasle površine
UKUPNO GJ
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Pha
74.74
50.91
674.48
18.36
1755.59
317.65
2891.73
P%
2.6
1.8
23.3
0.6
60.7
11.0
100.0
V m3
16973.0
17685.0
115752.4
3810.5
528957.3
81.3
683259.5
V%
2.5
2.6
16.9
0.6
77.4
0.0
100.0
V/Ha
227.1
347.4
171.6
207.5
301.3
0.3
236.3
iv m3
784.5
695.0
3599.1
99.3
11249.0
3.6
16430.5
iv %
4.8
4.2
21.9
0.6
68.5
0.0
100.0
iv/Ha
10.5
13.7
5.3
5.4
6.4
0.0
5.7
pi (%)
4.6
3.9
3.1
2.6
2.1
4.4
2.4
56
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
5.10. Stanje neobraslih povrsina
Vrsta zemljista
Šumsko zemljište (pasnjaci, livade, goleti)
Za ostale svrhe (putevi, dalekovod)
Neplodno (kamenjar, kamenolom)
Ukupno neobraslo
P
%
179.96
23.48
5.88
209.32
86.0
11.2
2.8
100.0
% od g.j
5.8
0.8
0.2
6.7
Analizirajući predhodnu tabelu konstatujem da šumsko zemljište zauzima 86 % površine od ukupne površine neobraslog zemljišta, neplodno 5.88 %, a zemljište za ostale svrhe 23.48 % od ukupne površine neobraslih
površina.
Posmatrajući to na nivou gazdinske jedinice, šumsko zemljište zauzima 5.8 % od ukupne površine obraslog, neplodno 0,2 %, a zemljište za ostale svrhe 0.8 % od ukupne površine obraslog.
Odnos obraslih i neobraslih površina je 93.3 % : 6.7 %.
Način korišćenja neobraslih površina treba da ide u cilju smanjivanja šumskog zemljišta putem veštačkog pošumljavanja i pretvaranja tih neobraslih površina u površine obrasle kulturama.
Čistine malih površina (ispod 0,50 ha) po Pravilniku ne bi trebalo pošumljavati zato što mogu poslužiti za ispašu divljači i stvaranje raznovrsnijeg ambijenta u šumi. Takoñe se pretpostavlja da će ovakve male površine
obrasti drvećem osemenovanim sa okolnih stabala.
Neplodne površine se ne mogu menjati u pravcu smanjvanja tih površina.
5.11 Fond i stanje divljači
Gazdinska jedinica "Radan - Arbanaška" pripada celom svojom površinom lovištu "Sokolovica". Najvažnije vrste divljači koje se gaje, štite i izlovljuju u lovištu "Sokolovica" su: divlja svinja, srneća divljač i zec. U
manjem broju su prisutne i druge vrste divljači: vuk, lisica, jarebica, prepelica, divlji golub, orao, jazavac, kune, veverice, lasice i dr.
Lovište "Sokolovica" je ustanovljeno 19. decembra 1994. godine i dato na gazdovanje J.P. "Srbijašume" Beograd, odnosno njegovom delu Š.G. "Toplica" - Kuršumlija 05. januara 1995. godine. Ranije su pomenutim
lovištem gazdovala lovačka udruženja "Soko" Kuršumlija i "Toplica" Prokuplje.
U trnutku preuzimanja lovišta brojnost divljači (izuzev predatora) je bila veoma mala, a pojedine vrste divljači (npr. srneća divljač) su dovedene do biološkog minimuma.
Bonitiranje lovišta izvršeno je na osnovu knjige:"Bonitiranje lovišta - odreñivanje boniteta i kapaciteta lovišta za glavne vrste, vrste divljači niskog i visokog uzgoja". Korišćenjem ovog priručnika tj. ocenom ekoloških
faktora u lovištu i primenom priručnika, lovište je svrstano u odreñeni bonitetni razred:
•
•
•
•
Jelenska divljač III bonitetni razred
Divlja svinja III bonitetni razred
Srneća divljač IV bonitetni razred
Zečija divljač IV bonitetni razred
Biološki kapacitet lovišta je znatno iznad ekonomskog kapaciteta lovišta (slobodna procena projektanta). Opšti cilj gazdovanja lovištem su gajenje, zaštita, lov, korišćenje divljači i njenih delova tako da se merama
gazdovanja obezbedi gajenje onih vrsta divljači u broju i kvalitetu koji dozvoljavaju prirodni uslovi u lovištu "Sokolovica".
Posebni ciljevi gazdovanja lovištem "Sokolovica" su:
•
•
Postizanje ekonomskog kapaciteta glavnih vrsta divljači (jelen, srna, divlja svinja, zec) i optimalna struktura populacije
Trajno održavanje postignutog ekonomskog kapaciteta i optimalne strukture
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
57
JP “Srbijašume”
•
•
ŠG Toplica” Kuršumlija
Poboljšavanje uslova staništa radi postizanja odgovarajućeg kapaciteta divljači
Zaštita navedenih retkih i proreñenih vrsta divljači.
Ekonomski kapacitet glavnih vrsta divljači kao i elementi optimalne strukture osnovnog matičnog fonda populacije gajene divljači koju treba postići u planskom periodu prikazani su u sledećoj tabeli:
Redni
broj
1.
2.
3.
Vrsta divljači
Divlja svinja
Lisica
Zec
Ekonomski
kapacitet
Gustina na 100
stanje
ha
400
1 (25.000)
320
2 (12.500)
540
3 (12.000)
Elementi populacije osnovnog matičnog fonda
Fonda
Klasa %
250
250
360
Odnos polova
1:1
1:1
1:1
Realni prirast
150 (2,0)
70 (0,8)
180 (1,0)
Gazdinska starost za jelensku divljač je 12 godina, za divlju svinju 6 i srnu 6 godina.
Lov divljači u lovištu odvijaće se shodno Zakonu o lovstvu i važećem Pravilniku o lovstvu J.P. "Srbijašume" Beograd. Sam lov biće organizovan za grupu lovaca na divlje svinje i zečju divljač, a pojedinačno za divlje
svinje, srneću divljač i jelensku divljač.Sva druga zaštićena dlakava i pernata divljač loviće se uz organizaciju grupnog lova, dok će se nezaštićena divljač (vuk i lisica) loviti uz organizaciju grupnog lova i
jamarenjem.
Korisnik lovišta dužan je i da obezbedi mir u lovištu, ishranu divljači, zaštitu divljači (bolesti, predatora, krivolova i lovokrañe, vremenskih nepogoda) naseljavanje divljači u lovištu, usklañivanje lovne sa ostalim
delatnostima u lovištu, usklañivanje gazdovanja sa susednim lovištima, organizuje stručne službe u lovištu.
Merama nege i zaštite divljači radnici Š.G. "Toplica" - Kuršumlija su uspeli da znatno povećaju broj divljači na ovom prostoru, mada još uvek nedovoljno za prirodne uslove koji su na ovom delu neosporno veoma
dobri. Razloge za ovako nezadovoljavajuće stanje treba tražiti pre svega u povećanom broju predatora (naročito vuka), kao i u konstantnom krivolovu.
Krivolov se javlja kao najveći problem upravo iz razloga što je lovna kultura lokalnog stanovništva i lovaca na niskom stepenu. Radnici Š.G. "Toplica" - Kuršumlija su činili i čine znatne napore da utiču na svest ljudi
ne bi li se smanjio procenat krivolova u ugrožavanju divljači. Pored učešća u zajedničkim akcijama (hajke na vukove, prebrojavanje divljači, izgradnja lovno-tehničkih objekata i dr.), radnici Š.G. "Toplica" Kuršumlija i preko lokalnih medija i sredstava informisanja stalno utiču na svest i podizanju lovne kulture i lokalnog stanovništva i lovaca.
5.12. Opšti osvrt na zatečeno stanje
Ukupna površina GJ se povećala za 28.87 ha i sada iznosi 3101.05 ha..
1. GJ ima 2891.73 ha obrasle površine, što čini 93.25% ukupne površine. Neobraslo zemljište zastupljeno je sa 209.32 ha ili 6.75% ukupne površine.
2. Ukupna zapremina ove gazdinske jedinice iznosi 683721.6 m3 ili 236.4 m3/ha, zapreminski prirast iznosi 16427.5 m3 ili 5.7 m3/ha.
3. Najzastupljenija namenska celina u GJ "Radan-Arbanaška" je namenska celina 10 (proizvodnja tehničkog drveta) i nalazi se na površini 88.6 % u odnosu na obraslu površinu. Gotovo celokupna zapremina se
nalazi u ovoj namenskoj celini. Namenska celina 66 (stalno zaštitne šume) zastupljena je na 8.6 % obrasle površine. Na trećem mestu nalazi se namenska celina 26 (zaštita zemljišta od erozije), zastupljena je na 2.8%
od ukupne površine.
4. Stanje šuma po poreklu i očuvanosti nam ukazuje da su najzastupljenije očuvane šume koje se nalaze na 77.9% obrasle površine. Razreñene šume se nalaze na 10.7% obrasle površine, a devastirane na 0.4%.
Šikare i šibljaci učestvuju sa 11% u ukupnoj površini gazdinske jedinice.
5. Stanje sastojina po mešovitosti nam ukazuje da su najzastupljenije čiste sastojine, koje se nalaze na 61.5% obrasle površine. Ove sastojine su u ukupnoj zapremini zastupljene sa 79.5%, dok je njihovo učešće u
ukupnom zapreminskom prirastu 73.5%. Mešovite sastojine su zastupljene sa 27.1% obrasle površine, 20.4% ukupne zapremine i 26.5% zapreminskog prirasta.
6. Najzastupljenija vrsta drveća u GJ "Radan-Arbanaška" je bukva i ona ima učešće od 74.3% u ukupnoj zapremini, dok je njeno učešće u ukupnom zapreminskom prirastu 64.6%. Lišćari su zastupljeni sa 95.4%
ukupne zapremine, dok su četinari zastupljeni sa 4.6% ukupne zapremine.
7. Starosna struktura kod prirodnih visokih i izdanačkih šuma ukazuje na odstupanje od normalnog razmera dobnih razreda. U visokim sastojinama primetno je značajno učešće zrelih i prezrelih sastojina, a malo
učešće mladih sastojina. Kod izdanačkih sastojina veliko učešće je u V i VI dobnom razredu; primetan je i nedostatak starosne kategorije mladih sastojina. U kulturama i veštački podignutim sastojinama, takoñe
imamo odstupanje od normalnog razmera dobnih razreda.
8. Stanje kultura nam ukazuje da su kulture zastupljene na 6.4% obrasle površine, dok veštački podignute sastojine starije od 20 godina učestvuju sa 96.6%. S obzirom da su kulture ispod taksacione granice njihovu
zapreminu smatramo zanemarljivom tako da zapremina veštački podignutih sastojina starijih od 20 godina učestvuje sa 100%.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
58
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9. Sagledavajući ukupno zdravstveno stanje u GJ "Radan-Arbanaška" konstatujemo da je ono zadovoljavajuće. Pojava sušenja nije prisutna u većem obimu. Redovno se prati pojava raznih prolećnih defolijatora,
gubara i potkornjaka.
10. Otvorenost šuma na 1000 ha iznosi 17.4km, što je dosta dobra otvorenost u odnosu na ostale gazdinske jdinice topličkog šumskog područja.
Sagledavajući ukupno stanje šuma GJ "Radan-Arbanaška", nameće se zaključak da je neophodno rešiti sledeće probleme, kako bi poboljšali zatečeno stanje:
•
•
•
•
•
obnavljanje zrelih bukovih sastojina
obnavljanje zakorovljenih bukovih sastojina
priprema za konverziju izdanačkih šuma s obzirom da će u narednim ureñajnim razdobljima brojne sastojine probiti ophodnju
zaštita i očuvanje retkih, ugroženih, reliktnih i endemičnih vrsta
intenzivnije korišćenje nedrvnih šumskih proizvoda
6.0 Dosadašnje gazdovanje
6.1 Uvodne napomene i istorijat gazdovanja
Do izrade prvih šumskoprivrednih osnova (ureñajnih elaborata) šumama Topličkog šumskoprivrednog područja se gazdovalo prema godišnjim planovima gazdovanja u državnim šumama, dok u komunalnim (seoskim)
šumama nije bilo nekog organizovanog gazdovanja.
U predratnom periodu (II svetski rat) gazdovanje se svodilo na seči drveta (ogrevnog i tehničkog) za potrebe lokalnog stanovništva. Prerada drveta je bila nerazvijena, sem manjeg broja strugara potočara
Za vreme rata seče su uzele šire razmere u otvorenim šumama, tako da su mnoge površine devastirane i opustošene, naročito u blizini naselja.
Posle oslobañanja 1947. godine osnovano je Šumsko preduzeće "Toplica" sa zadatkom iskorišćavanja šuma, i radilo je do 1950. godine. Samo na teritoriji šumske sekcije Prokuplje u periodu od 1947 do 1950. godine
posečeno je 95.600 m3.
Prvim posleratnim elaboratima su propisana prebirna gazdovanja visoke bukove šume i oplodno gazdovanje za visoke hrastove šume.
U narednim poglavljima, prikazaće se sve eventualne promene u okviru ove gazdinske jedinice, kao i način i posledice dosadašnjeg gazdovanja.
Prvo urañivanje ovih šuma izvršeno je 1963. godine.
Drigo ureñivanje vršeno je 1970. godine, a treće u toku 1980. godine sa važnošću od 01.01.1981 do 31.12.1990. godine.
Četvrto po redu ureñivanje i terenski podaci su prikupljani 1991, a osnova je važila do 2000 sa produženim rokom važenja od 2 godine.
Peto po redu ureñivanje urañeno je leta 2002 godine, sa važnošću do 31.12.2012 godine.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
59
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Ovo je po redu šesto ureñivanje.
6.2 Promene šumskog fonda po površini
Promene šumskog fonda utvrñuju se uporeñivanjem podataka prikupljenih na terenu 2011. godine sa podacima prikupljenim na terenu 2002. godine.
Promene šumskog fonda po površini mogu se sagledati iz sledeće tabele:
Godina
1980
1991
2002
2011
Razlika 2002-2011
∑ površina
Šuma
Veštački
podignute
sastojine
ha
ha
ha
3.052,65
3.052,65
3.072,18
3.101,05
+28,87
2.196,25
2.165,87
2.420,12
2.445,34
+25,22
146,71
170,32
139,86
128,74
-11,12
Šikare i
šibljaci
Ukupno
obraslo
Šumsko
zemljište
ha
ha
ha
360,01
367,34
283,00
317,65
+34,65
2.702,97
2.703,53
2.842,98
2.891,73
+48,75
Neplodno
Ostalo
zemljišt
e
Ukupno
neobrasl
o
Zauzeće
ha
ha
ha
ha
299,72
134,83
179,83
179.96
16,71
20,34
18,76
5.88
7,52
168,22
30,61
23.48
0.13
-12.88
-7.13
349,68
349,12
229,20
209,32
-19,88
25,73
25,73
-
U prethodnoj tabeli dati su i podaci ureñivanja od 1980 godine zbog preglednosti i kontinuiteta.
Na osnovu podataka iz predhodne tabele dolazimo do zaključka da je površina ove gazdinske jedinice uvećana za 28.87 ha. Prilikom ovog ureñivanja dobijena je tačna površina gazdinske jedinice svih katastarskih
parcela koje se vode na šumsko gazdinstvo "Toplica" - Kuršumlija. Rezultat uvećanja površine ove gazdinske jedinice je što su pojedine parcele vraćene u državni posed.
U kategoriji šuma došlo je do povećanja površine za 25.22 ha. U kategoriji veštački podignutih sastojine došlo je do umanjenja iste za 11.12 ha. Površina pod šikarama i šibljacima je uvećana za čitavih 34.65 ha.
Jedino obrasla površina je uvećana za 48.75 ha. Sumarna površina neobraslog zemljišta je manja za19.88 ha.
Ovim ureñajnim elaboratom obuhvaćeno je i privatno enklavirano zemljište od 126,89 ha.
Imajući taj podatak u opticaju dolazimo do podataka ukupne površine ove gazdinske jedinice:
- Državno vlasništvo
- Privatno vlasništvo (enklave)
Ukupno:
3101.05
ha
126,49 ha
3.227.54
ha
6.3 Promena šumskog fonda po zapremini i zapreminskom prirastu
Promena šumskog fonda po zapremini I zapreminskom prirastu prikazana je na sledećoj tabeli:
1991 godina
Vrste drveća
∑V
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
∑Zv
2002 godina
∑V
∑Zv
Ostvareni
prinos
Očekivana
zapremina
Ostvarena zapremina
premerom 2011
godine
Razlika
ostvarene i
očekivane
Ukupan zapreminski
prirast 2011
60
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
3
Bukva
Cer
Kitnjak
Grab
Sladun
Gorski javor
OTL
Mleč
Grabić
Trešnja
Jasika
Crni jasen
Planinski brest
Beli jasen
Sitnolisna lipa
Krupnolisna lipa
OML
Mečja leska
Planinski javor
Kesten
Klen
Breza
UKUPNO
LIŠĆARI
Smrča
Beli bor
Crni bor
Duglazija
Jela
Borovac
UKUPNO
ČETINARI
UKUPNO GJ
m
399056
24883.9
12223.7
m3
8813.1
676.1
332.1
6548.4
157
177.9
4.8
48
3
3
3
3
m
60391
5341
2378
1130
313
6
56
3
m
397755.3
52319.4
26210.9
11758.6
13028.5
2524
2761.1
3554
2861.7
206.9
149.6
352.7
968.4
203.5
m
8342.2
1629.5
798.3
309.6
417.3
48
58.2
71.1
93.5
0.4
3.7
4.5
18
2.9
131.4
22
812.4
3.8
0.4
11
169.4
315.6
17.6
3.8
0.3
353.6
20.6
13
m
420786.3
63273.4
31815.9
13724.6
16888.5
2998
3287.1
4265
3796.7
210.9
173.6
397.7
1148.4
922.4
m
zapremine
zapremine
m3
3
m3
508121.7
59302
26270.7
21074.5
18581.1
3642.9
3450
3437.3
2226.1
1339.1
1208.1
604.4
467.8
456.3
369.2
246
148.7
36.4
33.4
16.2
2.2
86899.9
-3909.1
-5663.4
7349.9
1703.6
644.9
162.9
-827.7
-1563.6
1128.2
1034.5
206.7
-680.6
467.6
369.1
246
-20.7
36.4
-889
16.2
-351.4
-20.6
10616.3
1869.5
826.8
611.1
618.3
80.9
97.5
81.4
62.1
32.3
35.9
18.2
16.6
10.6
5.5
6.4
3.1
1.3
0.9
0.1
0
442917
382
6810
4931
794
10007
14
246.1
178.2
29.6
515953.6
6249
12209.9
8766.1
3170.3
903.5
11816.5
290.1
661.9
562.1
189.9
58.2
69628
375
736
735
230
564490.6
8775
18092.9
13652.1
4839.3
1485.5
651034.1
9513.4
9483.6
7195.7
4818.5
1446.8
229.5
86543.5
738.4
-8609.3
-6456.4
-20.8
-38.7
229.5
14994.8
341.6
402.1
416.2
209.9
48.4
14.5
12917
455834
467.9
10474.9
30395.3
546348.9
1704
13520.5
2076
71704
45359.3
609849.9
32687.5
683721.6
-12671.8
73871.7
1432.7
16427.5
Premerom 2011 godine dobijena je zapremina koja je 137372.7m3 veća od zapremine dobijene premerom 2002 godine kao i 73871.7m3 veća od očekivane zapremine. Razlika ostvarene i očekivane zapremine iznosi
12.1%. Imajući u vidu da je dozvoljeno odstupanje ±8% dolazi se do zaključka da je odtupanje i veće od 8% zbog podcenjene zapremine dobijene premerom 2002 godine u bukovim sastojinama. U prilog
tome dostavljamo i premer iz 1991. godine kada je zapremina u bukovim sastojinama bila 399.086m3, a nakon toga premerom 2002. godine dobijena je zapremina od 397.755m3, što zapravo znači da se
zapremina u tom periodu smanjila, što je nemoguće ako uzmemo u obzir desetogodišnji prirast i seče korišćenja koje su daleko manje od prirasta. Odstupanje od premera iz 2002 godine u bukovim
sastojinama je evidentno i na terenu.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
61
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
6.4 Odnos planiranih i ostvarenih radova u dosadasnjem gazdovanju
6.4.1 Odnos dosadašnjih radova na gajenju
Uporednom analizom plana gajenja šuma (2002.god.) i evidencija izvršenih radova po navedenom planu, zapaža se izvesna razlika i odstupanje planiranog od realizovanog u svim planiranim radovima.
Dosadašnje radove na obnovi i gajenju šuma kao i njihovo izvršenje najlakše ćemo sagledati iz sledeće tabele.
Vrsta rada
Prosta reprodukcija
1.Obnvljanje prirodnim putem
2. Popunjavanje prirodno obnovljenih povrsina sadnjom
3. Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
4. Seča izbojaka i uklanjanje korova ručno
5. Okopavanje i prašenje u kulturama
6. Čišćenje u mladim prirodnim sastojinama
8. Čišćenje u mladim kulturama
9. Prorede kao mere nege
Ukupno prosta reprodukcija
Prosirena reprodukcija
1. Rekonstrukcija
2. Veštačko pošumljavanje goleti
3. Veštačko pošumljavanje sadnjom
Ukupno proširena reprodukcija
Ukupno G.J.
Plan
ha
Izvršenje
ha
%
587,55
2,92
45,14
2,87
1.332,09
1.970,57
88,1
3,4
29,9
19,4
73,4
66,5
11,90
30,42
3,0
11,90
54,22
3,0
3.018,27
1.973,57
9,8
5,5
65,4
666,68
133,34
12,46
84,64
84,64
150,84
14,79
1.815,81
2.963,20
Posmatrajući predhodnu tabelu vidimo da su radovi na obnovi i gajenju šuma izvršeni sa 65.4 % u odnosu na planirano. U prostoj reprodukciji radovi na obnovi i gajenju šuma izvršeni su sa 66.5 % u odnosu na
planirano. U proširenoj reprodukciji radovi na obnovi i gajenju šuma izvršeni su sa samo 5.5 u odnosu na planirano.
Može se reći da su radovi na obnavljanju šuma prirodnim putem sprovedeni u zadovoljavajućem obimu. Takoñe i za prorede se može reći da su sprovedene u donekle zadovoljavajućem obimo. Ono što je problem je
neizvršenje planova na proširenoj reprodukciji.
Pojedine vrste radova uopšte nisu sprovedene i izvršenje je 0%.
U ovom ureñajnom periodu trebalo bi mnogo više pažnje posvetiti sprovoñenju radova na gajenju šuma posebno zato što se neki od tih radova finansiraju iz Budžeta Republike Srbije.
6.4.2 Odnos dosadašnjih radova na iskorišćavanju šuma
Na osnovu plana seča šuma za prethodni ureñajni period i evidencije izvršenih seča u prethodnom periodu formirana je sledeća tabela:
Planirani prinos
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Ostvareni prinos
62
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Glavni prinos
m3
Grab
Cer
Sladun
O.t.l.
Crni jasen
Grabić
Kitnjak
Jasika
Bukva
Javor
Jela
Smrča
Crni bor
Beli bor
Duglazija
Klen
Ukupno:
23
46.186
6
46.215
Predhodni
prinos
m3
1.361
5.585
1.330
47
72
1.116
2.582
27
27.589
7
731
943
1.441
302
60
43.193
Ukupan prinos
m3
1.384
5.585
1.330
47
72
1.116
2.582
27
73.775
7
731
943
1.441
302
66
89.408
Glavni prinos
m3
176
3
3
33.526
6
33.714
Predhodni
prinos
m3
954
5.341
313
53
2.375
13
26.865
375
735
736
230
37.990
Ukupan prinos
m3
1.130
5.341
313
56
2.378
13
60.391
6
375
735
736
230
71.704
m3
m3
6
19
17
438
480
-248
-225
-1.017
+9
-72
-1.116
-187
-14
-12.946
+6
-7
-356
-208
-705
-72
-66
-17.224
Posmatrajući predhodnu tabelu konstatujemo da je planiran prinos realizovan sa 80.2 %.Glavni prinos je realizovan sa 72.9 %, dok je prethodni prinos realizovan sa 87.9 %.
Kad su vrste drveća u pitanju njihova zastupljenost u planiranom i ostvarenom prinosu je sledeća: u planiranom prinosu bukva učestvuje sa 82.5 %, a u ostvarenom prinosu sa 84.2%. Hrastovi u planiranom prinosu
učestvuju sa 10.6 %, a u ostvarenom sa 11.2 %. Ostale vrste drveća u planiranom i ostvarenom prinosu učestvuju sa 5-6 %.
Veliki problem od neizvršenog etata po obimu je nesprovoñenje seča po svim planiranim površinama u proteklih 12 godina i to je usporilo proces obnavljanja, a na već podmlañenim površinama neopravdano dugo,
čak štetno po mladu sastojinu zadržala su se stabla stare sastojine. Od očuvanih sastojina u pojedinim slučajevima došlo se do razreñenih. Navedene slučajeve treba pažljivo iznalizirati i iz njih izvući zaključke,
kako se u budućnosti ne bi opet desilo da šumski ekosistemi doživljavaju slične pojave.
6.5 Dosadašnji radovi na zaštiti šuma
Zakonom o šumama propisano je da su korisnici šuma dužni da preduzmu mere radi zaštite šuma od požara i drugih elementarnih nepogoda, biljnih bolesti, štetočina i drugih šteta.
Zaštita šuma vršena je u okviru redovnih mera gazdovanja, poštujući stav da dobro negovane šume postižu potrebnu stabilnost, vitalnost, kao i fiziološku otpornost na štetne uticaje.
Poslove opažanja i obaveštavanja vrši tehničko osoblje i to prvenstveno reonski lugari, naročito u toku proleća i leta u mesecima kada su šumski požari najčešći i kada postoji mogućnost pojave kalamiteta pojedinih
štetnih insekata.
Entomoloških i fitopatoloških oboljenja nije bilo u većem obimu.
Obeleženi su požari i njihove štete, ali ih nije bilo u većem obimu.
Što se mrazeva (ranih i kasnih) tiče nisu zabeležena veća oštećenja, kao ni od snegoloma niti od vetroloma
6.6 Dosadašnji radovi na korišćenju ostalih šumskih proizvoda
Radovi na korišćenju ostalih šumskih resursa (pašarenje, korišćenje livada, sakupljanje lekovitog bilja, plodova, pečuraka, voda...) nisu evidentirani u prethodnoj osnovi pa se iz toga može izvući zaključak da ih i nije
bilo.
Meñutim, imajući u vidu potencijal ostalih šumskih resursa (lekovito bilje, šum. plodovi, pečurke, vode....) u budućnosti se od istih mogu ostvariti veliki ekonomski efekti, na taj način bi rasteretili šumu i dali šansu da
nam pokoljenja koja dolaze imaju zdravu prirodnu okolinu i sve ostalo što ona povlači sa sobom.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
63
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Paša
S obzirom na činjenicu da se pašarenje ne naplaćuje nema ni prihoda od paše. Zakonom o šumama regulisani su uslovi pod kojima se može vršiti paša, odnosno žirenje šuma.
Lov
Sa lovištem na površini ove gazdinske jedinice gazduje JP “Srbijašume” ŠU Prokuplje. Od visoke divljači nalaze se samo srneća divljač i divlje svinje, a od niske zec. Od nezaštićene divljači nalazi se lisica i jazavac,
povremeno se pojavljuje vuk. Prihodi se ostvaruju povremeno i nisu od nekog većeg značaja.
Ostale pojedinosti za lov videti u poglavlju (5.11).
6.7 Opšti osvrt na dosadašnje gazdovanje
Dosadašnjim gazdovanjem se analizira planirano i ostvareno gazdovanje u proteklom periodu. Šumski fond i zemljište se uvećalo za 28,87ha kao posledica preciznog razgraničenja sa privatnim enklavama vraćanja
odreñenih poseda državi. Planirani radovi na obnovi i gajenju su izvršeni sa 26,5 %.
Na osnovu evidencije izvršenih seča konstatujem da je planiran prinos realizovan sa 65.4 %.
Dosadašnji radovi na zaštiti šuma su sprovoñeni na niskoj meri.
Korišćenje ostalih šumskih resursa u predhodnom ureñajnom periodu bila je neznatna, meñutim imajući u vidu potencijal istih u budućnosti se od njih mogu ostvariti veliki ekonomski efekti.
Rezultat ovakvog gazdovanja u dosadašnjem periodu je delimično uzgojna zapuštenost dela kompleksa ove gazdinske jedinice, koju karakteriše pojedinačno prisustvo prestarelih stabala, prirodna selekcija i odumiranje
u pojedinim fazama razvoja sastojina i prisustvo razreñenih sastojina u pojedinim delovima kompleksa (odeljenja: 14,31,...) gde je izvršen klasičan predhvat na kvalitet. Takoñe postoje i odeljenja koja su
zakorovljena kupinom nakon oplodnog seka i u kojima je potrebno primeniti pomoćne mere onako kako je to predviñeno planom gajenja.
U prirodnim sastojinama vršene su prorede, meñutim planirane mere nege nisu svuda sprovoñene, ili nisu u potpunosti odgovarale uzgojnim potrebama sastojina. U delu kompleksa (odeljenja 1-12,15,41-48) nisu
sprovedene prorede kao mere nege.
Takoñe i mere nege u veštački podignutim sastojinama nisu bile na zavidnom nivou.
Generalni zaključak bi bio da su u zadnjih 10 godina mere nege sprovoñene u skladu sa uzgojnim potrebama sastojina ali da nisu izvoñene na ukupnoj površini iz čega se nameće zaključak da u narednom periodu treba
mnogo više raditi na nezi postojećih i završetku obnavljanja zrelih sastojina.
Iz napred iznetog jasno se vidi da treba promeniti odnos prema šumama ove gazdinske jedinice u narednom periodu, odnosno potrebno je intenziviranje svih radova kojima će se obezbediti dalja biološka stabilnost
čitavog kompleksa.
Analiza dosadašnjeg gazdovanja šumama u predhodnom periodu urañeno je na osnovu podataka iz Šumske uprave Prokuplje koji su obrañeni i kao takvi ugrañeni u Osnovu za gazdovanje za gazdinsku jedinicu
"Radan - Arbanaška".
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
64
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
7.0 Planiranje unapreñivanja stanja i optimalnog korišćenja šuma
7.1 Ciljevi gazdovanja šumama
Svaremeno uranen plan treba da bude realan, precizan i lako razumljiv. On treba da uspostаvi sistem održivog uprаvljаnjа šumаmа u sklаdu sа potencijаlom. Skup analiza utiče na odabir ciljeva koji treba da se primene
na šumu. Uravnoteživanje bogatsatva i potencijala prirodne životne sredine uz ograničenja, i socioekonomskih potreba, vodi ka definisanju ciljeva.
7.1.1. Opšti ciljevi gazdovanja šumama
Opšti ciljevi gazdovanja šumama odreneni su Zakonom o šumama Republike Srbije koji eksplicitno zahteva da se šume moraju održavati, obnavljati i koristiti, tako da se očuva i poveća njihova vrednost i opštekorisne
funkcije, obezbedi trajnost i zaštitu i stalno povećanje prirasta i prinosa.
Na osnovu prednjeg, a polazeći od prirodnih i ekonomskih uslova u kojima se nalaze šume za koje se radi ova osnova, od stanja šuma i ispoljenih tendencija njihovog razvoja, a uvažavajući zahteve prema šumi kao
opštem dobru od posebnog značaja, opšti ciljevi gazdovanja šumama su:
· zaštita i stabilnost šumskih ekosistema
· sanacija opšteg stanja degradiranih šumskih ekosistema
· obezbenenje optimalne obraslosti
· postizanje i očuvanje funkcionalne trajnosti
· povećanje prinosa i ukupne vrednosti šuma i opštekorisnih funkcija šuma.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
65
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Zbog ostvarenja ovih ciljeva potrebno je intezivno gazdovati da se skrati dugo trajanje proizvodnje u granicama proizvodnih mogućnosti staništa i bioloških osobina odrenene vrste drveća. Samo intezivna šumska
proizvodnja obezbeñuje povoljne ekonomske rezultate u gazdovanju šumama. Neposredni interes u gazdovanju državnim šumama jeste obezbenenje menuzavisnih dejstava uzgojnih i ekonomskih
komponenti i to tako da se uzgojnim merama utiče na povećanje proizvodnje drvne mase, poboljšanje kvaliteta i strukture sortimenata, a investicijama u tehničko opremanje obezbedi poboljšanje uslova
privrenivanja i akumulacije sredstava. Sprovonenjem takvog gazdovanja obezbediće se jačanje proizvodne snage zemljišta i najpovoljnije delovanje šume na stanište, kao i poboljšanje zaštitno-regulatornih i
kulturnih funkcija šuma.
7.1.2 Posebni ciljevi gazdovanja šumama
Posebni ciljevi gazdovanja šumama u prvom redu vezani su za prioritetnu funkciju šuma (namenu površina) i usklanivanje ostalog korišćenja sa prioritetnom funkcionalnom (polufunkcionalni princip).
Pojedinačni ciljevi gazdovanja šumama, vezani za namenu površina (prioritetnu funkciju), za gazdinsku jedinicu „Radan-Arbanaška” su sledeći:
1. Maksimalna i trajna proizvodnja tehničkog drveta najboljeg kvaliteta (namenska celina 10)
2. Zaštita zemljišta od erozije (namenska celina 26)
3. Stalna zaštita šuma (izvan gazdinskog tretmana), šume koje zbog uslova reljefa, i vrsta drveća koje su zastupljene na tim površinama a pripadaju
endemičnim vrstama i zakonom su zabarnjene za seču (namenska celina 66).
4. Uzgoj divljači i kontrolisano izlovljavanje divljači u skladu sa napred definisanim ciljevima
5. Očuvanje, jačanje i korišćenje drugih funkcija šuma do stepena konflikta sa definisanom prioritetnom funkcijom šuma
Posebni ciljevi gazdovanja šumama proističu iz opštih ciljeva i uslovljeni su osobenostima za konktretnu gazdinsku jedinicu.
Posebni ciljevi gazdovanja šumama po svojoj prirodi razvrstavaju se na:
· Biološko - uzgojni ciljevi - koji obezbenuju trajno povećanje prirasta i prinosa po količini i kvalitetu, povećanje ukupne vrednosti šuma i opštekorisnih funkcija šuma u skladu sa potencijalima staništa.
· Proizvodni ciljevi - koji utvrnuju perspektivnu mogućnost proizvodnje šumskih proizvoda po količini i kvalitetu.
· Tehnički ciljevi - koji obezbenuju tehničke uslove za ostvarenje napred navedenih ciljeva.
Posebni ciljevi gazdovanja šumama prema dužini vremena potrebnog za ostvarenje planiranih zadataka ili ciljeva mogu biti:
· Kratkoročni ciljevi (za jedan urenajni period)
· Dugoročni ciljevi (za više urenajnih perioda)
7.1.2.1. Biološko - uzgojni ciljevi
Visoke sastojine (gazdinska klasa 10.352.421) oplodne seče dugog perioda podmlañivanja
•
•
U gazdinskim klasama visoke raznodobne šume bukve (gazdinska klasa 10.352.421) nastavak procesa obnavljanja (formiranje podmladnih jezgara)
Čišćenje u mladim sastojinama (gazdinska klasa 10.352.421)
Visoke sastojine (10.193.313;10.302.313;10.351.421;10.354.421)
Visoke (jednodobne) sastojine tvrdih lišćara
a) Dugoročni ciljevi:
•
Maksimalnim korišćenjem proizvodnog potencijala staništa, potrebno je dovesti sastojine u optimalno stanje normalnog razmera dobnih razreda, jednodobne debljinske strukture i pune obraslosti, a zatim
oplodnim sečama kratkog perioda za obnavljanje izvršiti obnavljanje ovih sastojina.
b) Kratkoročni ciljevi:
•
prorednim sečama kao merama nege regulisati smešu, broj stabala, te obezbediti maksimalnu proizvodnju najkvalitetnijeg materijala. Proredne seče planirane su sledećim gazdinskim klasama:
10.193.313;10.302.313;10.351.421;10.354.421:
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
66
JP “Srbijašume”
•
•
•
•
ŠG Toplica” Kuršumlija
oplodnim sečama kao redovnim vidom obnavljanja nastaviti započeti proces i to u sledećim gazdinskim klasama : 10.351.421.
u odeljenjima (GK.10.351.421) u kojima nije došlo do obnavljanja izvršiti rahljenje zemljišta za setvu semena
u sastojinama gde će biti izvršen završni sek (GK. 10.351.421) izvršiti popunjavanje prirodno obnovljenih površina sadnjom
čišćenje u mladim sastojinama
Izdanačke sastojine (G.K: 10.175.421, 10.205.421, 10.176.421, 10.195.212, 10.196.212, 10.196.313, 10.215.212, 10.306.313, 10.307.313, 10.360.421, 10.361.421).
a) Dugoročni ciljevi
• Prevoñenje izdanačkih sastojina u visoki uzgojni oblik konverzijom, istom vrstom drveća, tehnikom oplodne seče, kada sastojine dostignu zrelost plodonošenja i kada se ujedno ostvari proizvodni cilj.
b) Kratkoročni ciljevi
• prorednim sečama kao merama nege zdanačke sastojine tvrdih lišćara pripremiti sastojine za konverziju. Gazdinske klase koje su predvinene za negu putem selektivnih proreda u GJ “Radan-Arbanaška”
su:10. 175.421, 10.205.421, 10.176.421, 10.195.212, 10.196.212, 10.196.313, 10.215.212, 10.306.313, 10.307.313, 10.360.421, 10.361.421.
• čišćenje u mladim sastojinama
Veštački podignute sastojine (G.K.: 10.469.421, 10.470.421; 10.472.421, 10.475.421, 10.477.421, 10.479.421)
a) Dugoročni ciljevi
•
•
Odgovarajućim uzgojnim merama, veštački podignute sastojine, koje su ispod taksacione granice, prevesti u kvalitetne i biološki stabilne odrasle sastojine
Veštački podignute sastojine iznad taksacione granice stabilizovati od svih štetnih uticaja (sneg, vetar i dr.) i dovesti u optimalno stanje kako bi sastojine u potpunosti koristitile potencijalne mogućnosti
staništa.
b) Kratkoročni ciljevi
• prorednim sečama kao merama nege regulisati smešu, broj stabala, te obezbediti maksimalnu proizvodnju najkvalitetnijeg materijala. Proredne seče planirane su sledećim gazdinskim klasama: 10.470.421,
10.472.421, 10.475.421, 10.477.421, 10.479.421.
• izvonenje seča čišćenja kao mera nege u mladim veštački podignutim sastojinama i to u gazdinskim klasama 10.469.421, 10.477.421:
• popunjavanje (GK 10.469.421, 10.477.421)
• stabilizovanje veštački podignutih sastojina i pravovrenim intervencijama iste zaštititi od svih štetnih uticaja
Devastirane sastojine (G.K. 26.308.313, 26.362.421)
a) Dugoročni ciljevi
•
Rekonstrukcija devastiranih sastojina
b) Kratkoročni ciljevi
•
Prelazno gazdovanje
Šikare: (26.266.313)
a) Dugoročni ciljevi
•
Meliorativnim radovima, pripremom terena i pošumljavanjem prevoditi ove biljne zajednice u viši uzgojni oblik
Šibljaci: (66.267.241)
a) Dugoročni ciljevi
•
Odreñeni su samom namenom - trajna zaštita i to su sastojine bez tretmana (intervencija)
Neobrasle površine
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
67
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
a) Dugoročni ciljevi
• Sve veće neobrasle površine (veličine iznad 0,50ha) privesti šumskoj kulturi, osim onih neobraslih delova koji su ili će biti po svojoj globalnoj nameni isključene iz redovnog gazdovanja.
b) Kratkoročni ciljevi
• kompletna priprema terena za pošumljavanje
•
veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina
7.1.2.2. Proizvodni ciljevi
a) Dugoročni ciljevi
• Proizvodnja kvalitetnih trupaca za mehaničku preradu;
• Proizvodnja tehničke oblovine (stubovi za vodove, oblovine za grañevinske konstrukcije, rudničko drvo i sl);
• Proizvodnja prostornog (celuloznog i ogrevnog) drveta kao pratećih sortimenata u proizvodnji trupaca i oblog tehničkog drveta;
• Korišćenje ostalih proizvoda šuma i šumskih staništa (šumski plodovi, lekovito bilje, pečurke i dr.).
b) Kratkoročni ciljevi
• Da bi se ostvarili dugoročni ciljevi, sastojine posle svake intervencije sečom, treba da budu stabilnije, vitalnije, kvalitetnije i proizvodno vrednije;
• Potpuno i racionalno korišćenje bruto posečene drvne mase izradom što više najvrednijih sortimenata i redukovanjem otpadaka na minimum;
• Obavezno u tehnologiji izrade šumskih sortimenata kresati grane i ostavljati ih u sastojini posle seče;
• Isključiti tehnologiju proizvodnje dugačkih (teških) sortimenata;
• Zabraniti spuštanje, izvlačenje stabala po liniji najvećeg pada radi sprečavanja pojave erozionih brazdi;
• Otkup šumskih plodova, lekovitog bilja, pečuraka i dr.
7.1.2.3. Tehnički ciljevi
a) Dugoročni ciljevi
• Dostizanje otvorenosti šuma tvrdim kamionskim putevima od oko 25 km/ 1000 ha kao najoptimalnije za intenzivno gazdovanje šumama;
• Sistematsko opremanje mehanizacijom i ostalim sredstvima rada u šumarstvu u cilju intenzivnog višenamenskog korišćenja šumskih potencijala;
• Uvoñenje racionalnih tehnoloških postupaka i efikasnije organizacije rada;
• Stručno osposobljavanje i usavršavanje kadrova.
b) Kratkoročni ciljevi
• Održavanje postojećih komunikacija;
• Sa otvorenošću šuma približiti se optimumu za Republiku Srbiju koji iznosi 15,22 km/1000 ha ili 15,22 m/ha;
• Nabavka opreme koja ima prioritet.
7.1.2.4. Opštekorisni ciljevi
Pod opštekorisnim funkcijama šuma u smislu ZOŠ -a, se podrazumevaju pozitivni uticaji šuma na životnu sredinu, a naročito zaštitne, hidrološke, klimatske, higijensko - zdravstvene, turističko - rekreativne, privredne,
nastavne, naučnoistraživačke i odbrambene funkcije (ZOŠ -a čl. 3 stav 1.).
Biološki stabilna podnegovana, kao i proizvodno usmerena i kvalitetna šuma, dobro ispunjava i sve ostale tzv. opštekorisne funkcije šuma. Prema tome nastojeći na sprovoñenju biološko - uzgojnih i proizvodnih
ciljeva istovremeno doprinosimo i ispunjavanju zaštitno - socijalnih ciljeva šuma. Jer negom, obnovom i proširivanjem šuma i jačanjem njihove proizvodne snage, istovremeno povećavamo efikasnost svih
opštekorisnih funkcija.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
68
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
7.2 Mere za postizanje ciljeva gazdovanja
7.2.1.Uzgojne mere
a) Izbor sistema gazdovanja
Sistem gazdovanja šumama podrazumeva usklañen skup radnji na nezi šuma, korišćenju šuma, obnavljanju šuma, zaštiti šuma, i planiranju i organizaciji gazdovanja šumama, s ciljem da se obezbedi funkcionalna
trajnost, a svoje ime (naziv) dobija po načinu seče obnavljanja stare sastojine. Na osnovu konkretnih sastojinskih prilika u ovoj gazdinskoj jedinici i dosadašnjeg gazdovanja šumama, a uvažavajući biološke
osobine vrste drveća, usvojeni su sledeći sistemi gazdovanja šumama :
1. Sastojinsko gazdovanje - oplodna seča kratkog perioda za obnavljanje (do 20 godina), primeniće se u visokim i izdanačkim očuvanim sastojinama, kao i u veštački podignutim sastojinama, sledećih gazdinskih klasa:
•
•
•
Visoke sastojine: (10.193.313;10.302.313;10.351.421;10.354.421)
Izdanačke sastojine: (10.175.421, 10.205.421, 10.176.421, 10.195.212, 10.196.212, 10.196.313, 10.215.212, 10.306.313, 10.307.313, 10.360.421, 10.361.421)
Veštački podignute sastojine: (10.469.421, 10.470.421; 10.472.421, 10.475.421, 10.477.421, 10.479.421)
Ovaj sistem gazdovanja za navedene g.k. je izabran zbog bioloških osobina bukve "Oplodna seča je najpovoljniji i najvažniji metod prirodnog obnavljanja, koja je kao metod obnavljanja i razrañena u bukovim šumama
(dr. Lj. Stojanović, dr. M. Krstić, Gajenje šuma III, Beograd, 2000 str. 120.).
2. Grupimično - postupni način obnavljanja primenjivaće se u gk. 10.352.421- Visoka (raznodobna) šuma bukve.
3. Prelazno gazdovanje u svim šikarama cera (g.k. 26.266.313), kao i u pojednim slučajevima sledećih gazdinskih klasa (10.196.212, 10.351.421).
Kao što se iz napred navedenog zaključuje izabrani su oni sistemi gazdovanja koji su do sada imali primenu u šumarskoj praksi u Srbiji.U prilog napred iznetoj konstataciji je sledeće:
"Posebna primena kombinovanih metoda prirodnog obnavljanja šuma iziskuje kompleksnu analizu uslova sredine, odreñivanje odlučujućeg činioca za obnavljanje, usklañivanje uzgojne, zaštitne i prevozno - tehničke
komponente gazdovanja pa ih mogu izvršiti samo najiskusniji šumarski stručnjaci ili čak specialisti za ove sisteme gazdovanja šumama, počev od inžinjera do najkvalitetnijeg šumarskog radnika", (dr.Lj.
Stojanović, dr. M. Krstić, Gajenje šuma III, Beograd, 2000 str.32).
b) Izbor uzgojnog oblika
Za sve šume ove gazdinske jedinice propisuje se visoki uzgojni oblik.
c) Izbor strukturnog oblika
Polazeći od stvarnih stanišnih prilika, zatečenog stanja, vrste drveća i sl. treba izgrañivati sledeće strukturne oblike:
• U sastojinama hrastova kao strukturni oblik izgrañivati jednodobne sastojine
• U jednodobnim sastojinama bukve izgrañivati jednodobne sastojine
• U raznodobnim sastojinama bukve izgrañivati malo površinske jednodobne uzgojne oblike različite starosti
d) Izbor vrsta drveća
Sve lišćarske vrste koje su konstatovane u ovoj gazdinskoj jedinici su autohtone i nalaze povoljne uslove za svoj rast i razvoj. One se nalaze u svom prirodnom arealu te se kao takve i dalje zadržavaju u svim
gazdinskim klasama, kao glavni nosioci produkcije drvne mase. Glavna vrsta je bukva, a još se javljaju kitnjak, cer, grab, javor i ostali lišćari.
Prirodnih sastojina četinara nema u ovoj gazdinskoj jedinici, a od veštačkih su zastupljeni smrča, crni i beli bor, ariš i duglazija.
S obzirom da se autohtone vrste prirodno podmlañuju i da su u konkretnim uslovima biološki stabilnije treba ih i dalje podržavati pri obnovi ovih sastojina, a samo tamo gde su uslovi staništa skromniji (na
degradiranim površinama) ako nije moguće zadržati postojeću vrstu dozvoljeno je pošumljavanje četinarima koji se zadovoljavaju takvim staništem (prvenstveno borovi). Kod obnove sastojina posebnu pažnju
posvetiti plemenitim lišćarima (javor, jasen i sl.) kao i divljim voćkaricama (divljoj trešnji, divljoj kruški i dr.).
e) Izbor optimalnog razmera smese
Kod čistih sastojina bukve uzgojnim merama treba obezbediti povećanje učešća pre svega plemenitih lišćara (gorski javor, planinski brest, trešnja, mleč idr.). Optimalno učešće drugih vrsta u čistim bukovim šumama
je 20 %.
Kod cerovih sastojina težiti povećanju učešća kitnjaka i hrasta i približiti smeru 0,3 : 0,3 : 0,3.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
69
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
f) Izbor načina seča obnavljanja šuma
Od izabranih načina obnavljanja zavisi i struktura budućih sastojina i celokupni gazdinski postupak, elementi za sva planska razmatranja i postupak za odreñivanje prinosa i obezbeñenje trajnosti prinosa, odnosno
funkcionalne trajnosti. Način obnavljanja pre svega zavisi od bioloških osobina vrsta drveća koje grade sastojinu (osobina sastojina), osobina stanišnih i ekonomskih prilika.
Za šume ove gazdinske jedinice gde je predviñeno obnavljanje u ovom ureñajnom periodu odreñuju se sledeći načini seča obnavljanja:
•
•
•
•
Za visoke (jednodobne) sastojine bukve, kitnjaka, cera, graba, sladuna primeniće se oplodne seče kratkog podmladnog razdoblja (do 20 godina)
U raznodobnim šumama bukve, da bi se obezbedilo održavanje i jačanje ostalih funkcija šuma, seča obnavljanja treba da je dužeg trajanja, kako bi se uvek podržavala obraslost sastojine. Stoga se odustaje
od oplodne seče na velikoj površini i prelazi na stvaranje manjih podmladnih jezgara, koja se postepeno proširuju dok se obnavljanjem ne obuhvati čitava sastojina.
Za kulture i devastirane šume primeniće se čiste seče.
Za sve sastojine do zrelosti za seču kao način korišćenja primenjivaće se proredne seče.
g) Izbor načina nege
Prema zatečenom stanju sastojina i postavljenim ciljevima gazdovanja utvrñuju se sledeće mere nege:
•
•
•
•
•
•
•
Kompletiranje veštački podignutih sastojina
Priprema i kompletiranje (popunjavanje) prirodno obnovljenih sastojina
Seča izbojaka i uklanjanje korova u podignutim kulturama kao i u kulturama koje će biti podignute posle izvršenih rekonstrukcionih seča
Okopavanje i prašenje u kulturama
Čišćenje, tj. oslobañanje mladih biljaka od zasene i drugih vidova neposrednog ugrožavanja, u šumskim kulturama i prirodnim sastojinama (od faze kasnog podmlatka do ranog mladika)
Selektivne prorede u odraslim sastojinama (od faze kasnog mladika do za seču zrelih sastojina) kako u prirodnim tako i u veštački podignutim.
7.2.2. Ureñajne mere
a) Izbor ophodnje i dužina podmladnog razdoblja
Ophodnjom za pojedine vrste drveća (imajući pri tom u vidu pored bioloških osobina drveća i ciljeve gazdovanja kao i osnovne (specifične) karakteristike staništa) orjentaciono je utvrñena u iznosu:
•
•
•
•
•
•
•
•
Bukva visokog porekla - 120 godina
Kitnjak visokog porekla - 120 godina
Cer visokog porekla - 100 godina
Kitnjak, cer, sladun (u očuvanim kvalitetnim izdanačkim sastojinama koje će se prirodnim putem prevesti u visoki uzgojni oblik) - 80 godina
Bukva, grab (izdanačke sastojine koje je moguće prirodnim putem prevesti u visoki uzgojni oblik) - 80 godina
Veštački podignute sastojine smrče - 120 godina
Veštački podignute sastojine borova - 80 godina
Veštački podignute sastojine ostalih četinara - 80 godina
Navedene ophodnje su orijentacionog karaktera, odnosno mogu biti i duže zbog zaštitnog karaktera ovih šuma. Ophodnja od 80 godina (izdanačke šume kitnjaka, sladuna i cera) odnosi se samo na izdanačke očuvane
sastojine dobrog zdravstvenog stanja, koje je zbog toga moguće prevesti u visoki uzgojni oblik indirektnom konverzijom. U izdanačkim šumama lošeg kvaliteta može se ići na kraće ophodnje.
S obzirom na opredeljenje pri izboru tipa gajenja za visoku šumu kratkog podmladnog razdoblja, usvaja se opšte podmladno razdoblje od 20 godina. Za bukove šume u kojima se preporučuje femelšlag opšte
podmladno razdoblje je 50 godina.
b) Izbor rekonstrukcionog i konverzionog razdoblja
• Rekonstrukciono razdoblje za područje ove gazdinske jedinice iznosi 30 godina.
• Konverziono razdoblje: Za očuvane izdanačke sastojine koje ćemo konverzijom prevesti u visoki uzgojni oblik, potrebno je odrediti vremenski period za koji će se to ostvariti - konverziono razdoblje.
• Polazeći od bioloških osobina vrsta drveća (početka obilnog plodonošenja semena dobrog kvaliteta iz kojeg možemo dobiti dovoljno kvalitetan prečnik koji će stvoriti buduću sastojinu), ophodnju
izdanačkih sastojina moramo produžiti do 80 godina, nakon čega započeti prirodno obnavljanje sastojina oplodnim sečama podmladnog razdoblja od 20 godina, prema tome starost sastojine u momentu
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
70
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
završnog seka iznosi će oko 100 godina. Na osnovu iznetog i starosti (razmera dobnih razreda) izdanačkih sastojina dolazi se do zaključka da će se ove očuvane sastojine za područje ove gazdinske jedinice
prevesti u uzgojni oblik u rasponu od 10 - 90 godina.
c) Izbor perioda za postizanje optimalne obraslosti - stepena šumovitosti
• Odreñuje se period od 50 godina, za koje će se cela površina šumskog zemljišta privesti šumskoj kulturi.
d) Ureñajno razdoblje
•
Obzirom da je važnost posebne osnove gazdovanja šumama propisano Zakonom o šumama, u trajanju od 10 godina, to se podrazumeva da će ureñajno razdoblje imati isti period.
7.3 Planovi gazdovanja
7.3.1 Plan gajenja šuma
10193313
10302313
10351421
10352421
10354421
UKUPNO Visoke
55.4
315.63
203.09
55.4
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
315.63
203.09
127
371.03
203.09
574.12
313
412
1.8
1.8
414
1.8
1.8
72.6
30.32
102.92
25
26.86
17.59
891.63
46.06
982.14
Svega
∑ Nega
527
Uzgojno sanitarna seča
526
Selektivna proeda
∑ podizanje
Popunjavanje veštački
podignutih kultura sadnjom
Popunjavanje prirodno
obnovljenih površina
sadnjom
Vestaško pošumljavanje
goleti
Kompletna priprema terena
za pošumljavanje
∑ obnavljanje
Grupimično oplodne seče
71
Nega šuma
Čišćenje u veštački
podignutim sastojinama
35
Podizanje šuma
Čišćenje u prirodnim
sastojinama
216
Oplodne seče
Gazdinske klase
Priprema zemljišta za setvu
semena
Obnavljanje šuma
28
26.86
26.86
17.59
17.59
56.39 948.02 1320.85
203.09
46.06
46.06
56.39 1141.45 1717.37
71
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
127
313
412
414
526
8.6
2.81
527
11.41
1.6
55.4
55.4
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
315.63
315.63
203.09
203.09
574.12
574.12
1.8
41.9
41.9
41.9
41.9
1.8
25
11.64
36.12
53.43
208.9
161.65
63.82
15.43
98.46
73.88
32.18
755.51
1.6
3.09
1.9
1.9
3.5
3.5
3.5
5.3
114.33
31.52
3.25
28.32
3.24
41.21
16.14
6.33 120.44
6.33 1858.09
3.5
83.8
89.1
114.33
6.33 1858.09
Uzgojno sanitarna seča
Selektivna proeda
Čišćenje u veštački
podignutim sastojinama
Čišćenje u prirodnim
sastojinama
∑ podizanje
Popunjavanje veštački
podignutih kultura sadnjom
Popunjavanje prirodno
obnovljenih površina
sadnjom
Vestaško pošumljavanje
goleti
Kompletna priprema terena
za pošumljavanje
∑ obnavljanje
Grupimično oplodne seče
71
Nega šuma
Svega
10175421
10176421
10195212
10196212
10196313
10215212
10306313
10307313
10360421
10361421
UKUPNO
Izdanacke
10469421
10470421
10472421
10475421
10477421
10479421
UKUPNO VPS
UKUPNO NC 10
26266313
26308313
26362421
66267241
Čistine
UKUPNO GJ
35
Podizanje šuma
∑ Nega
216
Oplodne seče
Gazdinske klase
Priprema zemljišta za setvu
semena
Obnavljanje šuma
20.24
38.93
53.43
208.9
161.65
63.82
15.43
98.46
73.88
32.18
20.24
38.93
53.43
208.9
161.65
63.82
15.43
98.46
73.88
32.18
28
766.92 766.92
3.09
4.69
31.52
31.52
3.25
3.25
28.32
28.32
44.45
46.35
16.14
16.14
126.77 130.27
56.39 2035.14 2614.56
0
0
0
0
83.8
56.39 2035.14 2698.36
72
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
7.3.1.1 Plan obnavljanja i podizanja novih šuma
Plan obnavljanja šuma predviñen je kroz tri vrste rada: priprema zemljišta za setvu semena, oplodne seče (obnavljanje jednodobnih šuma) i grupimično oplodne seče (obnavljanje raznodobnih šuma). Planirana radna
površina data je u sledećoj tabeli.
Kod
Ukupna površina
Radna površina
Priprema zemljišta za setvu semena
216
91.46
55.4
Oplodne seče
35
315.63
315.63
Grupimično oplodne seče
71
203.09
203.09
Ukupno GJ
610.18
574.12
Plan podizanja šuma obuhvata sledeće vrste radova : kompletnu pripremu terena za pošumljavanje, veštačko pošumljavanje goleti, popunjavanje prirodno obnovljenih površina sadnjom i popunjavanje veštački
podignutih kultura sadnjom. Planirana radna površina data je u tabeli.
Kompletna priprema terena za pošumljavanje
Vestaško pošumljavanje goleti
Popunjavanje prirodno obnovljenih površina sadnjom
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
UKUPNO GJ
Kod
127
313
423
414
Ukupna površina
48.22
48.22
12.01
7.76
116.21
Radna površina
41.9
41.9
1.8
3.5
89.1
7.3.1.2 Plan rasadničke proizvodnje
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
73
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
ŠG “ Toplica” Kuršumlija raspolaže sopstvenim rasadnikom, tako da će se potrebe za sadnim materijalom pokriti iz sopstvenih izvora. U sledećoj tabeli prikazan je potreban broj sadnica prema vrsti drveća i planiranim
radovima:
Vrsta rada
Kod
Radna
površina (ha)
Veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina
313
41.9
Popunjavanje prirodno obnovljenih površina sadnjom
412
1.8
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
414
3.5
UKUPNO
Vrsta
drveca
Crni bor
Beli bor
Bukva
Beli jasen
Beli bor
47.2
Broj sadnica
(kom.)
81910
22950
4504
6180
4850
120394
Ukupo sadnica po vrstama drveća :
Crni bor
Beli bor
Bukva
Beli jasen
81910
27800
4504
6180
7.3.1.3 Plan nege šuma
Plan nege šuma obuhvata nekoliko vidova radova koji su planirani na radnoj površini od 2033.83 ha.
Prorede su planirane u izdanačkim i veštački podignutim sastojinama, mladim do dozrevajućim jednodobnim sastojinama, čistim i mešovitim sastojinama, ali pre svega očuvanim sastojinama u okviru napred
navedenih kategorija.
Cilj nege šuma je poboljšanje zatečenog stanja sastojina i što bolja priprema sastojina za obnavljanje. Pojedinačni efekti nege šuma bi bili:
•
postepeno približavanje zatečenog stanja ka funkcionalno optimalnijem;
•
uvećanje biološke stabilnosti u celini;
•
poboljšanje zdravstvenog stanja sastojina sanitarno uzgojnim sečama u sastojinama lošijeg zdravstvenog stanja;
•
poboljšanje sastava sastojina po mešovitosti, posebno forsiranjem plemenitih lišćara;
•
obezbeñenje uslova za nesmetano podmlañivanje osnovnih vrsta, u mešovitim šumama odgovarajuće starosti, regulisanjem prisustva pratioca koji su po pravilu u mladosti u razvojnom smislu
biološki jaki;
• obezbeñenje povoljnije kvalitativne strukture uklanjanjem ostatka starih sastojina lošeg kvaliteta i zdravstvenog stanja, uklanjanjem stabala izdanačkog porekla u sastojinama mešovitog porekla,
uklanjanjem stabala “manje vrednih” vrsta drveća;
• obezbeñivanje povoljnih uslova za prirodnu obnovu šuma u izdanačkim sastojinama predviñenim za indirektnu konverziju;
• poboljšanje strukture sastojina u skladu sa biološkim karakteristikama vrsta drveća i osnovnom namenom pojedinih delova kompleksa.
Čišćenje je planirano u sastojinama u kojima je propisan naknadni i završni sek, a odnosi se na uklanjanje nepoželjnih vrsta i fenotipski loših stabala. Čišćenje je planirano i u mladim sastojinama u fazi mladika. Prikaz
radova na nezi šuma dat je u sledećoj tabeli.
Čišćenje u prirodnim sastojinama
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Kod
526
Ukupna površina
294.55
Radna površina
114.32
74
JP “Srbijašume”
Čišćenje u veštački podignutim sastojinama
Selektivna proeda
Uzgojno sanitarna seča
UKUPNO GJ
ŠG Toplica” Kuršumlija
527
25
28
6.97
1858.09
56.39
2216
5.03
1858.09
56.39
2033.83
7.3.2. Plan zaštite šuma
Zakonom o šumama ("Sl. glasnik RS", br. 30/2010) propisano je da su korisnici šuma dužni da preduzimaju mere radi zaštite šuma od: protivpravnog prisvajanja, korišćenja, uništavanja i drugih nezakonitih radnji
(odlaganja otpadnih i drugih štetnih materija, zaganivanje šuma, uništavanje graničmih znakova i oznaka i drugo), da prati zdravstveno stanje šuma, da prati uticaj biotičkih i abiotičkih činilaca na zdravstveno
stanje šuma i da blagovremenp preduzima mere zaštite šuma i šumskog zemljišta, požara i drugih elementarnih nepogoda, biljnih bolesti, štetočina i drugih šteta.
Ovim planom utvrnuje se obim mera i radova na preventivnoj i represivnoj zaštiti šuma od čoveka, stoke i divljači, biljnih bolesti, štetnih insekata i drugih štetočina, elementarnih nepogoda, požara, održavanju i
obnavljanju šumskih oznaka, itd.
Kako u ovoj gazdinskoj jedinici nije konstatovano sušenje šuma, odnosno ugroženost šuma od biljnih bolesti i entomološka i druga oštećenja, te se ovim planom i ne
planiraju radovi i mere na represivnoj zaštiti šuma.
U cilju preventivne zaštite šuma planiraju se sledeće mere:
• čuvanje šuma od bespravnog korišćenja i zauzimanja;
• zabrana pašarenja na površinama gde je proces obnavljanja u toku i u šumskim kulturama (prema planu gajenja šuma), sve dok one ne prerastu kritičnu
visinu kada im stoka ne može oštećivati vrhove;
• pratiti eventualne pojave sušenja šuma i kalamiteta insekata, i u slučaju pojave istih blagovremeno angažovati specijalističku službu koja će postaviti
tačnu dijagnozu i propisati adekvatne mere suzbijanja;
• uspostavljanje šumskog reda;
• štititi i zaštiti šumu od požara, posebno u proleće i leto, u tom smislu postavljati znake obaveštenja i zabrane loženja vatre, organizovanje dežurstva i
pojačani nadzor lugarskih reona u kritičnom periodu u cilju blagovremenog otklanjanja požara i blagovremenih intervencija i dr.;
• toku urenajnog perioda održavati i obnavljati spoljne granice, kao i oznake unutrašnje podele gazdinske jedinice.
U konkretnim uslovima ove gazdinske jedinice, treba utvrditi potrebne radove na preventivnoj i represivnoj zaštiti; počevši od čoveka, stoke, elementarnih nepogoda, entomoloških i fitopatoloških uzročnika, a
naročito od požara. U šumskom gazdinstvu "Toplica" Kuršumlija organizovana je posebna služba zaštite, a to je radna i moralna “obaveza” svakog zaposlenog u gazdinstvu, da svaku eventualnu promenu
normalnog stanja zabeleži i prijavi na merodavnom mestu. To praktično znači da je svaki zaposleni radnik u službi zaštite šuma.
7.3.3 Plan korišćenja šuma
7.3.3.2 Plan seča obnavljanja šuma
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
75
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Uvod
Prema stanju šuma i staništa, te ciljevima gazdovanja, sastojine ove gazdinske jedinice svrstane su u šume za redovno gazdovanje kojima je osnovna namena proizvodnja tehničkog drveta; sastojine za zaštitu zemljišta,
koje se nalaze na veoma strmim i nepovoljnim staništima, zatim sastojine za prelazno gazdovanje u kojima se u ovom ureñajnom periodu neće preduzimati nikakve aktivnosti u gazdovanju; zatim sastojine
bez gazdinskih tretmana, u kojima se uopšte ne sprovodi gazdovanje, bilo zbog zakonskih ograničenja, ili prirodno - bioloških uslova.
Odreñene sastojine su izuzete iz plana seče prvenstveno zbog zakorovljenosti i malog broja stabala po jedinici površine. U narednoj tabeli dat je prikaz odseka u predhodnom prinosu koji su nisu planirani za korišćenje.
Tipičan primer je odeljenje 31/a gde je urañen oplodni sek predhvatom na kavlitet, a da stanje sastojine nije odgovaralo oplodnom seku..
Odeljenje
odsek
14
31
∑
a
a
P
V
Zv
ha
m3
m3
25.27
24.81
50.08
6721.7
6644.5
13366.2
128.9
146.7
275.6
U odreñenim sastojinama je urañen oplodni sek ali se podmladak nije pojavio. S obzirom da je ostao odreñeni broj stabala za završni sek u tim odsecima potrebno je izvršiti rahljenje zemljišta u godini ponog uroda i
na taj način podstaći podmlañivanje. U narednoj tabeli dat je prikaz odseka u glavnom prinosu koji nisu planirani za korišćenje.
Odeljenje
odsek
20
26
33
34
∑
a
a
b
b
P
ha
43.35
19.29
17.54
10.88
91.06
V
m3
15497.62
6606.82
5204.12
3765.57
31074.13
Zv
m3
281.3
113.1
103.8
69.8
568
Glavni prinos za visoke jednodonbne šume kalkuliše se po metodu sastojinskog gazdovanja. Ovaj metod je nastao kao reakcija na metod dobnih razreda koji je bio krut i uzimao je u obzir samo normalan razmer
dobnih razreda, tj. starost bez obzira na stanje sastojina. Metod umerenog sastojinskog gazdovanja radi se u dve faze:
U prvoj fazi, još prilikom prikupljanja terenskih podataka, sastojine se prema zrelosti za seču grupišu u tri grupe:
1. Odlučno zrele za seču
• Prezrele i prestarele sastojine iz čijeg stanja proizilazi potreba što skorijeg iskorišćenja.
• Sastojine u kojima je u proteklom urenajnom periodu započeto podmlanivanje koje treba nastaviti
2. Zrele za seču
• Sastojine koje su dostigle zrelost za seču prema odabranoj ophodnji (dobrog zdravstvenog stanja i dobro obrasle)
• Sastojine koje ne odgovaraju staništu, pa ih treba zameniti
• Sastojine lošeg uzrasta, slabog obrasta i nedovoljnog prirasta, bez obzira na starost i vrstu drveća
3. Sastojine na granici sečive zrelosti
• Sastojine koje u toku sledećeg urenajnog perioda mogu postići zrelost za seču (sastojine predposlednjeg dobnog razreda)
• Sastojine koje se iz nekog razloga ostavljaju za obnavljanje u sledećem urenajnom razdoblju
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
76
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Na osnovu ovako grupisanih sastojina radi se privremeni plan seča po površini. U drugoj fazi kalkulacije prinosa privremeni plan seča uporenuje se sa normalnim razmerom dobnih razreda, tj. sa idealnom površinom
obnavljanja u ovom urenajnom periodu. Na osnovu ova dva pokazatelja vrši se kalkulisanje uzgojnih potreba (obnavljanja) i postizanje normalnog razmera dobnih razreda, tj. obezbenivanje umerenije ili
strožije trajnosti prinosa, sa što manje privrednih žrtava, uz istovremeno obezbenenje ostalih funkcija šuma. Regulator trajnosti prinosa kod umerenog sastojinskog gazdovanja je površina, tj. idealna
(normalna) površina dobnog razreda. Kao što se vidi metod umerenog sastojinskog gazdovanja daje veliku slobodu pri kalkulaciji prinosa, odnosno bolje prilagonavanje stanju sastojina i uzgojnim
potrebama, tj. sastojine koje i nisu dostigle zrelost za seču (ali su slabog kvaliteta i obrasta) mogu se predvideti za seču obnavljanja ali zato sastojine koje su dostigle zrelost za seču (ali su dobrog
zdravstvenog stanja i obrasta) mogu i dalje ostati da prirašćuju (produžava im se ophodnja), ako to ne ugrožava trajnost prinosa. Oplodne seče u ednodobnim sastojinama su planirane na relativno maloj
površini svega 213.54ha ili na svega 4.1% od ukupne površine obraslog zemljišta, tako da neće biti prikazan privremeni plan seča, a to su sastojine u kojima je planiran oplodni sek čijim će se sprovonenjem
nastaviti proces obnavljanja.
Etat u visokim gazdinskim klasama koje gradi bukva, nukva i javorovi računat je po obrascima:
E = ( 0,35 ÷ 0,47) V+ (iv x 2,5) za I polurazdoblje, odnosno
E = ( 0,35 ÷ 0,47) V+ (iv x 7,5) za II polurazdoblje, odnosno
Etat u ostalim gazdinskim klasama računat je po obrascu E = V+ (iv x 2,5) za I polurazdoblje i E = V+ (iv x 7,5) za II polurazdoblje.
Realizacija glavnog prinosa u odnosu na sastojinu (odsek) je obavezna po površini, a po zapremini može da odstupi ±10%, osim u slučaju realizacije prinosa, čistom
sečom. U narednoj tabeli dat je prikaz odseka prema grupisanju po gore navedenim principima:
Odeljenje-odsek
14a
16b
17a
18a
18c
19b
20a
22a
23b
24a
26a
29b
33b
34b
35c
36a
37a
37e
55c
56a
57a
57b
Odlučno zrele za seču
Gazdinska
klasa
P/ha
V/m3
Zrele za seču
iv/m3
Gazdinska
klasa
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
23.33
10.56
5229.3
2394.4
14.59
12.71
2.39
43.35
V/m3
3989.0
5128.3
1093.3
15497.62
iv/m3
561.2
679.1
124.8
10351421
10.57
4468.6
83.7
10351421
37
12708.9
235.8
10351421
2.55
1106.3
19.6
10302313
2.21
721.5
14.9
281.3
335.3
154.2
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
10351421
18.24
0.88
6734.8
423.2
298.5
15.8
10351421
10351421
10351421
15.16
30.89
12.01
3944.7
10516.7
1864.1
195.7
438.1
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
P/ha
Na granici sečive zrelosti
Gazdinska
klasa
P/ha
V/m3
iv/m3
10351421 25.27
6721.7
128.9
10351421
9.37
2860.1
59.4
19.29
14.22
17.54
10.88
33.41
6606.82
5298.3
5204.12
3765.57
12912.9
113.1
725.4
103.8
69.8
1780.0
77
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Odeljenje-odsek
58a
58b
59a
61d
63a
64b
65f
65g
66b
71b
77a
78a
79a
80a
80c
UKUPNO GJ
Odlučno zrele za seču
Gazdinska
klasa
P/ha
V/m3
10351421
18.23
2317.5
10351421
9.54
3603.9
10351421
20.59
5575.3
Zrele za seču
iv/m3
Gazdinska
klasa
3.93
962.2
13.53
3096.6
46662.67
1.85
510.4
20.2
10351421
19.46
5851.7
113
0.34
1.81
9.03
186.2
734.0
4060.9
10351421
10351421
16.43
7.72
4906.7
2652.2
98.6
50.4
130.58
41997.7
804.3
20.0
86.9
506.6
174.1
10351421
10351421
10351421
176.89
iv/m3
36.5
10351421
10351421
10351421
10351421
V/m3
157.1
219.0
10351421
10351421
P/ha
Na granici sečive zrelosti
Gazdinska
klasa
P/ha
V/m3
iv/m3
2024.31
28.61
16.01
3.77
315.63
11082.3
5344.5
1338.4
82752.4
1544.4
705.0
196.3
7517.9
S obzirom da normalna površina dobnog razreda u gazdinskoj klasi 10.351.421.Visoke (jednodobne) šume bukve iznosi 240 ha, a da je razmer dobnih razreda potpuno nenormalan i da obnavljanje nije započeto na
vreme u većini sastojina gde je neophodno, za oplodne seče je planirana površina koja je veća od površine normalnog dobnog razreda i iznosi 315.63ha. Sastojine predviñene za završni sek bi u narednom ureñajnom
razdoblju prešle u prvi dobni razred, dok bi sastojine predviñene za oplodni i naknadni sek u naredna dva ureñajna razdoblja prešle u prvi dobni razred. Na taj način polako bi se krenulo ka uspostavljanju normalnog
razmera dobnih razreda.
Seče obnavljanja jednodobnih šuma planirane su samo u jednoj gazdinskoj klasi -10.351.421- Visoke (jednodobne) šume bukve i to na ukupnoj površini od 315.63 ha sa ukupnim etatom od 35193,7 m3. U sledećoj
tabeli prikazan je raspored seča po razdobljima.
Seče obnavljanja-jednodobne šume
I polurazdoblje
Gazdinska klasa
10351421
Radna
povrsina
178.74
V m3
47173.1
Iv m3
2044.5
II polurazdoblje
Prinos
m3
19772.3
Radna
povrsina
136.89
V m3
51167.9
Iv m3
6929.6
Prinos
m3
15421.4
U narednoj tabeli dat je prikaz seča obnavljanja jednodobnih šuma po vrsti seče.
I polurazdoblje
Radna
Prinos
površina
Pripremni sek
Oplodni sek
Naknadni sek
Završni sek
UKUPNO
41.31
4575
107.19 11015.7
30.24 4181.7
178.74 19772.4
II polurazdoblje
Radna
Prinos
površina
33.41 2396.2
103.48 13025.2
136.89 15421.4
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
78
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Seča obnavljanja u raznodobnim šumama planirana je na 203.09ha, sa ukupnim etatom od 12235.2 m3
Seče obnavljanje- raznodobne šume
I polurazdoblje
Gazdinska
Radna
klasa
povrsina
V m3
Iv m3
10352421
203.09 65273.1 12997
Prinos
m3
12235,2
7.3.3.3 Plan prorednih seča
Planirani proredni prinos u planu prorednih seča dobijen je tako što je kalkulacija prinosa izvedena na nivou sastojine analizom stanja, nastojeći da se udovolji uzgojnim i drugim potrebama sastojina na osnovu svih
raspoloživih elemenata.
Osnovni cilj prorednih seča šuma, kao osnovnih mera nege sastojine, je da ih učini biološki stabilnijim, a u isto vreme da ih postepeno približava što optimalnijem stanju. Pri odreñivanju prorednog etata vodilo se
računa o konkretnom stanju svakog odseka za koji je planirana proreda, tj. o tekućem zapreminskom prirastu, ukupnoj zapremini, broju stabala po hektaru, razmeru smese, udelu zapremine u pojedinim
debljinskim razredima, stepenu podmlañenosti, zdravstvenom stanju sastojina, kao i ostalim važnim pokazateljima stanja svake konkretne sastojine.
Proredni prinos je planiran na nivou odseka i obavezan je po površini, dok je po zapremini drvne mase moguća realizacija u relacijama ± 10 %.
Obim seča predviñen planom prorednih seča prikazan je po gazdinskim klasama u sledećoj tabeli:
Stanje šuma
Gazdinska
klasa
P
V
V/Ha
ha
m3
m3/ha
10175421
11.64
1366.3
67.6
10176421
36.12
5103.7
141.3
10193313
26.86
5333.2
198.6
10195212
53.43
10621.6
198.8
10196212
208.90
34008.9
162.8
10196313
161.65
26639.9
164.8
10215212
63.82
9151.8
143.4
10302313
17.59
3704.5
210.6
10306313
15.43
2318.1
150.2
10307313
98.46
17358.5
176.3
10351421
891.63
283805.8
318.3
10354421
46.06
13164.2
285.8
10360421
73.88
17378.4
235.2
10361421
32.18
7420.7
230.6
10470421
31.52
10573.8
335.5
10472421
3.25
782.6
240.8
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Intenzitet seče
iv
iv
m3
m3/ha
44.2
3.8
158.9
4.4
134.9
5.0
337.0
6.3
1065.4
5.1
905.2
5.6
306.3
4.8
98.5
5.6
74.4
4.8
561.2
5.7
6241.4
7.0
281.0
6.1
542.4
7.3
218.8
6.8
371.7
11.8
25.8
7.9
Predhodni
prinos
m3
163.0
573.6
452.0
1094.6
3883.1
2882.8
949.5
387.7
246.0
1830.8
29055.9
1466.4
1963.0
815.4
1168.8
80.9
V
%
11.9
11.2
8.5
10.3
11.4
10.8
10.4
10.5
10.6
10.5
10.2
11.1
11.3
11.0
11.1
10.3
iv
%
36.9
36.1
33.5
32.5
36.4
31.8
31.0
39.4
33.1
32.6
46.6
52.2
36.2
37.3
31.4
31.4
79
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
10475421
10477421
10479421
Ukupno
28.32
41.21
16.14
1858.09
6475.3
10496.2
6328.5
472032.0
228.6
254.7
392.1
254.0
331.9
453.3
297.6
12449.9
11.7
11.0
18.4
6.7
698.7
1092.6
672.9
49477.7
10.8
10.4
10.6
10.5
21.1
24.1
22.6
39.7
Proredne seče planirane su na površini od 1858.09 ha. Prosečna zapremina ovih šuma iznosi 254.0 m3/ha sa prosečnim prirastom od 6.7 m3/ha. Proredni etat iznosi 49477.7 m3. Intenzitet prorede u odnosu na
zapreminu . iznosi 10.5% a u odnosu na zapreminski prirast 39.7%. Intenzitet proreda po zapremini je umeren i rezultat je stanja u kome se nalaze sastojine, a pre svega ima za osnovni cilj da se izbege otvaranje
sklopa sastojina. Svaka sastojina je pojedinačno sagledana i nije bilo šablonskog pristupa.
7.3.3.4 Ukupan prinos po gazdinskim klasama i vrstama drveća
U narednoj tabeli prikazan je ukupan prinos po gazdinskim klasama razvrstan na glavni i predhodni prinos.
Gazdinska
klasa
P
ha
20.21
38.93
26.86
53.43
214.98
165.19
72.97
18.36
15.43
99.77
1351.12
203.09
46.06
73.88
33.49
3.09
31.52
3.25
28.32
46.42
16.14
Stanje šuma
V
V/Ha
ZV
ZV/Ha
m3
m3/ha
m3
m3/ha
1366.3
67.6
44.6
2.2
5102.2 131.1
159.4
4.1
5333.2 198.6
134.9
5.0
10621.6 198.8
337.0
6.3
34814.0 161.9 1096.0
5.1
27262.0 165.0
922.2
5.6
10636.0 145.8
362.1
5.0
3810.5 207.5
99.3
5.4
2318.1 150.2
74.4
4.8
17353.6 173.9
560.6
5.6
426675.8 315.8 8808.8
6.5
65264.0 321.4 1307.0
6.4
13164.2 285.8
281.0
6.1
17378.4 235.2
542.4
7.3
7420.3 221.6
217.9
6.5
10175421
10176421
10193313
10195212
10196212
10196313
10215212
10302313
10306313
10307313
10351421
10352421
10354421
10360421
10361421
10469421
10470421
10573.8
10472421
782.6
10475421
6475.3
10477421
10497.7
10479421
6328.5
UKUPNO NC
10
2562.51 683178.1
26266313
68.08
26308313
2.86
108.0
26362421
8.71
435.5
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
335.5
240.8
228.6
226.1
392.1
Glavni
prinos
m3
Prednodni
prinos
m3
163.0
573.6
452.0
1094.6
3883.1
2882.8
949.5
387.7
245.9
1830.8
35193.7
29055.9
12235.2
1466.4
1963.0
815.4
Ukupni
prinos
m3
163.0
573.6
452.0
1094.6
3883.1
2882.8
949.5
387.7
245.9
1830.8
64249.6
12235.2
1466.4
1963.0
815.4
Intenzitet seče
V
ZV
%
%
11.9
11.2
8.5
10.3
11.2
10.6
8.9
10.2
10.6
10.5
15.1
18.7
11.1
11.3
11.0
36.5
36.0
33.5
32.5
35.4
31.3
26.2
39.0
33.1
32.7
72.9
93.6
52.2
36.2
37.4
371.7
25.8
331.9
452.6
297.6
11.8
7.9
11.7
9.7
18.4
1168.8
80.9
698.7
1092.6
672.9
1168.8
80.9
698.7
1092.6
672.9
11.1
10.3
10.8
10.4
10.6
31.4
31.4
21.1
24.1
22.6
266.6 16426.9
6.4
49477.6
96906.5
14.2
59.0
37.8
50.0
0.1
0.4
0.0
0.1
80
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Gazdinska
klasa
Stanje šuma
V
V/Ha
m3
m3/ha
P
ha
UKUPNO NC
26
79.65
543.5
66267241 249.57
UKUPNO NC
66
249.57
UKUPNO
2891.73 683721.6
ZV
m3
6.8
ZV/Ha
m3/ha
0.5
0.0
236.4 16427.5
5.7
Glavni
prinos
m3
47428.9
Prednodni
prinos
m3
Ukupni
prinos
m3
49477.6
96906.5
Intenzitet seče
V
ZV
%
%
14.2
59.0
U tabeli koja sledi dat je prikaz planiranog prinosa po vrstama drveća kao i po sortimentnoj strukturi:
Stanje suma
∑V
∑iv
Vrste drveća
Bukva
Cer
Kitnjak
Grab
Sladun
Gorski javor
OTL
Mleč
Grabić
Trešnja
Jasika
Crni jasen
Planinski brest
Beli jasen
Sitnolisna lipa
Krupnolisna lipa
OML
Mečja leska
Planinski javor
Kesten
Klen
Ukupno lišćari
Smrča
Jela
Beli bor
Crni bor
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
3
m
508121.7
59302
26270.7
21074.5
18581.1
3642.9
3450
3437.3
2226.1
1339.1
1208.1
604.4
467.8
456.3
369.2
246
148.7
36.4
33.4
16.2
2.2
651034.1
9513.4
1446.8
9483.6
7195.7
3
m
10616.3
1869.5
826.8
611.1
618.3
80.9
97.5
81.4
62.1
32.3
35.9
18.2
16.6
10.6
5.5
6.4
3.1
1.3
0.9
0.1
0
14994.8
341.6
48.4
402.1
416.2
Planirani prinos
Glavni
Predhodni Ukupno
3
m
47334.6
94.2
47428.9
3
Intezitet seče po ha
V
iv
3
m
32474.6
6279.5
2637.2
2158.4
1818.7
58.3
94.3
m
79809.2
6279.5
2637.2
2252.6
1818.7
58.3
94.3
%
15.7
10.6
10.1
10.7
9.8
1.6
2.7
75.2
33.5
31.9
36.9
29.4
7.2
9.7
364.8
364.8
16.3
37.3
14.7
12.6
14.7
12.6
1.2
2.1
4.1
6.7
7.3
7.3
4.9
45920.4
1039.6
153.7
1037.2
786.8
93349
1039.6
153.7
1037.2
786.8
14.3
10.9
10.3
10.9
10.9
62.2
30.4
31.7
25.8
18.9
Tehničko
m3
37350.7
237
15
3
37605.7
530
78
529
401
Od toga
Prostorno
m3
Otpad
34477.6
5651.5
2137.2
2027.6
1636.7
37.3
85.3
m3
7981
628
263
225
182
6
9
328.8
36
9.7
11.6
2
1
6.3
1
46409.6
353.6
52.7
352.2
267.8
9334
156
23
156
118
81
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Stanje suma
∑V
∑iv
Vrste drveća
Duglazija
Borovac
Ukupno četinari
UKUPNO GJ
m3
4818.5
229.5
32688
683722
m3
209.9
14.5
1432.7
16427.5
Planirani prinos
Glavni
Predhodni Ukupno
m3
47428.9
m3
518.9
21
3557.2
49477.7
m3
518.9
21
3557.2
96906
Intezitet seče po ha
V
iv
%
10.8
9.1
10.8
14.2
Tehničko
m3
24.7
14.5
24.8
59
264
11
1813
39418.7
Od toga
Prostorno
m3
176.8
7
1210.2
47619.7
Otpad
m3
78
3
534
9868
7.3.3.5 Plan korišćenja nedrvnih šumskih proizvoda
•
Plodovi šuma i šumskog rastinja- u GJ “Radan-Arbanaška” ima
dosta plodova šuma kao što su kupine, jagode, šipurak, zova itd. Plodove uglavnom sakuplja lokalno stanovništvo tako da gazdinstvo nema prihode od ovih šumski proizvoda.
•
Lekovito bilje se takoñe koristi samo za potrebe lokalnog
stanovništva.
•
Pečurke se takoñe javljaju u velikom broju i u godinama dobrog
roda osim lokalnog stanovništva u berbu dolaze i ljudi iz okolnih gradova koji ih prodaju otkupljivačima. Iako se berba vrši na površinama kojim gazduje šumsko gazdinstvo, nema nikakvih prihoda od ovih
proizvoda.
Korišćenje šumskih proizvoda je značajan potencijal ove gazdinske jedinice koji na žalost nije iskorišćen. Proizvodnja zdrave hrane u ovim brdsko planinskim područjima osim izvora prihoda može da bude i značajna
sa aspekta zaustavljanja depopulacije i zadržavanja lokalnog stanovništva.
•
Lov- s obzirom da u GJ “Radan-Arbanaška” ima dosta lovne
divljači lov može biti jedan od izvora prihoda.
7.5. Plan izgradnje i održavanja šumskih saobraćajnica
S obzirom da je u GJ”Radan-Arbanaška” otvorenost relativno dobra, gotovo optimalna, u narednom periodu nisu predviñeni obimniji radovi na izgradnji puteva.
Za izgradnju se palnira kamionski put kroz 21 odeljenje koji bi omogućio manju transportnu distancu i racionalnije iskorišćavanje iz 17,18,19, 21 odeljenja. Ukupna dužina ovog puta je 600m.
Za rekonstrukciju se planira put Statovac- Crnogorska reka- Mirkov laz- Perkov potok odnosno njegovo nasipanje i previñenje iz mekog u tvdi put. Ukupna dužina ovog puta je 5,4km.
7.5. Odnos obima radova na gajenju šuma i obima seča šuma
S obzirom da izvršeni obim radova na gajenjju šuma u tekućoj godini mora biti po vrsti i obimu ili po vrednosti, srazmeran obimu izvršenih radova na seči šuma u predhodnoj godini prilažem tabelu u kojoj je prikazan
odnos izmeñu radova na gajenju šuma i obima seča. Kao osnova planiranog odnosa radova na gajenju šuma i obima seča služi 1.000 m3 bruto sečive drvne zapremine.
Vrsta rada
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Prosta reprodukcija
Radna površina
82
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Priprema zemljišta za setvu semena
Oplodne seče
Grupimično oplodne seče
Kompletna priprema terena za pošumljavanje
Vestaško pošumljavanje goleti
Popunjavanje prirodno obnovljenih površina sadnjom
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
Čišćenje u prirodnim sastojinama
Čišćenje u veštački podignutim sastojinama
Selektivna proeda
Uzgojno sanitarna seča
Ukupno
ha
55.4
315.63
203.09
41.9
41.9
1.8
3.5
114.32
5.03
1858.09
56.39
2697.05
ha/1000m3
0.57
3.26
2.10
0.43
0.43
0.02
0.04
1.18
0.05
19.18
0.58
27.83
Iz tabele se vidi da na 1000 m3 bruto posečene zapremine treba izvršiti uzgojne radove na radnoj površini od 27.83ha. Ovaj odnos nam pokazuje da su planirani radovi na gajenju šuma umereni i realno je očekivati da
u tekućem ureñajnom razdoblju budu izvršeni
7.6.Očekivani efekti planiranog gazdovanja
Planirani radovi urañeni su sa ciljem da se unapredi sadašnje stanje, tj. postignu kratkoročni ciljevi gazdovanja koji su u funkciji postizanja dugoročnog opšteg cilja, a to je postizanje optimalnog stanja šuma na datom
staništu, tj. obezbeñenje funkcionalne trajnosti.
Na bazi sadašnjeg stanja šuma i šumskog zemljišta, a pod pretpostavkom da se planirani radovi realizuju na kraju ureñajnog perioda očekujemo sledeće stanje šuma:
1. Realizacijom plana pošumljavanja goleti na 41.9 ha na kraju ureñajnog perioda dobijamo 41.9 ha mladih šumskih kultura.
2. Izvoñenjem seča obnavljanja u jednodobnim visokim šumama, na kraju ureñajnog perioda dobijamo 315.63 ha prirodno obnovljenih površina i površina na kojima je započet proces obnavljanja.
3. Izvoñenjem prorednih seča na radnoj površini 1858.09 ha obezbeñujemo veću biološku stabilnost i povećanje kvaliteta navedenih sastojina.
4. Izvoñenjem mera nege šuma: čišćenje u mladim prirodnim sastojinama 114.33 ha i čišćenje u veštački podignutim sastojinama 6.33 ha obezbeñujemo pravilan razvoj, biološku stabilnost mladih sastojina,
kao i povećanje kvaliteta ovih sastojina.
5. Realizacijom planiranih seča (glavnih i prorednih) na kraju ureñajnog perioda očekujemo zapreminu od 751090.1 m3, odnosno povećanje zapremine za 67368.5 m3 ili za 9.85 % u odnosu na sadašnju
zapreminu.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
83
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
8.0. Smernice za sprovoñenje planova gazdovanja
Planovi gazdovanja šumama, utvrñeni Posebnom osnovom gazdovanja šumama, detaljno se razrañuju izvoñačkim planom gazdovanja šumama po principu velikog u malo, kojom prilikom se usklañuje i tehnologija po
fazama radova na gajenju i korišćenju šuma.
8.1. Smernice za realizaciju plana gajenja
8.1.1 Pošumljavanje sadnjom
U GJ „Radan-Arbanaška“ predviñeno je pošumljavanje goleti odnosno pašnjaka i šumskog zemljišta.
Pre pošumljavanja potrebno je uzvršiti kompletnu pripremu terena za pošumljavanje kako bi uspeh pošumljavanja bio veći. Priprema zemljišta obuhvata uklanjanje korova, prizemne vegetacije i žbunja. Uklanjanje se
vrši korisima i drugim alatima. Izuzetno u slučaju jako tvrdih i zbijenih zemljišta može se izvršiti mašinska priprema terena riperovanjem. Parcele za pošumljavanje su uglavnom veće od 1ha te je moguće
izvršiti koncentraciju ljudstva i opreme.
Jame treba da budu prečnika 30-40 cm, a dubina isto toliko merena na nižoj strani. Po mogućnosti na strmim terenima jame bi trebalo da budu i dublje od 40cm tako da je za njihovo kopanje potrebno koristiti i
motorne bušilice
Vreme sadnje: najpovoljniji period za sadnju je period mirovanja vegetacije u proleće ili jesen. Sadnice bi trebalo da budu rasañivane starosti 2-4 godine, dobro razvijene i vitalne.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
84
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Poželjno je da sadnice budu sa obloženim korenom zato što se kod takvih sadnica javlja veći procenat prijema nego kod sadnica sa golim korenovim sistemom. Prilikom pošumljavanja jako je bitno da je sadnim
materijal zadovoljavajućeg kvaliteta jer se prilikom predhodnih pošumljavanja kao glavni razlog lošeg prijema sadnica navodi sadni materijal lošeg kvaliteta.
8.1.2. Rahljenje zemljišta za setvu semena
Da bi se omogućilo podmlañivanje u otežanim uslovima prirodnog obnavljanja potrebnno je primeniti pomoćne mere. Ovo se posebno odnosi na zakorovljene bukove sastojine kod kojih je usled neuspeha obnavljanja
nakon oplodnog seka došlo do zakorovljavanja. Da bi došlo do uspešnog obnavljanja potrebno je ukloniti predrast nepoželjnih vrsta, žbunje i prizemnu vegetaciju. Kod sastojina sa ovim problemom planirana je
vrsta rada 216- Rahljenje zemljišta za setvu semena. Ove radove bi trebalo sprovoditi u godini punog uroda kako bi preostala stabla osemenila površinu koja nije obnovljena, a koja je sada nakon ovih radova
osloboñenja predrasta, korova, žbunja. Takoñe rahljenjem zemljišta se omogućava lakše i nesmetano klijanje bukvice. Na pojedinim mestima, ukoliko je to potrebno, može se izvršiti i setva semena kao
pomoćna mera prirodnom obnavljanju.
Kako u Kodnom priručniku ne postoji vrsta rada koja bi obuhvatila celu problematiku obnavljanja zakorovljenih bukovih sastojina pod vrstom rada 216- Rahljenje zemljišta za setvu semena u ovoj Osnovi se
podrazumevaju svi radovi koji ce omogućiti obnavljanje zakorovljenih bukovih sastojina (uklanjanje korova, žbunja, predrasta, rahljenje zemljišta i setva semena).
8.1.2 Popunjavanje prirodno odbnovljenih površina i veštački podignutih sastojina
Popunjavanje prirodno obnovljenih sastojina i kultura, se vrši u prirodno nedovoljno obnovljenim površinama kao i u kulturama u kojima je došlo do prijema manje od 85% posañenih biljaka. Izvodi se uz delimičnu
pripremu zemljišta - okopavanje i uklanjanje korova.
Popunjavanje se izvodi najviše dve godine nakon osnivanja zasada, jer kasnije zasañene biljke su u neravnopravnom položaju u odnosu na starije susede, pa su obično slabije u konkurentskoj borbi i bivaju ugušene. U
popunjavanju se koriste dobro razvijene i bogato ožiljene presañenice, odnosno biljke iz krupnijih kontejnera, po uzrastu bliske preživelim zasañenicama.
8.1.3 Seče čišćenja
U mladim prirodnim i veštački podignutim sastojinama vrše se seče čišćenja u mladim sastojinama koje imaju za cilj da se uklone sva bolesna stabla, stabla predrasta, predominantna i nadrsla stabla. Seče čišćenja se
vrše po principu negativne selekcije. Glavno pravilo koga se treba pridržavati kod seča čišćenja je da intenzitet seče bude umeren odnosno, da se ne poseče veliki broj stabala. Ukoliko se to desi sastojine u startu
od mladosti kreću da se razvijaju sa malim brojem stabala tako da kasnije značajno odstupaju po broju stabala i zapremini od normalnog stanja. Takoñe u slučaju otvaranja sklopa s obzirom na jako reagovanje
stabala na svetlost dobijaju se manje vredne sastojine zato što se formiraju stabla koja su preširokih krošnji i sa velikim padom prečnika.
8.1.4. Prorede u visokim, izdanačkim šumama i veštački podignutim sastojinama
Prorede u visokim šumama
Prorede kao mere nege sprovode se u doba kasnog mladika, srednjedobim i dozrevajućim sastojinama. Osnovni ciljevi proreda kao mera nege su sledeći: pravilna nega krošnje i oblika debla, odabiranje i pomaganje
fenotipski najkvalitetnijih individua glavne vrste drveća u sastojini, osposobljavanje sastojine da se odupre svim opasnostima kojima će biti izložena i na kraju jedan od ciljeva proreda je i postizanje izvesnih
prihoda. Selektivnom proredom se suprotno principima seča koje su se izvodile u mlañim razvojnim fazama sastojina (negativna selekcija) i kod kojih su se uklanjale iz sastojine manje vredne individue,
pronalaze meñu dobrim stablima najbolja (pozitivna selekcija) i ta stabla se pomažu odnosno uklanjaju se njihovi susedi koji ih ugrožavaju..
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
85
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Nega mlade i srednjedobne sastojine
Sa ovim sečama se počinje u periodu starijeg mladika. Sastojina se deli na glavnu i sporednu. Sva dominantna stabla čine glavnu sastojinu, a suvladajuća i nadvladana sporednu sastojinu. Seča se vrši po principu
pozitivne selekcije.
“Glavni zadatak prorede je da se iz postojeće sastojine identifikuju i odaberu kandidati za stabla budućnosti, kojima se izvoñenjem seča prorede obezbeñuje formiranje pravilne krune, debala i dobra vitalnost.
Kandidati se biraju iz dominantnog sprata a njihov broj treba da iznosi 300 – 400 (500) po ha, ravnomerno rasporeñenih po površini. Sva ostala stabla se dalje tretiraju kao pomoćna – sporedna. Proredom se tom
malom broju odabranih stabala pomaže, uklanjanjem najopasnijeg konkurenta, bez obzira da li je dobar ili loš. Na isti način se izvodi i naredna proreda, kada se opet pronalazi najbolji, a uklanja najopasniji
takmac.
U periodu srednjedobne sastojine, najdalje do 30 – 40 godina starosti od postojećih kandidata bira se i trajno obeležava 150 – 200 stabala budućnosti po ha. Sve buduće proredne seče vrše se u njihovu korist, pri čemu
svako to stablo, po principu Šedelinove selektivne prorede, predstavlja zajedno sa okolnim stablima jednu “prorednu ćeliju”.
Stabla budućnosti, pored ostalih uslova (da su semenog porekla, zdrava, prava, da imaju simetričnu i pravilno razvijenu krunu), treba da su 10 – 20 % viša i 50 – 70 % deblja od ostalih stabala dominantnog sprata, i da
im je koeficijent vitkosti niži od 120.” (“Gajenje šuma III”, Beograd 2000., Dr Ljubivoje Stojanović, Dr Milun Krstić)
Nega dozrevajućih sastojina – progalne seče
U dozrevajućim sastojinama pa nadalje kada je sastojina stara iznad polovine ophodnje, izvode se progalne seče – svetle prorede. Osnovni cilj ovih seča nege je obezbeñivanje stablima budućnosti dovoljno količine
svetlosti radi povećanja asimilacione površine i samim tim intenziviranje debljinskog prirasta. Dominantni sprat se razreñuje do tog stepena da se krune stabala lako dodiruju. Kada se krune dominantnog sklopa
ponovo sklope i počnu da se prožimaju progalne seče se ponavljaju do početka obnove. Izvode se u sastojinama koje nisu ugrožene od vetra i u kojima je formiran podstojni sprat (to su najčešće mešovite
sastojine bukve i jele ili bukve i smrče). U čistim bukovim sastojinama bez podstojnog sprata progalne seče se najčešće ne izvode već se nastavlja sa proredama do početka prirodnog obnavljanja. Eventualno u
situacijama kada je broj stabala sastojine manji u odnosu na normalno stanje poslednja proreda pred obnavljanje može preuzeti funkciju pripremnog seka oplodne seče. Nakon te poslednje prorede koja je ujedno
i pripremni sek, ide se na oplodni sek.
Prorede u izdanačkim šumama
Prorede u kvalitetnim (negovanim) izdanačkim sastojinama
Najčešće se ovakve sastojine malo razlikuju od sastojina semenog porekla. Stablča su uglavnom prava, čista od grana sa umereno razvijenim krošnjama. Ta stabla su uglavnom izdanci iz žila ili su izbojci iz zdravih
panjeva. Visinom i habitusom ova stabla glavnog sprata dosta liče na stabla sastojina semenog porekla. Iako su izdanačkog porekla ove šume mogu dati vrednije sortimente, kao što je oblovina za rezanje ili
sortimente za korišćenje u grañevinarstvu.
Za kvalitetne izdanačke sastojine možemo reći da bi nakon isteka ophodnje trebalo da budu prevedene u visoke šume.
Nega u ovakvim već negovanim i vrednim sastojinama izvodi isto kao i u visokim šumama istog uzrasta. Primenjuje se selektivna proreda sa pozitivnim individualnim odabiranjem stabala (nosilaca proizvodnje),
najčešće prema sledećem postupku: odaberu se i obeleže najkvalitetnija stabla, nadprosečnih dimenzija sa dobro očuvanom, vitalnom krunom, sposobna da reaguju na proredne zahvate, preuzimanjem na sebe
prirasta odstranjenih konkurenata. Broj izabranih stabala zavisi od uzrasta sastojine i po pravilu treba da se kreće izmeñu 300 – 500 po ha. On je osetno veći nego u visokim šumama jer je ophodnja u
izdanačkim šumama znatno kraća. Dalji je sve podreñeno razvoju izabranih stabala. I pri svakoj proredi uklanjaju se stabla koja svojim krunama neposredno ugrožavaju ili ometaju izabranike, bez zahvatanja
proredom meñu ostala stabla koja su na drugi način korisna ili indiferentna, a koja ne utiču na razvoj izabranih stabala. Izuzetak su oštećena, gljivama napadnuta ili stabla koja na drugi način propadanju. Cilj je
negovati sastojinu tako da na kraju ophodnje ostane dovoljan broj kvalitetnih i ravnomerno rasporeñenih stabala koja će vršiti osemenjavanje površine, s obzirom da je cilj prevesti izdanačku šumu u šumu
semenog porekla.
Ako su izdanačke sastojine negovane, odnosno ako je ranijim merama nege uspostavljena stabilnost, može se ići sa jačim zahvatom kod selektivnim proredama (>20%). Kod nenegovanih i gustih sastojina potrebno je
da zahvat bude slabiji, ali da se prorede češće sprovode.
Prorede u pregustim (nenegovanim) izdanačkim sastojinama
Nenegovane, preguste izdanačke sastojine odlikuju se izuzeno izduženim stablima sa redukovanim krunama koje se često završavaja bičasto ili u vidu metlice uz meñusobnu stešnjenost. Debljinski prirast je prigušen, a
time je i tekući zapreminski prirast smanjen, pristuna su deformisana stabla (ostaci stare sastojine) i uopšteno gledano sastojine su labilne, osetljive na udare vetra, pritisak snega i leda.
Cilj prorede u ovakvim sastojinama je stabilizacija sastojine. Postepeno treba oslobañati stabla jačih prečnika sa vitalnom krunom od suseda koji svojom krunom sprečavaju njihov razvoj. Jako je bitno da stabla osim
nadprosečnog kvaliteta imaju i vitalnu krunu. Takva stabla treba pomagati bez obzira što možda njihova visina nije reprezentativna. S druge strane visoka, izdužena stabla sa jako redukovanim krunama
(uglavnom u vidu metlica, što i nisu krune u pravom smislu) nemogu preuzeti ulogu stabla budućnosti. Treba naglasiti da u ovakvim situacijama kod razmicanja kruna bukva bolje reaguje od hrastova kod kojih
se javljaju vodeni izbojci duž debla, a krune se neznatno povećavaju.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
86
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Intenzitet zahvata kod ovakvih proreda trebalo bi da bude slabiji, ali da se prorede sprovode češće. Nikako ne bi trebalo sprovoditi prorede sa jakim intenzitetom zato što bi to u ovakvim sastojinama dovelo do
pogoršanja stanja.
Prorede u veštački podignutim sastojinama
Nakon seča čišćenja u mladim kulturama gde je broj stabla redukovan na 1500-2000 pristupa se selektivnim proredama sa pozitivnom selekcijom. Sa proredama se počinje kada dominantna stabla preñu visinu od 1012m, što se uglavnom dešava u starosti oko 20 godina.
Ovakva proreda se može sprovesti i u starijim kulturama, ako je to propušteno da se uradi na vreme, sve dok je prečnik srednjeg sastojinskog stabla ispod 20 cm. Kasnije se malo može uticati na formiranje izabranih
stabala, te nema smisla da se ova obeležavaju.
Suština prorede sa individualnim pozitivnim odabiranjem sastoji se u tome da se u sastojinama (kulturama) odabere odreñen broj kvalitetnih stabala ravnomerno rasporeñenih po celoj površini. Ova stabla su nosioci
stabilnosti sastojine i kvalitetne proizvodnje i sa susednim stablima čine prorednu ćeliju, čiji nukleus je izabrano stablo. Izabrana stabla se nazivaju stabla budućnosti ili nosioci funkcija. Nakon odabiranja i
obeležavanja stabla budućnosti, odmah se vrši izbor i obeležavanje za seču najžešćih konkurentskih stabala koja svojim krunama neposredno ugrožavaju ili ometaju razvoj izabranika. Praktično, sa 2 – 3 prolaza
proredom stabla budućnosti su dovedena u sasvim povoljan položaj, u odnosu na svoju okolinu i mogu se neometano dalje razvijati. Sve dok se ovo ne postigne, sa sečom se, po pravilu, ne zadire meñu stabla
izvan proredne ćelije (koja ne vrše nikakav uticaj na izabranike), izuzev neophodnih sanitarnih intervencija.
Kasnijim pororedama se i dalje pogoduje razvoju izabranika, ali se, po potrebi, sa sečom zailazi i meñu ostala (indiferentna) stabla, prvenstveno uklanjanjem lošijih u korist boljih.
U pogledu broja stabala budućnosti po 1 ha, treba imati u vidu sledeće:
Izabrana stabla, po pravilu, ostaju do kraja ophodnje, ako znamo da broj stabala u zreloj sastojini zavisi od boniteta staništa i kreće se uglavnom od 200 – 400 stabala po ha za crni i beli bor, odnosno
250 – 500 st. po ha za smrču.
Treba računati sa tim da sečivo doba doživljavaju ne samo stabla budućnosti već i izvestan broj pratećih (ostalih korisnih) stabala, koji ispunjavaju prostor izmeñu izabranika.
Ako bi se uzeo veći broj, recimo 400 – 600 stabala po ha, onda sva ona ne bi mogla dočekati zrelost, jer bi uzajamno konkurisala. Vañenjem pojedinih meñu njima, nastale bi velike praznine koje se ne mogu
nadoknaditi susednim stablima, što bi rezurtiralo znatnim proizvodnim gubicima. U stvari, uvek je bolje ako se uzme manji broj stabala budućnosti od optimalnog nego veći. Prostor izmeñu jače razmaknutih
izabranika popunjavaju ostala korisna stabla koja u ovom slučaju imaju šansu da daju značajne prinose. Gusti izabranici potiskuju ostala stabla, i kada se oni izvade, nastaju otvori koji predstavljaju “prazne
hodove” u proizvodnji.
Suština je, kao što je napred rečeno, sa 2 – 3 prorede izabrana stabla se dovode u povlašćeni položaj u odnosu na svoju okolinu, što im omogućuje nesmetan rast. Ona su nosioci kvalitetne proizvodnje, a sva ostala
stabla služe da im omoguće optimalne uslove za razvoj, da održavaju zemljište u dobroj kondiciji, doprinoseći svojom masom potpunijem iskorišćavanju proizvodnog potencijala staništa.
Kod sastojina koje su stare 30 i više godina, a koje nisu negovane prioritetan zadatak je da se uspostavi stabilnost sastojine. U ovim sastojinama intenzitet seče mora biti slabiji nego u negovanim sastojinama, ali se
mora izvoditi češće (najbolje dva puta u toku ureñajnog razdoblja). Pre svega treba spasavati stabla sa relativno očuvanom krunom. Treba odabirati i obeležiti sva stabla sa još uvek vitalnom krunom i koja mogu
reagovati na proredu. Ovakva stabla treba osloboditi od najžešćih konkurenata. Izbrana stabla su, po pravilu, i najjačih prečnika, te su ne samo nosioci proizvodnje, već i stožeri stabilnosti sastojina.
Tek kada se ponovljenim intervencijama oslobañanja ovih stabala, sastojina izvuče iz krizne situacije, može se odlučivati o njenom proizvodnom cilju i načinu nege. Ako je broj stabilnih stabala veći, mogu se meñu
njima odabrati stabla budućnosti, a ako je manji, onda se sva ona tretiraju kao nosioci funkcije.
8.1.6 Smernice za obnavljanje šuma oplodnim sečama kratkog podmladnog razdoblja
Pre početka obnjavljanja, naročito u razreñenim sastojinama potrebno je izvršiti pripremu tla za prirodno podmlañivanje. O ovome je već bilo reči poglavlju 8.1.3. Ova mera se sastoji iz grube obrade tla na
nepodmlañenim progalama da bi seme doprlo do zemljišta i klijalo nakon prezimljavanja. Obrada se obavlja lakim budakom ili metalnim grabuljama, pri čemu se kida flic od listinca, meša nagomilani sloj
humusa sa zemljištem, a mestimično se razrahljuje zbijeni sloj zemljišta (pod hrastovom sastojinom). Obrada je parcijalna, na parcele oko 1 m dužine i 50 – 70 cm širine meñusobne udaljenosti 2 – 2.5 m.
Prethodno se poseče prizemna grmolika drvenasta vegetacija, odnosno odstrani korov na mestu gde se vrši obrada zemljišta. Znači priprema zemljišta za obnavljanje podrazimeva sve one mere koje će pomoći da
bukvica odnosno žir lakše nikne, od uklanjanja korova i predrasta, preko rahljenja zemljišta, do grube obrade tla. U pojedinim sastojinama (kao što su sastojine zakorovljene kupinom) obnavljanje može biti
uspešno samo ako se sprovedu ove pomoćne mere.
Oplodne seče se izvode kroz tri osnovna seka: pripremni, oplodni i završni sek, a po potrebi se ubaciju i naknadni sek.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
87
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Pripremni sek
Ovim sekom započinje se čitav proces obnavljanja sastojine. Cilj pripremnog seka je pripremiti sastojinu za obilniji urod, odnosno priprema semenjaka za život na osami. Najbolje je da se sa pripremnim sekom
započne nekoliko godina pre nego što se očekuje da će stablo bogato uroditi. Ali, kako je nastupanje godine punog uroda ponekad neravnomerno, često se sa pripremnim sekom, odnosno oplodnom sečom
otpočinje prema propisima predviñenim ureñajnom osnovom.
Intenzitet zahvata kod pripremnog seka je uglavnom 20%. Maksimalna količina drvne mase koja se ovim sekom seče kreće se oko 30 % od ukupne drvne mase sastojine a u izuzetno povoljnim uslovima može se vaditi
i do 50 %, što je kod nas reñi slučaj.
U šumama koje su sastavljene od vrsta drveća koje imaju plitak korenov sistem, ovaj procenat je znatno niži i kreće se u granicama izmeñu 10 - 20 % od celokupne mase sastojine.
U sastojinama koje su negovane pravilno raznim merama nege (čišćenje ili prorede) od osnivanja, pripremni sek se najčešće i ne izvodi. Kod ovih sastojina ulogu pripremnog seka preuzima poslednja proreda te se
nakon te poslednje prorede može preći na oplodni sek. Ovo je vrlo česta situacija u GJ “Radan-Arbanaška“ s obzirom da je broj stabala po jedinici površine u zrelim bukovim sastojinama manji nego u
normalama, što znači da su sastojine na granici izmeñu očuvanih i razreñenih (a sklop se nalazi na granici 0,6-0,7). U ovakvim sastojinama nema potrebe izvoditi i pripremni sek jer bi se onda u oplodnu seču išlo
sa manjim brojem stabala nego što je potrebno, te bi obnavljanje bilo ugroženo.
Stabla koja pripremnim sekom treba “vaditi” iz sastojine:
1. Stabla neželjenih vrsta drveća, koja nemaju gazdinski značaj a ugrožavaju obnovu glavne vrste (jasika, grab, breza i dr.),
2. Bolesna stabla, kriva i sva ona koja prema svom izgledu neće moći da daju drvnu masu visoke tehničke vrednosti.
3. U sastojinama gde nema stabala navedenih u prve dve kategorije ili ih ima u neznatnom broju “vade” se i zdrava stabla glavne vrste. Od ovih stabala u prvom redu treba vaditi stabla V i I kategorije po Kraftu.
Za semenjake treba ostavljati, naročito gde opasnost od vetra nije velika, stabla II kategorije po Kraftu. Treba voditi računa da semenjaci budu ravnomerno rasporeñeni po čitavoj površini.
Oplodni sek
Nekoliko godina posle izvoñenja pripremnog seka, pristupa se u istoj sastojini izvoñenju oplodnog seka. Po pravilu se izvodi u godini kada sva ili skoro sva stabla bogato rode semenom. Broj godina koji proñe od
pripremnog do oplodnog seka obično iznosi 2 - 10 godina u zavisnosti od vrste drveća.
Veoma važan momenat koji utiče na uspešno izvoñenje oplodnog seka je da se utvrdi da li je seme u godini punog uroda zdravo. Ovo je naročito bitno za bukove sastojine, jer je čest slučaj da bukovo seme bude šturo.
Cilj oplodnog seka je: da obezbedi u sastojini najbolje uslove u pogledu svetlosti, toplote i vlage za nicanje semena kao i da da obezbedi najbolje uslove poniku i podmlatku a ujedno i zaštitu od negativnih uticaja
klimatskih činilaca.
Oplodnim sekom se seče polovina broja stabala koja se u sastojini nalaze posle pripremnog seka. Stabla koja ostaju treba da budu ravnomerno rasporeñena po površini, da propuste dovoljnu količinu svetlosti za razvoj
mladih biljčica a u isto vreme da im pruže zaštitu od ekstremno niskih i visokih temperatura.
Stabla koja se vade oplodnim sekom:
- u prvom redu se uklanjaju stabla sa jako razvijenom krunom, jer preterano zasenjuju podmladak.
- kod vrsta drveća sa lakim semenom, ako se seča izvodi pre nego što je seme palo na zemlju, oplodnim sekom se vade i ona stabla koja su donela plod. Tako se zemljište razrilja i seme lakše zakoreni.
- kod vrsta drveća sa teškim semenom oplodni sek se izvodi tek kada je seme opalo sa drveća.
Na sečini se ostavljaju ona stabla koja nisu rodila a koja će najverovatnije roditi naredne ili narednih godina i izvršiti dopunsko osemenjavanje.
- Što se tiče mlañeg predrasta, ukoliko nije mnogo stariji od generacije nastale iz semena, oplodnom sečom ne treba ga uklanjati, jer će tada i stabla predrasta ući u istu klasu starosti kojoj pripadaju stabla celokupne
nove generacije.
- Stariji predrast, koji se uklanja, saseca se nekoliko godina pre završetka oplodne seče, da bi se panjevi osušili u senci starijih stabala.
U ovim sastojinama podmladak se ne pojavljuje ili se pojavljuje do 1/3 površine. Ove sastojine su prezrele i iz tog razloga treba započeti ili nastaviti proces obnavljanja.
Završni sek
Kada se podmladak na sečini razvije do te visine da mu više nije potrebno nikakva zaštita, pristupa se sasecanju svih preostalih stabala na sečini.
Razmak izmeñu oplodnog i završnog seka različit je kod različitih vrsta drveća. Kod heliofitnih vrsta, koje po pravilu češće rañaju a čiji je podmladak znatno otporniji na negativan uticaj ekstremnih temperatura, taj
razmak iznosi do tri godine. Kod sciofitnih vrsta drveća čiji je podmladak vrlo osetljiv na niske i visoke temperature taj period traje duže i iznosi oko 10 godina.
Vreme kada treba da se izvrši završni sek zavisi od izgleda, visine i starosti podmlatka i te vrednosti mogu da budu različite za različite vrste drveća:
- Kod četinara završni sek treba izvesti kad četine postanu sitnije i reñe;
- Kod bukve lišće zauzima mozaični raspored a krune mladih biljaka dobijaju kišobranast izgled;
- Što se tiče visine podmladka, kod bukve završni sek se izvodi kada podmladak dostigne visinu od 1 - 2 m;
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
88
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
- Kod četinara završni sek izvesti kod visine podmlatka od 0.5 - 1.5 m.
Radi zaštite podmlatka seču treba vršiti isključivo u toku zime.
Na površinama na kojima se sprovodi završni sek ostavljati neposečena 4 – 5 stabala po hektaru zbog očuvanja biodiverziteta.
Naknadni sek (seča osvetljavanja podmladka)
Sem završnog seka, u nekim odsecima je planiran naknadni sek, odnosno "seča oslobañanja podmlatka". Za ove odseke je karakteristično da se podmladak formirao na 60 - 80 % površine. U okviru ovih sastojina pored
neobnovljenih površina ispod matične sastojine postoje i manje progale na kojima nema podmlatka, ali nedovoljne površine da bi se izdvojile kao čistine. U ovim sastojinama neophodno je bilo planirati
naknadni sek kako bi se matična sastojina uklonila postepeno u 2 navrata i kako bi se delovi koji nisu obnovljeni obnovili nakon ovog seka. Na onim delovima koji se nisu obnovili naknadni sek treba izvoditi u
godini punog uroda sekena, nakon opadanja semena, kako bi ne obnovljene površine bile što bolje osemenjene. Ovim sekom se sklop svodi na 0.3 - 0.4 jer podmladak treba osloboditi prevelike zasene, a u isto
vreme pružiti dalju zaštitu podmlatku. Ukoliko se i posle ovog seka ne obnove sve površine neophodno je izvršiti kompletiranje takvih delova bilo sadnjom sadnica ili setvom semena.
8.2. Smernice za sprovoñenje radova na zaštiti šuma
8.2.1. Mere zaštite od biljnih bolesti i štetnih insekata
S obzirom na napred konstatovano, mere zdravstvene zaštite šuma treba usmeriti prvenstveno na preventivu. Treba organizovati stalno posmatranje kretanja populacije štetnih insekata, prvenstveno potkornjaka, da bi
se eventualne progradacijske tendencije suzbile u samom početku.
Godišnjim planom zaštite šuma treba predvideti postavljanje kontrolnih a po potrebi i lovnih stabala, naročito u delovima četinarskih šuma na toplijim i suvljim staništima i na površinama na kojima je u prethodnoj
godini izvršena seča. U cilju praćenja brojnosti potkornjaka, preporučuje se postavljanje klopki sa feromonima, naročito u borovim i smrčevim šumama ugroženim od potkornjaka. Lovna stabla se polažu u tri
serije: prva, najveća, do kraja aprila, druga mesec dana posle konstatovanog napada na prvoj seriji i treća sredinom leta, pred izlet imaga prve generacije. Lovna stabla, umesto guljenja, treba tretirati hemijskim
sredstvima (ksilolin, lindan i sl.). Punu pažnju, treba pokloniti zavoñenju i održavanju šumskog reda na sečinama, kao i na površinama gde je došlo do pojave izvala, preloma ili oštećenja od požara. Oštećena
stabla i materijal treba odmah izraditi i zavesti šumski red kao u redovnoj seči.
Izrañena neokorana četinarska oblovina ne sme se ostavljati u šumi niti gomilati na sabirnim stovarištima u vreme intenzivnog razmnožavanja potkornjaka (april - septembar), ukoliko se ne bi koristila sredstva
hemijske zaštite od napada potkornjaka i drvenara. U toku proleća i leta neokoranu oblovinu treba prskati ksilolinom, lindanom i drugim efikasnim preparatima, da bi se sprečilo razmnožavanje potkornjaka, dok
se oblovina ne otpremi.
U slučaju napada borovog savijača u kulturama i prirodnim sastojinama crnog bora primeniti hemijski način suzbijanja. Napadnute kulture i prirodne sastojine treba prskati Lindanom ili preparatima iz grupe fosfornih
estara i to u proleće, kada gusenice počinju da se ubušuju u mlade izbojke i početkom leta, kada su gusenice prešle u stadijum lutke. Mere protiv širenja gljiva truležnica treba usmeriti prvenstveno u dva pravca:
(1) seču zaraženih stabala, naročito onih sa sporonosnim organima gljiva (pečurkama) i (2) na veću pažnju pri obaranju stabala i privlačenju oblovine, da se izbegnu ozlede na dubećim stablima, naročito u
mesecima najintenzivnijeg kretanja sokova u stablima (april-jul). Smrčeve panjeve u kulturama treba kropiti rastvorom ureje u cilju zaštite od gljiva Fomes annosus. Koristiti 20 % -tni vodeni rastvor ovog
azotnog ñubriva. Dijagnozno - prognoznoj službi zaštite šuma od štetnih insekata i biljnih bolesti treba posvetiti punu pažnju. U tu svrhu uspostaviti stalnu saradnju sa specijalizovanom (naučnom) organizacijom
u oblasti zaštite šuma koja će svojim konsultacijama i instruktažom pomagati da se napadi patogenih organizama na vreme identifikuju i suzbiju.
Suzbijanje gubara
Publikacija “Gubar (Limantria dispar L.) – najopasnija štetočina naših šuma i voćnjaka i mere suzbijanja” pod pokroviteljstvom Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede; Beograd, 2004.
S obzirom da je gubar jedna od naših najštetnijih šumskih vrsta, njegovom suzbijanju mora se posvetiti posebna i dužna pažnja. Za suzbijanje gubara na raspolaganju nam stoje preventivne i represivne mere.
Preventivne mere suzbijanja gubara
Preventivne mere suzbijanja gubara podrazumevaju stalno praćenje stanja populacije gubara na celoj teritoriji naše zemlje.
Gubar, kao što je već pomenuto, povremeno stupa u prenamnoženja – gradacije koja traju 4 – 5 godina i tada nastaju štete u šumama, koje često poprimaju karakter elementarnih nepogoda širokih razmera.
Kada gubar ulazi u gradaciju, postoje pripremne faze koje se mogu lako uočiti, naravno ako se kontinuirano prati dinamika njegovih populacija. Poznato je da se i ponašanje gubara menja, kada iz latence ulazi u
gradaciju.
Kada je populacija gubara u latenci (niskoj brojnosti), ženke su skrivene i na skrivenim mestima polažu jaja u leglima. To su najčešće mesta ispod odlubljene kore, šupljine u stablu, ispod površinskih žila, šupljina
ispod većeg kamena i sl. Jajna legla su velika i u njima se nalazi jako veliki broj jaja (800 – 1000 i više). Gusenice su aktivne isključivo noću, a preko dana su skrivene na nekim zaklonjenim mestima u šumi.
Takoñe, vode potpuno samostalni život i teško se mogu dve gusenice naći zajedno. Pred hrizalidaciju gusenice traže skrovita mesta, opet svaka za sebe bira takvo mesto i tu prelazi u stadijum lutke, a kada se
razvije leptir ženka, ostaje na tom skrivenom mestu, gde je pronalazi mužjak i posle kopulacije ona tu najčešće i polaže jaja.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
89
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Kada je populacija gubara u progradaciji, njegovo ponašanje se menja. Ženke se pojavljuju na deblima stabla i na potpuno otvorenim mestima polažu jaja u leglima. I ova legla su dosta velika i sadrže veliki broj jaja,
slično kao u latenci. Najveći broj jajnih legala u ovoj fazi polaže na deblima i to od njegove osnove do 6 metara visine. Gusenice se hrane 24 sata, dakle i danju i noću. One dobijaju instinkt zajedničkog života
i redovno se sreću zajedno. Pred hrizalidaciju se takoñe udružuju i prave lutkina gnezda u kojima se zajedno nalazi više desetina lutaka.
U kulminativnoj godini gradacije, jajna legla su položena duž celog stabla, kao i po granama u krunama. Takoñe, legla ima po žbunastoj vegetaciji, po kamenju, zemlji i sl. mestima. Jajna legla su tada manjih
dimenzija i sadrže 300 – 500 jaja.
U retrogradaciji situacija je slična, jajnih legala ima svuda po šumi, ali su ona još manjih dimenzija i sa manjim brojem jaja (100 – 300). U godini krize gradacije u doba rojenja leptira jako su brojni mužjaci, a ženke
su vrlo retke.
Pored navedenih promena u ponašanju gubara, za njegovo praćenje pouzdani rezultati se dobijaju postavljanjem i stalnim pregledom oglednih površina.
U šumi se odredi površina 50 x 50 m ili 25 x 25 m i sva stabla obrojčaju. Na svako stablo se postavlja veštačka niša (komad sargije ili komad kore), tako što se na prsnoj visini vežu kanapom za stablo. Pregledom
oglednih površina tokom zime utvrñuje se broj legala i preračunava na 1 ha šume. Na taj način lako se utvrñuje pozitivno rastojanje broja legala, što naravno, ukazuje na početak gradacije.
U Kanadi i SAD za praćenje populacione gustine gubara koriste se feromonske klopke. Seksualni miris ženke, kojom ona privlači mužjake, odavno je sintetičkim putem dobijen. U specijalno konstruisanu klopku
postavlja se filter-papir natopljen sintetičkim feromonom, a zidovi klopke premažu guseničnim lepkom. Na klopki se ostavljaju mali otvori, kroz koje može da uñe samo mužjak. Klopka se okači o granu u šumi i
privlači mužjake u krugu poluprečnika oko 500 m. Na osnovu broja uhvaćenih leptira u klopki utvrñuje se brojnost populacije na terenu.
Sve gore navedeno mora se permanentno pratiti od strane stručnih službi, i u slučaju da doñe do promena koje ukazuju na početak gradacije, ostaje dovoljno vremena (1–3 godine) za pripremu suzbijanja.
Represivne mere suzbijanja gubara
Represivne mere suzbijanja gubara, obuhvataju: mehaničko – fizičke, hemijske i biološke mere.
1. Mehaničko – fizičke mere se u nekim slučajevima veoma uspešno mogu primeniti. Na ovaj način mogu se uništavati jaja, gusenice, lutke i leptiri.
Sastoje se u sakupljanju i uništavanju, mehaničkom ili fizičkom silom, raznih stadijuma gubara.
1.1. Sakupljanje i spaljivanje jajnih legala gubara u obzir dolazi kada je u pitanju početna faza prenamnožavanja (progradacije). Tada su jajna legla na mestima koja se mogu dohvatiti (većina ih je položila do 1.5 m
od zemlje). Radnik jednom rukom postavlja posudu (konzervu) ispod legla, a drugom rukom drvenim nožem guli leglo sa kore stabla, tako da jaja upadaju u konzervu. On za sobom nosi vreću u koji povremeno
ubacuje sakupljena jaja. Jajna legla se mogu sakupljati od kraja avgusta do početka aprila, a najbolje je to raditi tokom zime, kada na drveću nema lišća, te se legla lako uočavaju.
1.2. Sakupljanje gusenica vrši se gnječenjem mladih gusenica u “ogledalu”, sakupljanjem sa mladih biljaka ili stresanjem sa mlañih stabala, pri čemu se jednostavno gaze na zemlji. Ovaj način dolazi u obzir samo u
rasadnicima, parkovima i voćnjacima. Za sakupljanje i mehaničko uništavanje gusenica u voćnjacima mogu se koristiti i lepljivi pojasevi, kao i veštačke niše. Lepljivim pojasom oko stabla sprečava se odlazak
gusenica u krunu. Veštačke niše se postavljaju na prsnoj visini oko stabla. One mogu biti sargije, koja se kanapom vezuje oko stabla ili to mogu biti pravougaoni komadi kore (20 x 40 cm), koji se postavljaju na
stablo, tako da likin deo naleže na koru stabla, a zatim se komad kore veže kanapom. Tokom dana se ispod veštačke niše sakupljaju brojne gusenice iz krošnji stabala, da bi noću odlazile na ishranu. Pregledom
veštačkih niša, gnječenjem se mogu uništiti gusenice.
1.3. Sakupljanje lutaka moguće je samo u rasadnicima i mlañim kulturama, gde se mogu sakupiti zajedno sa listovima, a pogotovo ako su u lutkinim gnezdima. Sakupljene lutke se gnječe ili spaljuju.
1.4. Uništavanje leptira (ženki) je moguće vršiti tokom dana. One su jako trome i nalaze se u osnovama stabala, te se lako mogu uočiti i zgnječiti.
2. Hemijske mere suzbijanja gubara se mogu primeniti protiv stadijuma jajeta i gusenice gubara.
Generalno, primena otrovnih hemijskih jedinjenja u šumskim ekosistemima nema ekološkog opravdanja. Meñutim, unošenje malih količina pesticida, koje ne mogu da izazovu poremećaj ravnoteže u ekosistemu ili
hemijskih sredstava koja su ekološki tolerantna, ima opravdanja, kada je u pitanju suzbijanje opasne štetočine kao što je gubar.
2.1. Suzbijanje gubara u stadijumu jajeta može se koristiti metod premazivanja jajnih legala nekim sredstvom za zimsko prskanje, mineralnim uljem i dr. Takoñe, mogu se primeniti i neke hemijske materije koje su
nekada korišćenje kao insekticidi, a danas se koriste u druge svrhe, kao što su petroleum, benzin, katran ili mešavina petroleuma i katrana. Bilo kojim od navedenih sredstava premazuju se jajna legla farbarskom
četkom. Pri pravilnoj upotrebi petroleuma, sa jednim litrom može se premazati i uništiti oko 2000 legala, odnosno eliminisati oko 1.000.000 budućih gusenica. Ako koristimo sredstvo koje nema boju, kao što je
petroleum, treba dodati neku materiju koja će ga obojiti, odnosno bitno je da premazano leglo bude obojeno, odnosno markirano, kako bi se kontrolisao kvalitet rada angažovanih na suzbijanju.
2.2. Suzbijanje gusenica može se vršiti aviotretiranjem (metodom mikroniranja) preparatima na bazi diflubenzurona i to samo onda kada na tržištu nema odgovarajućih bioloških insekticida na bazi bakterija.
Suzbijanje treba vršiti kada su gusenice u mlañim stupnjevima (I, II ili III stupanj). Ova metoda se odnosi na suzbijanje gusenica u šumama. Treba naglasiti da je aviotretiranje izuzetno skup način suzbijanja
gubara i da je samo izvoñenje akcije aviosuzbijanja na terenu jako zahtevno, odnosno neophodno je obezbeñenje preparata za suzbijanje koji su izuzetno skupi, zatim akcija se izvodi kada su gusenice u mlañim
razvojnim stupnjevima obično početkom maja (nekad i krajem aprila) i u toku i za vreme izvoñenja aviotretiranja neophodno je da pored razvijene lisne mase budu i vremenski uslovi povoljni (vreme bez kiše i
vetra).
Suzbijanje gusenica gubara u voćnjacima može da se vrši primenom raznih insekticida, tehnikom prskanja. Na raspolaganju su hemijski insekticidi: Etiol ULV, Nomolt, Decis i drugi insekticidi koji se mogu nabaviti
na tržištu (pri korišćenju insekticida za suzbijanje gubara u voćnjacima obavezno se pridržavati uputstva za upotrebu).
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
90
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
3. Biološke mere suzbijanja mogu se primeniti protiv stadijuma gusenice i leptira. Gusenice se mogu suzbijati biološkim insekticidima na bazi bakterije Bacillus thuringiensis var. kurstaki. Tretiranje (u šumama) treba
vršiti iz aviona, tehnikom mikroniranja. Svakako, tretiranje treba sinhronizovati s lisnom površinom stabala u šumi koja se tretira. Naime, sredstvo mora da padne na lisnu površinu i da ga gusenica pojede. Dakle,
ako stabla nisu dovoljno olistala, sa tretiranjem treba sačekati. Biološke insekticide takoñe treba primeniti protiv mlañih guseničnih stupnjeva (I, II ili III). Biološki insekticidi mogu se koristiti za suzbijanje
gubara u voćnjacima i parkovima.
Poseban vid biološkog metoda koristi se u SAD i Kanadi. Baziran je na jednom vidu biološkog repelenta za gusenice gubara. Naime, ranije je pomenuto da je lišće vrsta biljaka iz roda Fraxinus odbojno za gusenice
gubara i da ga neće jesti po cenu uginuća od gladi. U SAD-u su izdvojili hemijsku materiju iz jasena i napravili komercijalni preparat kojim se prskaju šume (za sada na eksperimentalnim površinama) u kojima je
gubar problem. Isprskano lišće ima miris jasenovog lišća i gusenice prestaju da se hrane i ginu od gladi.
Takoñe u SAD i Kanadi, koristi se tzv. metod dezorijentacije gubarevih mužjaka. Naime, u periodu rojenja leptira, šuma se prska feromonom ženke. Zbog mirisa ženki, koji je prisutan svuda u šumi, mužjaci ne
uspevaju da otkriju svoje ženke, tako da one ostaju neoploñene. Ovaj metod se primenjuje na početku gradacije, kada brojnost još uvek nije dostigla visok nivo.
8.2.2. Mere zaštite od divljači i stoke
Mere za sprečavanje šteta od divljači
Mere za sprečavanje šteta od divljači dužni su da preduzimaju korisnici lovišta i vlasnici i korisnici zemljišta, šuma, zasada, useva i voda u lovištu i neposrednoj blizini lovišta. Učestvovanje u sprovoñenju mera za
sprečavanje šteta od divljači dato je u “Uputstvo o sprovoñenju mera za sprečavanje šteta koje divljač može pričiniti imovini i ljudima”, koje je doneo ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Rešenjem
br. 324-02-00223/93-06 od 27.04.1994. god., a objavljeno je u Sl. gl. RS br. 33 od 26.05.1994. god.
Mere koje preduzima korisnik lovišta
1.
Održavanje brojnog stanja divljači u lovištu u granicama ekonomskog kapaciteta lovišta utvrñenog Lovnom osnovom za gajenje zaštićenih vrsta divljači, a na nivou biološke ravnoteže za ostale vrste
divljači van režima zaštite.
2.
Hrana i voda za sve vrste divljači koje žive u lovištu u potrebnoj količini, a za vreme povećanja šteta, neposredno pre setve ili sadnje za vreme suše, u vreme dozrevanja useva i plodova, kao i pojačana
ishrana i prihranjivanje divljači koja čini štetu.
3.
Podizanje “polja za divljač” i “remiza za divljač” setvom i sadnjom biljnih vrsta koje privlače divljač u delovima lovišta udaljenim od površina na kojima divljač pričinjava štetu.
4.
Pružanje pomoći pri nabavci sredstava za odbijanje divljači (repelenata) i davanje uputstava za korišćenje tih sredstava u cilju sprečavanja, odnosno smanjenja šteta od divljači. Obim i način pružanja
pomoći utvrñuje sporazumno korisnik lovišta i vlasnik – korisnik zemljišta, voda, useva i zasada.
5.
Održavanje zdravstvenog stanja divljači i preduzimanje higijensko – tehničkih mera koje sprečavaju pojavu i širenje zaraznih i drugih bolesti. U vreme pojave većih šteta u odreñenim zonama lovišta,
korisnik lovišta povećava broj čuvara u cilju sprečavanja i smanjenja šteta.
Mere koje preduzima vlasnik – korisnik imovine u lovištu
1.
Nabavljanje sredstava (repelenata) koja odbijaju divljač od useva i zasada i koristi ih prema uputstvu proizvoñača, odnosno korisnika lovišta.
2.
Redovna kontrola stanja svoje imovine i u slučaju pojave šteta od divljači, odmah a najkasnije u roku od 24 h po nastanku štete pismeno obaveštavaju korisnika lovišta o tome.
3.
4.
5.
6.
7.
Čuvanje ili organizovanje čuvanja ugrožene imovine korišćenjem vezanih pasa, raznih plašila, svetlosnih i zvučnih ureñaja, loženjem vatre, spaljivanjem materijala čiji dim i gasovi odbijaju divljač i dr.
prikladnim sredstvima.
Korišćenjem mehaničkih sredstava za pojedinačnu zaštitu stabala voćnjaka i dr. sadnica.
Zaštita najugroženijih useva i zasada ograñivanjem odgovarajućim ogradama u zavisnosti od vrste divljači koja ugrožavaju imovinu, korišćenjem priručnog materijala drveta, vučne i pletene žice,
farmerskog pletiva, elektroograde.
Uklanjanje useva i plodova sa površina u lovištu i u neposrednoj blizini lovišta u agrotehničkom roku.
Zasejavanje ili zasañivanje enklava i poluenklava u lovištu, naročito u šumskom kompleksu usevima i zasadima koji ne privlače divljač i održavaju plodored tim površinama, kako divljač ne bi navikla
na istu hranu na istom mestu.
Zaštita šuma od stoke svodi se, pre svega, na organizovanu, širu akciju, ne samo šumarstva, već i skupštine opštine i društvenih organizacija, na objašnjavanju neophodnosti zabrane paše u mladim šumskim kulturama,
kao i na površinama gde je u toku prirodno podmlañivanje.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
91
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Zakonom o šumama Republike Srbije precizirano je u kojim slučajevima je izuzetno dozvoljena paša i žirenje (osim paše i brsta koza) u šumama. Uslove pod kojima se može vršiti paša i žirenje (vreme, broj grla,
naknada i dr.) utvrñuje preduzeće koje gazduje šumama.
Imajući u vidu da je u prošlosti stoka na znatnim delovima šume ometala ili u potpunosti onemogućila prirodno podmlañivanje ovih, kao i da sada na nekim lokalitetima ugrožava prirodnu obnovu šuma i oštećuje
šumske kulture, zabranu paše i brsta treba ispoštovati na najvećem delu šuma. Izuzetno, preduzeće za gazdovanje šumama može u sporazumu sa opštinama privremeno dozvoliti pašu na odreñenim površinama.
To mogu biti samo izrazito pašnjačke površine i delovi šuma uz ove gde privremeno kretanje ograničenog broja ovaca i goveda neće ugrožavati podmladak, kao što su delovi izdanačkih šuma i slične sastojine u
kojima nije u toku prirodno podmlañivanje šuma, niti se u blizini nalaze šumske kulture.
8.2.3. Mere zaštite šuma od čoveka
Mere zaštite šuma od čoveka moraju se istovremeno sprovoditi na dva glavna koloseka:
1. zaštita od požara,
2. zaštita od protivpravnog korišćenja.
Preventivne mere zaštite od požara treba usmeriti prvenstveno na:
1. Organizovani vaspitni rad sa upoznavanjem na mogućim oštećenjima šuma i rizikom od požara: sa omladinom u školama, omladinskim organizacijama, sa najširom javnošću, putem lokalne štampe i ostalih
raspoloživih sredstava obaveštavanja, angažovanjem društvenih organizacija, sa šumskim radnicima - stalnim i sezonskim.
2. Strogu primenu važećih zakonskih propisa zaštite od požara kako u ukupnom ponašanju svih radnika unutar Gazdinstva, tako i u odnosu na sve druge subjekte.
3. Posebno zabraniti otvorene vatre u šumi i u njenoj neposrednoj blizini.
4. U delovima šume koji su potencijalno ugroženi od požara (pored javnih puteva u šumi, u izletištima i mestima zadržavanja većeg broja ljudi i sl.) treba postaviti table sa oznakom zabrane loženja vatre i opreznost
usled rizika izazivanja požara.
5. U izletištima kao i u delovima šume neposredno uz javne puteve treba uklanjati lako zapaljivi materijal, odrediti i urediti mesto za loženje vatre, a u vreme sušnih dana uvesti redarsku službu (dežurstvo-radi kontrole
kretanja i ponašanja svih lica i upozoravanja na rizike).
6. Treba kontrolisati ponašanje vlasnika graničnih parcela i enklava u šumi, čobana, lovaca, šumskih radnika i ostalih lica koja se kreću kroz šumu i stalno ukazivati na opasnost loženja vatre.
7. Sve ove mere posebno se pooštravaju u vreme sušnih perioda kada su rizici od požara povećani.
8. U to vreme treba organizovati i službu osmatranja i dojave kao i pripravnost teritorijalne vatrogasne službe i svih radnika zaduženih za organizovanje akcije gašenja požara.
9. Treba tesno sarañivati sa MUP-om i drugim službama SO radi blagovremenog i efikasnog organizovanja akcije gašenja požara.
10. Treba na vreme obezbediti potreban alat i pribor za gašenje požara: specijalne mlatilice, krampove, lopate, sekire, testere, kante i druge posude za vodu, ručne aparate za gašenje požara i dr.
11. U kritičnim periodima (suša) ovaj pribor treba da bude deponovan na odreñenim punktovima na terenu radi bržeg dejstva. Preporučuje se da se u vreme najvećeg rizika u blizini ugroženih lokaliteta stacionira
buldožer sa dežurnim rukovaocem, jer se pokazalo da je ova mašina vrlo efikasna pri krčenju i uspostavljanju odbrambenih linija.
12. Treba unapred razraditi organizaciju gašenja požara, odrediti zaduženje i obučiti ljudstvo (opremljenu mobilnu grupu) za hitne intervencije.
13. U kritičnim danima (suša) organizovano je stalno dežurstvo.
14. Treba razmotriti potrebu i utvrditi lokacije za izgradnju osmatračnice, a u kritičnom vremenu organizovati stalno dežurstvo na ovima u cilju ranog otkrivanja i alarmiranja požara.
15. Za zaštitu šuma od požara, kako preventivno, tako i na gašenju, uključujući i nabavku opreme, treba obezbediti sredstva u godišnjim proizvodno – finansijskim planovima (biološka amortizacija šuma i dr.).
16. Gazdinstvo ima svoj plan zaštite od požara koji se usklañuje sa planom zaštite od požara na nivou opština, u kojima je sve prethodno pomenuto detaljno predviñeno.
Što se tiče zaštite šuma od protivpravnog prisvajanja i korišćenja, daju se niže navedene preporuke:
Kompleksnu zaštitu šuma od čoveka u budućnosti treba bazirati prvenstveno na:
- čvršćom saradnjom sa MUP-om opštine u sedištu šumskih uprava, a po potrebi i u susednim opštinama u otkrivanju počinioca prekršaja – krivičnih dela,
- efikasnim sankcijama počinjenih krivičnih dela pri čemu treba stalno urgirati na ažurnost organa nadležnih za krivično i prekršajno gonjenje počinilaca,
- efikasnoj podršci društveno – političkih organa i organizacija na zaštiti ovog dela državne svojine,
- stalnom usavršavanju opremljenosti službe zaštite i čuvanja šuma sa odgovarajućim prevoznim sredstvima, radio vezom i drugom funkcionalnom opremom za efikasno delovanje,
- stimulativnom nagrañivanju službe, odnosno čuvara kao i kaznenom sankcionisanju propusta u radu istih,
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
92
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
- u cilju smanjenja samovlasnih zauzeća i bespravnih korišćenja održavati i obnavljati granične oznake i oznake unutrašnje podele šuma.
Površine ugroženih šumskih (čuvarskih) reona treba smanjiti na najviše do 1000 ha, u zavisnosti od stepena ugroženosti od protivpravnog prisvajanja i korišćenja šuma i šumskih proizvoda.
8.4. Smernice za korišćenje šuma
Tehnologija rada na seči, izvlačenju i transportu drvnih sortimenata.
Tehnološki proces u korišćenju šuma obuhvata tri faze:
1.
seču i izradu drvnih sortimenata,
2.
izvlačenje – iznošenje drvnih sortimenata iz šume do stovarišta (kamionskog puta),
3.
transport drvnih sortimenata do kupca.
Prva faza – seča i izrada drvnih sortimenata
Ova faza rada sadrži sledeće zahvate:
•
odreñivanje smera pada stabla
•
pripreme okoline oko stabla
•
podsecanje stabla
•
definitivno prerezivanje stabla
•
obaranje stabla
•
odsecanje “brade” i keglovanje
•
kresanje grana
•
prerezivanje, raskrajanje oblovine (kod sortimentne metode), a kod deblovne definitivna izrada sortimenata vrši se na kamionskom putu
•
obrada, cepanje i slaganje prostornog drveta
•
uspostavljanje šumskog reda (kod lišćara grane i ovrške raskresati da podmladak bude slobodan a kod četinara okorati oblovinu, oguliti panjeve, grane složiti u manje gomile).
Prva faza rada izvodi se motornom testerom tipa HUSQVARNA i STIHL za seču, a od alata za cepanje ogrevnog drveta sekire, malj, klin. Rad na seči i izradi izvodi se po napred definisanim radnim poljima, odnosno
sekačkim linijama. U izvoñačkom projektu doznačar koji je projekat radio definiše: radna polja, sekačke linije, smer izvlačenja, sabirna stovarišta, glavna stovarišta, smer transporta drvnih sortimenata.
Svi zahvati u prvoj fazi su detaljno opisani u tehnologiji rada na seči i izradi drvnih sortimenata u elaboratu o ureñenju i izvoñenju radova na korišćenju šuma, a ovde ćemo naglasiti najbitnije u tom procesu:
Smer obaranja stabala treba biti tamo gde će se podmladak najmanje oštetiti. Obaranje vršiti u stranu ili uzbrdo da bi se oboreni sortimenti najmanje oštetili.
Sekačke linije moraju biti udaljene jedna od druge najmanje za dve visine najvišeg stabla u seči. Seču na strmim terenima vršiti od podnožja ka vrhu, pri čemu nije dozvoljen rad jedne sekačke grupe iznad druge. Seču
ne izvoditi u slučaju: guste magle, mraka, jakog vetra, jakog mraza i dr. okolnostima kada je ugrožena bezbednost radnika u sečištu.
Sekači moraju biti obučeni za rad (kvalifikovani mototesteraši) sa kompletnom HTZ opremom predviñenom Zakonom o zaštiti na radu RS.
Da bi se posečena zapremina najracionalnije iskoristila raskrajanje stabala moraju vršiti osposobljeni stručni kadrovi koji pored stručnosti imaju i iskustva i dobro poznavanje standarda kao i tržišnih prilika. Kako se u
većini zemalja u Evropi primenjuje Evropski standard za drvo treba edukovati kadrove u tom pravcu i biti spreman za primenu istog kada za to budu stečeni uslovi primene.
Što se tiče izrade drvnih sortimenata napred je napomenuto da se može raditi sortimentnom i deblovnom metodom.
Sortimentna metoda podrazumeva kompletnu preradu drvnih sortimenata u šumi kod panja a deblovna konačnu izradu sortimenata na kamionskom putu – stovarištu.
Nedostaci sortimentne metode su malo iskorišćenje transportnih sredstava u privlačenju, a s obzirom da je druga faza u ovom tehnološkom lancu – faza privlačenja najskuplja to je automatski prednost deblovne metode
gde se deblovina prerañuje na stovarištu – kamionskom putu.
Praktično, ove dve metode vrlo često treba uskladiti ili kombinovati.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
93
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Na primer: u čistoj seči primenjivati deblovnu metodu (sve prerañivati na stovarištu) u seči obnavljanja gde ima podmlatka raditi sort. metodu, u proredama kombinovati deblovnu i sortimentnu (okresano deblo dužine
8 – 10 m izvlačiti i raskrajati na stovarištu a ogrevno drvo metriti u šumi i izvlačiti ga ili iznositi samaricom, ili ako kalkulacija pokaže da je veća dobit prodati ga kroz maloprodaju u šumi).
Druga faza tehnološkog procesa
Druga faza tehnološkog procesa je faza izvlačenja – iznošenja drvnih sortimenata iz šume do kamionskog puta – stovarišta a to je ustvari prva faza transporta.
Izvlačenje deblovine iz šume vrši se uglavnom mehanizovano šumskim zglobnim traktorima LKT ili poljoprivrednim traktorima adaptiranim za rad na izvlačenju.
Ovi traktori su opremljeni vitlom i atestirani za rad na izvlačenju drvnih sortimenata. Ogrevno drvo iz šume se takoñe izvlači u produžnom stanju i prerañuje na stovarištu. Metarsko drvo sa figure iz šume iznosi se
samaricom. Cilj je da se ubuduće ovaj način rada svede na minimum iz razloga nedostatka ove radne snage na tržištu a i skuplji je od mehanizovanog iznošenja drveta.
Učinak u drugoj fazi u velikoj meri zavisi od: dužine transportne distance, od brzine kretanja, od brzine formiranja ture, od prosečne zapremine komada.
Ovde je vrlo bitan faktor povezanosti prve i druge faze rada, odnosno saradnje radnika na seči i privlačenju drvnih sortimenata. Stabla treba oboriti u pravcu izvlačenja a u suprotnom smeru. U tom slučaju nema
okretanja stabla a šteta na podmlatku i drugim stablima se izbegava, manipulacija formiranja ture je najkraća. Ovaj način obaranja se propisuje kao obavezan pored ostalog i iz šumsko – uzgojnih razloga.
Dužina deblovine praktično ne bi trebalo da prelazi 8 – 10 m baš iz razloga očuvanja podmlatka i neoštećenja ostalih stabala izuzev čiste seče. Da bi druga faza rada koja je najskuplja bila efikasnija pored napred
navedenog vrlo je bitno da vlake budu dobro projektovane i urañene kako po uzdužnom tako i poprečnom proseku. Nagib ne bi smeo biti veći od 25 % a poprečni nagib prema obali 5 – 10 %. Vlake takoñe
moraju biti čiste od grana i dr. materijala koji ometa rad.
Radnici koji rade u drugoj fazi moraju biti opremljeni HTZ opremom propisanom zakonom RS. Radnici moraju poštovati pravila rada na izvlačenju trupaca a osnovna su sledeća:
-
Pre početka rada traktorista mora upoznati vlake – pravce kretanja – mesta okretanja.
-
Za kretanje traktora po nagibu većim od 25 % traktori moraju biti opremljeni SCARPO lancima.
-
Traktori moraju biti atestirani kao i kabina i sigurnosni ram.
-
Ne sme se stavljati u pogon vitlo dok radnik koji kači oblovinu ne da jasan znak rukom za pokretanje vitla.
-
U zoni sajle na oblovini ni u trenutku ne sme se ništa raditi kada je vitlo u pogonu.
-
Kada traktor vuče oblovinu niz vlaku pomoćnik mora biti najmanje 30 m iza tovara (nikad: paralelno sa tovarom, ispred traktora, na traktoru, na oblovini).
Treća faza tehnološkog procesa
Treća faza tehnološkog procesa je transport drvnih sortimenata spremnih za utovar sa kamionskog puta – stovarišta do glavnog stovarišta, krajnjeg kupca, železničke stanice, broda itd.
Utovar oblovine vrši se mehanizovano dizalicama tipa: JONSERED, HIAB, TZTRA itd.
Utovar preostalog drveta vrši se mehanizovano dizalicom ili ručno. Ovaj drugi način treba svoditi na najmanju meru jer je nehuman i skuplji. Za ovu fazu kao i za prethodne dve u izvoñačkom projektu mora biti
definisano stovarište, kako lokacijski, tako i prostorno. Na stovarištu mora biti odvojen prostor za slaganje prostornog drveta i prostor za lagerovanje oblovine.
Moraju biti predviñene i urañene okretnice za kamione kao i mimoilaznice na putu.
Radnici na utovaru oblovine i ogrevnog drveta, kako mehanizovano, tako i ručno moraju biti opremljeni HTZ opremom RS.
Kao i kod prve dve faze i u ovoj se moraju poštovati pravila rada izmeñu ostalih obavezno:
-
Kamion za vreme utovara mora biti stabilizovan od pokretanja i prevrtanja.
-
Za vreme rada dizalice radnici moraju biti izvan opasne zone (najmanje za dve dužine ruke dizalice).
-
Ne sme se raditi dizalicom ako se u manevarskom prostoru nalaze visoki električni vodovi.
-
Ne sme se ostavljati teret da visi u hvataljkama bilo kog prekida rada dizalice.
-
Na stovarištu mora biti obezbeñena prva pomoć kao i radio veza sa centralom uprave.
Organizacija rada u I, II, III fazi
Prvom fazom rada rukovodi poslovoña proizvodne seče. On sprovodi izvoñački projekat počev od izgradnje vlaka do seče, prijema učinka i zaduženja zapremine u materijalnu knjigu (ulaz u šumu) po količini, vrsti,
klasi.
Drugom fazom rada rukovodi poslovoña stovarišta koji prima sortimente iz šume na priv. stovarištu kamionskom putu. Zadužuje stovarište (ulaz na stovarište – odnosno izlaz iz šume) i razdužuje – otprema robu (izlaz
sa stovarišta). Dokumenti za zaduženje šume (ulaz u šumu) su radne liste stalnih radnika ili račun usluga; za razduženje šume i zaduženje stovarišta (izlaz iz šume – izlaz na stovarište) radne liste traktorista
stalnih radnika ili račun za izvršenje usluga.
Za razduženje stovarišta (izlaz sa stovarišta) otpremnice ili račun kupcu.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
94
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Na kraju ovog poglavlja kao osnovna načela korišćenja šuma podvlače se:
- Svi radovi na seči, izvlačenju, rada na stovarištu moraju se planirati i izvoditi tako da se oštećenja na podmlatku, ostalim stablima kao i na zemljištu svedu na najmanju moguću meru. Stoga se pri izradi izvoñačkog
projekta i pri izvoñenju radova uz sva racionalna tehno – ekonomska rešenja mora provlačiti načelo maksimalne zaštite šume i zemljišta od oštećenja.
Mašinama se moraju širom otvoriti vrata za ulazak u šumu ali im se ne smeju dati bezgranične koncesije u pogledu kretanja po njoj. Poseban značaj ovde ima: pravilno obaranje, pravilno izvlačenje uz poštovanje
transportne granice kojom se odreñuje pravac kretanja mašina kroz šumu, kao i disciplina u sprovoñenju pravilnika o uvoñenju i održavanju šumskog reda.
8.5. Uputstvo za izradu godišnjeg izvoñačkog plana
Sprovoñenje posebne osnove gazdovanja vrši se u toku godine na bazi izvoñačkog plana gazdovanja šumama. Izrañuje se prema Pravilniku o sadržini osnova i programa gazdovanja šumama, godišnjeg izvoñačkog
plana i privremenog godišnjeg plana gazdovanja privatnim šumama (čl. 55 - 67, Sl. gl. RS br. 122 od 12.12.2003. god.).
Osnovna jedinica za koju se izrañuje izvoñački plan je odeljenje. Izuzetno to može biti i odsek (kada nije moguće istovremeno izvoñenje radova u svim odsecima istog odeljenja), kao i za dva ili više odeljenja u kojima
su planirane iste uzgojne mere.
Pored definisanja svrhe izvoñačkog plana gazdovanja šumama Pravilnik daje postupak i redosled radnji u izradi istog, precizirajući njegov sadržaj (tekstualni, tabelarni i kartografski deo). Izvoñačkim planom
gazdovanja šumama utvrñuje se, i po odeljenjima (odsecima) kvantifikuje vrsta, obim i način izvoñenja radova, izbor vrsta drveća i sredstava rada, potrebe u sadnicama i dr. materijalu, u radnoj snazi,
mehanizovanoj opremi, finansijskim sredstvima kao i ostalim elementima neophodnim za organizaciju rada.
Izvoñački planovi se izrañuju na osnovu prethodnog proučavanja odredbi Osnove gazdovanja šumama i neposrednog i detaljnog terenskog uvida, analize uslova staništa, sastojinskih, saobraćajnih i opšte privrednih
prilika i kratke ocene dosadašnjeg gazdovanja.
Radi ublažavanja šteta u sastojinama, a naročito na podmlatku koje mogu nastati pri seči, izradi i privlačenju šumskih sortimenata, odeljenje (odsek) se deli na gravitaciona radna polja koja se obeležavaju transportnim
granicama. Pod gravitacionim radnim poljem, podrazumeva se površina odeljenja koja ima zajednički pravac privlačenja šumskih sortimenata, uslovljen konfiguracijom terena ili stanjem sastojina i planiranim
uzgojnim merama. Pod transportnom granicom podrazumeva se linija uslovljena reljefom terena (grebeni, kose) i stanjem sastojina, sa koje se razilaze pravci transporta šumskih sortimenata. Izvozni putevi ne
smeju ići kroz kvalitetne delove sastojina koji ostaju za duži period kao nosioci vrednosti prirasta. Skica odeljenja, kao sastavni deo izvoñačkog programa, radi se u razmeri 1:10.000 sa vertikalnom predstavom
terena. Na nju se nanose: postojeće i projektovane saobraćajnice, gravitaciona radna polja, transportne granice, pravci privlačenja šumskih sortimenata i njihova povezanost postojećim saobraćajnicama. Sem ovih
elemenata na skicu se “kroki” nanose uzgojne jedinice koje su prethodno identifikovane na terenu. Na primer: delovi sastojine za negu proredom, za prirodno podmlañivanje, za veštačko pošumljavanje sadnjom
(kompletiranje). U uzgojnim jedinicama koje su definisane kao primarna podmladna jezgra u kojima se proces prirodnog podmlañivanja podržava, neophodno je da se u tekstualnom delu programa obrazloži koji
će se sek obnove primeniti (pripremni, oplodni, završni). Izvoñački program treba da sadrži i pripremu tla na nepodmlañenim progalama da bi seme doprlo do zemljišta i klijalo nakon prezimljavanja. Pripremu
tla treba vršiti u godinama obilnog uroda semena, najbolje odmah po opadanju istog, a ona obuhvata odstranjivanje korova i žbunja, razbijanje listinca i riljenje zemljišta. Radnje koje će se odabrati pri pripremi
tla za prirodnu obnovu treba ugraditi u izvoñački program.
Doznačna knjiga je sastavni deo izvoñačkog plana. Izvoñački planovi se rade na obrascima br. 19 – 26. Izvoñački planovi se trajno čuvaju.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
95
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
8.6. Uputstvo za voñenje evidencije gazdovanja šumama
Pod evidencijom gazdovanja šumama podrazumeva se prikupljanje i tačno upisivanje podataka o svim izvršenim radovima i promenama stanja šuma. Evidenciju izvršenih radova vode korisnici šuma. U privatnim
šumama evidenciju izvršenih radova vrše preduzeća koja u njima obavljaju upravne i stručno tehničke poslove.
Značaj evidencije za gazdovanje šumama je veliki. Osnove za gazdovanje šumama izrañuju se za duži period pa bi bez sistematske evidencije i upisivanja svih promena brzo izgubile vrednost. Evidencija pokazuje da li
je plan izvršen, premašen ili podbačen, da li su radovi uspeli ili ne, daje nam mogućnost da blagovremeno otklonimo smetnje koje se pojavljuju u radu i pruža nam iskustvo za dalje planiranje.
1.
Evidentiranje radova izvršenih u toku godine vrši se za svaku gazdinsku jedinicu po odsecima.
2.
Evidentiranje izvršenih radova na gajenju i korišćenju šuma vrši se na obrascu br. 5–9.
3. Izvršeni radovi na gajenju evidentiraju se na obrascu br. 5. Radovi na gajenju šuma koji imaju karakter investicionih ulaganja i infrastrukturnih radova evidentiraju se na osnovu dokumentacije o izvršenom
prijemu tih radova (kolaudacija).
4. Izvršeni radovi na korišćenju šuma evidentiraju se na obrascima broj 6 – 9. Količina posečenog drveta se razvrstava na glavni prinos (redovni, slučajni, vanredni) i prethodni prinos (redovni, slučajni) uz
naznaku načina seče. Bruto zapremina doznačenog drveta unosi se iz doznačnih knjiga, a neto zapremina šumskih sortimenata iz dokumentacije korisnika. Drvna zapremina u doznačnim knjigama se obračunava po
istim tablicama po kojima se obračunava drvna zapremina sastojine.
5.
Izvršeni radovi se šematski prikazuju i na privrednim kartama sa naznakom površine, količine i godine izvršenja radova.
6.
U programu evidentiranje radova na gajenju i seči šuma vrši se po katastarskim parcelama.
8.6.1. Uputstvo za voñenje šumske hronike
Pored izvršenih radova, evidentiraju se i drugi podaci i pojave od značaja za gazdovanje šumama. Ovi podaci se evidentiraju odmah po nastanku promena.
U šumsku hroniku se najčešće unose sledeći podaci:
1. Sve promene u posedovnim odnosima, promene u površinama i promene u javnim knjigama
a) napuštanje ili obnova postojećih, kao i sastavljanje novih graničnih, trigonometrijskih i ostalih tačaka unutrašnjeg razdeljenja,
b) izmena u granicama zbog reambulacije ili drugih uzroka,
c) promene u površinama nastale kupovinom, zamenom ili ustupanjem izvesnih delova,
d) izmenom u vrsti kultura.
2. Rekonstrukcije i opravka šumskih saobraćajnica i drugih objekata
a) puteva, vlaka i mostova,
b) točila, žičara i šumskih železnica.
3. Štetni uplivi i važniji elementarni dogañaji
a) štete prouzrokovane čovekom, životinjama (zaraznicama) i parazitnim bolestima,
b) štete od vetrova uz oznaku smera iz koga su došli,
c) kasni i rani mrazevi, snegovi, grad, inje, suša, poplave i sl.,
d) šumski požari itd.,
e) početak i kraj vegetacionog perioda, plodonošenje, cvetanje…
4. Lov i ribolov
Opšte stanje, napredovanje ili opadanje broja divljači, naročito reñih vrsta, bolesti, lovostaj, rezultati u pogledu vršenja lova i ribolova, promene u pravima lova i ribolova.
5. Ostali važniji dogañaji i fenološka osmatranja
Osmatranje početka vegetacije: listanja, cvetanja, oprašivanja i plodonošenja. Sakupljanja šumskog semena sporednih šumskih proizvoda, šumskog voća i pečuraka.
Pošumljavanje prirodnim i veštačkim putem i svega što je u vezi sa šumom.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
96
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
8.7. Uputstvo za primenu tarifa
Posle tekstualnog dela OGŠ – a za GJ "Radan-Arbanaška“, priložene su tarife za izračunavanje drvne zapremine prilikom doznake i obeležavanja stabala za seču i to za sledeće vrste drveća:
0
bukva, javor, mleč, jasika,
tarife za bukvu
(Srbija)
visoke šume
(9 tarifnih nizova)
breza, b.jasen
0
izdanačke
bukva, javor, mleč, jasika,
tarife za bukvu
(Srbija)
(19 tarifnih nizova)
šume
breza, b.jasen, trešnja
2 tarife za kitnjak
(Srbija)
visoke šume
(9 tarifnih nizova)
kitnjak
2
tarife za kitnjak
(Srbija)
1
tarife za cer
1
izdanačke
šume
(17 tarifnih nizova)
kitnjak
(Srbija)
(15 tarifnih nizova)
cer, sladun
tarife za grab
(Srbija)
(17 tarifnih nizova)
grab, klen, crni jasen
2
tarife za lipu
(15 tarifnih nizova)
lipe
2
tarife za bagrem
(Fruška
Gora)
(Srem)
(20 tarifnih nizova)
bagrem
3
tarife za belu topolu
(Vojvodina)
(20 tarifnih nizova)
bela topola
3
tarife za vrbu
(Vojvodina)
(18 tarifnih nizova)
vrba
3
tarife za topolu I-214
(20 tarifnih nizova)
topola I-214
9
tarife za c.bor
(Srbija)
(20 tarifnih nizova)
crni bor
9
tarife za b.bor
(Kopaonik)
vps
(20 tarifnih nizova)
beli bor, borovac, ariš
8
tarife za smrču
(Kopaonik)
vps
(20 tarifnih nizova)
smrča, duglazija
3
tarife za topolu
(Srem)
(20 tarifnih nizova)
topola
Pomenute tarife su dvoulazne i to sa ulazima tarifni niz (horizontalni red) i debljinski stepen (vertikalni red) koji je dat sa razmakom od 1 cm.
Podaci koji se prilikom doznake (premera) prikupljaju, uzimaju se za svako stablo, sa prsnim prečnikom (d1.30) do na 1 cm, na osnovu čega se izračunava drvna masa svakog stabla i zatim su mase stabala razvrstane u
debljinske stepene od po 5 cm širine, kako je i prikazano u tabelarnom delu osnove.
Kod glavnih seča šuma (visoke raznodobne šume), doznaka stabala se vrši merenjem prečnika (d1.30) do na 1 cm za svako stablo, a tarife se primenjuju tako da se iz tabelarnog dela opisa staništa i sastojina očita u
rubrici “visinski stepen” za svaku vrstu drveća posebno, a zatim u tarifama za odreñenu vrstu drveta na osnovu visinskog stepena, odnosno tarifnog niza i prečnika stabala (d1.30) očita se zapremina za svako
stablo.
Kod prorednih seča šuma (visoke, izdanačke i veštačke sastojine), doznaka stabala se vrši merenjem prečnika (d1.30) koji se grupišu u debljinske stepene širine do po 5 cm. Na osnovu visinskog stepena uzetog iz
tabelarnog dela za odgovarajuću vrstu drveća ulazi se u tarife gde se za istu vrstu drveća na osnovu tarifnog niza i interpolovane vrednosti srednjeg prečnika stepena očitava zapremina. U slučaju procene
zapremine, daje se formula po metodi srednjeg sastojinskog stabla po formuli:
V=N x Vs
gde je: V = zapremina odseka, N = br. stabala u odseku
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
97
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Vs = zapremina srednjeg sastojinskog stabla
Broj stabala se procenjuje postavljanjem nekoliko primernih površina 10x10 m ili 20x20 m.
8.8 Vreme seče, izrade, izvoza, iznošenja i privlačenja drveta.
Vreme seče, izrade, izvoza, iznošenja i privlačenja drveta odreñuje se u skladu sa članom 5 Pravilnika o šumskom redu:
1. “U jednodobnim sastojinama, gde se obavlja seča obnavljanja (oplodni, naknadni i završni sek), zabranjena je seča, izrada i izvoz drveta za vreme trajanja vegetacije”.
2. “U jednodobnim sastojinama u kojima se obavlja seča prethodnog prinosa (proredna seča), seča se obavlja toku cele godine”.
3. “U jednodobnim sastojinama, gde su predviñeni uzgojni radovi nege šuma (seča osvetljavanja i čišćenja), seča se obavlja po pravilu za vreme trajanja vegetacije”.
4. “U izdanačkim šumama, za koje se smernicama gazdovanja i dalje odreñuje gazdovanje kao izdanačkim šumama, seča se obavlja isključivo za vreme mirovanja vegetacije”.
5. „Resurekcijska seča obavlja se tokom cele godine“
6. “U kulturama i plantažama, seča se može obavljati tokom cele godine”.
Vreme seče, izrade, izvoza, iznošenja i privlačenja drveta planira se i sprovodi godišnjim izvoñačkim planom gazdovanja.
8.9 Smernice za formiranje zaštitnih zona pored vodotoka, javnih puteva i naselja
U skladu sa zahtevima SGS QUALIFOR-a, STANDARD ZA GAZDOVANJE ŠUMA U SRBIJI, za uspostavljanje zaštitnih zona – BUFFER ZONES – pored vodotoka, javnih puteva i naselja donose se smernice,
koje su obavezujuće za JP „Srbijašume“.
Imajući u vidu dugoročni karakter uspostavljanja zaštitnih zona, potrebno je da se pristupi definisanju moguće strategije i tipova pojaseva, planiranju, izboru tehnologija i obezbeñivanju odgovarajućeg sadnog
materijala za uspostavljanje zaštitnih zona.
Formiranje zaštitnih zona je u funkciji obezbeñivanja pozitivnih efekata na stabilnost ekosistema, očuvanja odreñenih staništa, biološke predeone raznolikosti i autentičnog izgleda predela.
Zaštitne zone na obodima prirodnih šuma i graničnim pojasevima plantaža, izgrañene prvenstveno od autohtonih vrsta drveća, pored vodotokova, javnih puteva i naselja, uticaće na obnavljanje i očuvanje izvornog
izgleda predela, što će obezbediti pozitivan uticaj na očuvanje autentičnih ambijenata, duševnog mira lokalnog stanovništva naviknutog na specifično okruženje i estetskih vrednosti predela.
Podizanje zaštitnih zona predstavlja dugoročan proces, koji se može sprovoditi isključivo planski i postepeno. U dosadašnjoj praksi je pored prirodnih zaštitnih zona pored vodotokova, postojala obaveza ugrañivanja
zaštitnih pojaseva u planska dokumenta samo u slučajevima kada je to bilo propisano odgovarajućim aktima o proglašenju zaštićenih prirodnih dobara u uslovim Zavoda za zaštitu prirode Srbije.
Implementacija procesa sertifikacije šuma nameće obavezu očuvanja postojećih i uspostavljanje novih zaštitnih zona na mestima gde one nedostaju, pored vodotokova, javnih puteva i naselja.
Počev od dana stupanja na snagu ove Smernice, u planskim dokumentima, Osnovama i opštim osnovama, obavezno se planira i propisuje održavanje i podizanje zaštitnih zona u poglavlju „Smernice za sprovoñenje
potrebnih mera i planova gazdovanja šumama“, pri čemu poseban značaj treba dati sledećem:
•
definisanju vrsta drveća koje će se primenjivati u zaštitnim zonama,
•
definisanju širine zaštitnih zona,
•
propisivanju mera nege koje će biti primenjene u zaštitnim zonama,
•
odreñivanju vremena obnavljanja zaštitnih zona,
•
načinu i tehnologiji obnavljanja zaštitnih zona.
Podizanje zaštitnih zona u slučaju plantaža selekcionisanih sorti topola vrši će se prvenstvo autohtonim vrstama drveća, a u skladu sa rezultatima identifikacije stanišnih uslova datog lokaliteta, pri čemu se za
pošumljavanje prioritetno preporučuju sledeće vrste drveća: vrbe, bela topola, crna topola, hrast lužnjak, poljski jasen, crna jova i dr.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
98
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
U ovom planskom periodu, dok se ne obezbedi proizvodnja odgovarajućeg sadnog materijala za ove namene, zaštitne zone će se održavati od postojeće šumske vegetacije. Uzimajući u obzir iskazane zahteve, potrebno
je proširiti postojeći asortiman proizvodnje reproduktivnog materijala šumskog drveća i pokrenuti rasadničku proizvodnju neophodnog sadnog materijala za potrebe podizanja zaštitnih zona.
Širina pojaseva definisana je u skladu sa funkcijom i značajem samih pojaseva, a odreñena je sledećim elementima:
•
zaštitne zone širine 30 m podižu se duž toka velikih reka, autoputeva i naselja.
•
zaštitne zone širine 20 m podižu se duž tokova drugih većih rečnih tokova i magistralnih puteva.
•
zaštitne zone širine 10 – 15 m podižu se duž manjih rečnih tokova, rečnih mrtvaja i regionalnih puteva.
Seča i obnavljanje zaštitnih pojaseva neće se vršiti u isto vreme sa glavnom sastojinom.
Obnavljanje zaštitne zone vršiće se najranije po isteku vremenskog perioda odreñenog širinom jednog dobnog razreda. Prema tome, zaštitnim pojasevima će se gazdovati sa produženom ophodnjom, što je uslovljeno
održavanjem zaštitnih funkcija ovih zona. Pri tome, mora se imati u vidu da starost stabala u zaštitnom pojasu ne preñe biološku zrelost.
Kao što se može zaključiti, formiranje zaštitnih zona vršiće se u dužem periodu paralelno sa realizacijom Osnova gazdovanja šumama, koje će sadržati odredbe vezane za ovu problematiku.
Godišnji izvoñački planovi, u svom tekstualnom delu, takoñe treba da imaju definisano operativno izvoñenje radova na osnivanju i održavanju zaštitnih zona.
8.10 Smernice za identifikaciju i upravljanje šumama visoke zaštitne vrednosti
Šume visoke zaštitne vrednosti prvo su definisane od strane Saveta za upravljanje šumama u cilju sertifikacije šuma, ali se praktična upotreba ovog koncepta sve više koristi za zaštitu, planiranje i upravljanje prirodnim
resursima.
Šume sadrže ekonomske, ekološke i socijalne vrednosti koje mogu biti značajne na globalnom, regionalnom ili lokalnom nivou, ali kada se neka od tih vrednosti smatra izuzetno važnom, šuma se može definisati kao
šuma visoke zaštitne vrednosti.
Šuma visoke zaštitne vrednosti (High Conservation Value Forests – HCVF ili HCV šume) tretira se kao kategorija šume sa posebnom namenom i uslovima gazdovanja, kao i posebnim vrednostima koje poseduju na
odreñenim lokalitetima. Aktivnost gazdovanja u HCV šumama moraju održavati ili poboljšavati karakteristike koje ih definišu.
Forest Stewardsship Council (FSC) je definisao sledećih šest kategorija visoke vrednosti:
HCV – 1
Područja koja na globalnom, regionalnom ili državnom nivou sadrže važne
koncentracije biodiverziteta
HCV – 2
Velike šumske površine nivoa pejsaža značajne na globalnom, regionalnom i
državnom nivou
HCV – 3
HCV – 4
HCV – 5
HCV - 6
Područja koja sadrže ekosisteme koji su retki, u opasnosti ili ugroženi
Područja koja pružaju osnovne prirodne koristi u kritičnim situacijama
Područja neophodna za zadovoljavanje osnovnih potreba lokalnih zajednica
Područja značajna za tradicionalni kulturni identitet lokalnih zajednica
HCV šuma može da bude mali deo velikog šumskog područja (npr: izvor vode za selo, tresetište, manja površina nekog drugog retkog ekosistema i sl.) ili može da bude veliko šumsko područje (npr: šume koje sadrže
nekoliko ugroženih vrsta koje se rasprostiru na velikoj površini). Bilo koji tip šume može da bude potencijalno HCV šuma. Izbor šume za HCV šumu zasniva se na prisustvu jedne ili više izabranih vrednosti.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
99
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Šumsko gazdinstvo koje gazduje odreñenim područjem, treba da identifikuje svaku visoku zaštitnu vrednost koja se nalazi unutar njihovog područja i da gazduje njima u cilju očuvanja ili unapreñenja tih vrednosti uz
konsultovanje zainteresovanih strana i kontrolu uspešnosti ovog načina gazdovanja.
U početku, ne treba izdvojiti svaku šumu koja sadrži visoko zaštitnu vrednost. Neka specifična zaštitna vrednost šume može da se izostavi ukoliko je ona značajno prisutna u okolnim područjima. Ipak, i u ovim
slučajevima se preporučuje da se sve specifične vrednosti nekog područja obeleže i unesu u planove gazdovanja sa uputstvima o njihovoj zaštiti.
Procena kojom se utvrñuje postojanje atributa karakterističnih za HCV šume u zavisnosti od nivoa i od intenziteta aktivnosti gazdovanja zasniva se na sledećim vrednostima, odnosno prioritetnim funkcijama šuma:
1.
Šumski ekosistemi u zaštićenim prirodnim dobrima.
2.
Za šume sa posebnom namenom, kao šume sa prioritetnom funkcijom, mogu da budu odreñene:
•
šume odnosno delovi šuma izdvojeni za proizvodnju šumskog semena;
•
šume koje su pogodne za izletišta i rekreaciju;
•
šume koje su pogodne za naučna istraživanja i nastavu;
•
šume koje su od značaja za kulturno – istorijske spomenike;
•
šume koje su od posebnog interesa za narodnu odbranu.
3.
Za HCV šume, kao šume sa prioritetnom funkcijom, mogu da budu odreñene:
•
šume koje štite zemljište od erozije;
•
šume koje neposredno koriste izvorišta vodosnabdevanja, vrela, termomineralna i mineralna izvorišta;
•
šume koje štite objekte (vodne akumulacije, železničke pruge, puteve) i naselja;
•
šume koje čine poljozaštitne pojaseve.
Za odreñivanje HCV šuma koristiti osnovnu namenu šuma (prioritetne funkcije) iz Osnova gazdovanja šumama u skladu sa integralnim gazdovanjem funkcijama šuma.
Sve kategorije šuma treba da budu date pregledno po odeljenjima i odsecima i ucrtane u sastojinske karte gazdinskih jedinica.
Važno je još jednom pomenuti, da se način gazdovanja u šumama odreñenim kao HCV šume ne menja u odnosu na trenutni način gazdovanja. Razlika je jedino u tome da se prate atributi karakteristični za te šume i da
aktivnosti gazdovanja u HCV šumama moraju održavati ili poboljšavati karakteristike koje ih definišu.
8.11 Smernice za postavljanje oznaka
Postavljanje oznaka u šumama koje su u nadležnosti Javnog preduzeća za gazdovanje šumama „ Srbijašume“ Beograd, vrši se u skladu sa zakonskim propisima.
Ovim smernicama se reguliše način postavljanja oznaka u oblasti zaštite šuma i upravljanja zaštićenim prirodnim dobrima.
U cilju zaštite šuma od požara, Šumska gazdinstva mogu, saglasno Zakonu o zaštiti od požara postavljati ZNAKE ZABRANE i ZNAKE UPOZORENJA.
Znaci zabrane (loženje vatre i bacanje opušaka od cigareta) i znaci upozorenja (da su šume ugrožene od šumskih požara, na opasnost od pojave požara i sl.) postavljaju se na lokalitetima koji su vidljivi za posetioce
šuma (potencijalne izazivače šumskih požara).
Znaci zabrane i upozorenja mogu se izraditi od drveta kao posebni znaci ili u vidu informativnih tabli sa sadržajima zabrane ili upozorenja koji su izrañeni u vidu postera i postavljeni na tablu odnosno pano.
Obeležavanje zaštićenih prirodnih dobara – postavljanje oznaka definisano je Zakonom o zaštiti životne sredine.
Izgled i sadržaj oznake (table) definisan je Pravilnikom o načinu obeležavanja zaštićenih prirodnih dobara.
Postavljanje oznaka zaštićenih prirodnih dobara vrši se u skladu sa propisanim režimima zaštite i uslovima zaštite prirode i životne sredine koje propisuje Zavod za zaštitu prirode Srbije.
Šumska gazdinstva, kao neposredni staraoci zaštićenih prirodnih dobara prilikom postavljanja oznaka postupaju u skladu sa aktima o zaštiti i aktima o načinu obeležavanja zaštićenih prirodnih dobra.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
100
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Ureñenje zaštićenih prirodnih dobara podrazumeva postavljanje: informativnih tabli različitih sadržaja (o zaštićenom prirodnom dobru, prirodnim i kulturnim vrednostima, retkim i zaštićenim vrstama, merama zabrane
i korišćenja zaštićenog prirodnog dobra, pešačkim, biciklističkim, planinarskim i stazama zdravlja, mestima za odmor, parking i dr.); putokaza (za posebno vredne lokalitete u zaštićenim prirodnim dobrima) i
mobilijara (klupe, stolovi, nastrešnice, ljuljaške za decu, kante za otpad, ložišta za roštilj i piknik i sl.).
Ureñenje zaštitnih prirodnih dobara planira se Programima zaštite i razvoja zaštićenih prirodnih dobara (srednjoročnim i godišnjim) u skladu sa propisanim režimima zaštite i uslovima zaštite prirode i životne sredine
koje izdaje Zavod za zaštitu prirode Srbije.
Realizacija Programa zaštite i razvoja zaštićenih prirodnih dobara vrši se nakon dobijanja saglasnosti od strane Ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine.
Šumska gazdinstva za oznake zaštićenih prirodnih dobara koriste usvojeni znak i logotip zaštićenog prirodnog dobra.
U cilju zaštite životne sredine i očuvanja šumskih ekosistema Šumska gazdinstva mogu postavljati i znake zabrane odlaganje otpada u šumama i zaštićenim prirodnim dobrima, informativne table o dozvoljenim
mestima za parkiranje automobila i dr.
Oznake za obeležavanje izrañivati od drveta i sa sadržajima u skladu sa zakonskim propisima.
8.12. Smernice za pračenje stanja (monitoring) retkih, ranjivih i ugroženih vrsta
Očuvanje, zaštita i unapreñivanje prirodnih vrednosti predstavlja deo strategije i jedan od ključnih ciljeva u poslovnoj politici Javnog preduzeća za gazdovanje šumama „Srbijašume“ Beograd.
Za bolje razumevanje obaveza praćenja stanja retkih, ranjenih i ugroženih vrsta, daje se kratak pojmovnik odnosno definicije (preuzete iz Zakona o zaštiti prirode):
•
Prirodne vrednosti su prirodni resursi kao obnovljive ili neobnovljive geološke, hidrološke i biološke vrednosti koji se, direktno ili indirektno, mogu koristiti ili upotrebiti, a imaju realnu ili potencionalnu
ekonomsku vrednost i prirodna dobra kao delovi prirode koji zaslužuju posebnu zaštitu.
•
Ranjiva vrsta je ona vrsta koja se suočava s visokom verovatnoćom da će isčeznuti u prirodnim uslovima u nekoj srednje bliskoj budućnosti.
•
Reliktna vrsta je ona vrsta koja je u dalekoj prošlosti imala široko rasprostranjenje a čiji je današnji areal (ostatak) sveden je na prostorno male delove.
•
Endemična vrsta je vrsta čije je rasprostranjenje ograničeno na odreñeno jasno definisano geografsko područje.
•
Zaštićene vrste su organske vrste koje su zaštićene zakonom.
•
Iščezla vrsta je ona vrsta za koju nema sumnje da je poslednji primerak iščezao.
•
Krajnje ugrožena vrsta je vrsta suočena sa najvišom verovatnoćom iščezavanja u prirodi u neposrednoj budućnosti, što se utvrñuje u skladu sa meñunarodno prihvaćenim kriterijumima.
•
Ugrožena vrsta jeste ona vrsta koja se suočava sa visokom verovatnoćom da će iščeznuti u prirodnim uslovima u bliskoj budućnosti što se utvrñuje u skladu sa opšteprihvaćenim meñunarodnim kriterijumima.
•
Praćenje stanja (monitoring) jeste plansko, sistematsko i kontinualno praćenje stanja prirode, odnosno delova biološke, geološke i predeone raznovrsnosti, kao deo celovitog sistema praćenja stanja elemenata
životne sredine u prostoru i vremenu.
•
Crvena knjiga je naučnostručna studija ugroženih divljih vrsta rasporeñenih po kategorijama ugroženosti i faktorima ugrožavanja.
•
Crvena lista je spisak ugroženih vrsta rasporeñenih po kategorijama ugroženosti.
•
Crvena knjiga flore i faune Srbije (I tom – koji sadrži preliminarnu listu najugroženijih biljaka) urañena je prema kriterijumima Meñunarodne unije za zaštitu prirode ( IUCN). Pojedine vrste biljaka su
istovremeno stavljene i na svetsku i evropsku Crvenu listu čime je ukazano na njihov značaj.
Srbija je 2001. godine potpisala Konvenciju o meñunarodnom prometu ugroženih vrsta divlje faune i flore (CITES konvencija doneta 03.03.1973. godine u Vašingtonu; izmenjena i dopunjena 22.06.1979. godine u
Bonu; potvrñena u Srbiji 09.11.2001. godine).
Zemlje potpisnice obavezale su se da budu čuvari svoje divlje flore sa ekološkog, naučnog, kulturnog, privrednog, rekreativnog i estetskog stanovišta, uz konstataciju da divlja fauna i flora čini nezamenjiv deo
prirodnog sistema zemlje koji mora da se zaštiti za sadašnje i buduće generacije.
Takoñe u cilju očuvanja prirodnih retkosti Srbije, Vlada Republike Srbije donela je Uredbu o zaštiti prirodnih retkosti (1993. godine), kojom su odreñene divlje vrste biljaka i životinja stavljene pod zaštitu kao prirodne
vrednosti od izuzetnog značaja sa ciljem očuvanja biološke raznovrsnosti.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
101
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Zaštita prirodnih vrednosti podrazumeva zabranu korišćenja, uništavanja i preduzimanja drugih aktivnosti kojima bi se mogle ugroziti divlje vrste biljaka i životinja zaštićene kao prirodne retkosti i njihova staništa.
U cilju zaštite prirodnih vrednosti urañen je Vodič za prepoznavanje vrsta zaštićenih Uredbom o zaštiti prirodnih retkosti i Konvencijom o meñunarodnom prometu ugroženih vrsta divlje flore i faune.
Vodič internog karaktera, namenjen je stručnjacima JP „Srbijašume“ (čuvarima šuma, šumarskim inženjerima i drugim zaposlenim u preduzeću) koji rade na poslovima zaštite, gajenja i održivog planiranja korišćenja
šumskih ekosistema i izvoñačima radova u šumarstvu, sa ciljem prepoznavanja, evidentiranja i zaštite prirodnih retkosti.
Jedan od osnovnih ciljeva vodiča je da šumarski inženjeri na osnovu njega prepoznaju prirodne retkosti na terenu (lokalitet) i evidentiraju ih u Izvoñačkom planu gazdovanja šumama (na karti odeljenja), odnosno
sačine Pregled lokaliteta prirodnih retkosti (za nivo gazdinske jedinice i Šumske uprave) i Kartu prirodnih retkosti za svaku gazdinsku jedinicu (koja se svake godine dopunjava novoidentifikovanim lokalitetima
prirodnih retkosti).
Na osnovu evidentiranih vrsta odnosno njihovih lokaliteta, a uz pomoć stručnih institucija vršiće se praćenje stanja divljih vrsta flore i faune i predlagati mere njihovog očuvanja.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
102
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
8.13. Smernice za korišćenje nedrvnih šumskih proizvoda
8.13.1. Način i uslovi korišćenja divlje flore i faune
Način i uslovi prikupljanja divlje flore i faune dati su u Uredbi o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune (Sl. gl. br. 31/2005, 45/2005, 22/2007). Ovom uredbom takoñe dat je popis divljih vrsta
flore, faune i gljiva zaštićenih kontrolom sakupljanja, korišćenja i prometa.
8.13.2. Način i uslovi korišćenja zakupa
Sva pitanja vezana za zakup regulisana su Pravilnikom o raspolaganju nepokretnostima u državnim preduzećima br. 34/2006-3 od 03.08.2006. god.
8.14 Smernice za upravljanje otpadom
Upravljanje otpadom mora se sprovoditi u skladu sa zakonskim propisima. Neadekvatno upravljanje otpadom predstavlja veliku opasnost po zdravlje ljudi i životnu sredinu. Ovim smernicama se reguliše upravljanje
otpadom u Javnom preduzeću za gazdovanje šumama „Srbijašume“.
Za vreme izvoñenja seče u šumi, izvlačenja i transporta drvnih sortimenata odnosno na radilištima potrebno je regulisati odlaganje otpada putem postavljanja kanti, korpi ili vreća u koje će se odlagati otpad koji će se iz
šume uklanjati kao komunalni otpad.
Za mašine i transportna sredstva koja se koriste u raznim fazama procesa proizvodnje u šumi potrebno je obezbediti odgovarajuće posude za prihvat goriva i maziva do kojeg može doći pri incidentnom izlivanju kako
bi se sprečilo zagañivanje životne sredine.
Za sekače treba obezbediti vrećice sa peskom ili strugotinom za posipanje nekontrolisanog prolivenog maziva i goriva u cilju sprečavanja razlivanja tečnog otpada i zagañenje životne sredine.
Odlaganje otpadnih pneumatika rešiće se putem sakupljanja otpadnih pneumatika u prostorijama mehaničkih radionica i isporukom ovlašćenim institucijama za reciklažu (u Srbiji ovlašćen je EROREC – HOLCIM iz
Paraćina).
Motorno ulje koje je korišćeno i postalo otpad sakupljaće se u posebnim posudama u mehaničkim radionicama i isporučivati ovlašćenim institucijama za reciklažu motornih ulja.
Toneri i računarska oprema koja je postala otpad skupljaće se i bezbedno skladištiti do isporuke ovlašćenim institucijama za prikupljanje i recikliranje ili uništavanje.
Ambalaža od pesticida, neutrošeni pesticidi i pesticidi kojima je prošao rok upotrebe odnosno prestala važnost upotrebne dozvole skladištiće se na bezbednom mestu, obezbeñenom od pristupa dece do isporuke
ovlašćenim institucijama za uništavanje opasnih materija.
Prisustvo ilegalnih deponija u šumama rešiće se putem pojačane kontrole čuvarske službe, saradnje sa nadležnim inspekcijama.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
103
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9. Ekonomsko finansijska analiza
9.1. Obračun vrednosti šuma
9.1.1. Kvalitativna struktura ukupne drvne zapremine:
Sortimenti
∑ Bruto
Vrsta drveća
Bukva
Cer
Kitnjak
Grab
Sladun
Gorski javor
OTL
Mleč
Grabić
Trešnja
Jasika
Crni jasen
Planinski brest
Beli jasen
Sitnolisna lipa
Krupnolisna
lipa
OML
Mečja leska
Planinski javor
Kesten
Klen
Ukupno lišćari
Smrča
Jela
Beli bor
Crni bor
Duglazija
Borovac
Ukupno
četinari
UKUPNO GJ
3
∑ Otpad
3
∑Neto
3
m
m
508121.7 50812.17
59302
5930.2
26270.7 2627.07
21074.5 2107.45
18581.1 1858.11
3642.9
364.29
3450
345
3437.3
343.73
2226.1
222.61
1339.1
133.91
1208.1
120.81
604.4
60.44
467.8
46.78
456.3
45.63
369.2
36.92
m
457309.5
53371.8
23643.63
18967.05
16722.99
3278.61
3105
3093.57
2003.49
1205.19
1087.29
543.96
421.02
410.67
332.28
246
24.6
148.7
14.87
36.4
3.64
33.4
3.34
16.2
1.62
2.2
0.22
651034.1 65103.41
9513.4 1427.01
1446.8
217.02
9483.6 1422.54
7195.7 1079.355
4818.5 722.775
229.5
34.425
221.4
133.83
32.76
30.06
14.58
1.98
585930.7
8086.39
1229.78
8061.06
6116.345
4095.725
195.075
32687.5 4903.125
683721.6 68372.16
27784.38
615349.4
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
F
m3
4756
L
K
3
m
m3
26158 4756.019
I
m3
85608.34
II
III
3
m
m3
76096.31 40426.16
1067.436
472.8726 709.3089
327.861
491.7915
309.357
464.0355
76.1103
108.729
Ostalo
tehničko
m3
Prostorno
m3
219508.6
52304.36
2364.363 20097.09
18967.05
1672.299 15050.69
2458.958
3105
2320.178
2003.49
902.4507
543.96
133.83
4756
26158 4756.019
86321.67
81.9145
4756
26158 4756.019
81.9145
86403.59
78701.17 41135.47
161.7278 646.9112
122.978
161.2212 644.8848
305.8173 611.6345
327.658 409.5725
19.5075
4036.662
4609.242
700.9746
4594.804
3180.499
1924.991
111.1928
337395.6
2668.509
405.8274
2660.15
2018.394
1351.589
64.37475
956.4243 2455.489
79657.59 43590.96
15121.7
19158.37
9168.844
346564.5
104
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
UKUPNO GJ
(%)
0.78
4.28
0.78
14.14
13.04
7.13
3.14
56.72
9.1.2 Vrednost drveta
Sortimenti
F
L
K
I
II
III
Prostorno
II
Prostorno
II
III
Ostalo tehničko
Prostorno
Prostorno
Ostalo tehničko
Prostorno
I
II
Prostorno
Prostorno
I
II
Prostorno
Prostorno
I
II
Prostorno
Prostorno
Prostorno
UKUPNO LIŠĆARI
II
III
Ostalo tehničko
Prostorno
III
Ostalo tehničko
Prostorno
II
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Vrsta drveća
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Cer
Cer
Kitnjak
Kitnjak
Kitnjak
Kitnjak
Grab
Sladun
Sladun
Gorski javor
Gorski javor
Gorski javor
OTL
Mleč
Mleč
Mleč
Grabić
Jasika
Jasika
Jasika
Crni jasen
OML
Smrča
Smrča
Smrča
Smrča
Jela
Jela
Jela
Beli bor
Količina
m3
4,756.02
26,158.11
4,756.02
85,608.34
76,096.31
40,426.16
219,508.60
1,067.44
52,304.36
472.87
709.31
2,364.36
20,097.09
18,967.05
1,672.30
15,050.69
327.86
491.79
2,458.96
3,105.00
309.36
464.04
2,320.18
2,003.49
76.11
108.73
902.45
543.96
133.83
583,260.78
161.73
646.91
4,609.24
2,668.51
122.98
700.97
405.83
161.22
Jedinična
cena
din/m3
12,503.00
8,501.00
6,191.00
5,045.00
4,124.00
3,416.00
3,598.00
3,015.00
3,598.00
7,959.00
4,974.00
3,517.00
3,598.00
3,598.00
3,517.00
3,598.00
9,244.00
7,235.00
3,598.00
3,598.00
9,244.00
7,235.00
3,598.00
3,598.00
2,955.00
2,427.00
3,598.00
3,598.00
3,598.00
6,239.00
5,162.00
3,820.00
2,160.00
5,162.00
3,820.00
2,160.00
6,239.00
Svega
m3
59,464,506.96
222,370,093.11
29,444,513.63
431,894,075.30
313,821,182.44
138,095,762.56
789,791,942.80
3,218,319.54
188,191,101.67
3,763,593.02
3,528,102.47
8,315,464.67
72,309,329.82
68,243,445.90
5,881,475.58
54,152,382.62
3,030,747.08
3,558,111.50
8,847,330.88
11,171,790.00
2,859,696.11
3,357,296.84
8,348,000.44
7,208,557.02
224,905.94
263,885.28
3,247,017.62
1,957,168.08
481,520.34
2,447,041,319.24
1,009,019.74
3,339,355.61
17,607,304.44
5,763,979.44
634,812.44
2,677,722.97
876,587.18
1,005,859.07
105
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Sortimenti
III
Ostalo tehničko
Prostorno
II
III
Ostalo tehničko
Prostorno
I
II
III
Ostalo tehničko
Prostorno
III
Ostalo tehničko
Prostorno
UKUPNO
ČETINARI
UKUPNO GJ
Vrsta drveća
Beli bor
Beli bor
Beli bor
Crni bor
Crni bor
Crni bor
Crni bor
Duglazija
Duglazija
Duglazija
Duglazija
Duglazija
Borovac
Borovac
Borovac
Količina
m3
644.88
4,594.80
2,660.15
305.82
611.63
3,180.50
2,018.39
81.91
327.66
409.57
1,924.99
1,351.59
19.51
111.19
64.37
27,784.37
611,045.16
Jedinična
cena
din/m3
5,162.00
3,820.00
2,160.00
4,830.00
3,371.00
2,696.00
2,160.00
5,618.00
4,830.00
3,371.00
3,820.00
2,160.00
3,371.00
3,820.00
2,160.00
Svega
m3
3,328,895.34
17,552,151.28
5,745,924.00
1,477,097.56
2,061,819.90
8,574,625.30
4,359,731.04
460,195.66
1,582,588.14
1,380,668.90
7,353,465.62
2,919,432.24
65,759.78
424,756.50
139,049.46
90,340,801.61
2,537,382,120.85
9.1.3 Troškovi proizvodnje drvnih sortimenata:
Prostorno
Tehnicko
UKUPNO
346,564.50
264,480.65
611,045.16
din/m3
798.00
418.00
Seča oblovine
ukupno
din/m3
276,558,474.87 978.00
110,552,912.79 683.00
387,111,387.66
Izvlačenje
ukupno
din/m3
338,940,085.74 975.00
180,640,285.73
519,580,371.48
Iznošenje
UKUPNO
ukupno
337,900,392.23
953,398,952.84
291,193,198.53
337,900,392.23
1,244,592,151.37
Ukupna proizvodna vrednost 2.537.382.120,85
Ukupni troškovi proizvodnje 1.244.592.151,37
Ukupna vrednost šuma
1.292.789.969,48
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
106
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9.1.4. Vrednost mladih sastojina (bez zapremine)
Površina
Poreklo sastojine
Starost
ha
Troškovi podizanja
din/ha
ukupno
Faktor
Ukupna
vrednost
1. 0 x pn
0-10
6.97 131,425.00 916,032.25
1.28
1,172,521.28
Vlade veštački podignute sastojine
11-20
1.33 131,425.00 174,795.25
1.638
286,314.62
Mlade izdanačke sastojine
11-20
14.33 11,847.00
169,767.51
1.638
278,079.18
Mlade visoke sastojine
11-20
2.32 45,566.00
105,713.12
1.638
173,158.09
UKUPNO
24.95
1,366,308.13
1,910,073.17
9.1.5 Ukupna vrednost šuma
Ukupna vrednost šuma:
1.292.789.969,48
Ukupna vrednost mladih sastojina:
1.910.073.17
Ukupno:
1.294.700.042,65
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
107
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9.2 Vrste i obim planiranih radova
9.2.1.Vrste i obim planiranih radova na korišćenju šuma u ovom ureñajnom periodu
Sortimenti
∑Bruto
Vrsta drveća
Bukva
Cer
Kitnjak
Grab
Sladun
Gorski javor
OTL
Grabić
Jasika
Crni jasen
OML
Ukupno lišćari
Smrča
Jela
Beli bor
Crni bor
Duglazija
Borovac
Ukupno četinari
UKUPNO GJ
3
m
79809.2
6279.5
2637.2
2252.6
1818.7
58.3
94.3
364.8
14.7
12.6
7.3
93349.2
1039.6
153.7
1037.2
786.8
518.9
21
3557.2
96906.4
∑ Otpad
3
m
7980.92
627.95
263.72
225.26
181.87
5.83
9.43
36.48
1.47
1.26
0.73
9334.92
155.94
23.055
155.58
118.02
77.835
3.15
533.58
9868.5
∑ Neto
F
L
K
3
3
m
m
m
m3
71828.28 747.01 4108.58 747.01
5651.55
2373.48
2027.34
1636.83
52.47
84.87
328.32
13.23
11.34
6.57
84014.28 747.01 4108.58 747.01
883.66
130.645
881.62
668.78
441.065
17.85
3023.62
87037.9 747.01 4108.58 747.01
3
I
m3
13446.25
II
III
3
m
m3
11952.22 6349.62
113.03
47.47
71.20
Sitno
tehničko
m3
237.35
163.68
5.25
0.93
13447.18
8.82
8.82
13456.00
7.87
1.32
12119.29 6428.69
17.67
70.69
13.06
17.63
70.53
33.44
66.88
35.29
44.11
1.79
104.03 267.06
12223.32 6695.75
401.03
503.69
74.47
502.52
347.77
207.30
10.17
1645.92
2046.95
Prostorno
m3
34477.60
5538.52
2017.46
2027.34
1473.15
39.35
84.87
328.32
10.98
11.34
6.57
46015.50
291.61
43.11
290.93
220.70
145.55
5.89
997.79
47013.30
9.2.2. Vrste i obim planiranih uzgojnih radova-prosečno godišnje
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Kompletna priprema terena za pošumljavanje 4.19ha
Rahljenje zemljišta za setvu semena 5.54ha
Veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina 4.19ha
Popunjavanje prirodno obnovljenih površina sadnjom 0.18ha
Popunjavanja veštački podignutih kultura sadnjom 0.35ha
Čišćenje u mladim prirodnim sastojinama 11.59ha
Čišćenje u mladim kulturama 0.5ha
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
108
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9.2.3 Plan zaštite šuma- ukupno i prosečno godišnje
Preventivna zaštita izvršiće se na celoj površini gazdinske jedinice
9.2.4. Plan izgradnje i rekonstrukcije puteva- ukupno i prosečno godišnje
U ovom ureñajnom periodu predviñena je izgradnja 600 metara novog kamionskog puta i rekonstrukcija 5.4 km mekog puta i njegovo prevoñenje u tvrdi kamionski put.
9.2.5 Plan ureñivanja šuma-prosečno godišnje
Visoke šume
165.16ha
Izdanačke šume 78.87ha
Veštački podignute sastojine 12.87ha
Šikare i šibljaci 31.76ha
Neobrasle površine 20.93 ha
Ukupno 310.1 ha
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
109
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9.3 Formiranje ukupnog prihoda
9.3.1 Prihod od prodaje drveta za ovaj ureñajni period
Sortimenti
F
L
K
I
II
III
Prostorno
II
Prostorno
II
III
Ostalo
tehničko
Prostorno
Prostorno
Ostalo
tehničko
Prostorno
I
II
Prostorno
Prostorno
Prostorno
I
II
Prostorno
Prostorno
Prostorno
UKUPNO
LIŠĆARI
II
III
Ostalo
tehničko
Prostorno
III
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Vrsta drveća
Količina
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Bukva
Cer
Cer
Kitnjak
Kitnjak
747.01
4108.58
747.01
13446.25
11952.22
6349.62
34477.60
113.03
5538.52
47.47
71.20
Kitnjak
Kitnjak
Grab
237.35
2017.46
2027.34
3,517.00
3,598.00
3,598.00
834,752.92
7,258,813.88
7,294,369.32
Sladun
Sladun
Gorski javor
Gorski javor
Gorski javor
OTL
Grabić
Jasika
Jasika
Jasika
Crni jasen
OML
163.68
1473.15
5.25
7.87
39.35
84.87
328.32
0.93
1.32
10.98
11.34
6.57
3,517.00
3,598.00
9,244.00
7,235.00
3,598.00
3,598.00
3,598.00
2,955.00
2,427.00
3,598.00
3,598.00
3,598.00
575,662.56
5,300,393.70
48,531.00
56,939.45
141,581.30
305,362.26
1,181,295.36
2,748.15
3,203.64
39,506.04
40,801.32
23,638.86
Smrča
Smrča
84014.29
17.67
70.69
Smrča
Smrča
Jela
503.69
291.61
13.06
Cena
Ukupno
12,503.00
9,339,916.04
8,501.00 34,927,038.58
6,191.00
4,624,738.91
5,045.00 67,836,331.25
4,124.00 49,290,955.28
3,416.00 21,690,301.92
3,598.00 124,050,404.80
3,015.00
340,785.45
3,598.00 19,927,594.96
7,959.00
377,810.55
4,974.00
354,170.69
355,867,648.18
6,239.00
110,263.09
5,162.00
364,916.23
3,820.00
2,160.00
5,162.00
1,924,081.28
629,872.85
67,438.95
110
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Ostalo
tehničko
Prostorno
II
III
Ostalo
tehničko
Prostorno
II
III
Ostalo
tehničko
Prostorno
I
II
III
Ostalo
tehničko
Prostorno
III
Ostalo
tehničko
Prostorno
UKUPNO
ČETINARI
UKUPNO GJ
Jela
Jela
Beli bor
Beli bor
74.47
43.11
17.63
70.53
3,820.00
2,160.00
6,239.00
5,162.00
284,466.42
93,123.76
110,008.54
364,073.80
Beli bor
Beli bor
Crni bor
Crni bor
502.52
290.93
33.44
66.88
3,820.00
2,160.00
4,830.00
3,371.00
1,919,639.39
628,418.74
161,510.37
225,445.74
Crni bor
Crni bor
Duglazija
Duglazija
Duglazija
347.77
220.70
8.82
35.29
44.11
2,696.00
2,160.00
5,618.00
4,830.00
3,371.00
937,576.06
476,706.38
49,558.06
170,427.52
148,683.01
Duglazija
Duglazija
Borovac
207.30
2145.55
1.79
3,820.00
2,160.00
3,371.00
791,888.29
4,634,391.24
6,017.24
10.17
5.89
3,820.00
2,160.00
38,849.40
12,722.40
Borovac
Borovac
5023.62
89037.91
14,150,078.76
370,017,726.94
Ukupan prihod od prodaje sotimenata iznosi 370.017.726 dinara. Godišnji prihod je 37.001.772 dinara.
9.4. Troškovi proizvodnje
9.4.1. Troškovi proizvodnje drvnih sortimenata-ukupno i prosečno godišnje
Seca oblovine
din/m3
ukupno
Prostorno
Tehnicko
UKUPNO
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
Izvlacenje
din/m3
ukupno
Iznosenje
din/m3
ukupno
UKUPNO
47,013.30 798.00 37,516,609.41 978.00 45,979,002.51 975.00 45,837,962.63 129,333,574.55
40,024.63 418.00 16,730,294.50 683.00 27,336,820.92
44,067,115.43
87,037.92
54,246,903.91
73,315,823.43
45,837,962.63 173,400,689.97
111
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
Troškovi prozvodnje drvnih sortimenata iznose prosečno godišnje 12.933.357 dinara za prostorno drvo, a 4.406.711 dinara za tehničko drvo. Ukupna vrednost troškova za GJ “Radan Arbanaška” na godišnjem nivou
su 17.340.068 dinara.
9.4.2 Troškovi na gajenju šuma
Vrsta rada
Kod
Radna
površina (ha)
Jedinična cena
din/ha
Ukupna cena
Kompletna priprema terena za pošumljavanje
127
41.9
11,388.00
477,157.20
Rahljenje zemljišta za setvu semena
216
55.47
15,669.00
869,159.43
Veštačko pošumljavanje goleti i obešumljenih površina
313
41.9
174,431.40
7,308,675.66
Popunjavanje prirodno obnovljenih površina sadnjom
412
1.8
129,307.20
232,752.96
Popunjavanje veštački podignutih kultura sadnjom
414
3.5
129,307.20
452,575.20
Čišćenje u mladim prirodnim sastojinama
526
115.9
26,364.00
3,055,587.60
Čišćenje u mladim kulturama
527
5
21,290.50
106,452.50
UKUPNO
12,502,360.55
Troškovi radova na gajenju šuma su 12.502.360,55 dinara, prosečno godišnje 1.250.236,05 dinara.
9.4.3. Troškovi na zaštiti šuma-prosečno godišnje
Troškovi na zaštiti šuma se obračunavaju paušalno- 110.000 dinara godišnje
9.4.4. Troškovi izgradnje i održavanja šumskih saobraćajnica
Rekostrukcija 5.4km x 2.000.000= 10.800.000,00
Izgradnja 0.6km x 3.000.000 =____1.800.000,00
UKUPNO
12.600.000,00
Ukupni troškovi izgradnje i održavanja šumskih saobraćajnica iznose 12.600.000,00 dinara, prosečno godišnje 1.260.000,00 dinara
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
112
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9.4.5. Troškovi na ureñivanju šuma-prosečno godišnje
Visoke šume
Izdanačke šume
Veštački podignute sastojine
Šikare i šibljaci
Neobraslo zemljište
UKUPNO
P (ha)
165.6
78.9
12.8
31.8
20.9
x
x
x
x
x
1182
993
488
488
453
UKUPNO
195.739,2
78.347,7
6.246,4
15.518,4
9.467,7
305.319,4
9.4.6. Sredstva za reprodukciju šuma-prosečno godišnje
-15% od prodajne cene drveta
________37.001.772,6
5.550.265,9
Ukupna sredstva za reprodukciju šuma iznose 5.550.265,9 dinara godišnje.
9.4.7 Naknada za posečeno drvo-prosečno godišnje
-3% od prodajne cene drveta
_________37.001.772,6
1.110.053,2
Ukupna naknada za posečeno drvo iznosi 1.110.053,2 dinara godišnje.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
113
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
9.4.8 Ukupni troškovi proizvodnje-prosečno godišnje
Troškovi proizvodnje drvnih sortimenata
Troškovi gajenja šuma
1,250,236.05
Troškovi zaštite šuma
110,000.00
Troškovi izgradnje i održavanja puteva
Troškovi ureñivanja šuma
17,340,068.00
1,260,000.00
305,319.40
Sredstva za reprodukicju šuma
5,550,265.90
Naknada za posečeno drvo
1,110,053.20
Ukupno
26,925,942.55
9.5 Bilansiranje potrebni i raspoloživih sredstava- prosečno godišnje
Ukupan prihod
37,001,772.00
Ukupan rashod
26,925,942.00
Razlika
10,075,830.00
Finansijski efekat izmeñu izvršenih planiranih radova i prihoda kroz sortimentnu strukturu iznosi godišnje 10.072.830,00 dinara u korist prihoda. Iz prikazanog bilansa zaključuje se da postoji dovoljno sredstava za
izvršenje planiranih radova. Takoñe važno je istaći da finansijski efekat može biti i značajniji ako uzmemo u obzir da radove na gajenju šuma i izgradnj šumskih saobraćajnica sufinansira nadležno Ministarstvo
tako da rashodi po ovim stavkama bivaju značajno manji.
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
114
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
.
10. Način izrade osnove
Prikupljanje terenskih podataka izvršeno je leta 2011 godine. Radnje na prikupljanju podataka organizovao je i vodio šef odseka za izradu osnova i planova gazdovanja ŠG “Toplica” Kuršumlija, Srñan Todorović,
dipl.inž.šum.
Obeležavanje granica izvršila je ekipa šumarskih tehničra i šumara ŠG “Toplica” Kuršumlija.
Izdvajanje i kartiranje sastojina uradili su:
1. Srñan Todorović, dipl.inž.šum, odeljenja: 1, 4, 6, 7, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64,
65, 66, 67, 68, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84.
2. Miroslav Ilić, dipl.inž.šum, odeljenja: 2, 3, 5, 8, 10, 11, 40, 41, 42, 43, 45, 48, 52, 70.
3. Aleksandar N. Ilić, dipl.inž.šum, odeljenja: 9, 44, 46, 47, 49, 69.
Premer je uradila grupa šumarskih tehničara ŠG “Toplica” Kuršumlija u sledećem sastavu:
1. Cvetković Ivan, odeljenja: 5, 9, 11, 16, 17, 21, 22, 26, 36, 58, 59, 62, 63, 64, 74, 76, 80.
2. Grujić Tomica, odeljenja: 1, 12, 24, 25, 31, 34, 39, 40, 42, 50, 52, 56, 60, 67, 69, 79.
3. Đorñević Zoran, odeljenja: 8, 13, 15, 18, 19, 37, 43, 48, 51, 57, 72, 73, 61, 81.
4. Gvozdenović Nemanja, odeljenja: 2, 10, 14, 20, 29, 33, 53, 55, 70, 71, 75, 77, 78.
5. Petković Milan, odeljenja: 3, 23, 17, 32, 35, 41, 45, 54, 65, 66
6. Jevtić Periša, odeljenja: 4, 27, 38, 47, 49, 83.
7.Vladan Mladenović, odeljenja 6,7.
Izdvajanje sastojina vršeno je na klasičan način, a premer je izvršen metodom delimičnog i totalnog premera. Delimični premer je vršen postavljanjem krugova sa konstantnim poluprečnikom. Totalni premer je vršen u
odsecima u kojima je planiran završni sek.
Tekstualni deo su napisali i obradili:
1. Aleksandar N. Ilić, dipl.inž.šum.
2. Srñan Todorović, dipl.inž.šum.
Izradu karata je uradio Miroslav Ilić, dipl.inž.šum.
Uz Osnovu gazdovanja šumama za GJ "Radan-Arbanaška" prilažu se i odgovarajuće karte, i to:
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
115
JP “Srbijašume”
ŠG Toplica” Kuršumlija
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Karta za opštu orijentaciju
Osnovna karta
Karta visinske predstave
Karta namene površina
Karta gazdinskih klasa
Sastojinska karta
Privredna karta
Karta premera šuma
Karta šuma visoke zaštitne vrednosti
Karta retkih, ranjivih i ugroženih vrsta
R=
R=
R=
R=
R=
R=
R=
R=
R=
R=
1:
1:
1:
1:
1:
1:
1:
1:
1:
1:
50 000
10 000
10 000
25 000
25 000
25 000
10 000
10 000
25 000
25 000
Karte su potpisane sa odgovarajućim datumom izrade, pečatom i legendom.
11. Završne odredbe
Osnova gazdovanja šumama GJ “Radan-Arbanaška"
116
Download

osnova gazdovanja šumama za gj „radan