atlas
turističkih potencijala
zaštićenih područja srbije
Dragi čitaoče,
Zaštićena područja se s pravom smatraju draguljima prirodnog
nasleđa Srbije i predstavljaju dom raznovrsnim biljnim i životinjskim vrstama, od kojih su mnoge retke i ugrožene i samo se tu
mogu naći. Stavljanjem pod zaštitu ovih vrednih prostora osigurava se opstanak i očuvanje dragocenih vrsta i njihovih staništa.
Razvoj turizma u zaštićenim područjima koji je usklađen sa načelima zaštite prirode je značajan jer pruža mogućnost posetiocima da istraže prirodna bogatstva, ali istovremeno doprinosi i
boljem životu lokalnog stanovništva.
Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) u saradnji sa institucijama i stanovništvom Srbije podržava razvoj turizma i rekreacije u zaštićenim područjima. Od šetnje, posmatranja ptica
i rekreativnog ribolova, do adrenalinskih aktivnosti kao što su
planinski biciklizam, kanjoning, paraglajding ili rafting, zaštićena
područja pružaju brojne mogućnosti za kvalitetan i aktivan boravak u prirodi. Centri za posetioce, informativne table, šetne i tematske staze, osmatračnice su primeri turističke infrastrukture
koja se stalno unapređuje u zaštićenim područjima da posetiocima olakša pristup interesantnim delovima, približi vrste i ekosisteme, kao i da podstakne želju da poštuju i sačuvaju prirodno
okruženje u kojem se nalaze.
Nadam se da će Vas ovaj „Atlas turističkih potencijala zaštićenih
područja Srbije” inspirisati da krenete na put ka udaljenim delovima Srbije, i probuditi Vašu radoznalost da posetite neke od
najlepših krajeva ove zemlje. Ovom prilikom želim da se zahvalim
upravljačima zaštićenih područja na dragocenom doprinosu u
pripremi ove publikacije.
Želim Vam prijatno putovanje kroz Atlas, i naravno - kroz zaštićena područja Srbije!
Jürg Staudenmann
Zamenik stalnog predstavnika UNDP
Serbia
2
ATLAS
TURISTIčKIH POTENCIJALA
zaštićenih područja srbije
4
Specijalni rezervati prirode
26 Predeo izuzetnih odlika
46 Predeo izuzetnih odlika
Predeo izuzetnih odlika
28 Specijalni rezervat prirode
48 Predeo izuzetnih odlika
30 Predeo izuzetnih odlika
50 Specijalni Rezervat Prirode
Ludaško jezero i
Selevenjske pustare
Subotička peščara
Park prirode
Palić
8
Specijalni rezervat prirode
Gornje Podunavlje
10 Specijalni rezervat prirode
Pašnjaci Velike
droplje
Vršačke planine
Deliblatska peščara
Resavska pećina
16 Specijalni rezervat prirode
Koviljskopetrovaradinski rit
Tara
Pećina Risovača
36 Spomenik prirode
Jegrička
51 Nacionalni park
32 Spomenik prirode
12 Specijalni rezervat prirode
14 Park prirode
Klisura reke
Trešnjice
31 Spomenik prirode
33 Nacionalni park
Carska bara
Dolina Pčinje
Veliko ratno ostrvo
11 Specijalni rezervat prirode
Slano Kopovo
Vlasina
54 Park prirode
Šargan - Mokra
Gora
Đerdap
56 Predeo izuzetnih odlika
Ovčarsko-kablarska
klisura
Kanjon Vratne sa dva
prerasta
58 Park prirode
Golija
37 Spomenik prirode
Lazarev kanjon
60 Spomenik prirode
Potpećka pećina
38 Park prirode
Stara planina
61 Spomenik prirode
Stopića pećina
18 specijalni rezervat prirode
40 Nacionalni park
19 Nacionalni park
43 Park prirode
22 Specijalni Rezervat Prirode
44 Specijalni rezervat prirode
24 Specijalni rezervat prirode
45 Spomenik prirode
bagremara
Fruška gora
Zasavica
Obedska bara
Naslov:
Atlas turističkih potencijala zaštićenih
područja Srbije
Izdavač:
Program Ujedinjenih nacija za razvoj
(UNDP), Beograd, Srbija
Kopaonik
62 Specijalni Rezervat Prirode
UVAC
Sićevačka klisura
Jelašnička klisura
Đavolja Varoš
Urednik, prevod i dizajn:
alliance international media (aim),
Beograd, Srbija
Štampa:
Sapient Graphics, Beograd, Srbija
Tiraž: 4000
64 Regionalni park prirode
Klisura reke
Mileševke
66 Spomenik prirode
Slapovi Sopotnice
ISBN: 978-86-7728-196-0
Informacije i mišljenja u ovoj publikaciji
delo su autora i ne predstavljaju nužno
stanovište Programa Ujedinjenih nacija
za razvoj (UNDP) niti Globalnog fonda za
životnu sredinu (GEF).
Specijalni rezervati prirode
Ludaško jezero
i Selevenjske
pustare
Fotodokumentacija: JP „Palić – Ludaš“
Predeo izuzetnih odlika
Subotička peščara
Park prirode
Palić
Specijalni rezervat prirode
Ludaško jezero
Specijalni rezervat prirode „Ludaško jezero“
se nalazi istočno od Subotice. Obuhvata jezero i obalu uz naselja Šupljak, Hajdukovo i Nosa.
Da li ste znali?
KONTAKT
JP „Palić – Ludaš“
Kanjiški put 17a, Palić
Tel: +381 (0)24 753 121
E-mail: [email protected]
www.palic-ludas.rs
Ludaško jezero je drugo najveće jezero severne Bačke i jedan je od najstarijih rezervata
i Ramsarskih područja u Srbiji. Ima ekosisteme vlažnih staništa peščarskog i stepskog
tipa visokog diverziteta. Jedini je predstavnik
plitkih, semistatičnih jezera stepske oblasti u
Srbiji, mesto je okupljanja i boravka migrator-
nih vrsta ptica. Ime jezera potiče od mađarske
reči „lúd“ što znači guska i svakako je u vezi sa
bogatim ptičijim svetom koji čine više od 230
vrsta, divljih gusaka, pataka, čaplji i drugih vrsta ptica vezanih za močvare i bare. Karakteristične vrste ptica su: brkata senica, ševarski
trstenjak, sivi barski petlić, eja močvarica, a
od biljaka: morski trozubac, dlakavi kozinac.
Veliki kaćunak, vrsta močavarne orhideje, je
međunarodno zaštićena vrsta. Okolina Ludaša je bogata kulturno istorijskim spomenicima
(staro naselje Ludaš, primeri tradicionalne
arhitekture i salaši). Okolina je naseljena još
od kamenog doba, o čemu svedoče nekoliko
arheoloških lokaliteta u blizini Nose.
Kako stići?
Ludaško jezero (centar Ludaš u Hajdukovu)
je udaljeno od Subotice 14 km. Prilaz kroz naselje Hajdukovo asfaltnim putem je pogodan
za sva vozila (automobile, autobuse, bicikle).
Moguće je doći i vozom do Subotice, zatim
prigradskim autobusom do naselja.
Lokalna biciklistička staza Segedin - Subotica (via
Đala) prolazi pored južnog dela Ludaškog jezera.
4
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Specijalni rezervat prirode
Selevenjske pustare
prilaz magistralnim asfaltnim putem, zatim letnjim putem (samo za putnička vozila i bicikle).
Specijalni rezervat prirode „Selevenjske pustare“ se nalazi uz granicu sa Mađarskom,
istočno od Subotice i severozapadno od Kanjiže, između naselja Bački Vinogradi i Horgoš.
Predeo izuzetnih odlika
Subotička peščara
Da li ste znali?
Rezervat ima visoku raznolikost staništa
ravničarskog tipa predela sa zajednicama
stepskog, slatinskog, peščarskog i močvarnog karaktera specifičnim za ovo područje
i značajnim brojem vrsta izvorne panonske
flore i faune. Blizina podzemne vode, koja na
talasastom terenu stvara močvare i slatine
u neposrednoj blizini ekstremno suvih peščarskih staništa, dodatno povećava raznovrsnost. Ističe se florističkim vrednostima,
sa atraktivnim vrstama iz porodice močvarnih orhideja i perunika. Od životinjskih vrsta
značajne su: barska žaba, peščarski gušter,
slepi miševi i ptice gnezdarice (modrovrana)
na slatinama i u Selevenjskoj šumi. U rezervatu je srednjevekovni lokalitet Templompart
i stara šumarska kuća.
Predeo izuzetnih odlika „Subotička peščara“
se nalazi na krajnjem severu Bačke, uz granicu sa Mađarskom, na području Subotičko
- horgoške peščare.
Da li ste znali?
Subotičku peščaru karakterišu jedinstvene ekološke prilike na peskovitoj podlozi zatalasanog
dinskog reljefa i posebnog režima podzemnih
voda uz specifičan mozaik ekosistema i staništa
visoke raznovrsnosti. Najznačajnija su vlažna
staništa formirana na podlozi nizijskog treseta
u dolini rečice Kireš. Očuvani fragmenti prirodne
vegetacije, dragocena su svedočanstva o biljnom
pokrivaču Panonske nizije u prošlosti. Od biljaka
najznačajnije su: šafranjika, peščarski karanfil i
sibirska perunika. Najznačajniji predstavnik sisara je slepo kuče, a od 170 vrsta ptica se izdvajaju
veliki crni detlić, pupavac, lastavičar, bregunica,
drozd pevač, sivi svračak i ptice grabljivice.
Kako stići?
Kako stići?
Selevenjske pustare su udaljene 23 km od Subotice i 22 km severozapadno od Kanjiže. Imaju
Subotička peščara je udaljena 8 km od Subotice
(lokalitet Hrastovača), odnosno 13 km (lokalitet
Specijalni rezervati prirode
„Ludaško jezero“ i „Selevenjske
pustare“, Predeo izuzetnih
odlika „Subotička peščara“
i Park prirode „Palić“ nalaze
se na severu Vojvodine, u
Severnobačkom okrugu.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
5
Kako stići?
Palić je udaljen 8 km od Subotice, a prilaz je asfaltni put pogodan za sva vozila. Redovna gradska
linija vozi do naselja Palića i do zaštićenog područja (lokaliteti Veliki park, Muški štrand, Vikend
naselje). Lokalna biciklistička staza Segedin-Subotica (via Đala) prolazi i pored Palića.
Smeštaj i hrana
Tresetište). Postoji prilaz iz Subotice asfaltnim
putem za sva vozila (lokalitet Hrastovača), delom asfaltnim putem i delom letnjim putem za
putnička vozila i bicikle (lokalitet Tresetište).
Park prirode Palić
Park prirode „Palić“ se nalazi istočno od Subotice. Stavljen je pod zaštitu radi očuvanja
ekosistema jezera, a u sklopu zaštite ekoloških koridora u okruženju, staništa retkih vrsta.
U objektu Vizitorskog centra Ludaš postoji
nekoliko soba za gostujuće istraživače i predavače i koriste se i u okviru aktivnosti centra
(ekokamp, seminari, radionice).
„Rokin salaš“ na Ludaškom jezeru je ambijentalno uređen, ima zanimljivu etnološku zbirku
koja prikazuje život na vojvođanskom salašu.
„Sunjog čarda“ u rezervatu Ludaš, Hajdukovo, nudi riblje specijalitete. Nalazi se u netaknutoj prirodi, autentičan ambijent trščane
kućice sa jedinstvenim spomenikom komarcu
(www.palic.rs).
U okolini Ludaša su Vinski dvor, Gujaš čarda
i Kuća za odmor. Na Paliću se nalaze Cvetni
salaš i Palićka kruna.
Hoteli u Subotici i na Paliću, za više informacija:
Turistička organizacija grada Subotice (www.
visitsubotica.rs) i Turistička organizacija opštine Kanjiža (www.kanjizatourism.org.rs)
Kako provesti vreme?
Da li ste znali?
U okolini jezera Palić se nalaze zoološki vrt
i brojne kulturnoistorijske vrednosti: stari banjski park u pejzažnom stilu i brojne
zgrade iz doba secesije. Park prirode Palić
ima pejzažne vrednosti sa bogatim zelenilom i cvetnim parterima, sportsko rekreativne sadržaje, a ima i prirodnih vrednosti. Pojedini lokaliteti su bogati značajnom
ptičijom faunom, a karakteristična vrsta je
crnoglavi galeb.
6
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Staze Čurgo i Kireš na Ludaškom jezeru, Selevenjska šuma - Lofej, staza u Hrastovači u Subotičkoj peščari, Palić na lokalitetu Ptičja ostrva i turističke ture sa vodičem kroz Veliki
park. Stručne i edukativne ture se organizuju u
rezervatima Ludaško jezero i Selevenjske pustare na zahtev. Teme su vezane za sadržaje duž
posetilačko - edukativnih staza.
Biciklizam: Biciklističke staze u okviru EuroVelo 6 sistema kao i biciklističke staze na Paliću sa
mogućnošću iznajmljivanja bicikla.
Posmatranje ptica: Ludaško jezero - lokaliteti ostrvo Roža Šandor, obala kod Budžaka i
Visoka obala, Selevenjske pustare - lokaliteti
na Stočnom pašnjaku, Subotička peščara - lokalitet kod Jasenovačke šume, Palić - lokalitet
Ptičija ostrva. Posmatranje i fotografisanje na
ovim lokalitetima moguće je samo uz čuvara/
vodiča. Usluga se naplaćuje.
Izleti: Subotička peščara na jezeru Tresetište.
Kampovanje: Kamp De Tour na Paliću (tel:
+381 (0)24 753 440).
Rekreativni ribolov: na jezerima Ludaš i Palić. Godišnje dozvole izdaje JP „Palić-Ludaš“, a
dnevne se mogu kupiti od ribočuvara na terenu.
Lov: U okviru Subotička peščare je lovište i
objekat Hrastovača (tel: +381 (0)25 432 830).
Rekreacija na vodi: na Paliću (surfing, jedrenje), uređene plaže - ženski štrand, muški
štrand, Ludaško jezero - vožnja čamcem.
Avanture: vožnja motornim zmajem.
Obilazak: Putevi vina - vinski put Subotica,
brojni kulturno-istorijski i verski objekti u
Subotici i Paliću
Vožnja kočijama.
Manifestacije: Ludaško jezero - takmičenje u
kuvanju riblje čorbe (kraj juna), dani belog luka u
Šupljaku (avgust), konjički susreti (početak oktobra), Palić - berbanski dani (septembar) i druge.
Centar za posetioce
Vizitorski centar Ludaš, Prespanska 12,
Hajdukovo, Tel: +381 (0)24 758 370
[email protected], www.ludas.rs
Nalazi se na severnom obodu rezervata Ludaš. Posetu treba najaviti i rezervisati termine
za vodiča ili stručno lice. Mogu se odvijati u
bilo koje vreme, a preporučen period za posete je april - oktobar. Osoblje Centra govori
mađarski, srpski i engleski.
Poseta zaštićenim područjima sa vodičem
se plaća. Promotivni materijali dostupni su
posetiocima u Vizitorskom centru Ludaš, u
Upravnoj zgradi JP „Palić – Ludaš“ i u sedištu
Turističke organizacije grada Subotice. Materijal je, uglavnom, dvojezičan - na srpskom i
mađarskom jeziku, a većim delom i trojezičan:
srpski/mađarski/engleski jezik.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
7
Specijalni rezervat prirode
Fotodokumentacija: JP „Vojvodinašume“
Gornje Podunavlje
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Apatinski put 11, Sombor
Tel: +381 (0)25 463 111
E-mail: [email protected]
www.gornjepodunavlje.info
8
Specijalni rezervat prirode „Gornje Podunavlje“ nalazi se u Vojvodini, u Zapadnobačkom
okrugu . Prostire se od granice sa Mađarskom
do Bogojeva uz levu obalu reke Dunav u dužini od 64 km. Deo je velikog ritskog kompleksa
koji se proteže i kroz susedne države Mađarsku i Hrvatsku.
Da li ste znali?
Gornje Podunavlje predstavlja jedno od poslednjih velikih poplavnih područja na tlu
evropskog kontinenta. Čine ga dva velika rita,
Monoštorski i Apatinski, čija je površina 19
605 ha šuma, livada, bara i močvara, uključujući i reku Dunav i njene meandre.
U rezervatu je prisutna 51 vrsta sisara, 248 vrsta ptica, 50 vrsta riba, 11 vrsta vodozemaca, 9
vrsta gmizavaca, ogroman broj beskičmenjaka od kojih se izdvaja fauna leptira sa preko 60
vrsta dnevnih leptira i više od 1000 biljnih vrsta. Među pticama se ističu retke vrste kao što
su orao belorepan i crna roda. Gornje Podu-
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
navlje naseljava najveća populacija evropskog
jelena, jedna od poslednjih u autentičnom ritskom ambijentu. Između ostalih sisara tu žive i
divlja svinja i srna. Takođe, očuvana su neka od
najboljih mrestilišta na Dunavu: Stari dunavac,
Petreš, Srebrenica i Staklara. Guste, gotovo
neprohodne ritske šume autohtonih topola i
vrba danas su gotovo reliktnog karaktera. Rezervat je prepoznatljiv po belom i žutom lokvanju, kukurjaku, zakržljaloj perunici, zmijskom
ljutiću, crnom glogu i drugim biljkama. Gornje
Podunavlje krasi i autentično kulturno nasleđe.
Kao rezultat prilagođavanja velikoj reci i njenim
ćudima, nastali su karakteristični izvorni običaji, nošnje, jezik, ribolovni alat, čamci i jela.
Kako stići?
Područje se nalazi oko 175 km od Beograda,
15 km od Sombora i 15 km od Apatina.
Moguće je doći vozom, autobusom, automobilom, biciklom ili brodom. Područje je na regionalnoj biciklističkoj dunavskoj ruti.
Smeštaj i hrana
Seoski turizam na rubu rezervata vode udruženja građana „Vikend“ iz Bezdana i „Podunav“ iz Bačkog Monoštora. Banjski turizam
je razvijen u Banji Junaković - Apatin, u blizini
rezervata, koja sadrži akva park i bazene. Lovačka kuća „Štrbac“ u Bačkom Monoštoru i
„Mesarske livade“ u Apatinu, opremljene su
za lovački turizam.
Poznati restorani su Riblja čarda „Pikec“ u Bezdanu, čarda „Zlatna kruna“ u Apatinu (klasičan
restoran), kao i lovačke kuće „Štrbac“ u Bačkom
Monoštoru i „Mesarske livade“ u Apatinu.
Kako provesti vreme?
Edukativne ture za decu: U pratnji vodiča i
uz pomoć edukativne opreme, deca se upo-
znaju sa temama vezanim za zaštitu prirode,
rezervat i njegov biljni i životinjski svet. Program obilaska šetne staze „Karapandža“ je
uz vožnju ekološkim katamaranom, obilazak
stazom „Štrbac“ (Bezdan, Bački Monoštor)
traje 1,5 sat, a program obilaska stazom
„Bestrement“ uključuje i vožnju brodom do
ušća Drave, odnosno do Lavača. Ture se organizuju na zahtev. Vodič govori engleski i
nemački jezik.
Pešačenje: Ispred ulaza rezervata, uz pratnju
vodiča, kreće se u obilazak poplavne doline
Dunava. Staza je dugačka 15 km. Teren je
ravan i pogodan za sve nivoe kondicije. Rute
nisu obeležene i zavise od afiniteta posetilaca.
Kreće se isključivo kroz nenaseljena područja,
kroz šume i livade. Info-table na ulazu pružaju
podatke o dozvoljenim trasama za kretanje
individualnih posetilaca.
Posmatranje ptica/divljači: Sa osmatračnice „Šarkanj“ u Štrpcu, isključivo u pratnji vodiča. Moguće je tokom cele godine.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu kupiti
kod upravljača rezervata i kod Udruženja rekreativnih ribolovaca.
Lov: Organizuju se lovačke ture.
Odmor i plivanje: Duž Dunava, postoje brojne „divlje“ plaže.
Veslanje: U drvenim čamcima, Dunavom.
Gornje Podunavlje predstavlja
jedno od poslednjih velikih
poplavnih područja na tlu
evropskog kontinenta.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
9
Specijalni rezervat prirode
Pašnjaci Velike droplje
Kako stići?
Fotodokumentacija: Lovačko udruženje „Perjanica“.
Zaštićeno područje je udaljeno oko 15 km od
Kikinde. Pristup je moguć autobusom, automobilom i biciklom. Ne postoje redovne autobuske
linije, ali je moguće organizovati prevoz od prostorija upravljača putničkim vozilom, zaprežnim
kolima ili fijakerom u zavisnosti od dogovora.
Smeštaj i hrana
Postoje dve etno kuće u selu Mokrin, udaljene oko 3 km od Centra za posetioce, a pružaju i usluge smeštaja i ishrane.
Kako provesti vreme?
Specijalni rezervat prirode „Pašnjaci velike
droplje” nalazi se u Severnobanatskom okrugu Vojvodine, u blizini Kikinde.
Da li ste znali?
KONTAKT
Lovačko udruženje „Perjanica“
Dositeja Obradovića 8, Mokrin
Tel: +381 (0)23 061 162
E-mail:
[email protected]
10
Područje predstavlja tipično panonsko
ravničarski predeo u kojem se mozaično
prepliću stepska, slatinska i močvarna staništa sa karakterističnom florom i faunom.
Osnovna vrednost je jedina preostala populacija velikih droplji u Srbiji - čitava populacija broji samo 35 ptica. Velika droplja je
krupna, jedinstvena ravničarska ptica. Prisutni su i drugi značajni predstavnici faune:
vilin konjic, žaba češnjarka, ritska sova, tekunica i ćurlikovac. Najvažniji predstavnici
flore su: bedrinac, lepljivi pucavac, proha,
devesilje, Švarcenbergova bokvica i pozni
zunbul. Tu se nalaze i više starih banatskih
salaša, kao i nekoliko spomenika iz perioda
Drugog svetskog rata.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Eko staza se prostire čitavim rezervatom (8 km). Duž trase postoje table sa
putokazima, opisom mesta i zaštićenih vrsta.
Stručne i edukativne ture: uz predhodno
upućen zahtev upravljaču.
Posmatranje ptica: Osmatračnica je u sklopu
Centra za posetioce.
Lov: Lovačko udruženje pruža kompletnu turističku uslugu.
Centar za posetioce
Cenatar za posetioce „Jaroš“ se nalazi na rubu
zaštićenog područja u blizini sela Mokrin. Pored tornja za osmatranje, poseduje dve prostorije i letnju otvorenu terasu. Radno vreme
nije precizirano, obilazak područja i boravak
se dogovara sa upravljačem (tel: +381 (0)60
6116 202). Potrebno kontaktirati upravljača
pre svakih aktivnosti u zaštićenom području.
Moguće je obezbediti vodiča sa poznavanjem
italijanskog jezika. Turistički materijal je dostupan u centru.
Specijalni rezervat prirode
Slano Kopovo
Fotodokumentacija: Milan KNEŽEV
Specijalni rezervat prirode ,,Slano Kopovo’’
nalazi se u Vojvodini, u srednjem Banatu, u
blizini naselja Novi Bečej i reke Tise.
Da li ste znali?
Predstavlja jedno od poslednjih očuvanih jezera na slatinama Vojvodine i jedno od najvažnijih
staništa ptica u Srbiji. Evidentirane su 203 vrste
ptica, što predstavlja 63% od ukupno poznatih
vrsta u Vojvodini. Ovde se gnezde vrste netipične za Panonsku niziju, a karakteristične za pontsko-kaspijske i morske obale. Takođe, Slano
Kopovo je jedinstvena selidbena stanica za migratorne vrste ptica. U periodima najintenzivnijeg prolaza, u jednom danu skuplja se i do 17000
ždralova i više hiljada pataka i gusaka. Slano
Kopovo je povoljno za ždralove, patke, guske,
šljukarice, kao i ptice sabljarke i morske žalare.
Rezervat naseljava i 20 vrsta sisara. Zečevi i srne
se mogu često videti, a tu žive i tekunica, mala
rovčica, voluharica i druge životinje. Od biljaka
preovlađuju jednogodišnje vrste, od kojih su caklenjača i panonska jurčica zaštićene.
Kako stići?
Slano Kopovo udaljeno je 5 km od Novog Bečeja,
60 km od Novog Sada, 40 km od Kikinde i oko
150 km od Beograda. Moguće je doći automobilom i autobusom sa dva pristupna puta: Baša-
idski i Miloševačko - Kikindski. Vozilo se ostavlja
van granica rezervata.
Smeštaj i hrana
U rezervatu ne postoje smeštajni kapaciteti, dok
u Novom Bečeju postoji više čardi na Tisi i Hotel
„Tiski cvet“.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoje dve pešačke staze (oko 7
km). Ture u pratnji vodiča se organizuju unapred i na zahtev.
Posmatranje ptica: Dve osmatračnice na levoj
obali jezera sa tablama o ornitofauni, jedna kula u
okviru Vizitorskom centru, jedna srednja osmatračnica na Poštinom Kopovu i niska osmatračnica u blizini Vizitorskog centra. Evropski vikend
posmatranja ptica održava se u oktobru.
KONTAKT
,,Lovačko udruženje Novi Bečej’’
Sonje Marinković 29, Novi Bečej
Tel: +381 (0)23 771 076
E-mail: [email protected]
Centar za posetioce
Vizitorski centar se nalazi u rezervatu, na 20
minuta od ulaza. Stiže se pešice ili vozilom, atarskim putem. Objekat služi za kratak odmor i kao
usputna tačka do osmatračnica. Postoje brošure i lifleti, na srpskom, mađarskom i engleskom
jeziku. Ulaz se plaća.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
11
Specijalni rezervat prirode
Carska bara
Fotodokumentacija: Ribarsko gazdinstvo „Ečka“ a.d.
znovrsnim sisarima, mnogi pripadaju retkim
i ugroženim vrstama (vodena, močvarna i
šumska rovčica, vidra, divlja mačka, kune belica i zlatica). Na stepskim delovima Carske
bare živi tekunica. Od divljači tu su zec, srna
i divlja svinja.
Kako stići?
KONTAKT
Ribarsko gazdinstvo „Ečka“ a.d.
Beloblatski put bb, Lukino Selo
Tel: +381 (0)23 884 645
E-mail: [email protected]
www.carskabara.rs
12
Specijalni rezervat prirode „Carska bara“ nalazi se u Vojvodini u Srednjebanatskom okrugu,
na teritoriji opštine Zrenjanin. Carska bara je
područje u međurečju Begeja i Tise, sa barama, jezerima, prirodnim vodotocima i kanalima, ritovima i slatinama.
Rezervat se nalazi na 55 km od Beograda,
60 km od Novog Sada, 14 km od Zrenjanina,
a 6 km od sportskog aerodroma „Ečka“. Pristup je moguć autobusom, automobilom, biciklom i brodom. Postoji redovna autobuska
linija Zrenjanin - Belo Blato. Prevoz organizuju turističke agencije, a informacije se mogu
dobiti u agencijama i Turističko informativnom centru Zrenjanin, kao i direktnim kontaktom upravljača - Ribarskog gazdinstva
„Ečka“. Postoje dva parkinga, kod hotela „Sibila“ i Prirodnjačke kuće koji se ne naplaćuju.
Rezervat se nalazi na međunarodnoj biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Da li ste znali?
U rezervatu se nalazi 500 taksona viših biljaka
od kojih je 30 vrsta zaštićeno na nacionalnom
i međunarodnom nivou. Pečat biljnom pokrivaču daje močvarna vegetacija. U rezervatu
od 20 zabeleženih vrsta riba, 2 vrste su strogo zaštićene, gavčica i čikov. Od 239 vrsta ptica, 207 su strogo zaštićene vrste, a 15 vrsta
su globalno ugrožene. Odlika Carske bare je
prisustvo svih 10 vrsta evropskih čaplji. Najznačajnija grabljivica rezervata je orao belorepan. Rezervat je takođe pogodno stanište
za opstanak i razvoj mnogih zaštićenih vrsta
insekata, gmizavaca i vodozemaca. Među ra-
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Hotel „Sibila“ (2*) se nalazi 50 m od rezervata, sa restoranom. Piće, sladoled, kafa se
poslužuju i na izletištu rezervata. Pored hotela
postoje boksovi za lovačke pse.
Hotel dvorac „Kaštel“ (4*) u Ečkoj. U Belom
Blatu je seosko gazdinstvo, etno-eko kompleks „Lujza“, sa autohtonim domaćim životinjama i etno kuhinjom i eko-etno kompleks sa
edukativnim centrom i smeštajem.
Na 30 km od Carske bare se nalazi banja „Rusanda“ u Melencima sa lekovitim blatom.
U etno selu „Tiganjica“ je restoran „Trofej“, sa
smeštajnim kapacitetom. Na putu Zrenjanin Beograd je motel „Kod Despota“.
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne posete za đake i studente o ekologiji sa akcentom na barsko-močvarne ekosisteme. Potrebno je rezervisati.
Stručno lice govori engleski jezik.
Poseta Prirodnjačkoj kući sa postavkom
prepariranih eksponata autohtonih vrsta i suvenirnicom, kao i projekcijom filma i spota o
Carskoj bari.
Pešačenje: Postoje dve pešačke staze, 4 km
i 22 km, obeležene putokazima i informativnim tablama.
Biciklizam: Predviđena je staza za bicikl dužine 22 km.
Posmatranje ptica i divljači: Postoje posebni programi posmatranja ptica ili divljači
sa vidikovca i foto čeka - osmatračnica, koji
se naplaćuju.
Rekreativni ribolov: Ribarsko područje „Mali
Begej“. Jezero "Joca" namenjeno je ekskluzivnom rekreativnom ribolovu, moguće je iznajmljivanje čamca.
Vožnja brodićem: Obilazak rezervata turističkim brodom kapaciteta 50 putnika, sa
izlaskom na vidikovac, sa vodičem. Moguće
je iznajmiti motorni čamac sa vodičem, za
šest osoba. Postoji mogućnost kombinovanog obilaska - pešačenje stazom zdravlja i vožnjom brodićem.
Veslanje: Moguće je iznajmiti kajak i čamac
na vesla.
Avanture: Letenje motornim zmajem i lakim
avionom (tel: +381 (0)23 884 025).
Poseta kulturno-istorijskim i verskim spomenicima: Muzej naivne umetnosti u Kovačici, Kuća Mihajla Pupina u Idvoru, pravoslavna
crkva u Perlezu sa ikonostasom Uroša Predića, dvorac „Kaštel“ sa katoličkom crkvom,
kao i najstarija pravoslavna crkva u Banatu u
Ečkoj (1711. godina).
Centar za posetioce
Turističko-informativni punkt je na početku pešačke staze, a informacije se mogu dobiti i u Prirodnjačkoj kući na ulazu u rezervat. Zaposleni se
koriste engleskim jezikom. Turističke usluge u
rezervatu i poseta Prirodnjačkoj kući se naplaćuju. Promotivni materijal i mape su u Prirodnjačkoj kući, na recepciji hotela „Sibila" i na izletištu
rezervata, na srpskom i na engleskom jeziku.
Carska bara je područje u
međurečju Begeja i Tise, sa
barama, jezerima, prirodnim
vodotocima i kanalima,
ritovima i slatinama.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
13
Park prirode
Jegrička
Fotodokumentacija: JVP „Vode Vojvodine“.
tvoren u ribnjak. Jegrička predstavlja stanište
brojnih biljnih i životinjskih vrsta, među kojima
se nalaze zaštićene vrste i vrste sa spiska za
Crvenu knjigu Srbije. Zabeleženo je 76 vodenih i močvarnih biljaka. Od posebnog značaja
je prisustvo zaštićenih biljnih vrsta: belog lokvanja, barske paprati, vodenog oraška i mešinke. U reci Jegrička živi 20 vrsta riba, među
kojima su linjak, štuka, smuđ, som i šaran.
Vlažni delovi su povoljno stanište za razvoj
vodozemaca i gmizavaca. Tu žive i ugrožena vrsta barske kornjače i zmije: belouška
i ribarica. Među brojnim vrstama sisara je i
vidra, globalno ugrožena vrsta. Park prirode
„Jegrička“ je jedna od retkih preostalih oaza
barskih ptica. Do sada je registrovano 198
vrsta ptica, među kojima je veliki broj retkih
i ugroženih vrsta: vodeni bik, patka kašikara,
belobrka čigra, ćubasti gnjurac, brkata senica
i mnoge druge.
Kako stići?
KONTAKT
JVP „Vode Vojvodine“
Bulevar Mihajla Pupina 25, Novi Sad
Tel: +381 (0)21 4881 427
E-mail: [email protected]
www.vodevojvodine.com
Park prirode „Jegrička“ nalazi se u Vojvodini,
između Malog bačkog kanala kod Despotova
na zapadu i ušća Jegričke u Tisu kod Žablja na
istoku. Prostire se na području četiri opštine:
Bačka Palanka, Vrbas, Temerin i Žabalj. Dobio
je ime po rečici Jegrička, najdužoj rečici Bačke, sa dužinom od 64 km. U XIX veku izvršena
je regulacija Jegričke, a izgradnjom Hidrosistema DTD, postala je njegov deo. Delovi sa
izvornim odlikama, zavidna biološka raznovrsnost i prekrasni pejzaži su vrednosti zbog
kojih je prostor Jegričke zaštićen.
Da li ste znali?
Parkom prirode Jegrička dominira vodeni biotop, koga čine kanalisani deo, neizmenjeni
močvarno-barski ekosistem i deo koji je pre-
14
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Udaljenost Informativnog centra od Novog
Sada iznosi 30 km. Do područja se može stići
automobilom, autobusom ili biciklom. Postoje
redovne autobuske linije do svih opština na
kojima se prostire zaštićeno područje. Nalazi
se i na lokalnoj biciklističkoj ruti. Parking se
nalazi pored Informativnog centra.
Smeštaj i hrana
Čarda „Bor“ u Sirigu (opština Temerin) ima
šest dvokrevetnih soba i bungalov, restoran
s bogatim menijem, salu za sastanke, kao i
uređeni park sa fontanom, ljuljaške, bazen,
uređena mesta za pecanje, etno kutak, stazu
zdravlja i stazu za rekreaciju.
Kampovanje je moguće na uređenom prostoru u krugu Informativnog centra parka prirode
(oko 2000 m2 travnate površine, 20 šatora).
U Temerinu su restorani sa prenoćištem „Tri
šešira“ i „Pivarijum“.
Kako provesti vreme?
Pešačenje stazom zdravlja.
Biciklizam: Koriste se pešačke i druge staze.
Posmatranje ptica sa osmatračnice: Na 3,5
km od Informativnog centra, uz desnu obalu
Jegričke na teritoriji opštine Temerin, nalazi
se osmatračnica za ptice.
Ekološke radionice: Organizuju se, uz prethodno zakazivanje.
Izleti: Na čardi „Bor“ u Sirigu i u Informativnom centru parka prirode „Jegrička“. U opštini Žabalj na levoj obali Jegričke, nalazi se
prostor Udruženja sportskih ribolovaca „Mladost“ sa odmorištima za izletnike-posetioce,
kao i u Zmajevu i Ravnom Selu.
Rekreacija: Na travnatim površinama su moguće sportske aktivnosti.
Lov: Pored Čarde u Sirigu je bagremova šuma
sa ograđenim prostorom sa divljim svinjama.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu kupiti
kod upravljača JVP „Vode Vojvodine“.
Poseta manifestacijama: Na prostoru Informativnog centra parka prirode „Jegrička“
obeležavaju se značajni datumi vezani za zaštitu životne sredine (Dan planete Zemlje, Dan
zaštite životne sredine, Dan voda, Dani Dunava). Tokom Dana Jegričke (25-31. maj), organizuju se ekološke radionice za decu školskog
uzrasta, takmičenja u sportskom ribolovu,
konkurs likovnih i literarnih radova i kvizovi
znanja iz oblasti zaštite prirode.
Obilazak: Vetrenjača u Čurugu, sagrađena
u Mađarskoj 1843. godine i preneta u Čurug
1846. godine. Crkva Vaznesenja Gospodnjeg
u Čurugu.
Centar za posetioce
Centar za posetioce (Informativni centar),
nalazi se u neposrednoj blizini mosta na putu
Novi Sad - Bečej. Posete se zakazuju. Zaposleni se služe engleskim jezikom. Moguće je
organizovati jednodnevni boravak na prostoru Informativnog centra „Jegrička“, radi upoznavanja glavnih karakteristika zaštićenog
područja. Ulaznice se naplaćuju. Promotivni
materijal i geografsko-turističke karte dostupni su posetiocima zaštićenog područja, na
srpskom, mađarskom i engleskom jeziku.
Park prirode „Jegrička“ je
jedna od retkih preostalih oaza
barskih ptica.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
15
Specijalni rezervat prirode
Fotodokumentacija: JP „Vojvodinašume“
Koviljsko-petrovaradinski rit
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Preradovićeva 2, Petrovaradin
Tel: +381 (0)21 542 713
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
Specijalni rezervat prirode „Koviljsko-petrovaradinski rit“ nalazi se u Vojvodini u jugoistočnom delu Bačke, na levoj i desnoj
obali Dunava, pored Kovilja i Petrovaradina.
Predstavlja kompleks barsko-močvarnih i
šumskih ekosistema na 5895 ha, sa brojnim
životnim zajednicama, koji su povezani u integralnu celinu.
Da li ste znali?
Koviljsko-petrovaradinski rit je ostatak nekadašnjih velikih, gustih, bujnih i skoro neprohodnih ritova. Dugačak je 20 km. Osnovne
karakteristike koje čine da ovaj prostor ima
posebnu prirodnu vrednosti su: očuvanost
i raznovrsnosti izvornih oblika ritova (ostrva, ade, rukavci, meandri, mrtvaje), zatim
biljnih zajednica, raznovrsnost i bogatstvo
faune, naročito ptica močvarica i riba. U ritu
živi 206 vrsta ptica. Evidentirano je 26 vrsta
16
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
riba, a ovde se nalazi prirodno mrestilište za
štuku, šarana i kečigu. Prirodnu vegetaciju
predstavljaju hidrološki uslovljene šume vrba
(bademsta vrba i bela vrba) i topola (bela i
crna topola). Posebnu vrednost predstavlja
prisustvo retkih i ugroženih biljnih vrsta: beli
i žuti lokvanj, plava lincura, rebratica, vodeni
orašak, četvorolisna detelina, močvarni kaćunak. Ovde žive retke životinjske vrste, kao
što su divlja mačka i vidra.
Kako stići?
Udaljenost od Novog Sada je 20 km, od Beograda 60 km. Moguće je doći automobilom,
autobusom, biciklom ili čamcem preko Dunava. Postoji redovna prigradska autobuska
linija Novi Sad - Kovilj. Nalazi se na dunavskoj
biciklistickoj ruti.
Smeštaj i hrana
Hotel „Dunav" (2*) u Sremskim Karlovcima.
Moguć je smeštaj u okolini Novog Sada. U
rezervatu nema prodavnica ni restorana. Sve
informacije se mogu dobiti u turističkim organizacijama opštine Sremski Karlovci (www.
karlovci.org.rs), Novi Sad (www.turizamns.
rs) ili Vojvodine (www.vojvodinaonline.com).
Kako provesti vreme
Pešačenje: Postoje dve edukativne staze (2
km). Edukativna staza na lokalitetu Kurjačka greda, duž koje je postavljen mobilijar sa
info tablama, završava se osmatračnicom za
ptice. Lokalitet Šlajz je najbliži naselju Kovilj
i predstavlja stecište ljubitelja prirode, pecaroša i šetača. Na lokalitetu Tikvara, staza ide
uz nasip pored lokalnog puta, izgrađeni su
Ekološko-edukativni centar sa učionicom na
otvorenom, osmatračnica za ptice i edukativna staza (1 km) duž koje su klupe, stolovi
i info table. Staze su pogodne za sve nivoe
kondicione pripremljenosti, jer je u pitanju
ravan teren pa ne zahteva preterane sposobnosti orijentacije, i omogućava kretanje
dece i starijih osoba. Posete rezervatu i obilazak mogu da traju najviše 3h. Verzija rute
se prilagođava potrebama posetilaca. Organizuju se posete i nastava u prirodi za đake
i studente, na zahtev. Najava nekoliko dana
unapred. Poseta je uz pratnju čuvara.
Biciklizam: Sve pešačke staze moguće je
obići i biciklom.
Posmatranje ptica: Postoje tri osmatračnice
za ptice: jedna na lokalitetu Tikvara i dve na lokalitetu Kurjačka greda. Ulazak i fotografisanje
se naplaćuje.
Vožnja čamcem: Na lokalitetu Šlajz moguće
je iznajmiti drvene čamce. Ima ih 10, a koriste
se za potrebe ribolovaca.
Rekreativni ribolov: Uz dozvolu koju je moguće kupiti kod upravljača, samo u vreme
kada je ribolov dozvoljen.
Lov: Organizovanje individualnog i grupnog
lova na divlje svinje.
Obilazak kultrno-istorijskih spomenika:
Srpski pravoslavni manastir posvećen Svetim arhangelima Mihailu i Gavrilu, zaštićen
je kao spomenik kulture. Kapela Vodica je u
blizini manastira. Posvećena je svetoj Petki,
sazidana je pre oko 700 godina. Kroz kapelu
prolazi staro stablo na kojem je veliko rodino
gnezdo. U Koviljskom ataru nalazi se nekoliko
arheoloških lokaliteta, dve pravoslavne crkve,
a posebno blago Kovilja čini rodna kuća Laze
Kostića. U okolnim selima, u Petrovaradinu,
Sremskim Karlovcima, Kovilju i Gardinovcima
sačuvane su kuće tipične za šajkaška sela.
Koviljsko-petrovaradinski
rit je ostatak nekadašnjih
velikih, gustih, bujnih i skoro
neprohodnih ritova.
Centar za posetioce
Postoji mali Edukativni centar sa prekrivenom
učionicom na otvorenom, u blizini lokalnog puta
u naselju Kovilj. Ulaz se naplaćuje organizovanim grupama. Postoje brošure o rezervatu.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
17
Specijalni Rezervat Prirode
Bagremara
Smeštaj i hrana
Fotodokumentacija: JP „Vojvodinašume“
U okviru rezervata ne postoje objekti, ali postoje u njegovoj blizini na teritoriji Novog Sada
i Bačke Palanke. Restoran postoji u okviru teniskih terena „Sintelona” koji su u blizini šume.
Kako provesti vreme?
Specijalni rezervat prirode „Bagremara“ se
nalazi u Vojvodini, u zapadnoj Bačkoj, severno
od naselja Bačka Palanka. Bagremara je jedino
mesto u Srbiji gde raste zaštićena biljna vrsta
kukurjak. Rezervat je namenjen isključivo za
naučno-istraživački rad i za ekološki turizam.
Da li ste znali?
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Preradovićeva 2, Petrovaradin
Tel: +381 (0)21 542 713
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
Rezervat je pokriven šumom bagrema, starosti od 20 do 28 godina, sa vrlo malo crnog
oraha i hrasta lužnjaka. Kukurjak cveta tokom
februara i marta, kada njegov zlatnožuti cvet
dominira prizemnim nivoom šume. Kukurjak
je retka biljka i u susednim državama. U rezervatu živi 70 vrsta ptica od kojih 30 tu pravi
gnezda. Utvrđene su i 93 vrste insekata.
Kako stići?
Zaštićeno područje je udaljeno 48 km od
Novog Sada, 123 km od Beograda i 10 km
od državne granice sa Hrvatskom. Moguće
je doći iz pravca Bačke Palanke i Odžaka
automobilom, autobusom i biciklom. Postoji redovna prigradska linija Novi Sad Bačka Palanka.
18
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačka tura: Posetioci mogu da obiđu deo
rezervata pod režimom II stepena zaštite. Lokalnim putem se stiže do šume Bagremara.
Tura počinje od Eko nadstrešnice, a zatim se
nastavlja edukativnom stazom. Osim šetnje,
moguće je fotografisanje, uživanje u šumskom
ekosistemu, upoznavanje sa zaštićenim vrstama biljaka i životinja u pratnji vodiča. Najava
nekoliko dana unapred. Sve turističke aktivnosti se obustavljaju između januara i marta,
u periodu cvetanja i plodonošenja kukurjaka.
Posmatranje ptica: Iako ne postoje određene osmatračnice, moguće je organizovanje
posmatranja ptica.
Centar za posetioce
Eko nadstrešnica u šumi sa drvenim klupama
i školskom tablom predstavlja učionicu na
otvorenom. Pogodna je za prijem posetilaca,
prezentaciju rezervata i predavanja. Ulaznice
se naplaćuju organizovanim grupama.
Nacionalni park
Fotodokumentacija: Dragiša SAVIĆ
Fruška gora
Nacionalni park „Fruška gora“ nalazi se na
jugu Panonske nizije, u Vojvodini, Sremskom
okrugu. Prostire se između Dunava i Save,
dužinom od oko 80 km, a najveća širina je 15
km. Fruška gora je nizak planinski venac, sa
najvišim vrhom od 539 m.n.v. (Crveni čot).
Pašnjaci i plodno zemljište, vinogradi i voćnjaci ukrašavaju padine i niže delove, dok su površine na višim nadmorskim visinama (iznad
300 m.n.v.) pokrivene gustim, listopadnim
šumama. Fruška gora je najstariji nacionalni
park u Srbiji, zaštićen 1960. godine, a područje zaštite obuhvata 25.525 ha.
retkosti. Od sitnih sisara izdvajaju se tekunica,
slepo kuče i mala rovčica, dok su među krupnijim sisarima značajni šakal, divlja mačka,
jelen i srna. Zahvaljujući jedinstvenim i veoma brojnim fosilnim ostacima flore i faune,
Fruška gora se naziva i „ogledalom geološke
prošlosti“. Posebnu vrednost, biser Fruške
gore, predstavlja 16 pravoslavnih manastira,
poznatih po specifičnoj arhitekturi, bogatim
riznicama, bibliotekama i freskama. Fruška
gora je poznata i po brojnim arheološkim lokalitetima iz praistorijskog i istorijskog perioda.
KONTAKT
JP „Nacionalni park Fruška gora“
Zmajev Trg 1, Sremska Kamenica
Tel: +381 (0)21 463 666
E-mail: [email protected]
www.npfruskagora.co.rs
Kako stići?
Da li ste znali?
Fruška gora je poznata po šumama među
kojima se izdvajaju šume kitnjaka, bukve, lipe
i graba. Na prostoru nacionalnog parka raste
oko 1.500 vrsta biljaka, a među njima je veliki broj, oko 700, lekovitih. Životinjski svet je
veoma bogat i raznovrstan. Od ukupnog broja sisara, 38 vrsta su zaštićene kao prirodne
Nacionalni park je udaljen 20 km od Novog
Sada, 80 km od Beograda. Do Fruške gore
je moguće doći automobilom, autobusom i
biciklom iz pravca Novog Sada, Beograda i
Sremske Mitrovice. Udaljen je oko 60 km od
aerodroma u Beogradu. Postoje redovne autobuske linije do obodnih delova nacionalnog
parka koje uglavnom kreću sa glavne autobuAtlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
19
20
ske stanice u Novom Sadu. Nalazi se na međunarodnoj biciklističkoj ruti (EuroVelo 6).
na Iriškom vencu nalaze se brojni restorani i
planinarski dom „Vojvodina“.
Smeštaj i hrana
Kako provesti vreme?
Hotel „Norcev“ (3*) na 4 km od Iriškog venca
i centar „CePTOR“ na Andrevlju, sa restoranima, pogodni su i za kongresne aktivnosti.
Specijalna bolnica za rehabilitaciju „Termal”
u Vrdniku. Vrelo Banja Kulina ima lekovitu
vodu kojom se mogu lečiti kožne bolesti i reumatska oboljenja.
Odmaralište „Testera“ za boravak dece
uzrasta od 7 do 14 godina, u blizini Čerevića (nadmorska visina 250 m) opremljeno
je audio i video uređajima i opremom za
izvođenje nastave.
Kampovanje: Ekokamp „Fruška gora“ nedaleko od izletišta Stažilovo, sa 30 kamp parcela za sve vrste kampovanja. Opremljen je
mobilijarom, igralištem za decu, roštiljskim
mestima, recepcijom, sanitarnim objektom i
parkingom (www.campingfruskagora.com).
Privatan smeštaj: Perkov salaš (Neradin),
eko-etno klub Čerević, etno kuća Jazak i
mnogi drugi.
U neposrednoj blizini Informativnog centra
Pešačenje: Postoje brojne staze ukupne dužine od oko 90 km. Neke od njih su: Informativni
centar-Staro Hopovo-Novo Hopovo-Informativni centar (10 km); Informativni centar-Paragovo-Informativni centar (9 km); manastir
Beočin-Osovlje-Pavlasov čot-Brankovac-Kraljeva stolica-Popovica (20,2 km) i druge.
Planinarenje: Izdvajaju se staze „Fruškogorskog maratona“ kao što su: Staza radosti i
zadovoljstva (3,5 km), Zapadni maraton za
pripravnike (19,9 km), Istočni mali maraton
(33,1 km), Zapadni mali maraton (32,9 km),
Istočni srednji maraton (57,5 km), Zapadni
srednji maraton (58,3 km), Istočni veliki maraton (82,9 km), Zapadni veliki maraton (86,8
km), Ultramaraton (102,7 km).
Biciklizam: Ima preko 500 km označenih staza koje su uglavnom i pešačke i biciklističke.
Obilazak „Putevi vina“: U više od 60 podruma privatnih proizvođača, od kojih su najznačajniji u Sremskim Karlovcima, moguće je
probati čuvena fruškogorska vina. „Bermet” i
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
„Ausbruh” su slatka, veoma jaka i aromatična
vina. „Neoplanta”je autentično aromatizovano vino ovog kraja i ima ga u podrumu u Čereviću, a interesantnih vinskih podruma i vinarija
ima i u selima Neštin, Banoštor, Erdevik i Irig.
Izleti: Čortanovačka šuma, Stražilovo, Partizanski put, Iriški venac, Glavica, Popovica,
Zmajevac, Letenka, Andrevlje, Testera, Ciganski logor, Lipovača i druga. Izletišta su
opremljena mobilijarom, uređenim ložištima i
malim brojem dečjih igrališta.
Rekreativni ribolov: Uz obaveznu dozvolu
koju izdaje Nacionalni park Fruška gora.
Lov: Ograđeno i otvoreno lovište kojim upravlja
Nacionalni park Fruška gora. Ograđeni deo lovišta „Vorovo" nalazi se kod Erdevika, petnaestak
kilometara od auto-puta Beograd - Zagreb.
Avanture: Paintball i airsoft ture u saradnji sa
lokalnim organizacijama.
Organizovana poseta hranilištu za orlove,
najava posete je obavezna. Usluga se naplaćuje.
Obilazak kulturno-istorijskih objekata i
brojnih manastira kao što su: Krušedol, Petkovica, Rakovac, Divša, Hopovo, Jazak, Grgeteg, Beočin, Šišatovac, Ravanica i drugi.
Učestvovanje na Fruškogorskom maratonu
u maju, koji ima tridesetogodišnju tradiciju, ili na
nekoj drugoj manifestaciji - na primer na „Danima
Vina” u Sremskim Karlovcima, Irigu ili Banoštoru.
Centar za posetioce
Zgrada Informativnog centra nalazi se na
Iriškom vencu kod spomenika. Informativni
centar je polazište svih kulturnih, naučnih
i turističkih zbivanja u nacionalnom parku.
Vodička služba je osposobljena da posetiocima drži predavanja, u prirodi ili unutar zgrade, uz video projekcije filmova o prirodi Fruške gore i ekologiji. U Informativnom centru
se nalazi Prirodnjačka postavka sa eksponatima koji na najbolji način prikazuju prirodne
i kulturne vrednosti nacionalnog parka. U
suvenirnici se prodaju različiti proizvodi, a
turistički materijal je dostupan na srpskom
i engleskom jeziku. Punkt sa turističkim informacijama postoji i u turističkim organizacijama opština koje okružuju nacionalni
park. Organizuju se ture za đake i studente,
i po zahtevu se prilagođavaju interesovanju
grupe. Vodič govori engleski jezik. Ture je
potrebno rezervisati unapred.
Fruška gora je poznata po
šumama među kojima se
izdvajaju šume kitnjaka, bukve,
lipe i graba.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
21
Specijalni Rezervat Prirode
Fotodokumentacija: Pokret gorana Sremska Mitrovica
Zasavica
Specijalni rezervat prirode „Zasavica“ nalazi se na području južne Vojvodine i severne
Mačve, istočno od reke Drine, a južno od
reke Save, na teritorijama opština Sremska
Mitrovica i Bogatić.
KONTAKT
Da li ste znali?
Pokret gorana Sremska Mitrovica
Svetog Save 19,
Sremska Mitrovica
Tel: +381 (0)22 614 300
E-mail: [email protected]
www.zasavica.org.rs
Prostorom dominira rečni biotop, koga čini
rečica Zasavica i pritoka Batar, kao i kanali Jovača i Prekopac. Vodotok Zasavica ima
direktnu vezu sa rekom Savom preko kanala
Modran. Rezervat obiluje retkim biljnim i životinjskim vrstama, od kojih su neke na granici
svog opstanka. Tu se nalazi preko 600 biljnih
vrsta, 198 vrsta ptica, 27 vrsta vodozemaca i
gmizavaca i 23 vrste riba. Najvredniji nalazi su
riba mrguda čije je ovo jedno od dva nalazišta
i biljka Aldrovanda vesiculosa čije je Zasavica
jedino nalazište u Srbiji. Rezervat je i čuvar
genetičkih resursa Srbije jer uzgaja mangulicu - sremsku crnu lasu, balkanskog magarca i
podolsko goveče.
Kako stići?
Zasavica se nalazi 9 km od Sremske Mitrovice, 12 km od E-70 autoputa Beograd - Zagreb,
62 km južno od Novog Sada, 80 km zapadno
od Beograda. Moguće je doći autobusom,
automobilom, biciklom. Postoji redovni prigradski autobuski saobraćaj (samo dok traje
školska godina). Parking se nalazi ispred ulaza i naplaćuje se.
Smeštaj i hrana
Postoje smeštajni kapaciteti u sklopu Vizitorskog centra. U auto-kampu „Camping
22
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Zasavica” (3*) ima 40 mesta, a u privatnom
smeštaju su na raspolaganju dve kuće. U
„Bircuzu kod dabra“ moguće je koristiti roštilj, talandaru i kotlić za spremanje hrane.
U Vizitorskom centru su u ponudi paprikaš
od mangulice i podolca, riba na talandari i
riblja čorba, pečeno prase mangulice. Sve
dodatne informacije se mogu dobiti u Turističkoj organizaciji Sremske Mitrovice
(www.tosmomi.rs).
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne ture za đake i studente
o zaštiti životne sredine, ekologiji, održivosti,
biodiverzitetu, inventarizaciji flore i faune, o
ornitologiji. Vodič govori engleski jezik, a obavezna je rezervacija za grupne posete.
Pešačenje: Postoje dve pešačke staze (3,5
km i 7 km) sa tri dvojezične (srpsko-engleske)
table. Pešačka ruta stepskim pašnjakom Valjevac (3,5 km), ravna travnata površina, obeležena je i laka.
Biciklizam: Pešačke staze su istovremeno i
biciklističke staze.
Posmatranje ptica: Centar sa tornjem (18 m)
sa koga se pruža pogled ka pašnjaku od 300
ha i najširem i najlepšem delu toka Zasavice.
Postoji organizovano posmatranje i fotografisanje ptica, uz pratnju stručnog vodiča, i ornitološki kamp svake godine. Za organizovane
ture se naplaćuje.
Plovidba Zasavicom: Obilazak rezervata
čamcem i turističkim brodom „Umbra“ (45
minuta).
Rekreativni ribolov: Dozvole u ribolovačkom
savezu Srbije (godišnje) i u Vizitorskom centru (dnevne). Čamci se iznajmljuju.
Avanture: Džip safari pašnjakom Valjevac.
Razgledanje etno-soba, etnografsko-istorijske
postavke starih kućnih i poljoprivrednih predmeta i alata sa kraja XIX i početka XX veka.
Obilazak kulturno-istorijskih spomenika u
okolini rezervata: Spomenik Boju na Ravnju,
spomenici Jevrejima žrtvama fašizma, spomenik Stojanu Čupiću, Zmaju od Noćaja.
Manifestacije: Štukijada (dva puta godišnje), obeležavanje dana magarica (u proleće), Sremski svinjokolj (prva subota decembra), regata Rotary kluba (jednom godišnje),
Endurance horce race pašnjakom Valjevac
(jednom godišnje).
Centar za posetioce
Prostorom dominira rečni
biotop, koga čini rečica
Zasavica i pritoka Batar, kao i
kanali Jovača i Prekopac
Vizitorski centar se nalazi u selu Zasavica II i
predstavlja centralno turističko mesto rezervata. Prodaje se turistički materijal, dostupan
je na srpskom i engleskom jeziku. Pored drvenog objekta nalazi se dolap kao turistička
atrakcija. Ulaz se plaća.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
23
Specijalni rezervat prirode
Fotodokumentacija: JP „Vojvodinašume“
Obedska bara
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Parobrodska 2, Sremska Mitrovica
Tel: +381 (0)22 600 510
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
Specijalni rezervat prirode „Obedska bara“ nalazi se u Vojvodini u jugoistočnom Sremu, između naselja Grabovci, Obrež, Ašanja, Kupinovo i
Progar, i reke Save. Predstavlja najveće poplavno područje u Srbiji. Jedno je od najstarijih
zaštićenih prirodnih dobara u svetu - prva administrativna zaštita datira još iz 1874. godine.
Da li ste znali?
Obedska bara je odsečen meandar reke Save,
dužine 13,5 km i prosečne širine 750 m. Jedno
je od najbogatijih i najočuvanijih staništa živog
sveta u Panonskom basenu. Bogatstvo vrsta i
raznovrsnost ekosistema predstavljaju osnovne vrednosti rezervata. Ovde raste preko 500
biljnih vrsta, među kojima su mnoge endemske.
Među brojnim insektima izdvajaju se jelenak, nosorožac i lastin repak. Područje je bogato raznovrsnim gmizavcima i vodozemcima, kao i sisarima kojima pogoduje ova vrsta staništa: barski
24
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
šišmiš, veliki šišmiš, veliki puh, podzemna voluharica, patuljasti miš, jež, poljska rovčica i druge.
Najinteresantnije su ptice, predstavljene sa 222
vrste, među kojima je 145 gnezdarica. Atrakcija
ovog područja je mešovita kolonija čaplji i kormorana sa 800 gnezdećih parova sive, crvene,
male bele, žute i velike bele čaplje, malog kormorana i gaka. Krajem XIX i početkom XX veka bilo
je „zlatno doba” Obedske bare. Tada se u zoni
potkovice gnezdilo 60.000 parova ptica močvarica, od čega se u kolonijama čaplji gnezdilo
preko 15.000 parova, sa devet vrsta čaplji, što je
najveći broj ikad zabeležen u istoriji Srbije. Mesta
koja treba posetiti su Kula Obed, Livade Majke
Angeline, Ostrvo ptica, kolonija čaplji i vranaca,
rezervat na lokacija Kupinske grede, kod Debele
gore, Manastir Obed, Etno selo i drugi.
Kako stići?
Obedska bara udaljena je od Novog Sada 90 km,
a od Beograda 56 km. Moguće je doći autobusom, automobilom, biciklom ili rekom Savom brodom. Aerodrom „Nikola Tesla“ u Beogradu
udaljen je 31 km.
Smeštaj i hrana
U hotelu „Obedska bara“. „Riblji restoran“ sa
ribljim specijalitetima na Savi i etno-restoran
„Šanac“ kod Etno-sela u Kupinovu.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoji više turističkih staza, ukupne dužine oko 60 km. Jedna, na primer, polazi od kule Obed pa stazom Potkovice dolazi
do osmatračnice Spomenik. Ide se šumskom
stazom. Ruta je laka, obeležena i traje 2h. Sve
staze su pogodne za pešačenje. Organizuju
se pešačke ture po rezervatu za školsku decu
i studente, informacije se mogu dobiti kod
upravljača. Vodič govori engleski jezik i potrebna je rezervacija unapred.
Biciklizam: Sve pešačke staze pogodne su i za
vožnju biciklom.
Posmatranje ptica: Postoji šest osmatračnica,
dve kule, jedna platforma, dve lokacije na stazi
Potkovice, na Košarnjači, na Čenjinskim livadama, na livadama Kupinika, na livadama Majke
Angeline. Moguće je organizovati foto-safari.
Vožnja čamcem ili katamaranom: Moguće je
iznajmiti čamac na vesla, ima ih 20, ili katamaran.
Plivanje: U Obrežu, u „Klubu Arena“, je bazen
za decu i za odrasle, kapacitet 300 posetilaca.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu nabaviti
kod upravljača.
Lov: Lovi se krupna divljač.
Izleti: U parku za odmor i rekreaciju kod hotela „Obedska bara“ ima 23 stola, 45 klupa i 17
ložišta za roštilj sa 51 malom klupom i drvima
za loženje.
Obilazak kulturno-istorijskih objekata: Manastir Obed, grad Kupinik, Crkva Sv. Luke i Etno-selo Kupinovo.
Manifestacije: Likovne kolonije, sportska takmičenja u ribolovu, regata na reci Savi, i druge.
Centar za posetioce
Postoji ulazna stanica sa parkom za odmor i
rekreaciju kod hotela na Obedskoj bari. Ulaz se
plaća. Postoji i edukativna učionoca za 45 učenika, natkrivena letnja učionica za prezentacije
filma o Obedskoj bari, edukativne časove, kao i
radionice na temu zaštite prirode i životne sredine. Na ulaznoj stanici u rezervatu moguće je
kupiti turističke karte, brošure i drugi promotivni materijal. Turističke informacije na info-tablama su i na engleskom jeziku.
Bogatstvo vrsta i raznovrsnost
ekosistema predstavljaju
osnovne vrednosti rezervata.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
25
Predeo izuzetnih odlika
Fotodokumentacija: Milivoj vučanović
Vršačke planine
KONTAKT
JP „Varoš“
Dvorska 10a, Vršac
E-mail: [email protected]
Tel: +381 (0)13 821 614
Predeo izuzetnih odlika „Vršačke planine“ nalazi se u jugoistočnom delu Vojvodine, u Banatu. Vršačke planine predstavljaju planinski
masiv koji se prostire većim delom u Srbiji, a
manjim u Rumuniji, u dužini od 20 km. Gudurički vrh (641 m.n.v.) je najviši vrh u Vojvodini.
Pod zaštitom je 4.408 ha, od čega je 190 ha
pod strogim režimom zaštite.
Kako stići?
Da li ste znali?
U ovom pretežno šumskom predelu, u kome
dominiraju hrast i lipa, zabeleženo 1016 biljnih
taksona, od kojih su zaštićene 23 biljne vrste,
a dve su upisane u evropsku Crvenu listu. Kao
posledica velikog bogatstva biljnih zajednica,
na Vršačkim planinama su našle svoje stanište mnogobrojne vrste životinja, ptica, vodozemaca, gmizavaca, glodara i sisara, tako da
osim šarke, daždevnjaka, lisice, srne i zečeva,
ovde se može videti i vuk. Vršačke planine
imaju i kulturno-istorijski i obrazovni značaj.
Na njima se nalazi veći broj arheoloških nalazi-
26
šta, od kojih su neka zabeležena u svim arheološkim kartama Evrope - na primer Kremenjak. Tu su i ostaci srednjevekovnih utvrđenja
iz XIV veka (Vršačka kula), brojna mesta su
vezana za istorijske događaje u XVI veku (bitke seljaka ustanika sa Turcima), a tu je i zaštićeni spomenik iz XVI veka - manastir Mesić.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Udaljenost od Beograda je 84 km, od Temišvara - 78 km, a od Novog Sada – 174 km.
Udaljenost od aerodroma u Vršcu je oko 1 km.
Moguće je doći automobilom, autobusom, biciklom, a samo do Vršca i vozom.
Smeštaj i hrana
Vila „Breg“ (5*), Objekat Crvenog krsta za
oporavak dece slabijeg zdravlja i Planinarski
dom gde gosti mogu probati specijalitete tradicionalne banatske kuhinje. U okolini su hotel
Srbija (3*) i motel „Vetrenjača“. Više informa-
cija se može dobiti u Turističkoj organizaciji
opštine Vršac (www.to.vrsac.com, www.vrsacturizam.rs).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Duž oko 100 km šumskih puteva.
Stručne i edukativne ture za đake, a teme
su upoznavanje sa prirodnim i stvorenim
vrednostima na Vršačkim planinama.
Planinarenje: Vršačkom transverzalom, dužine oko 39 km sa osam kontrolnih tačaka.
Transverzalu održava Planinarsko-smučarsko društvo „Vršačka kula“. Trasa je u potpunosti označena (www.psdkula.com).
Biciklizam: Biciklističku rutu organizuje hotel
„Srbija“ (www.hotelsrbija.rs).
Posmatranje ptica: Vidikovac kod Crkve Svetog Križa gde je i dogled, vidikovac na Guričkom vrhu visine 15 m i lokalitet Kamenolom sa
drvenom kućicom za posmatranje životinja na
obližnjem hranilištu. Korišćenje dogleda na vidikovcu kod Crkve Svetog Križa se naplaćuje.
Izleti: Lokacija Plato (ima mobilijar i pozornicu), Crveni krst i Planinarski dom.
Rekreacija: kod Planinarskog doma su tereni
za košarku i dečja igrališta i prostor za kampovanje pod šatorima.
Lov: Lovište se prostire na masivu Vršačkih
planina, glavne vrste krupne divljači su srneća
divljač i divlja svinja, a od sitne divljači - fazan.
Za dozvole je nadležna Šumska uprava „Banat“ (www.banatsume.rs).
Avanture: Paintball, paraglajding (Klub ekstremnih sportova „Izazov“, Vršac), planinski
biciklizam, jahanje, sportsko penjanje po stenama, vožnja motornim zmajem, kajaking na
reci Karaš nadomak Vršca, postoji mogućnost
organizovanja panoramskog leta avionom.
Kampovanje: Na lokaciji Široko bilo. Tokom
Omladinskog volonterskog kampa „Vršačke
planine“, učesnici obeležavaju granice zona
zaštite, kartiraju objekte geonasleđa, izvore,
staništa prirodnih retkosti, lokalitete sa kućicama za ptice.
Obilazak vinskih puteva do lokalnih vinarija
koje uključuju i obavezni turistički obilazak vidikovca na Guduričkom vrhu. Podrumi vinarija su na obroncima planina.
Trke: Na stazi koja se koristi više od 200 godina, organizuju se trke kasačkih konja i biciklističke trke.
Centar za posetioce
Centar za posetioce se nalazi u blizini srednjovekovnog utvrđenja Vršačka kula i poveren je
na upravljanje Turističkoj organizaciji opštine
Vršac (Trg pobede, Vršac, tel: +381 (0)13 831
055). Radno vreme tokom sezone je od 10 do
20h. Zaposleni govore engleski i nemački jezik. Promotivni materijal i mape dostupni su i
u informativnim centrima (Dvorska 7, kao i u
zaštićenom prirodnom dobru - Topovski put
bb), u novinarnici „Vršačkih vesti“ i u Klubu
ekstremnih sportova „Izazov“, na srpskom i
engleskom jeziku. Poseban kuriozitet je suvenir sa petrografskim materijalom - kutijica sa
stenama Vršačkih planina.
Kao posledica velikog
bogatstva biljnih zajednica,
na Vršačkim planinama
su našle svoje stanište
mnogobrojne vrste životinja,
ptica, vodozemaca, gmizavaca,
glodara i sisara.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
27
Specijalni rezervat prirode
Fotodokumentacija: JP „Vojvodinašume“
Deliblatska peščara
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Maksima Gorkog 24, Pančevo
Tel: + 381 (0)13 342 899
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
28
Specijalni rezervat prirode „Deliblatska peščara“ nalazi se u severoistočnom delu Srbije,
u Vojvodini, Banatu. Obuhvata peščaru, lesne
masive i deo reke Dunav.
Da li ste znali?
Deliblatska peščara je najprostranija evropska
peščara izraženog dinskog reljefa. Rezervat je
stanište za 1000 biljnih i više hiljada životinjskih
vrsta, od kojih su brojne proglašene međunarodnim prirodnim retkostima. Deliblatska
peščara je jedino stanište banatskog božura
i stepskog skočimiša u Srbiji. Ovde se nalaze
najveće populacije stepskog božura, šerpeta
i kockavice. Peskovi peščare su staništa brojnih insekata, među kojima je i endemska vrsta
tentirija. Peščara je najveća stanica i zimovalište ptica selica ovog dela Evrope. U priobalju i
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
na adama se nalaze jedina stabilna gnezdilišta
lasta bregunica, ibisa i malog kormorana u Srbiji. Ovde žive najveće kolonije slepog kučeta i
tekunice u Panonskoj niziji. Peščara je poznata
i po brojnim jelenima i divljim svinjama, retkim
vukovima i velikim ušarama. U delu rezervata je
najveće mrestilište riba srednjeg toka Dunava.
Odlike klime su ekstremna temperaturna kolebanja, sa snažnom košavom.
Kako stići?
Deliblatska peščara je udaljena od Beograda
60 km, a od aerodroma Beograd 70 km. Može
se doći vozom Beograd - Vršac do Vladimirovca, autobusom i automobilom do Devojačkog
bunara, Čardaka, Dubovca, Šušare i Grabenca.
Postoje redovne autobuske linije, a organizovan prevoz radi se u dogovoru sa upravljačem.
Područje se nalazi na lokalnoj biciklističkoj ruti
Kovin - Bela Crkva. Moguće je doći brodom i
skelom do Rama ili Stare Palanke, a čamcem
između Dubovca i Stare Palanke.
Smeštaj i hrana
U blizini Deliblata, nalazi se Školsko rekreativni centar „Čardak“ pogodan za decu
školskog uzrasta. U njemu se na otvorenom
nalaze tereni za fudbal, košarku, tenis, dečje
igralište, kao i višenamenska sala. Kampovanje je moguće u okviru rezervata, takođe u
centru „Čardak“, a van rezervata u Devojačkom bunaru i Vračevom Gaju.
Seoski turizam je moguć u privatnom smeštaju u selima Skorenovac i Šušara.
Lovačke kuće u rezervatu su: Fazanerija, Dubovac, Šumarak, Marina, Flamunda i Dolina.
Restorani su u Školsko rekreativnom centru „Čardak“, meni je klasičan, a u lovačkim kućama je specijalizovan meni, kao i
u brojnim privatnim restoranima i kafeima
u okruženju.
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne ture za đake i studente o ekološkim temama organizuju se
na zahtev posetilaca. Moguće su na engleskom i italijanskom jeziku.
Pešačenje: Ide se planinarskim stazama
„Čardak“.
Posmatranje ptica: Moguće je sa pet metalnih osmatračnica visine 20 m i sa 50 drvenih
od 5 m. Isključivo organizovano, uz pratioca.
Lov: Organizuju se lov sa čeke i pogonom.
Smeštaj u lovačkim kućama.
Rekreativni ribolov je dozvoljen.
Avanture: Planinarenje i džip safari.
Događaji: Organizuju se takmičenja u maratonu, orijentiringu, proslave međunarodnih
dana vezanih za zaštitu prirode.
Centar za posetioce
Edukativni centar „Čardak“ je 4 km udaljen od
sela Deliblato, a 60 km od Beograda. U dvorištu Centra su dve nadstrešnice za 100 osoba
i botanička bašta sa muzejskom postavkom
u osnivanju. Centar je okružen stazama na
kojima su odmorišta i osmatračnice. Ovde
se mogu dobiti informacije i potražiti pomoć,
uzeti promotivni materijal, kupiti autentični suveniri. Ulaz se naplaćuje. Zaposleni govore nemački, engleski, rumunski i mađarski jezik, kao
i početni italijanski. Promotivni materijal je moguće kupiti i u Školsko-rekreativnom centru
„Čardak“ i opštinskim turističkim organizacijama. Informativni punktovi su u Edukativnom
centru „Čardak“, i u informativnim centrima
„Šušara“, „Devojački bunar“ i „Stara palanka“.
Deliblatska peščara je jedino
stanište banatskog božura i
stepskog skočimiša u Srbiji.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
29
Predeo izuzetnih odlika
Veliko ratno ostrvo
Smeštaj i hrana
Fotodokumentacija: JKP „Zelenilo Beograd“
Smeštajni kapaciteti i mnoge druge informacije o Beogradu se mogu potražiti u Turističkoj organizaciji Beograda (www.tob.rs).
Kako provesti vreme?
Predeo izuzetnih odlika „Veliko ratno ostrvo“
nalazi se na ušću Save u Dunav, u gradu Beogradu, na levoj obali Dunava, a prostire se na
oko 211 ha.
Da li ste znali?
KONTAKT
JKP „Zelenilo Beograd“
Surčinski put 2, Novi Beograd
Tel: +381 (0)11 228 4636
E-mail: [email protected]
Predeo izuzetnih odlika sastoji se od Velikog
i Malog ratnog ostrva. To su dve poslednje
oaze netaknute prirode, vodom razdvojene
od urbanog jezgra glavnog grada Srbije. Bujnu
vegetaciju grade vodene i močvarne zajednice, kao i zajednice poplavnih šuma bele, bademaste i krte vrbe, crne topole, zelenog jasena
i bagremca. Razvijena vegetacija i postojanje
vodenih površina omogućava da se na ovim
ostrvima naseljava značajan broj ptica, kao
što su: patka pupčanica, patka crnka, žuta pliska, mali gnjurac, žuta čaplja i mnoge druge. U
sklopu zaštićenog područja nalazi se prirodno
riblje plodište.
Kako stići?
Do Beograda se može stići automobilom, vozom, avionom ili brodom, a do Velikog ratnog
ostrva je moguće doći brodićem ili čamcem.
30
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Staze su dugačke 7 km.
Stručne i edukativne ture: Organizuju se za
đake i studente na zahtev, a teme su uglavnom ekološke. Sve ostale ture u pratnji vodiča se organizuju po dogovoru i na zahtev,
kod upravljača.
Posmatranje ptica sa osmatračnice.
Izleti: Na plaži Lido postoje mobilijar, ljuljaške,
tobogani i klackalice za decu.
Odmor i plivanje: Velika plaža Lido.
Rekreacija: Moguća je na otvorenim terenima za fudbal i odbojku na pesku.
Kajak tura oko ostrva (Avanturistički klub
Wild Serbia, www.wildserbia.com).
Proslave međunarodnih dana vezanih za
zaštitu prirode, edukativni kampovi, izložbe. Dnevne posete, promotivni materijal i
mape Velikog ratnog ostrva dostupne su u
službenim prostorijama JKP „Zelenilo Beograd“ na Velikom ratnom ostrvu, na srpskom i engleskom jeziku.
Spomenik prirode
Resavska pećina
Spomenik prirode „Resavska pećina“ nalazi
se u Pomoravskom okrugu u opštini Despotovac, u krečnjačkom brdu Babina glava, na
obali kraškog polja Divljakovac.
Resavska pećina predstavlja jedan od najznačajnijih i najlepših speleoloških objekata
Srbije, zbog bogatstva i raznovrsnosti formi kristalnih ukrasa. Pećina je duga 4,5 km,
detaljno je istraženo 2,83 km. Stara je oko
80 miliona godina, dok se starost nakita u
pećini procenjuje na 45 miliona godina. Unutrašnjost obiluje brojnim i raznovrsnim dvoranama, kanalima, galerijama, stubovima,
stalaktitima, stalagmitima, draperijama i okamenjenim vodopadima. Nakit se pojavljuje u
tri boje: crvenoj, žutoj i beloj. U okolini se nalazi i spomenik prirode „Lisine“ koga čine izvor
Veliko vrelo, njegov vodotok i jedan od najvećih bigrenih vodopada u Srbiji, Veliki buk.
Fotodokumentacija: JP „Resavska pećina“
Da li ste znali?
Kako provesti vreme?
Udaljena je 20 km od Despotovca, 150 km
od Beograda, a 138 km od Niša. Moguće je
stići autobusom, automobilom i biciklom.
Ispred zaštićenog područja se nalazi parking koji se ne naplaćuje.
Poseta pećini: Za organizovane posete
uređene su gornja i donja galerija, u dužini
od oko 800 m. Temperatura je konstantna
(7°C), dok vlažnost vazduha varira (80100%).
Izlet: Poseta lokalitetu „Lisine”, izvoru Veliko
vrelo i bigrenom vodopadu.
Pešačenje: Postoji pešačka staza dužine
oko 500 m.
Smeštaj i hrana
Centar za posetioce
Na lokalitetu SP „Lisine“, u restoranu „Resavski uranak“, postoje i smeštajni kapaciteti, kao i u objektu „Đula“. U sklopu restorana
„Vodopad Lisine“ su četiri bungalova. Klasični restorani sa hranom i pićem su u blizini
vodopada. Na lokalitetu spomenika prirode
„Resavska pećina“ nalazi se bife.
Na lokalitetu, dostupan je promotivni materijal na srpskom i engleskom jeziku, kao i
suveniri. Sezona u Resavskoj pećini traje od
aprila do novembra. Van tog perioda grupne
posete se zakazuju. Ture se organizuju u
pratnji stručnog lica koji govori engleski i nemački jezik. Ulaz se plaća.
Kako stići?
KONTAKT
JP „Resavska pećina“
Cerska 3, Despotovac
Tel: +381 (0)35 611 110
E-mail: [email protected]
www.resavskapecina.rs
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
31
Spomenik prirode
Pećina Risovača
Kako stići?
Fotodokumentacija: Narodni muzej Aranđelovac“
Nalazi se na oko 76 km od Beograda, na ulazu u Aranđelovac iz pravca Topole i na 2 km
od centra Aranđelovca. Moguće je doći automobilom i autobusom. Ispred pećine se nalazi prihvatni terminal s parkingom, koji može
da primi nekoliko turističkih autobusa.
Smeštaj i hrana
Spomenik prirode „Pećina Risovača“ je značajno
arheološko, paleontološko i speleološko nalazište. Nalazi se na jugoistočnoj periferiji Aranđelovca, na desnoj obali Kubršnice, u brdu Risovača .
Da li ste znali?
KONTAKT
Narodni muzej Aranđelovac
Mišarska 19, Aranđelovac
Tel: +381 (0)34 712 415
E-mail: [email protected]
www.muzej-arandjelovac.org
32
Predstavlja stanište čoveka iz ledenog doba
i jedno od najpoznatijih nalazišta paleolita u
Evropi. Kremene i koštane alatke koje je napravio neandertalac, razumno biće i odličan
lovac, su prvi dokaz o naseljenosti Srbije u
starijem kamenom dobu. U pećinskim slojevima sačuvane su hiljade fosilnih ostataka
životinja ledenog doba.Tu su živeli pećinski
medved, pećinski lav, pećinska hijena, vuk,
lisica i druge životinje. Dužina svih kanala
pećine je 159 metara. Počev od ulaza, nižu
se Arheološki kanal, Kanal faune ledenog
doba, Optimistička dvorana, Kaskadni kanal, Ćilibarska soba i Dvorana risovačkog
čoveka. Trakasti mermerni oniks, pećinski
nakit, stalaktiti, stubovi, korali, globuliti u
snežno belim, crvenkastim i smeđim tonovima, su deo lepote Risovačke pećine.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
U Aranđelovcu je smeštaj moguć u hotelima i
privatnim pansionima, a ima i mnogo restorana, kafea i poslastičarnica. U Bukovičkoj banji
je specijalna bolnica za rehabilitaciju koja za
lečenje koristi lekovitu banjsku vodu i glinu.
Kako provesti vreme?
Obilazak pećine. Moguće je posetiti rekonstruisano stanište neandertalca u samoj pećini, organizovano i uz rezervaciju.
Speleologija i sportsko penjanje uz stene.
Duži odmor u okruženju. U Aranđelovcu i
Bukovičkoj banji su brojne mogućnosti za
sport. Postoje teniski tereni, tereni za fudbal, odbojku klizalište, bazeni, akva park,
teretane. Od parka u Aranđelovcu do planine Bukulja obeležena je pešačka staza od
5 km, a od Bukovika do Bukulje postoje i
staze za jahanje.
Centar za posetioce
Radno vreme: svakog dana od 09 do 17h, a
grupne posete je obavezno najaviti. Ulaznice
u pećinu se naplaćuju. Na prihvatnom punktu
ispred pećine, posetiocima je dostupan „Pećina Risovača – vodič” na engleskom, srpskom
i ruskom jeziku.
Nacionalni park
Fotodokumentacija: JP „Nacionalni park Đerdap“
Đerdap
Nacionalni park „Đerdap“ nalazi se u severoistočnom delu Srbije u Borskom i Braničevskom okrugu okrugu na granici sa Rumunijom, na teritoriji opština Golubac, Majdanpek
i Kladovo. Đerdap je najveći nacionalni park u
Srbiji. Njegova površina je 63.608 ha, a prostire se duž 100 km desne obale Dunava.
Da li ste znali?
Osnovni prirodni fenomen područja je grandiozna Đerdapska klisura, najduža i najveća
klisura probojnica u Evropi, koju čine četiri
klisure i tri kotline. Najlepša klisura je Veliki
kazan, čije se vertikalne stene uzdižu i do
300 m nad Dunavom. Upravo u Đerdapskoj
klisuri, Dunav je najdublji (90 m), najuži (140
m), a kod Golupca, na ulazu u NP Đerdap, je
najširi (7 km). U dunavskim dubinama kriju
se veliki primerci soma i smuđa, u gustim
šumama divljač poput jelena, srne, divljeg
vepra, zeca, a u visinama klisure orlovi i sokolovi. Nacionalni park je najbrojnije stanište
risa u Srbiji, veoma retkog u Evropi, a među
mnogim životinjskim vrstama izdvajaju se:
vuk, šakal, divlja mačka, vidra, veverica, lisica, kuna belica, kuna zlatica, jazavac, divokoza i druge. Najznačajnije vrste ptica su:
mali vranac, orao kliktaš, sova ušara, crna
roda i patuljasti orao. Ovde raste oko 1.100
biljnih vrsta i podvrsta, a najpoznatije su
mečja leska, koprivić, orah, jorgovan, srebrna lipa, maklen, medunac i druge. Arheološki nalazi i kulturno-istorijski spomenici kao
što su naselje Lepenski Vir, Dijana, Golubački grad, Trajanova tabla i ostaci Trajanovog
KONTAKT
JP „Nacionalni park Đerdap“
Kralja Petra I 14, Donji Milanovac
Tel: +381 (0)30 590 788
E-mail: [email protected]
www.npdjerdap.org
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
33
Kako stići
Udaljenost od Beograda je 182 km, a od Niša
oko 185 km. Može se stići autobusom, automobilom ili brodom. Najznačajniji putni pravac je M 25-1 Đerdapska magistrala. Postoje
tri primarna ulaza, dva se nalaze na Đerdapskoj magistrali, a jedan na regionalnom putu.
Nacionalni park se nalazi na plovnom putu
Koridora 7, Rajna - Majna - Dunav - Crno
more. Pristanište je u Donjem Milanovcu na
990 km od Crnog mora. Najbliži aerodromi
su u Beogradu i Nišu.
Smeštaj i hrana
U okviru Nacionalnog parka moguće je boraviti u hotelima, brojnim privatnim objektima,
kao i u omladinskom i auto-kampu. Hotel
„Lepenski vir” (3*) se nalazi u Donjem Milanovcu, hotel „Golubački Grad” (2*) je smešten pored dunavskog keja u Golubcu, zatim
tu su i hoteli „Aquastar Danube“(4*) i „Đerdap“ (3*) u Kladovu.
Brojni restorani se nalaze kako u Nacionalnom parku „Đerdap“, tako i u okolini nacionalnog parka. Informacije na srpskom i
engleskom jeziku se mogu dobiti u Nacionalnom parku Đerdap, hotelima, kao i Turističkoj organizaciji Golubac (www.golubac.rs),
u Turističkoj organizaciji opštine Majdanpek
(www.toom.rs) i u Turističkoj organizaciji
opštine Kladovo (www.tookladovo.rs).
Kako provesti vreme
puta, rimskog limesa, raznovrsni kasteli,
ostaci staroslovenske arhitekture, svedoče
o prisustvu čoveka na ovim prostorima još
od praistorijskog doba. Na lokalitetu Lepenski Vir, ostaci sakralne arhitekture i monumentalnih skulptura pronađeni u arheološkim iskopavanjima, nastalih između 6500.
do 4500. godine p.n.e., promenili su svetske
predstave o počecima civilizacije.
34
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Uređeno je i obeleženo devet
pešačkih staza različitih dužina koje prolaze
kroz atraktivne predele, rezervate prirode
i obično završavaju na vidikovcima Sokolovac, Greben, Kovilovo, Ploče, Mali Štrbac i
Veliki Štrbac. Uz čuvare prirode Nacionalnog
parka, korišćenje pešačkih staza je pravi doživljaj. Staze su srednje i lakše težine, a uku-
pne dužine 67,3 km. Sve informacije je moguće dobiti u Nacionalnom parku Đerdap.
Biciklizam: Evropska biciklistička ruta EuroVelo 6, koja povezuje Atlantik i Crno more,
prolazi kroz Nacionalni park „Đerdap“ u dužini
od 100 km.
Posmatranje ptica: Moguće je uz stručnog
vodiča Nacionalnog parka Đerdap.
Krstarenje Đerdapskom klisurom: Organizovane ture polaze iz hotela „Đerdap“ u
Kladovu, brod prolazi kroz prevodnicu hidroelektrane „Đerdap 1“, zatim kroz Veliki i Mali
kazan do Tekije. Krstarenje pruža panoramsko razgledanje znamenitosti predela, među
kojima se izdvaju: Trajanova tabla iz 101. godine, Hajdučka Vodenica, lik Decebala uklesan u steni i manastir Mrakonia (na rumunskoj obali), naselje Tekija, „Diana“ - rimski i
ranovizantijski logor iz II veka, tvrđava „Fetislam“ nadomak Kladova.Ture sa vodičima
uz ručak, se organizuju jednom nedeljno ili
prema potrebama gostiju, za veće grupe ljudi (www.djerdapturist.co.rs).
Lov: Organizovane ture je potrebno unapred zakazati u Nacionalnom parku Đerdap. Lovcima se nudi organizacija lova,
stručna pratnja i hajkači.
Rekreativni ribolov: Dnevne i nedeljne dozvole za rekreativni ribolov se mogu kupiti u
Nacionalnom parku Đerdap.
Poseta Rajkovoj pećini udaljenoj 2,5 km od
Majdanpeka i ispiranje zlata u neposrednoj
blizini pećine.
Odmor i plivanje: Duž obale Dunava postoje
uređene plaže.
Sport i rekreacija: Na teritoriji Nacionalnog parka mogu se naći otvoreni i zatvoreni
sportski tereni, bazeni i teretane.
Obilazak galerija i etno kuća, Centra za posetioce „Lepenski vir“ gde se nalazi kopija praistorijskog lokaliteta i oko 100 eksponata upotrebnih
predmeta iz mezolita i neolita nađenih na lokalitetu (www.lepenski-vir.org), Arheološkog muzeja Đerdapa i drugih kulturno-istorijskih objakata.
Obilazak hidroelektrane „Đerdap“: Zajednički projekat bivše Jugoslavije i Rumunije iz
1972. godine na Dunavu.
Poseta brojnim manifestacijama i takmičenjima: Majski susreti folklora ili Jorgovan
fest, Dani Dunava u junu, Etno festival u Kladovu, Sajam Dunava u Golupcu, Zlatna bućka Đerdapa u avgustu u Tekiji, Međunarodna
kajakaška regata na relaciji Tekija-Kusjak
ili Državno prvenstvo u jedrenju u avgustu,
Dani smuđa u oktobru, i drugim.
Centar za posetioce
Centar za posetioce nacionalnog parka Đerdap je smešten u upravnoj zgradi nacionalnog
parka u Donjem Milanovcu. Radno vreme Centra je radnim danima od 7 do 15h, a vikendom
- u slučaju najavljene, organizovane grupne
posete. U Centru se mogu dobiti informacije o
Nacionalnom parku „Đerdap" i brošure na srpskom i engleskom jeziku. Moguće je koristiti
usluge stručnih vodiča prilikom posmatranja
ptica ili lova, a moguće je organizovati edukativne ture različitog sadržaja.
Osnovni prirodni fenomen
područja je grandiozna
Đerdapska klisura, najduža i
najveća klisura probojnica u
Evropi, koju čine četiri klisure i
tri kotline.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
35
Spomenik prirode
Kanjon Vratne sa dva prerasta
Fotodokumentacija: Zavod za zaštitu prirode Srbije, Srđan BELIJ
urušavanjem pećina. Otvor Malog prerasta
je visok 34 m, Velikog 26 m, a Suvog 20 m.
Suvi prerast je najmanje pristupačan, mlađi
je od prva dva, najlepši je i najizazovniji za
istraživače. Na obalama reke Vratne žive 24
vrste drvenastih (bukva, orah, mečija leska,
jorgovan, gorski javor, jasen i druge) i 170
vrsta zeljastih biljaka. Duž Vratne živi 57
vrsta ptica, 10 vrsta slepih miševa, stepski
tvorovi, vidra, jazavci, a u lovištima muflon i
jelen lopatar. Na širokoj dolini reke je manastir Vratna. Prema narodnom predanju, podigao ga je arhiepiskop Nikodim u XIV veku
za kralja Milutina. Manastir je tokom vekova
više puta rušen i obnavljan, a danas je aktivan ženski manastir.
Kako stići?
Automobilom ili autobusom u organizovanoj
turi. Do sela Vratna i manastira se ide putevima Negotin - Majdanpek ili Negotin - Kladovo
kroz sela Slatina i Urovica.
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Spomenik prirode „Kanjon Vratne sa dva
prerasta“ nalazi se na istoku Srbije u Negotinskoj krajini, na istočnoj strani planinskog
venca Velikog grebena. Zaštićeno područje
obuhvata kanjon reke (300x100m) sa obe
strane korita reke, od ušća Suvog Potoka do
izlaza iz drugog prerasta. Reka Vratna je pritoka Dunava.
Smeštaj i hrana
Smeštaj je moguć na teritoriji opštine Negotin.
Više informacija nudi Turistička organizacija
opštine Negotin (www.toon.org.rs). Restorani, posebno riblji, su brojni duž obale Dunava.
Kako provesti vreme?
Da li ste znali?
Kanjon reke Vratne, njene pećine i prerasti
su svojevrsni prirodni fenomeni. Kanjon je
teško pristupačan i zbog toga izazovan. Od
davnina je poznat po čudu prirode, po tri
prerasta, kamena luka iznad reke, Vratnjanskim kapijama. Nastali su u dalekoj prošlosti
36
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Od manastira Vratne stazom kroz
kanjon reke ka Malom i Velikom prerastu.
Lov: Lovište „Vratna“ (1.312 ha, 158-365
m.n.v.) je u blizini Negotina. Lovi se jelen lopatar, muflon, srneća divljač i divlja svinja.
Izlet: Turistička organizacija Negotin organizuje jednodnevne izlete do sela Vratna.
Spomenik prirode
Lazarev kanjon
Spomenik prirode „Lazarev kanjon“ nalazi se
u delu slivnog područja Lazareve reke i planine Malinik, u istočnom delu Kučajskih planina.
Da li ste znali?
Fotodokumentacija: Zavod za zaštitu prirode Srbije, Srđan BELIJ
Kanjon odlikuju jedinstven splet krečnjačkih
dolina impozantnih dimenzija i izrazitih morfoloških odlika, brojni i značajni speleološki
objekti (Lazareva pećina, Vernjikica), interesantne pojave i procesi kraške cirkulacije
vode, raznovrstan biljni i životinjski svet, kao i
lepota predela. Lazarev kanjon je jedan od najneprohodnijih kanjona u Srbiji. Dugačak je 4,5
km i dubok 350 - 500 m, a njegova najmanja
širina je 4 m. U okviru sliva Lazareve reke na
ovaj kanjon se nadovezuju plići i manji kanjoni
Mikuljske i Pojenske reke i kanjon Demizloka.
Lazarev kanjon je jedno od retkih staništa
krimskog bora u Srbiji. U Kanjonu žive divokoza i mnoge druge autohtone vrste životinja.
Kako stići?
Udaljenost Lazarevog kanjona od Beograda je
230 km, a od Bora 21 km. Može se doći automobilom i autobusom.
Smeštaj i hrana
U Brestovačkoj Banji u hotelima, kao i u
objektu za smeštaj lovaca „Dubašnica“. Više
informacija pruža Turistička organizacija Bor
(www.tobor.rs).
Kako provesti vreme?
Izleti: Poseta Lazarevoj pećini. Nalazi se na
istočnoj podgorini Kučaja, 21 km od Bora.
Sastoji se od dva horizonta pećinskih kanala,
800 m je uređeno za turističku posetu. Bogata je pećinskim nakitom koji krasi prelepe
dvorane: Prestonu, Koncertnu, Dvoranu slepih miševa i druge. U ranom bronzanom dobu
pećina je bila lovačka stanica, a u gvozdenom
značajan metalurški centar. Posete su moguće od 15. aprila do 15. novembra uz vodiča. U
blizini Lazareve pećine su i Zlotske pećine.
Rekreativni ribolov: dozvole se mogu kupiti u
JP „Srbijašume“.
Lov: Lovište „Zlatne šume - Crni vrh“, na površini od 15.447 ha istočnog dela masiva Južni
Kučaj. Udaljeno je 290 km od Beograda, a 40
km od Bora. Lovi se jelen evropski, srna, divlja
svinja i muflon.
Avantura: Kanjoning, odnosno spuštanje niz
rečne klisure.
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
37
Park prirode
Fotodokumentacija: JP „Srbijašume“
Stara planina
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Park prirode „Stara planina“ nalazi se u istočnoj Srbiji, na granici sa Bugarskom i obuhvata
deo teritorije grada Zaječara i opština Knjaževac, Pirot i Dimitrovgrad. Deo je prostranog
planinskog masiva Balkan, a najviši vrh planine je Midžor (2.169 m.n.v.).
Da li ste znali?
Stara planina je područje izuzetne geološke
raznovrsnosti na kojem je razvijen i očuvan
specifičan diverzitet flore i faune. Reljef područja je morfološki ispresecan, a brojni planinski tokovi oplemenjuju pejzažne odlike, kao
što su dolina potoka Bigar, uklešteni meandri
Temštice, lokaliteti Midžor i Babin zub. Raznovrsnost biljnog i životinjskog sveta čini 1200
vrsta biljaka (115 endemičnih vrsta, 40 vrsta
38
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
prirodne retkosti Srbije, 50 vrsta sa spiska
ugrožene evropske flore), 150 vrsta gnezdarica uglavnom prirodnih retkosti Srbije, 30 vrsta
sisara, 6 vrsta vodozemaca, 12 vrsta gmizavaca, 26 vrsta riba, veliki broj mahovina, lišajeva,
gljiva i insekata, kao i autohtone rase i sorte
domaćih životinja i biljnih kultura. Posebno su
značajne tresave na kojima se javlja veoma retka i ugrožena biljka mesožderka - rosulja, ali i
druge biljne vrste kao što su krilasti zvončić i
Pančićeva žablja trava. U fauni sisara ističu se
tekunica, snežna voluharica, ris i medved. Kulturne vrednosti Stare planine predstavljene
su srednjevekovnim manastirima, objektima
narodnog garditeljstva, tradicionalnim alatima,
predmetima, zanimanjima i običajima lokalnog
stanovništva. Na planini se održava tradicionalan način života, čiji se elementi ogledaju u pro-
izvodnim delatnostima, ali i kulturnom nasleđu
karakterističnom za istočnu Srbiju.
Kako stići?
Stara planina je od Beograda udaljena 330
km, a od Niša 70 km. Moguće je doći automobilom ili autobusom. Postoje i redovne autobuske linije.
Smeštaj i hrana
Planinarski dom „Babin zub“, hotel „Stara
planina“ (4*), hotel „Babin zub“ (2*), privatni smeštaj u seoskim domaćinstvima i vilama. Više informacija može se pronaći u JP
za razvoj planinskog turizma „Stara planina“
(www.jpstaraplanina.rs) i turističkim organizacijama opština.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Stazama Planinarski dom - Midžor, Babin zub, šest staza Ćuštica, Ravno
Bučje - prevoj Sveti Nikola. Planinarsko društvo „Babin zub" iz Knjaževca organizuje pešačke akcije (www.jpstaraplanina.rs).
Izleti: Selo Stanjinac pored puta Knjaževac –
Pirot.
Skijanje: Pet staza ukupne dužine 12 km od
kojih je najduža 1.275 m.
Plivanje: Na plažama Zavojskog jezera ili bazenima.
Avanture: Planinski biciklizam u organizovanim turama. Održavaju se i takmičenja u planinskom biciklizmu, a biće održan i Eurobalkan bike cup. U toku leta ovde su se održavala
i mnoga takmičenja paraglajdera, postoje i
ustanovljena startna mesta.
Rekreativni ribolov: Uz napomenu da postoji
trajna zabrana lova potočne pastrmke u rekama i potocima na području parka prirode
Stara planina. U III zoni zaštite, odnosno u
donjem toku Toplodolske reke, Visočice i Zavojskog jezera primenjuje se princip „ulovi pa
pusti“. Dozvole je moguće kupiti kod upravljača JP „Srbijašume“.
Lov: Moguć je na ukupno osam lovišta, od
kojih su tri u okviru JP „Srbijašume“ Suvodol,
Stara planina i Stara planina II. Može se loviti
fazan, zec, jelenska divljač i divlja svinja.
Obilazak manastira Svete Bogorodice iz XIV
veka, Svete Trojice, Suvodol, Temske i drugih
kulturno-istorijskih objekata.
Stara planina je područje
izuzetne geološke
raznovrsnosti na kojem je
razvijen i očuvan specifičan
diverzitet flore i faune.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
39
Nacionalni park
Fotodokumentacija: JP „Nacionalni park Kopaonik“
Kopaonik
KONTAKT
JP „Nacionalni park Kopaonik”
36354, Kopaonik
Miluna Ivanovića 10, Raška
Tel: +381 (0)36 5471 098
E-mail:
[email protected]
www.npkopaonik.com
Nacionalni park „Kopaonik“ nalazi se u centralnom delu Srbije na teritoriji opština Raška,
Brus i Leposavić, na najvišim delovima planine Kopaonik. Najveća površina nacionalnog
parka obuhvata centralni i najšumovitiji deo
kopaoničkog masiva. Karakterišu ga nesvakidašnja lepota i raznovrsnost predela - planinskih vrhova, pašnjaka, guste četinarske i
mešovite šume, zaravni sa izvorima, klisura,
potoka i tresetišta.
Da li ste znali?
Nacionalni park počinje na visini od oko 600
m, a završava se planinskim grebenima međusobno povezanim visokim prevojima. Nad
njima dominira najviši - Pančićev vrh (2017 m.
n.v.). Pod posebnom zaštitom nacionalnog
parka je 1375,2 ha, izdvojenih u 13 rezervata
prirode kao što su Kozje stene (reliktna zajednica smrče, jele i vresa), Vučak (jedinstvena
40
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
zajednica jele i smrče), Mrkonja (zajednica
bukve i jele), Jankova bara (najveća tresava
na Kopaoniku) i drugi. Kopaonik je poznat
po visokom stepenu biodiverziteta. Mnoge
biljne vrste su zaštićene (50 ih je na Crvenoj
listi flore Srbije, a 4 na međunarodnoj). Na
Kopaoniku rastu 91 vrsta endemskih i 82 vrste subendemskih biljaka, a tri rastu samo na
Kopaoniku: kopaonička čuvarkuća, Pančićeva potočarka i kopaonička ljubičica. Jedino
na Kopaoniku živi endemična i reliktna vrsta
dnevnog leptira Colias balcanica. Zabeležen
je veći broj vodozemaca i gmizavaca. Fauna ptica obuhvata 173 vrste od kojih je 90%
gnezdarica. Posebno se ističe balkanska ušata ševa. Ovde živi 40 vrsta sisara, među kojima i vidra. Kvalitet voda omogućava prisustvo
potočne pastrmke u gotovo svim vodotocima
Kopaonika. Na zaštićenom prostoru je i 26
prirodnih spomenika, među kojima su vodotoci slivova Samokovske reke, Gobeljske reke,
Barske reke, Brzeka reke i Duboka reke strogo zaštićeni. Takođe, zaštićeno je i 12 kulturnih objekata, kao što su ostaci srednjovekovnog puta - Kukavica (oko 4 km), ostaci crkve
ranohrišćanske bazilike na mestu Crvine iz V
i VI veka, crkva Sv. Petra i Pavla u Krivoj reci,
hamam u Jošaničkoj Banji iz turskog perioda,
Pančićev mauzolej, Mijatovića jaz, crkva Sv.
Metodija Olimpskog na Metođu i drugi objekti.
Fotodokumentacija: MK Mountain Resort
Kako stići?
Udaljenost Kopaonika od Beograda, preko
Jošaničke Banje – 259 km, preko Kragujevca
– 290 km, a preko Kruševca – 279 km. Udaljenost Kruševac – Kopaonik 86 km, Kraljevo
– Kopaonik 98 km, Kragujevac – Kopaonik
148 km, Niš – Kopaonik 171 km. Pristup je
omogućen automobilima, biciklima i autobusima. Postoje redovne autobuske linije i
organizovani prevozi do zaštićenog područja
koje možete pronaći u različitim turističkim
agencijama. Postoje i taksi službe u samom
turističkom centru. Najbliži aerodrom je u
Nišu, udaljen 120 km. Područje se nalazi na
lokalnoj i na regionalnoj biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Gotovo svi smeštajni objekti su u turističkom
centru Kopaonik. To su hoteli „JAT Apartmani“, „Grand“, „Anđela“, „Srebrna lisica“,
„Konaci“, „Olga Dedijer“, „Putnik“, „Klub A“,
„Jugobanka“, Planinarski dom „Rtanj“ i brojni restorani. U Vikend naselju Kopaonik su
hoteli i restorani „Zoned“, „Kraljevi čardaci“,
„Vila runolist“, zatim hoteli i restorani u naselju Brzeće i u Jošaničkoj Banji koja je prirodno
lečilište (termalni izvori, temperatura vode je
oko 78°C) sa uređenim i aktivnim kupatilima.
Objekti za kongresne aktivnosti su u hotelima
„Anđela”, „Grand”, „Putnik” i drugim. Za decu
su posebno interesantna odmarališta „Kragujevačko omaralište” i „Rtanj”. Više informacija
na stranicama turističkih organizacija Raške
(www.raska-turizam.rs) i Brusa (www.turizamopstinebrus.co.rs).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoji više pešačkih staza ukupne dužine oko 40 km. Pešačke ture se organizuju na zahtev i redovno, zavisno od broja
posetilaca, u pratnji vodiča koji govori engleski
jezik. Potrebna je rezervacija unapred. Opis
ruta i mape dostupne su na internet prezentaciji Nacionalnog parka „Kopaonik".
Planinarenje: Planinarsko-smučarsko društvo „Kopaonik“ (www.psd-kopaonik.org.rs).
Biciklizam: Dve su biciklističke staze ukupne
dužine oko 5,5 km na rutama Suvo rudište i
Pančićev vrh. Moguće je iznajmljivanje opreme u centru Kopaonika (JP Skijališta Srbije,
www.skijalistasrbije.rs).
Jahanje: Škola jahanja je od juna do oktobra
(MK Mountain Resort, www.mkresort.com).
Posmatranje divljači: Postoje osmatračnice
Na Kopaoniku rastu 91
vrsta endemskih i 82 vrste
subendemskih biljaka,
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
41
na mestima Raskrsnica, Čelo i Gvozdac.
Izleti: Izletište Kadijevac je na oko 12 km
od Jošaničke Banje na putu ka Kopaoniku,
Đorov Most je kod ulazne kapije Jošanička
Banja, Malo Metođe je kod ulazne kapije Brzeće i druga.
Avanture: Sportsko penjanje uz stene (www.
psd-kopaonik.org.rs), paraglajding (Paralgajding klub „Golija”, www.para-golija.org.rs),
spuštanje kroz korito reke, ture džipovima i
kvadovima, paintball (www.mkresort.com).
Skijanje i klizanje: Staze (55 km) uređene
za alpsko skijanje i staze za nordijsko skijanje
(12 km), klizalište na lokaciji Malo Jezero u
Turističkom centru (www.skijalistasrbije.rs).
Rekreacija: U brojnim otvorenim i zatvorenim
objektima za sportsko-rekreativne aktivnosti
u hotelu „Grand”, a za pojedine aktivnosti i u
prirodi u letnjem periodu.
Plivanje u bazenima u hotelu „Grand” i „Klub
A“, spa centru „Kraljevi čardaci”, i u bazenu u
Jošaničkoj Banji u letnjem periodu.
Manifestacije: Takmičenja znanja za decu
iz oblasti ekologije „Ekokviz”(u maju i junu),
Dani vrganja (kraj avgusta), Dani borovnice
(krajem jula i početkom avgusta), sabori i
svetkovine na dan Svetog Prokopija na Ne-
beskim stolicama (21. jul) i Svetog Metodija na lokalitetu Metođe (3. jul), obuke za
pravilno ubiranje plodova borovnice, gljiva
i lekovitog bilja.
Obilazak kulturno-istorijskih i verskih objekata: crkve na Metođu i na Nebeskim Stolicama (dostupne samo u letnjem periodu), crkva
Svetog Petra i Pavla u Krivoj Reci.
Centar za posetioce
Centar za posetioce „Vila Raška” nalazi se
u Turističkom centru Kopaonik (kod hotela
„Grand”) gde je moguće dobiti potrebne informacije o Nacionalnom parku „Kopaonik" (tel:
+381 (0)36 5471 230). Postoji turistički pukt
u Jošaničkoj banji, a u toku je izrada dodatnih
punktova. Suveniri i lokalni proizvodi se mogu
kupiti na lokalnoj pijaci i na recepcijama smeštajnih objekata. Promotivni materijal i mape
su dostupni za posetioce na recepcijama svih
smeštajnih objekata na Kopaoniku, na srpskom, engleskom i ruskom jeziku.
42
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Park prirode
Sićevačka klisura
Fotodokumentacija; Zavod za zaštitu prirode Srbije, Danko JOVIĆ
Park prirode „Sićevačka klisura“ se nalazi u
istočnoj Srbiji, na teritorija grada Niša i opštine Bela Palanka. Pruža se od sela Dolac na
izlasku reke Nišave iz Belopalanačke kotline,
do sela Prosek, na ulasku u Nišku kotlinu.
Da li ste znali?
Klisura je nastala usecanjem reke Nišave u
krečnjački reljef. Dugačka je oko 17 km. Čine
je tri morfološke celine: Gradištanski kanjon,
Prosečka klisura i Ostrovička udolina. Ovde
uspevaju dva tercijerna relikta i balkanska
endemita: srpska i Natalijina ramonda. Biljne
vrste koje se sreću u klisuri su žalfija - najveće i najsevernije nalazište, košutica ili žutilica
- submediteranska vrsta retka u Srbiji, divlji
jorgovan, sedefče, mečja leska, divlja višnja,
rudinski pelin, rtanjski čaj, ostrija, drača, ruj,
maklen i druge biljke. U Sićevačkoj klisuri se
nalaze srednjovekovni pravoslavni manastiri
Svete Petke i Svete Bogorodice i ostaci čuvenog rimskog puta „Via militaris“.
Smeštaj i hrana
Moguće je u prenoćištu „Sićevo“ i hotelima
Niša. Informacije su dostupne u Turističkoj
organizaciji Niš (www.visitnis.com).
Kako provesti vreme?
Kako stići?
Sićevačka klisura udaljena je 14 km istočno od
Niša (aerodrom, autobuska, zeleznička stanica) i 235 km od Beograda. Moguće je stići
autobusom ili automobilom.
Avanture: Kajaking na brzim vodama kod
Ostrovice. Staza je sa velikim padovima toka,
čestim promenama pravca i slapovima Nišave. Idealna je za takmičenja.
Paraglajding: Nakon Svetskog prvenstva u
paraglajdingu 2005. godine, staza je proglašena za najbolju na Balkanu.
Sportsko penjanje po stenama (Penjački vodič: www.vodic.spirit.rs).
Poseta manifestacijama: Dani žalfije, održava se svake godine krajem maja već više od 15
godina. Takođe se tradicionalno održavaju Likovna, kao i književna kolonija u Sićevu.
Obilazak manastira Svete Petke i Svete Bogorodice.
KONTAKT
JP„Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
43
Specijalni rezervat prirode
Jelašnička klisura
Fotodokumentacija; Zavod za zaštitu prirode Srbije, Danko JOVIĆ
posebno se izdvajaju veličinom, lepotom i bizarnošću svoga položaja prozorci „Kupina“ i
„Sveti Ilija“. Područje Jelašničke klisure, kao
stanište reliktnih i endemičnih vrsta, ima izuzetan značaj u proučavanju istorije živog sveta Balkanskog poluostrva. Osim srpske i Natalijine ramonde, u rezervatu su zaštićeni i 39
mezijskih, 20 balkanskih i šest ilirskih endema
i subendema.
Kako stići?
Put do Jelašničke klisure vodi direktno iz Niša
(15 km) preko Niške banje za selo Jelašnica
ili putem Niš - Pirot-Dimitrovgrad (E 80) koji
ide direktno u selo Jelašnica. Od poslednjih
kuća počinje klisura i završava se u sledećem
selu Čukljeniku. Iz Niša postoji i redovna autobuska linija za Jelašnicu i Gornju Studenu.
Smeštaj i hrana
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Specijalni rezervat prirode „Jelašnička klisura“ nalazi se u istočnoj Srbiji, u podnožju
Suve planine, jugoistočno od Niša, u atarima sela Jelašnica i Čukljenik. Područje je
pod zaštitom radi očuvanja staništa brojnih
reliktnih i endemičnih vrsta, a posebno biljnih vrsta, srpske i Natalijine ramonde (Ramonda serbica, Ramonda nathaliae), koje
su i simbol klisure.
Da li ste znali?
Jelašnička reka usekla je usku, Jelašničku
klisuru, sa strmim stranama. Klisura je duga
2 km, a njen najširi deo ima samo 30 m. Na
nekim mestima njeni vertikalni odseci primiču
se na samo 7 do 8 m, što je posebna prirodna retkost u Srbiji. Među erozivnim oblicima,
44
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
U Donjoj Studeni se nalazi Planinarski dom
„Čelin kamen“. Na Bojaninim vodama je Planinarski dom „Studenac“. Kampovanje je
moguće u samoj klisuri pored reke Studene.
Kako provesti vreme?
Sportsko penjanje po stenama: Jelašnička
klisura je prvo penjalište u Srbiji namenjeno
samo sportskom penjanju. Svih 200 smerova i 150 boldera su opremljeni i dobro obeleženi, ali je bez vodiča orjentacija otežana
(www.serbianclimbing.com).
Obilazak istorijskih i verskih objekata: Na
prostoru klisure nalazi se više od 30 crkvica i
manastira, kao i hidroelektrana, jedna od prvih u tadašnjoj Srbiji, koju su izgradili Austrijanci početkom XX veka.
Spomenik prirode
Đavolja Varoš
Fotodokumentacija: „Planinka“ a.d.
Spomenik prirode „Đavolja Varoš“ nalazi se
na jugu Srbije u Niškom regionu. „Đavolju
Varoš“ čine dva, u svetu retka, prirodna fenomena: specifični oblici reljefa u obliku zemljanih figura i dva izvora jako kisele vode. Čudno
izvajane, a još čudnije poređane zemljane
figure, voda čudnoga ukusa i mirisa, tajanstvenost koju stvaraju zvučni efekti dok duva
vetar, uticali su da lokalno stanovništvo ovaj
lokalitet nazove „Đavolja Varoš“.
Da li ste znali?
Zemljane figure su rezultat viševekovnog
erozionog procesa. Ima ih 202, različitog su
oblika, visine od 2 m do 15 m, a širine od 0,5
m do 3 m, sa kamenim kapama na vrhu. Narod ih zove - kule. Smeštene su u dve jaruge
podeljene uskom vododelnicom. Nazvane su „Đavolja Jaruga“ i „Paklena Jaruga“,
što rečito govori o njihovom izgledu. Izvor
„Đavolja voda“ je hladan i ekstremno kiseo.
Nalazi se u neposrednoj blizini zemljanih piramida. Oko 400 m dalje, na ravnom terenu
aluvijalne terase, nalazi se „Crveno vrelo“,
manje kiseo izvor. Atraktivnost čuda prirode, dopunjuju okolna priroda, ostaci naselja
i stare crkve Sv. Petke, groblje i nekoliko zanimljivih rudarskih jama.
Smeštaj i hrana
U Prolom Banji se nalazi hotel „Radan“ (3*)
koji raspolaže i zatvorenim i otvorenim bazenom sa termalnom vodom. Pogodan je za
dečji i školski turizam. Udaljen je 27 km od
lokaliteta. U Lukovskoj Banji su hoteli „Kopaonik“ i „Jelak“, udaljeni 61 km od lokaliteta.
Na lokalitetu postoji restoran na otvorenom.
Turistički punkt se nalazi na ulazu u zaštićeno područje. U njemu je suvenirnica u kojoj se
može naći turistički materijal na srpskom, engleskom, ruskom, bugarskom, slovenačkom i
makedonskom jeziku.
Kako stići?
Kako provesti vreme?
Spomenik prirode „Đavolja Varoš“ je udaljen
27 km jugoistočno od Kuršumlije, a 89 km
jugozapadno od Niša. Od Beograda je udaljen 288 km. Pristup zaštićenom području je
moguć automobilom, biciklom i autobusom.
„Đavolja Varoš“ je otvorena za posetioce od
marta do novembra. Ulaz u zaštićeno područje se plaća.
Pešačenje: Ruta ima 800 m i dve staze. Prva
počinje od suvenirnice i vodi ka zemljanim
kulama preko dva vidikovca, nižeg i višeg,
odakle se kule najbolje vide. U povratku se,
drugom stazom, dolazi do crkve Sv. Petke.
Pešačka ruta je obeležena i nije naporna,
izuzev uspona do vidikovaca i strmijih, malo
klizavih delova na povratku.
KONTAKT
„Planinka“ a.d.
Kosovska 44, Kuršumlija
Tel: +381 (0)27 381 344
E-mail: [email protected]
www.djavoljavaros.com
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
45
Predeo izuzetnih odlika
Vlasina
Predeo izuzetnih odlika „Vlasina“ nalazi se u
jugoistočnoj Srbiji, na teritoriji opština Surdulica i Crna trava, na većem delu Vlasinske
visoravni. Vlasina je izuzetan primer specifičnog vlažnog staništa, vlažnih livada i tresava
jedinstvenih na Balkanskom poluostrvu.
KONTAKT
JP ,,Direkcija za građevinsko
zemljište i puteve opštine
Surdulica“
5. septembar 27, Surdulica
Tel: +381 (0)17 815 359
E-mail: [email protected]
www.piovlasina.com
46
Da li ste znali?
Vlasina je visoravan na oko 1.265 m.n.v.
Okružena je planinama Gramada, Vardenik i
Čemernik. Centralni deo Vlasinske visoravni
zauzima Vlasinsko jezero, najveće i najviše
veštačko jezero u Srbiji, na 1.230 m.n.v., površine 16 km2. Nastalo je izgradnjom brane
na nekadašnjoj tresavi, Vlasinskom blatu.
Jezero je posebno i po svojim jedinstvenim
plovećim ostrvima. Reka Vlasina izvire ispod brane. Floru tresetišta Vlasine odlikuju
karakteristične tresavske biljke kao što su
močvarna petoprsnica, maljava breza, biljka
mesožderka - rosulja, muljna oštrica, gorka
detelina i druge. Fauna i pored pretrpljenih izmena viševekovnim antropogenim uticajima,
sadrži značajne elemente retkih i ugroženih
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
vrsta. Izdvajaju se alpski mrmoljak, prdavac,
tekunica, vodena voluharica i vidra.
Kako stići?
Vlasina je udaljena od Beograda 320 km,
Niš i aerodrom Niš su udaljeni 100 km, Sofija i aerodrom Sofija takođe, Skoplje i aerodrom Skoplje udaljeni su 140 km. Do Vlasine
je moguće doći automobilom, autobusom ili
biciklom. Postoje redovne autobuske linije, a
Turistička organizacija opštine Surdulica ima
i organizovan prevoz do zaštićenog područja.
Područje se nalazi na regionalnoj biciklističkoj
ruti. Parkirališta su pored hotela, restorana,
vila i vikendica.
Smeštaj i hrana
Nedaleko jedan od drugog, blizu obale, postavljeni su hoteli i moteli „Vlasina“ (2*), „Jezero“ i
„Narcis“, odmarališta Vlasinskih hidroelektrana, vikendice od kojih je veliki broj kategorisan i
na raspolaganju turistima. Na obali je smešten
i kamp koji pripada hotelu „Vlasina“. U svim na-
vedenim mestima postoje objekti za dečiji turizam, a ispod hotela ,,Vlasina“ nalaze se različite penjalice, klackalice, tobogan i ležaljke. Više
informacija se može dobiti u Turističkoj organizaciji opštine Surdulica (www.tosurdulica.org).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Obeležene pešačke staze (144
km) koje vode ka okolnim brdima i planinskim
vrhovima.
Biciklizam: Pored jezera se može uživati u
vožnji bicikla, a ljubitelji planinskog biciklizma
mogu iskoristiti više od 100 km obeleženih biciklističkih staza.
Posmatranje ptica: Sa osmatračnica na
Bukovoj glavi, ispod crkve Sv. Ilije i iznad Titove česme.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu nabaviti kod upravljača.
Lov: Postoje objekti za boravak lovaca i organizovani lov u ograđenom lovištu „Valmište" u podnožju planine Čemernik, 12 km od
Vlasinskog jezera. Lovna divljač je evropski
jelen i divlja svinja (informacije na tel. +381
(0)16 243 034).
Stručne i edukativne ture za đake i studente
se organizuju na zahtev posetilaca, u pratnji
vodiča. Potrebna rezervacija unapred.
Izleti: Lokacije su opremljene nadstrešnicama, klupama i stolom, kao i ložištima za vatru.
Rekreacija: Travnato fudbalsko igralište sa
pomoćnim terenom i atletskom stazom je u
sklopu kampa hotela ,,Vlasina“. Teretane su
u restoranu ,,Narcis“ i hotelu ,,Vlasina“.
Avanture: Kajaking, džip-safari, ronjenje.
Odmor i plivanje: Na Vlasinskom jezeru ne
postoji zvanično uređena plaža, već se pored jezera nalaze nadstrešnice sa klupama i
stolom, kao i platforma za sunčanje.
Zimski sportovi: Skijanje: Na Vlasini Okruglica ima mala žičara u privatnom vlasništvu
sa dužinom staze od 500 m. Postoji i mogućnost za klizanje na zaleđenom jezeru.
Poseta manastiru Vavedenja Presvete Bogorodice u Palji iz XIII veka, crkvi Sv. Ilija u selu
Ridu, kuli i crkvi Sv. Trojice u Klisuri.
Poseta manifestacijama: Vlasinska regata
(polovina septembra), Vlasinski kotlić i Vlasinska udica (polovina jula), Vlasinska somovijada (avgust ili septembar), Zlatne ruke
(jul), Vlasinsko leto (jul).
Centar za posetioce
Fotodokumentacija:
JP „Direkcija za građevinsko
zemljište i puteve oštine
Surdulica“
Floru tresetišta Vlasine
odlikuju karakteristične
tresavske biljke kao što su
močvarna petoprsnica,
maljava breza, biljka
mesožderka - rosulja, muljna
oštrica, gorka detelina i druge.
Punkt Turističke organizacije opštine Surdulica nalazi se kod pijace. Postoje brošure, mape i karte, dostupne posetiocima kod
čuvara zaštićenog područja na terenu, kao
i u kancelariji upravljača. Karta sa tekstom
o predelu izuzetnih odlika Vlasina je na engleskom jeziku.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
47
Predeo izuzetnih odlika
Dolina Pčinje
Fotodokumentacija: Pravoslavna eparhija vranjska
zbog očuvanih prirodnih resursa, nezagađenog tla i vode, bogatstva šumskih zajednica,
biljnog i životijskog sveta i manjih naselja ruralnog tipa. Reka Pčinja je pritoka Vardara i
ubraja se u najčistije reke Srbije. Kroz zaštićeni predeo teče u pravcu severoistok-jugozapad i blago meandrira. U jednoj njenoj okuci,
na levoj obali, na obroncima Kozjaka, nalazi se
manastirski kompleks Sv. Oca Prohora Pčinjskog, duhovno i kulturno sedište od izuzetnog
značaja za Srbiju. Prema predanju, podigao
ga je u XI veku vizantijski car Roman Diogen
u znak zahvalnosti Sv. Prohoru Pčinjskom koji
mu je prorekao da će postati car.
Kako stići?
KONTAKT
Pravoslavna eparhija vranjska
Ivana Milutinovića 26, Vranje
Tel: +381 (0)17 422 695
E-mail: [email protected]
www.dolinapcinje.com
Predeo izuzetnih odlika „Dolina Pčinje” nalazi
se na jugu Srbije na granici sa BJR Makedonijom, na teritoriji opštine Bujanovac u Pčinjskom okrugu. Zaštićeni prostor, površine
2.606 ha, omeđen je na severozapadu padinama Starca, a na jugoistoku, duž državne
granice, padinama Kozjaka. Dolinom Kozjaka
protiče reka Pčinja.
Da li ste znali?
Predeo izuzetnih odlika „Dolina Pčinje“ je nacionalna prirodna baština od velikog značaja
Dolina Pčinje nalazi se 39 km od Vranja, u blizini je graničnog prelaza Sveti Prohor Pčinjski,
koji je od Centra za posetioce udaljen 4,5 km.
U Dolinu Pčinje može se stići autobusom, automobilom ili biciklom. Postoje redovne autobuske linije iz Vranja do zaštićenog područja.
Područje je na lokalnoj biciklističkoj ruti. Putna
mreža u zaštićenom području je u solidnom
stanju, put se redovno čisti i održava. Postoji
veliki parking u neposrednoj blizini manastira.
Smeštaj i hrana
U Vranjskom konaku, koji se nalazi u manastirskom kompleksu, ima 80 soba za oko 200 gostiju. U njemu su velika trpezarija za ručavanje,
sala za kongresne aktivnosti sa kabinama za
prevodioce i pratećom tehnikom. Osim u Vranjskom konaku, moguće je boraviti i u obeleženom kampu i u privatnom smeštaju. U okviru
manastira Sv. Prohor Pčinjski, postoji restoran i
gostoprimnica. Na jelovniku su originalna jela, u
duhu mesta na kome se restoran nalazi.
48
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Redovno se organizuju pešake
ture do isposnice Sv. Prohora Pčinjskog (2,8
km) uz pratnju čuvara prirode uz pratnju čuvara prirode, a po potrebi se može obezbediti
i prevodilac. Turu nije potrebno unapred rezervisati. Prolazi se kroz stare hrastove šume,
teren je brdovit, pa je potrebna fizička pripremljenost da bi se prepešačio. U jednoj turi
moguće je voditi najviše dvadesetak osoba.
Za one koji ne mogu da pešače, organizovan
je prevoz džipom tri puta u toku dana. Ruta
se može preći u oba smera za oko dva do tri
sata. Put je neasfaltiran i pretežno se prolazi
kroz šumu.
Planinarenje: Postoje dve planinarske staze ,,Četiri hrasta” ( 2,2 km) i ,,Isposnica” ( 2,8 km).
Biciklizam: Biciklistička staza se proteže od
manastira do Gornjeg Starca. Dugačka je 4,5
km. Moguće je iznajmljivanje bicikala.
Posmatranje ptica: Postoje tri osmatračnice
u opštini Gornji Starac, pristup se ne naplaćuje.
Izleti: Na izletištima ,,Gornja reka”, infrastruktura je skromna.
Plivanje: Postoje prelepe plaže pored reke
Pčinje, a moguće je iznajmiti i pedalinu.
Kampovanje: U toku leta se redovno održava
eko-kamp za decu srednjoškolskog uzrasta.
Rekreativni ribolov: Dozvole za ribolov se
mogu kupiti u kancelariji čuvarsko-nadzorne
službe u okviru manastira.
Avanture: Sportsko penjaje uz stene.
Manifestacije: Organizuju se manifestacije
narodnih običaja i spremanja domaće hrane.
Najčuvenija je dvodnevni Ivanjdanski, odnosno Sedmojulski vašar.
Centar za posetioce
Nalazi se u okviru konaka manastira Sv. Prohor Pčinjski. U manastirskoj suvenirnici i u Prirodnjačkoj izložbenoj postavci prodaju se više
od 15 vrsta razglednica, brošure, flajeri i publikacije na srpskom i engleskom jeziku, kao
i razni drugi suveniri. Moguće je kupiti i lokalne proizvode kao što su pčinjski med, raženo
brašno, brašno od heljde, manastirsko vino,
rakija i drugi proizvodi. Prirodnjačka izložbena
postavka je pogodna za dečji i školski turizam.
Ulazak u zaštićeno područje se ne naplaćuje.
Informacije se mogu dobiti od namesnika manastira, oca Nikolaja:
Klenike, opština Bujanovac; Tel: +381 (0)17 58 066
E-mail: [email protected]
www.svprohor.org
U Vranjskom konaku, koji se
nalazi u manastirskom kompleksu, ima 80 soba za oko
200 gostiju
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
49
Specijalni Rezervat Prirode
Klisura reke Trešnjice
Kako stići?
Klisura reke Trešnjice nalazi se na 180 km
od Beograda, na granici sa Republikom Srpskom. Do klisure se dolazi automobilom ili
autobusom, putem do sela Gornja Trešnjica.
Od sela do klisure se ide pešice preko Pašine
Ravni i sela Matići, ili od sela Grbići.
KONTAKT
Centar za prirodne resurse
NATURA
Gavrila Principa 57/9, Beograd
Tel: +381 (0)64 3055 903
E-mail: [email protected]
50
Specijalni rezervat prirode „Klisura reke
Trešnjice“ nalazi se u zapadnom delu Srbije, opštini Ljubovija. Bistra planinska reka
Trešnjica izvire ispod planine Povlen i posle 23 km dugog toka se uliva u reku Drinu.
Osnovne vrednosti zbog kojih je ovo područje zaštićeno su očuvanje staništa i populacije retke i zaštićene vrste beloglavog
supa, reke Trešnjice i vrednog etno nasleđa.
Da li ste znali?
Neposredno pre ušća u Drinu, Trešnjica je
izdubila nekoliko kilometara dugu krečnjačku klisuru, duboku oko 500 m, sa uspravnim
liticama. U celoj klisuri su brojni otvori, potkapine i različito oblikovane stene. Najveći
deo rezervata obrastaju šume i šikare crnog
graba, cera, crnog bora, kleke i drugog drveća. Klisura je prepoznatljiva po koloniji beloglavog supa, najveće ptice u Srbiji, a ovde
se gnezde i suri orao, vetruška, jastreb kokošar, kobac ptičar i mišar. Reka Trešnjica
je retko mrestilište drinske mladice.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Domaćinstva u selu Gornja Trešnjica pružaju
smeštaj (apartmani, restoran, terasa za odmor, pristanište za čamce). Ostali kapaciteti
su izvan rezervata. Planinarska kuća na Bobiji.
Turistička organizacija Ljubovije pruža potrebne informacije (www.turistickaorganizacijaljubovija.rs).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoje obeležene staze za šetnju.
Planinarenje: Planinarske staze (6 km) idu
kroz živopisne delove klisure i obeležene su.
Počinju na Debelom brdu ili Gornjim Košljama
i spuštaju se do reke i do sela Gornja Trešnjica.
Zbog mogućnosti naglog porasta nivoa reke,
neophodno je ići samo obeleženim stazama.
Lov: Razvijen i u nadležnosti je Lovačkog
društva Ljubovija.
Avantura: Kanjoning, spuštanje niz reku u organizovanim turama (Avanturistički klub Wild
Serbia, www.wildserbia.com).
FOTO: Bratislav grubač
FOTO: Stevan grubač
Smeštaj i hrana
Nacionalni park
Fotodokumentacija: JP „Nacionalni park Tara“
Tara
KONTAKT
Nacionalni park „Tara” pokriva najveći
deo planine Tare, koja se nalazi na zapadu
Srbije, u Zlatiborskom okrugu. Zbog očuvanosti i raznovrsnosti šumskih ekosistema, od kojih su mnogi reliktnog karaktera,
velikog biodiverziteta i prirodnih staništa
Pančićeve omorike, planina proglašena je
1981. godine za nacionalni park. Nacionalni park prostire se na površini od 19.175
ha, pripada teritoriji opštine Bajina Bašta i
ima prosečnu nadmorsku visinu od 1.000
do 1.200 m.
Pored kanjonske doline Drine sa moćnim
krečnjačkim odsecima visokim i preko 1.000
m, svojom lepotom i divljinom izdvajaju se i
kanjoni reka Rače, Brusnice i Dervente.
Da li ste znali?
Specifičan reljef i povoljna mikroklima na
Tari uslovili su opstanak relikta i endemita
balkanskog poluostrva - Pančićeve omorike.
Od 53 vrste sisara koliko ih je zabeleženo na
Tari, najatraktivniji su mrki medved, najbrojnija populacija u Srbiji, i divokoze koje na Tari
žive i na 290 m.n.v., dok se u Evropi sreću na
tek 800 m.n.v. Pančićev skakavac nastanjuje
reliktne šume crnog bora, a najbliže srodne
vrste mogu se sresti u Palestini i Kurdistanu.
Kanjon Drine treći je najdublji kanjon na svetu,
čije litice dostižu visinu od 1.000 m. Tara obiluje arheološkim nalazištima koja datiraju od
neolita do srednjeg veka. Poznate su nekro-
JP „Nacionalni park Tara“
Milenka Topalovića 3, Bajina Bašta
Tel: +381 (0)31 863 644
E-mail: [email protected]
www.nptara.rs
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
51
pole - stećci u Perućcu i Rastištu nominovani
za UNESCO listu svetske baštine, ostaci srednjevekovnog utvrđenja Solotnik i manastir
Rača, zadužbina kralja Dragutina Nemanjića
iz XIII veka.
Do Tare se može doći automobilom, autobusom, vozom pa čak i biciklom. Udaljenost od
Beograda je 180 km, Novog Sada 245 km,
Niša 290 km i Užica 45 km. Postoje redovne
autobuske linije od Beograda, Novog Sada,
Užica, Bajine Bašte, a moguće je u saradnji
sa Nacionalnim parkom Tara dogovoriti organizovan prevoz. Takođe, železnička stanica Braneško polje (na pruzi Beograd-Bar)
udaljena je svega 15 km od Kaluđerskih bara.
Svi ugostiteljski, hotelski i izletnički kapaciteti
imaju parking koji se ne naplaćuje.
Smeštaj i hrana
Hotel Beli Bor (2*) u Radmilovcu i hotel Omorika (3*) na Kaluđerskim barama, nude i
restoranske usluge. Za najmlađe: Dečije odmaralište Mitrovac. Ljubiteljima prirode na
raspolaganju su i objekti Nacionalnog parka
FOTO: Dragoslav mirkoviĆ
Kako stići?
Tara na Mitrovcu, Predovom Krstu i Račanskoj Šljivovici. Lovačka kuća Predov Krst: 30
ležaja i restoran.
Četiri seoska domaćinstva nude uslugu dužeg boravka (prenoćište i obroke). Predah od
brojnih aktivnosti, posetioci mogu potražiti i
u nekom od šest restorana i kafea koji služe
nacionalnu hranu i nalaze se u samom zaštićenom području.
U okolini Tare postoje: hotel Jezero i hotel Vila
Drina u Perućcu, hotel Drina u Bajinoj Bašti.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: za ljubitelje šetnje, Tara nudi 5
šetno-edukativnih staza.
Planinarenje: Kroz Nacionalni park Tara prolazi evropski pešački put E7 u dužini od 63 km,
takođe postoji 25 planinarskih staza ukupne
dužine 200 km.
Biciklizam: Na raspolaganju su tri biciklističke rute ukupne dužine 118,3 km. Karta biciklističkih staza sadrzi QR Code za smartphone
(www.mapa.iz.rs).
Avanture: rafting, sportsko penjanje uz ste-
52
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Centar za posetioce
U Centru za posetioce Mitrovac (Mitrovac na
Tari), radno vreme je od 9.30 do 14h. U Centru
za posetioce Bajina Bašta, u upravi Nacionalnog
parka, radno vreme je od 8 do 14h. U centrima
za posetioce, kao i na kontrolno-informativnom
punktu Perućac (Jezero Perućac, 1 km uzvod-
FOTO: Bogdan pedoviĆ
FOTO: Dmitri sharomov
ne, kanjoning, kajaking, paraglajding, plovidba
Perućcem.
Skijanje: 5 ski staza ukupne dužine oko 2.000 m.
Lov: U šumama Tare ima 300 divokoza, 320
srna i oko 40 divljih svinja. Dozvolu za lov,
vodiče i transport divljači na druga područja,
odobrava Služba za zaštitu i unapređenje lova
i ribolova Nacionalnog parka Tara.
Rekreativni ribolov: Ribolov predstavlja pravo uživanje. Ove vodotokove nastanjuje 19
vrsta riba (mladica, lipljan, potočna pastrmka,
som, mrena i dr.). Dozvole se mogu kupiti u
upravi Nacionalnog parka Tara u Bajinoj Bašti,
kontrolno-informativnom punktu Perućac,
kao i kod ribočuvara na terenu.
Sport i rekreacija: U dva hotela koja se nalaze u samom zaštićenom prostoru postoje
teretane, kuglane, otvoreni tereni za odbojku,
tenis, košarku i fudbal, kao i trim staze, a hotel
Omorika i dečije odmaralište Mitrovac imaju i
zatvoreni bazen. Na jezerima Zaovine i Perućac moguće je kupanje i sportovi na vodi.
Edukacija: za najmlađe avanturiste (deca uzrasta od 7 do 15 godina), tu je „Kamp mladih rendžera“, koji organizuje Nacionalni park Tara, gde
decu profesionalni instruktori i pedagozi obučavaju različitim veštinama za snalaženje u prirodi.
Izleti: Posete manastiru Rača, nekropolama
sa stećcima, utvrđenju Solotnik, arheološkim
lokalitetima i brojnim vidikovcima.
Organizovane manifestacije: orjentiring takmičenja, planinski biciklizam, treking trka i
brojne druge organizovane aktivnosti o kojima se možete raspitati kod upravljača Nacionalnog parka Tara.
no od brane, radno vreme u toku leta je od 9
do 17h), mogu se dobiti sve korisne informacije
vezane za Nacionalni park „Tara", planinarsko–
turistička mapa Tare i drugo. Zaposleni govore
engleski jezik, neki zaposleni se služe italijanskim i nemačkim jezikom. Reklamni materijal
dostupan je na srpskom i engleskom jeziku. Suveniri se mogu kupiti u centrima za posetioce i
kontrolno-informativnom punktu Perućac, kao i
u prodavnicama i na tezgama unutar parka.
Od 53 vrste sisara koliko ih je
zabeleženo na Tari, najatraktivniji
su mrki medved, najbrojnija
populacija u Srbiji, i divokoze koje
na Tari žive i na 290 m.n.v.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
53
Park prirode
Šargan - Mokra Gora
Fotodokumentacija:„Park prirode Mokra Gora“ d.o.o.
izdvajaju se: šume hrasta, bukve, crnog i belog bora, smrče i jele. Specifična je vegetacija
livada, pašnjaka, kamenjara, osulina i pukotina stena. Endemične vrste su: bosanska mišjakinja, gospin plašt, jugoslovenski zvončić,
Pančićev mleč, Pančićeva mlečika, srpska
šašika i druge. U fauni se izdvajaju: medved,
divlja mačka, divokoza, vuk, zec, vidra, srna,
jazavac, belogrudi jež, divlja svinja i druge.
Zatim od ptica tu su: suri orao, orao zmijar,
riđi mišar, kamenjarka, prdavac, vodomar,
uralska sova, ušara, itd. Područje je poznato i po etno-nasleđu, po tradicionalnim starovlaškim brvnarama.
Kako stići?
KONTAKT
„Park prirode Mokra Gora“ d.o.o.
Mokra Gora bb
Tel: +381 (0)31 315 2227
E-mail:
[email protected]
www.parkprirodemokragora.org
Park prirode „Šargan - Mokra Gora“ nalazi se
u zapadnoj Srbiji, u Zlatiborskom okrugu na
teritoriji opštine Užice. Atraktivan planinski
reljef, interesantne vodne pojave - potoci,
rečice, izvori mineralne vode, tresave, bujna
šumska i livadska vegetacija, bogata flora i
fauna sa brojnim retkim, endemičnim, reliktnim i zaštićenim vrstama, specifično i bogato
narodno graditeljstvo uticali su na stavljanje
ovog prostora pod zaštitu na oko 10.814 ha.
Da li ste znali?
Mokra Gora je poznata po izuzetnom geonasleđu. Tu su kanjon Belog Rzava, prerast Đavolja Pećina, Hajdučka pećina, vodopad Veliki
skakavac, tresave, vrtače, ponornica, bigar,
sumporovita voda, alkalni izvor, slani izvor,
kao i krečnjaci gornje krede sa fosilima. Tu
su i rečice Beli Rzav, Kamešina i Bratešina,
brojni izvori i potoci. Biljne vrste su brojne, a
54
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Udaljenost od Višegrada je 23 km, od Užica 51
km, od Valjeva 101 km, od Čačka 110 km, od
Beograda 255 km. Do Mokre Gore se može
stići autobusom, automobilom ili biciklom.
Kroz zaštićeno područje prolazi regionalni put
Užice - Višegrad. Postoje redovne autobuske
linije, a područje se nalazi na biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Hotel „Drvengrad" (4*) je u etno-kulturno turističkom kompleksu Drvengrad na Mećavniku, glavnom mestu okupljanja posetilaca.
Ima brvnare za smeštaj gostiju, ugostiteljske
objekte, izložbeni prostor, bioskop, bazen i
sportske terene, sale za seminare i obdanište.
Ulaz se plaća. Konačište „Čarobni breg“ kod
Nacionalnog ekološkog centra, nudi smeštaj,
dnevni kafe, kuhinju i restoran. Planinarski
dom „Mladost“ sa restoranom i kafe barom je
na Iveru. Kafe i restoran na železničkoj stanici
u Mokroj Gori i restoran „Jatare” u Mokroj Gori.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: kroz park prirode prolazi Evropska pešačka staza E7 i 4 lokalne staze ukupne dužine 49,5 km. Postoje i organizovane
pešačke ture u pratnji vodiča. Informacije se
dobijaju u Drvengradu i u Nacionalnom ekološkom centru. Najpogodnija sezona je april
- oktobar. Svi putevi se mogu preći za nekoliko sati laganim hodom (2-5h) i obeleženi su.
Biciklizam: Na raspolaganju su tri biciklističke staze ukupne dužine 97,6 km. Karta biciklističkih staza sadrži QR Code za smartphone
(www.mapa.iz.rs/?ruta=zs-mgor-mg1).
Posmatranje ptica: Osmatračnice su kod
Šumarske kuće na Šarganu, Gornji Krst, Vukov osoje, Brezovice, Bratešina – zemunica,
Osječina i Ograđenica.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu kupiti
kod upravljača.
Izleti: Izletište na Belim vodama ima uređena kupališta uz rečicu Kamešinu, restoran i
suvenirnicu.
Avanture: džip safari, foto-safari.
Skijanje: Na Iveru, 8 km od Drvengrada, nalaze 4 staze za alpsko skijanje (crvena i crna
kategorija), ukupne dužine 5 km, ski pas se
naplaćuje, a iznajmljuju se skije.
Plivanje: U Drvengradu se nalazi bazen, a
na reci Kamišni se nalaze uređena mesta
za kupače.
Vožnja Šarganskom osmicom: turistička
pruga namenjena obilascima parka prirode
starim vozom.
Poseta manifestacijama: Filmski i muzički festival Kustendorf, Međunarodni festival
dečjeg folklora, Viteški turnir Svibor, seoska
slava Mokre Gore, Kršanja i Kotromana, Međunarodna skijaška takmičenja juniora i drugi.
Centar za posetioce
Nacionalni ekološki centar, udaljen je 8
km od turističkog kompleksa Drvengrad.
U njemu je i konačište. Centar je otvoren
24 sata. Edukativni deo Ekološkog centra
sastoji se od učionice sa 25 mesta, sale za
sastanke i kancelarija za zaposlene. Zaposleni govore engleski, nemački, italijanski
i francuski jezik. Ulaz se plaća za ulazak
motornim vozilima u Park prirode, samo na
granici sa BiH, kao i za posetioce Drvengrada na Mećavniku.
Biljne vrste su brojne, a
izdvajaju se: šume hrasta,
bukve, crnog i belog bora,
smrče i jele.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
55
Predeo izuzetnih odlika
Fotodokumentacija:Turistička organizacija Čačak
Ovčarsko-kablarska klisura
Predeo izuzetnih odlika „Ovčarsko-kablarska
klisura“ nalazi se u centralnom delu Srbije, na
teritorijama opština Čačak i Lučani. Reka Zapadna Morava je između planina Ovčar i Kablar usekla klisuru impozantnih razmera.
KONTAKT
Turistička organizacija Čačak
Trg ustanka 4, Čačak
Tel: +381 (0)32 559 0203
E-mail: [email protected]
www.turizamcacak.org.rs
56
Da li ste znali?
Osnovno prirodno obeležje klisure čini reljef,
upečatljivi masivi Ovčara i Kablara. Klisura je
duga 16 km, mereno duž vijugajućeg rečnog
toka. Zapadna Morava je ovde usekla tri meandra, od kojih su prva dva geomorfološki fenomeni - uklješteni meandri. Posebna atrakcija su brojni mali slapovi na Banjskom potoku,
desnoj pritoci Zapadne Morave. Klisura je stanište brojnih životinjskih vrsta, a među njima
su šumska kornjača, barska kornjača, šareni
daždevnjak, kuna zlatica, kuna belica, jazavac,
divlja mačka, vidra i druge. Prisutne su i brojne biljne vrste, često reliktne: ruj, grab, grabić,
sitnolistna lipa, krunolistna lipa, crni jasen,
ruj, hajdučka oputa, lovorolisni jeremičak. Na
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
obali reke, na malim zaravnima i priljubljeni uz stene nalazi se devet srednjovekovnih
manastira, jedinstvenih po mestu u kome
se nalaze i vremenu kada su nastali. Pored
manastira postoje tri sveta mesta obeležena
crkvama - kapelama, te svi čine jedinstvenu
celinu od dvanaest svetilišta Srpske Svete
gore. Na levoj strani Zapadne Morave nalaze
se Blagoveštenje, Ilinje, Savinje, Nikolje, Uspenje i Jovanje, a na desnoj Sretenje, Trojica,
Preobraženje, Vaznesenje,Vavedenje i Kađenica. U Klisuri je smeštena i Ovčar Banja, čiji
se lekoviti mineralni izvori koriste za lečenje
povreda mišića, reumatskih oboljenja, sportskih povreda i kožnih bolesti.
Kako stići?
Udaljena je oko 160 km od Beograda, a 8 km
od Čačka. Može se doći automobilom, autobusom, vozom i biciklom. Redovne autobuske
linije voze iz Čačka, Beograda, Kragujevca i
Niša, a do klisure je moguće doći i vozom (Be-
ograd - Bar) i biciklom magistralnim putem
M5 (E 761). Takođe, linijski taksi vozi od Čačka
i Požege. Duž trase magistralnog puta postoji
više parking lokacija. Najznačanije su u Međuvršju i Ovčar Banji, ne naplaćuju se.
Smeštaj i hrana
U Ovčar Banji postoji wellness centar „Kablar“ koji nudi i restoranske usluge. Takođe
u Ovčar Banji i Međuvršju su i odmarališta,
restorani sa smeštajem, auto-kamp, planinarski dom i brojni privatni kapaciteti za prenoćište ili duži boravak uz restoranske usluge. U Ovčar Banji je bolnica za rehabilitaciju
koja radi od maja do oktobra. Restorani nude
nacionalne i riblje specijalitete. Auto-kamp u
Ovčar Banji ima 36 ležajeva u 13 bungalova i
40 placeva za kampere.
Kako provesti vreme
Planinarenje: Devet obeleženih staza dužine od 2,75 km do 6 km i visinskom razlikom
do 720 m. Ukupna dužina planinarskih staza
oko 50 km. Planinarske rute su Ovčar Banja
– Vrh Kablara – Ovčar Banja ili Ovčar Banja vrh Ovčara – Ovčar Banja. Staze vode pored
pojedinih manastira, a na vrhovima su atraktivni vidikovci.
Biciklizam: ljubiteljima biciklizma na raspo-
laganju su biciklističke staze sa više varijanti i
dužinama od 25 km do 50 km.
Jahanje: Staza za jahanje sa 3 varijante i dužinama od 20 km, 30 km i 43 km.
Rekreativni ribolov: Uz dozvolu, koja se
može uzeti kod upravljača.
Plovidba: Organizovane plovidbe meandrima
Zapadne Morave kroz Ovčarsko-kablarsku
klisuru i veštačko jezero Međuvršje, uz panoramsko razgledanje manastira Nikolje (mogućnost posete) i Uspenje.
Avanture: Sportsko penjanje uz stene i alpinizam, moguće je iznajmiti opremu u klubu
za ekstremne sportove „Armadilo“ i Planinarskom društvu „Kablar“.
Sport i rekreacija: U Ovčar Banji postoje
otvoreni tereni za male sportove, wellness
centar „Kablar“ sa otvorenim i zatvorenim
bazenom.
Izleti: Posete manastirima Blagoveštenje, Nikolje, Jovanje i Uspenje (na padinama Kablara) ili Vavedenje, Vaznesenje, Preobraženje,
Sv. Trojice i Sretenje (na padinama Ovčara),
kao i crkvama: Ilinje, Kađenica, crkva pećina, i
crkvi Svetog Save u pećini na liticama Kablara.
Manifestacije: U Ovčar Banji se tokom leta
organizuju muzički programi, književne večeri, pozorišne predstave, izložbe, sportska
takmičenja.
Centar za posetioce
U kancelariji Turističke organizacije Čačak,
kao i u Ovčar Banji (+381 (0)32 559 6366)
je moguće dobiti informacije o atraktivnim
lokalitetima, smeštajnim kapacitetima, ugostiteljskim objektima, manifestacijama. Rad-
Posebna atrakcija su brojni
mali slapovi na Banjskom
potoku, desnoj pritoci
Zapadne Morave
no vreme je od 8 - 20h, svakog radnog dana.
Zaposleni govore engleski jezik. Ovde je moguće dobiti turističke brošure na srpskom,
engleskom, nemačkom, ruskom, francuskom
i italijanskom jeziku. Ulaznica se naplaćuje za
organizovane grupe. U Ovčar Banji nalazi se i
prodavnica suvenira.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
57
Park prirode
Fotodokumentacija: JP „Srbijašume“
Golija
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Park prirode „Golija“ nalazi se u jugozapadnoj
Srbiji, Raškom okrugu. Obuhvata planinski masiv Golije između 415 i 1.833 m.n.v. Na ovom
području se jasno uočavaju i smenjuju pojasevi
hrastovih, bukovih, zatim šuma jele i smrče.
Najviši vrh je Jankov kamen (1833 m.n.v.) sa
koga se pruža vidik na prostranstvo šuma,
pašnjaka i livada. Park prirode proglašen je
2001. godine za UNESCO Rezervat biosfere
„Golija - Studenica“. Površina zaštićenog područja je 75.183 ha.
Da li ste znali?
Jedna od osnovnih karakteristika Golije su veliki broj izvora, potoka i reka. Na njenoj severnoj
strani su mnoge klisure, među kojima se izdvajaju klisure Studenice i Izubre sa tri manja vodopada. Posebnom lepotom odlikuju se tresave i
jezera, a najveća su Košaninovo i Dajićko jezero. Najveći deo parka se nalazi pod šumama.
58
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Golija je carstvo planinskog javora, a takođe je
bogata i bukovom šumom. Neki delovi planine
imaju karakter prašume. Od oko 1.100 zabeleženih biljnih vrsta, mnoge su reliktne ili endemične.
Goliju naseljavaju i brojne vrste sisara, kao što
su: slepo kuče, alpska rovčica, medved, vuk i lisica. Na Goliji je zabeleženo i 45 vrsta ptica koje
spadaju u grupu prirodnih retkosti. Posebna
kulturno-istorijska vrednost Golije su manastiri.
Manastir Studenica je na UNESCO listi svetske
kulturne i prirodne baštine. Podigao ga je u XII
veku veliki župan Stefan Nemanja. Studenica
je jedan od najlepših srpskih manastira, glavna
zadužbina dinastije Nemanjića, najznačajniji duhovni centar srpske srednjevekovne države, ali i
jedan od najlepših spomenika raške graditeljske
škole. Zatim manastir Gradac sa crkvom Sv.
Blagoveštenja iz XIII veka, zadužbina je Jelene
Anžujske, francuske princeze i žene kralja Uroša, gde je osnovana prva devojačka škola. Tu je i
manastir Pridvorica iz XII veka i drugi.
Kako stići?
Park prirode „Golija“ udaljen je od Beograda
258 km, od Užica 98 km, a od Ivanjice 20 km.
Stiže se vozom, autobusom, automobilom ili
biciklom. Područje se nalazi na regionalnoj biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Centar za posetioce „Bele Vode“ ima dva
trokrevetna apartmana. Planinski dom „Golijska Reka“ namenjen je smeštaju lovaca.
Kolibe na obroncima planine „Vrhovi Golije”.
Više informacija o smeštaju se može dobiti i
na www.golija.rs.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Pešačka tura do Košaninovog
jezera.
Planinarenje: Planinarsko društvo „Golija“
organizuje planinarenje, smeštaj i vodiča
prilikom posete organizovanih grupa od
petnaestak članova. Usluga se naplaćuje
(www.golija.rs).
Izleti: Na lokalitetima Rudno, Studenica,
Česta Vrela, Jankov kamen, Mlanča - „Drvo
ljubavi“, postoje nadstrešnice sa klupama i
stolovima, i česmama.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu nabaviti u JP „Srbijašume“.
Lov: Lovište „Golija“ nalazi se južno od Ivanjice. Na površini od 32.507 ha gaji se i lovi
divlja svinja i srna, a organizuje se i lov na
vuka.
Skijanje: u Ski centru koji se nalazi 35 km
od Ivanjice, na nadmorskoj visini od 1350
metara. Ski staza je duga 450 m. Centar
poseduje ski lift i 50 kompleta skija za školu
skijanja na Dajića brdu.
Avanture: Paraglajding na terenima Lisac,
Trnava, Odvraćenica i drugim. (Paraglajding klub „Golija“, www.para-golija.org.rs)
Obilazak manastira Studenica, Gradac,
Pridvorica i Kovilje.
Golija je carstvo planinskog
javora, a takođe je bogata i
bukovom šumom. Neki delovi
planine imaju karakter prašume.
Centar za posetioce „Bele Vode“
Centar za posetioce se nalazi blizu Ivanjice
i tu se može dobiti više informacija o parku
prirode „Golija“. Stručne i edukativne ture se
organizuju na zahtev, u pratnji vodiča, a potrebno ih je zakazati unapred.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
59
Spomenik prirode
Potpećka pećina
Spomenik prirode „Potpećka pećina“ nalazi se
u Zlatiborskom okrugu kod Užica, u selu Potpeće. Jedinstvena je po monumentalnom ulazu u
obliku potkovice.
Da li ste znali?
Fotodokumentacija:Turistička organizacija Užice
Potpećka pećina je izvorskog tipa. Izgradile su
je ponornice koje poniru u Drežničkoj dolini i
nakon podzemnog toka izviru iz pećine ili iz
vrela, gradeći Petnicu - pećinsku reku. Ulaz u
Potpećku pećinu visine 50 m svrstan je u najviše pećinske ulaze u Srbiji i na Balkanu. U pećini
se razlikuju dva glavna sprata na kojima je 12
celina. Pretpostavlja se da je u Potpećkoj pećini živeo čovek još u doba neolita. Pronađeni su
arheološki ostaci keramike, obrađeni jelenski
rogovi i kremeno oruđe.
Udaljena je oko 190 km od Beograda i 14 km od
Užica. Može se stići automobilom, autobusom
ili vozom do Zlakuse, koja je 2 km udaljena od
pećine. Postoje redovne autobuske (Užice –
Zlakusa – Požega) i vozne linije (Užice – Zlakusa – Požega – Beograd).
Razgledanje: Stručne i edukativne ture po
pećini.
Okolina: Pešačenje - obeležene su staze od
preko 50 km.
Planinarenje: Planinarsko društvo „Rujno“
(tel: +381 (0)65 5000 622).
Biciklizam: Udruženje „Sport za sve“ (tel:
+381 (0)60 3230 379).
Avanture: sportsko penjanje i paraglajding, KBES
„Soko“ (tel: +381 (0)64 3481 232).
Izleti: Posete lokacijama Spomenik na Gradini, Vešala, Roška Banja i Terzića avlija.
Smeštaj i hrana
Centar za posetioce
U selu Potpeće nalaze se riblji, kao i restorani
domaće kuhinje i etno park. U selu Zlakusa, uz
restorane, postoji i smeštaj. U tamošnjim domaćinstvima i specijalizovanim prodavnicama
moguće je kupiti i proizvode čuvenih zlakuških
grnčara. U selu Potpeće je mini kamp sa 10 parcela za šatore sa dodatnom infrastrukturom.
Roška banja je udaljena 5 km planinarskom
stazom od pećine. Smeštaj se može potražiti
i u hotelima obližnjih gradova Užice i Požega.
Info punkt vodičke službe ispred ulaza u pećinu,
u selu Potpeće. Ovde se mogu dobiti sve potrebne informacije, vodiči, kao i brošure na srpskom
i engleskom jeziku, mape i suveniri. Ulaz u pećinu se naplaćuje. Radno vreme vodičke službe
(+381 (0)63 585 304), april - novembar 10-18h
svaki dan. U Turističko-informativnom centru u
Užicu (tel: +381 (0)31 500 555) moguće je dobiti informacije, vodiča, brošure na srpskom i
engleskom jeziku, mape i suvenire.
Kako stići
KONTAKT
Turistička organizacija Užica
Trg partizana 10, Užice
Tel: + 381 (0)31 514 761
E-mail: [email protected]
www.turizamuzica.org.rs
60
Kako provesti vreme
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Spomenik prirode
Stopića pećina
Fotodokumentacija:Turistička organizacija Zlatibor
Spomenik prirode „Stopića pećina“ je jedna
od najvećih istraženih pećina u Srbiji. Nalazi se
u Zlatiborskom kraju, na levoj obali reke Prištavice. Vrednosti zbog kojih je stavljena pod
zaštitu su morfo-hidrološka obeležja speleoloških objekata - bigrenih kada, kao i očuvanje
endemične faune pećinskih insekata.
Da li ste znali?
Stopića pećina je rečna pećina, kroz nju protiče Trnavski potok. Dugačka je oko 1700 m, ali
je za posetioce uređeno i obezbeđeno 240 m,
duž kojih se mogu obići pet celina: Svetla dvorana, Tamna dvorana i Velika sala sa kadama,
Kanal sa kadama i Rečni kanal. Svetla dvorana
je velelepni ulaz površine otvora oko 630 m2.
Sa Tamnom dvoranom, koja je najviša, je spaja
uređena staza sa drvenim mostovima. Bigrene kade u Sali sa kadama, su izuzetno atraktivne i predstavljaju amblem pećine, a preko
njih se u većem delu godine preliva voda. U
rečnom kanalu je vodopad „Izvor života”.
Kako stići?
Udaljena je 250 km od Beograda, 30 km od Užica i 19 km od centra Zlatibora. Nalazi se između
sela Rožanstvo, Trnava i Sirogojno, iz pravca
Užica, Zlatibora i Gostilja na regionalnom putu.
Moguće je doći automobilom, a postoje i lokalne
autobuske linije iz Užica, kao i organizovan prevoz autobusima. U blizini pećine se nalazi parking za autobuse i automobile koji se naplaćuje.
Smeštaj i hrana
U turističkim centrima Sirogojna i Zlatibora, u
okolini se nalaze hoteli, restorani i kafei, objekti za seoski turizam, banjski, kongresni, dečji i
lovni turizam. Tu je moguće kupiti suvenire ili
lokalne proizvode.
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne ture organizuju se na
zahtev posetilaca.
Okolina - turistički centri Sirogojno i Zlatibor pružaju raznovrsnu ponudu koja uključuje sportske
terene, kupališta u prirodi, otvorene i zatvorene
bazene, wellness centre, skijališta i klizalište, zatim pešačke, biciklističke, planinarske i staze za
jahanje, uređena izletišta. Organizuju se i izleti za
goste sa polaskom sa Zlatibora.
KONTAKT
Turistička organizacija Zlatibor
Miladina Pećinara 2, Zlatibor
Tel: + 381 (0)31 841 646
E-mail: [email protected]
www.zlatibor.org.rs
Centar za posetioce
Na ulazu u pećinu postoji punkt turističke organizacije gde se mogu dobiti propagadni materijali na srpskom i engleskom jeziku. Stalno
su prisutni vodiči, a ukoliko se rezerviše unapred, posetiocima su obezbeđeni i turistički
vodiči koji govore engleski jezik (+381 (0)31
583 377). Ulaz u pećinu se naplaćuje.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
61
Specijalni Rezervat Prirode
UVAC
u Srbiji (6.185 m), a po lepoti i Tubića pećina.
Pored beloglavog supa, ovde se može videti i
suri orao, orao zmijar, veliki ronac, sivi soko,
planinski puzgavac, buljina i vodomar. Poslednjih godina, na područje rezervata su se
„vratile“ još dve vrste orlova lešinara, a to su
crni lešinar i bela kanja. Najpoznatiji predstavnici sisara su slepi miš i vidra, koja se nalazi na
Evropskoj crvenoj listi, ali i vukovi, divlje svinje,
medvedi i srne. U neposrednoj blizini rezervata, u selu Božetići, nalazi se manastir Dubnica
iz XVII veka. Takođe, vredni pažnje su i crkva
brvnara u selu Radijevići i crkva brvnara u Peti,
kao i manastir Janja u selu Rutoši, iz XVII veka.
KONTAKT
„Rezervat Uvac“ d.o.o.
Svetog Save 16, Nova Varoš
Tel: +381 (0)33 64 198
E-mail: [email protected]
www.uvac.org.rs
Specijalni rezervat prirode „Uvac“ nalazi se
u jugozapadnoj Srbiji u Zlatiborskom okrugu. Obuhvata klisuru reke Uvac i njene pritoke. Rezervat površine 7.543 ha, nalazi se
na 760 - 1.322 m.n.v., sa desne i leve strane
klisure reke.
Osnovnu vrednost ovog područja čini kolonija
veoma retke i malobrojne vrste orla lešinara –
beloglavog supa, impozantne veličine sa rasponom krila do 3 m i sa jedinstvenom ulogom
u lancu ishrane.
Da li ste znali?
Atraktivna klisura ističe se brojnim uklještenim
meandrima i visokim liticama. Ističe se Ušački krečnjački sistem, najduži pećinski sistem
62
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Od Užica je udaljen oko 50 km, od Kragujevca
i Sarajeva oko 200 km, od Beograda oko 260
km. Može se doći automobilom, autobusom
i biciklom. Postoje redovne autobuske linije
iz Nove Varoši i Sjenice. Najbliža železnička
stanica je u selu Bistrica, opština Nova Varoš,
udaljena oko 25 km od rezervata.
Smeštaj i hrana
Ne postoje hoteli na području rezervata, ali će
uskoro biti završen centar za posetioce koji će
imati i smeštajne kapacitete. Postoji nekoliko
domaćinstava koja se bave seoskim turiz-
FOTO: Darko Ćirović
FOTO: Dragan bosnić
Kako stići?
FOTO: Jaroslav pap
Pešačenje: Uređeno je oko 40 km staza
obodom Uvačkog jezera. Takođe, započeto
je uređenje staze obodom Zlatarskog jezera
(oko 20 km).
Stručne i edukativne ture se organizuju
na zahtev zainteresovanih škola i fakulteta.
Teme su vezane za zaštitu, očuvanje i unapređenje stanja životne sredine na zaštićenom
području. Najbolje vreme za posete je od aprila do oktobra.
Biciklizam: Pešačke staze se koriste i za planinski biciklizam.
Posmatranje ptica: Postoji nekoliko osmatračnica sa kojih je fantastičan pogled na meandre Uvca i na beloglave supove. Osmatračnica „Molitva“, nalazi se na obodu Uvačkog
jezera na 1.234 m.n.v., a naspram se nalazi
vidikovac „Veliki vrh“, na oko 1.200 m.n.v.
Vožnja čamcima i kvatromaranima Uvačkim, Zlatarskim i Radoinjskim jezerom.
Plivanje u čistim jezerima.
Posetama pećinskim sistemima: U saradnji sa
Avanturističkim klubom Wild Serbia organizuje
se kompletan prolazak kroz Ušačke pećine u
dužini od oko 6 km (www.wildserbia.com).
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu nabaviti u prostorijama upravljača.
Lov: Sve informacije vezane za lov i lovni turizam možete dobiti u Lovačkim udruženjima
„Kozomor'' iz Nove Varoši i „Vrhovi“ iz Sjenice.
Avanture: Kajaking, džip safari, ronjenje, foto-safari.
Skijanje: Na planini Zlatar. Sve informacije u
Turističko sportskom centru Zlatar i Turističkoj organizaciji Sjenica.
Poseta kulturno istorijskim i verskim
objektima: Nemanjića grad na Uvačkom jezeru, Crkva u selu Štitkovo i drugim.
Manifestacije: Regata Radoinjskim jezerom
u avgustu, takmičenje u ribolovu.
Centar za posetioce
Centar za posetioce se nalazi na lokalitetu Kokin
Brod, u neposrednoj blizini brane na Zlatarskom
jezeru. Tu može da se kupi mapa rezervata i suveniri, dozvole za ribolov, da se ugovori razgledanje rezervata čamcima i kvatromaranima,
kao i vozilima, biciklima ili pešice. Ulaz u zaštićeno područje se plaća. Informacije su dostupne
i na početku Uvačkog jezera, na lokalitetu Markova ravan, kao i na lokalitetu Rastoke u neposrednoj blizini Uvačkog i Zlatarskog jezera. Promo materijal je dostupan u prostorijama uprave
zaštićenog područja, u Novoj Varoši.
Osnovnu vrednost ovog područja
čini kolonija veoma retke i
malobrojne vrste orla lešinara –
beloglavog supa.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
FOTO: Rade prelić
Kako provesti vreme?
FOTO: Dragan bosnić
FOTO: Živko kolašinac
mom, a znatno ih je više u neposrednoj blizini
rezervata. U seoskim domaćinstvima, pripremaju se tradicionalna jela i pića ovog kraja,
domaći sokovi i rakija. U neposrednoj blizini
rezervata postoji nekoliko restorana i kafea,
informacije pruža Turističko-sportski centar
Zlatar (www.zlatar.org.rs) i Turistička organizacija Sjenice (www.turizamsjenica.com).
63
Regionalni park prirode
Fotodokumentacija; Zavod za zaštitu prirode Srbije, Nenad SEKULIĆ
Klisura reke Mileševke
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
64
Regionalni park prirode „Klisura reke Mileševke“ nalazi se na jugozapadu Srbije, u
opštini Prijepolje. Reka Mileševka je između
planinskih masiva Zlatara i Jadovnika, formirala divlju krečnjačku klisuru.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Da li ste znali?
Klisura reke Mileševke je duga 24 km, duboka
je 1.230 m, a na pojedinim mestima se sužava
na svega 4 m. Utvrđeno je 561 biljnih vrsta što
čini oko 15% ukupnog broja vrsta i podvrsta
flore Srbije. Na području klisure izdvajaju se
zajednice omorike i crnjuše, autohtona šuma
pitomog kestena i bukve, mešovita šuma pitomog kestena i bora, kao i šume kestena i
graba. Utvrđeno je prisustvo 30 endemičnih
taksona. Klisura je sklonište za mnoge vrste
životinja: srnu, divokozu, medveda, vidru, beloglavog supa, surog orla, orla zmijara, sivog
sokola i druge nacionalno i globalno zaštićene
vrste. Na ulazu u klisuru nalazi se manastir
Mileševa koji je grobna crkva Svetog Save i u
njoj su sve do 1594. godine počivale mošti najvećeg srpskog svetitelja. Manastir je poznat i
po čuvenoj fresci Belog anđela, a na dva kilometra od manastira se nalazi srednjevekovni
grad Mileševac iz XIII veka. Na prostoru klisure
nalazi se strogi prirodni rezervat „Ravnište“.
Kako stići?
Područje se nalazi oko 6 km istočno od Prijepolja, koje se nalazi blizu granice sa Crnom
Gorom. Od Beograda je udaljeno 300 km, od
Podgorice 200 km, a od Sarajeva 180 km. Do
Prijepolja se može stići Ibarskom magistralom i železničkom prugom Beograd-Bar, a
odatle do zaštićenog područja automobilom
ili autobusom.
Foto dokumentacija: JP „Srbijašume“
Smeštaj i hrana
Manastir Mileševa u svom kompleksu poseduje i konake, a smeštaj je moguće pronaći i
u Prijepolju. Više informacija se može dobiti u
Turističkoj organizaciji Prijepolja (www.turizamprijepolje.org.rs).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Pešačka tura Zlatar - Međanska
reka-Mileševka dugačka je oko 28 km, ima
ukupan uspon 790 m, srednje je težine.
Turističko-planinarska staza Sopotnica - Divljaci
- Kaćevo - Kumrijina česma - kanjon Mileševke manastir Mileševa dugačka je 18 km. Staza prolazi živopisnim delom klisure sa mogućnošću
silaska do reke Mileševke. Staza je srednje teške
kategorije, ali je potrebno biti oprezan i i uvažavati instrukcije vodiča.
Turističko - planinarska staza Sopotnica - Divljaci - Kaćevo - Hisardžik - Savine isposnice
- manastir Mileševa - Kamena Gora dugačka
je 18 km. Prolazi se nekadašnjim, najviše korišćenim karavanskim drumom koji je povezivao
Dubrovnik i Carigrad. Poseta ruševinama sred-
njovekovnog utvrđenja Mileševca, džamiji u Hisardžiku gde se nalazi sveta knjiga Kuran stara
400 godina, izvoru Svetog Save u monaškim
isposnicama podno Mileševca, srednjovekovnom manastiru Mileševi.
Planinarenje: Planinarska staza (5 km)
počinje ispod poslednjeg tunela napuštene
trase puta, posle Ravništa nastavlja Međanskom rekom do sela Pocrkvine, odatle do
sela Aljinovići.
Izleti: Turistička organizacije Prijepolje organizuje izlete od maja do oktobra.
Obilazak manastira Mileševe i srednjovekovnog grada Mileševac, isposnica Svetog Save i
Hisardžika. Suveniri i lokalni proizvodi su dostupni kod manastira Mileševa.
Na području klisure izdvajaju
se zajednice omorike i
crnjuše, autohtona šuma
pitomog kestena i bukve, kao i
šume kestena i graba.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
65
Spomenik prirode
Fotodokumentacija: Planinarski klub „Kamena Gora“
Slapovi Sopotnice
km. Moguće je stići autobusom, automobilom i biciklom. Područje se nalazi na lokalnoj
biciklističkoj ruti. Parking je pored Planinarskog doma i ne naplaćuje se.
Smeštaj i hrana
Spomenik prirode „Slapovi Sopotnice“
nalazi se u jugozapadnoj Srbiji, u Zlatiborskom okrugu na teritoriji opštine Prijepolje,
na reci Sopotnici, na zapadnim padinama
planine Jadovnik.
Da li ste znali?
KONTAKT
Planinarski klub „Kamena Gora“
4. decembra 1, Prijepolje
Tel: +381 (0)64 828 9853
E-mail: [email protected]
www.sopotnica.rs
Spomenik prirode obuhvata izvorište površinskog toka reke Sopotnice sa više stalnih i
povremenih karstnih vrela i izvora koji formiraju tokove. Reku Sopotnicu, pritoku Lima,
karakteriše velika visinska razlika između ušća
na 465 m.n.v. i najvišeg izvora na 1150 m.n.v.
Morfo-hidrološke vrednosti predstavljaju četiri
kraška vrela, više izvora i sedam bigrenih terasa preko kojih otiču vrelski vodotoci gradeći
živopisne vodopade i slapove. Po atraktivnosti
se izdvaja Veliki vodopad. Osim vodopada i
slapova, atrakcija ovog područja su stare i obnovljene vodenice. Flora Sopotnice obuhvata
62 vrste mahovina, što predstavlja visok diverzitet za izuzetno malo područje.
Kako stići?
Slapovi Sopotnice udaljeni su od Prijepolja 21
km, od Podgorice 170 km, od Beograda 310
66
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Planinarski dom raspolaže sa smeštajnim kapacitetima, a kamp sa pratećom infrastrukturom se nalazi pored. Restorani sa tradicionalnom hranom i pićem mogu se naći u seoskim
gazdinstvima: Miloša Ljujića, Slaviše Janjuševića, Predraga Tmušića i Branka Ljujića.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Kružna tura je laka - obilazak Vodopada (3h), srednja je Sopotnica - Jadovnik - Katunić - Sopotnica (6,5h), a teška je Sopotnica kanjon Mileševke - Manastir Mileševa (8h).
Planinarenje: Planinarskim stazama (53 km).
Biciklizam: Biciklističke staze (40 km).
Izleti: Uređena izletišta su pored starih vodenica.
Centar za posetioce
Planinarski dom se nalazi na ulazu u zaštićeno područje i tu su dostupni promotivni materijal i lokalni proizvodi. Informacije se mogu
dobiti i na ruskom jeziku. Stručne i edukativne ture se organizuju na zahtev.
CIP - Каталогизација у публикацији
Народна библиотека Србије, Београд
502.211(497.11-751.2)(036)
338.485:502(497.11)(036)
ATLAS turističkih potencijala zaštićenih
područja Srbije. - Beograd : #Program
Ujedinjenih nacija za razvoj #UNDP, 2012
(Beograd : Sapient graphic). - 66, 66 str. :
fotogr. ; 23 cm
Nasl. str. prištampanog engl. prevoda: Atlas
of tourism potentials of Serbian protected
areas. - Tiraž 4.000.
ISBN 978-86-7728-196-0
a) Национални паркови - Србија - Водичи b)
Природна богатства - Туристичке
могућности Србија - Водичи
COBISS.SR-ID 195094028
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
67
Download

TURISTIčKIH POTENCIJALA