UVOD
2.000 karaktera
Ludaško jezero je drugo najveće jezero severne Bačke i jedan je
od najstarijih rezervata i Ramsarskih područja u Srbiji. Ima ekosisteme vlažnih staništa peščarskog i stepskog tipa visokog diverziteta. Jedini je predstavnik plitkih, semistatičnih jezera stepske
oblasti u Srbiji, mesto je okupljanja i boravka migratornih vrsta
ptica. Ime jezera potiče od mađarske reči „lúd“ što znači guska i
svakako je u vezi sa bogatim ptičijim svetom koji čine više od 230
vrsta, divljih gusaka, pataka, čaplji i drugih vrsta ptica vezanih za
močvare i bare. Karakteristične vrste ptica su: brkata senica,
ševarski trstenjak, sivi barski petlić, eja močvarica, a od biljaka:
morski trozubac, dlakavi kozinac. Veliki kaćunak, vrsta močavarne orhideje, je međunarodno zaštićena vrsta. Okolina Ludaša je
bogata kulturno istorijskim spomenicima (staro naselje Ludaš
primeri tradicionalne arhitekture i salaši). Okolina je naseljena još
od kamenog doba, o čemu svedoče nekoliko arheoloških lokaliteta u blizini Nose.
Specijalni rezervat prirode „Ludaško jezero“ se nalazi istočno
od Subotice. Obuhvata jezero i obalu uz naselja Šupljak, Hajdukovo i Nosa (N 46˚06’06’’, E 19˚49’53’’).
Da li ste znali?
NV
IR O N MENT
V
ES
2
TI
N
IN
ET
ILIT Y
G LO B A L
C
FA
E
Ludaško jezero je drugo najveće jezero severne Bačke i jedan je
od najstarijih rezervata i Ramsarskih područja u Srbiji. Ima ekosisteme vlažnih staništa peščarskog i stepskog tipa visokog diverziteta. Jedini je predstavnik plitkih, semistatičnih jezera stepske
oblasti u Srbiji, mesto je okupljanja i boravka migratornih vrsta
ptica. Ime jezera potiče od mađarske reči „lúd“ što znači guska i
svakako je u vezi sa bogatim ptičijim svetom koji čine više od 230
vrsta, divljih gusaka, pataka, čaplji i drugih vrsta ptica vezanih za
močvare i bare. Karakteristične vrste ptica su: brkata senica,
ševarski trstenjak, sivi barski petlić, eja močvarica, a od biljaka:
morski trozubac, dlakavi kozinac. Veliki kaćunak, vrsta močavarne orhideje, je međunarodno zaštićena vrsta. Okolina Ludaša je
bogata kulturno istorijskim spomenicima (staro naselje Ludaš
primeri tradicionalne arhitekture i salaši). Okolina je naseljena još
od kamenog doba, o čemu svedoče nekoliko arheoloških lokaliteta u blizini Nose.
NG
IN OUR
PL
A
ATLAS
TURISTIčKIH POTENCIJALA
zaštićenih područja srbije
4
Specijalni rezervati prirode
26 Predeo izuzetnih odlika
46 Predeo izuzetnih odlika
Predeo izuzetnih odlika
28 Specijalni rezervat prirode
48 Predeo izuzetnih odlika
30 Predeo izuzetnih odlika
50 Specijalni Rezervat Prirode
Ludaško jezero i
Selevenjske pustare
Subotička peščara
Park prirode
Palić
8
Specijalni rezervat prirode
Gornje Podunavlje
10 Specijalni rezervat prirode
Pašnjaci Velike
droplje
Vršačke planine
Deliblatska peščara
Veliko ratno ostrvo
Resavska pećina
Pećina Risovača
11 Specijalni rezervat prirode
33 Nacionalni park
12 Specijalni rezervat prirode
36 Spomenik prirode
Carska bara
14 Park prirode
Jegrička
Klisura reke
Trešnjice
Đerdap
Kanjon Vratne sa dva
prerasta
51 Nacionalni park
Tara
54 Park prirode
Šargan - Mokra
Gora
56 Predeo izuzetnih odlika
Ovčarsko-kablarska
klisura
58 Park prirode
Golija
37 Spomenik prirode
16 Specijalni rezervat prirode
Koviljskopetrovaradinski rit
Lazarev kanjon
Stara planina
40 Nacionalni park
19 Nacionalni park
43 Park prirode
22 Specijalni Rezervat Prirode
44 Specijalni rezervat prirode
24 Specijalni rezervat prirode
45 Spomenik prirode
bagremara
Fruška gora
Kopaonik
Sićevačka klisura
Zasavica
60 Spomenik prirode
Potpećka pećina
38 Park prirode
18 specijalni rezervat prirode
Obedska bara
Dolina Pčinje
31 S
pomenik prirode
32 S
pomenik prirode
Slano Kopovo
Vlasina
61 Spomenik prirode
Stopića pećina
62 Specijalni Rezervat Prirode
UVAC
64 Regionalni park prirode
Klisura reke
Mileševke
Jelašnička klisura
Đavolja Varoš
66 Spomenik prirode
CIP & IMPRESUM
Slapovi Sopotnice
Specijalni rezervati prirode
Ludaško jezero
i Selevenjske
pustare
Predeo izuzetnih odlika
Subotička peščara
Park prirode
Palić
Specijalni rezervat prirode „Ludaško jezero“
se nalazi istočno od Subotice. Obuhvata jezero i obalu uz naselja Šupljak, Hajdukovo i Nosa
(N 46˚06’06’’, E 19˚49’53’’).
Da li ste znali?
KONTAKT
JP „Palić – Ludaš“
Kanjiški put 17a, Palić
Tel: +381 (0)24 753 121
E-mail: [email protected]
www.palic-ludas.rs
Ludaško jezero je drugo najveće jezero severne Bačke i jedan je od najstarijih rezervata i
Ramsarskih područja u Srbiji. Ima ekosisteme
vlažnih staništa peščarskog i stepskog tipa visokog diverziteta. Jedini je predstavnik plitkih,
semistatičnih jezera stepske oblasti u Srbiji,
mesto je okupljanja i boravka migratornih vrsta
ptica. Ime jezera potiče od mađarske reči „lúd“
što znači guska i svakako je u vezi sa bogatim
ptičijim svetom koji čine više od 230 vrsta, divljih gusaka, pataka, čaplji i drugih vrsta ptica vezanih za močvare i bare. Karakteristične vrste
ptica su: brkata senica, ševarski trstenjak, sivi
barski petlić, eja močvarica, a od biljaka: morski
trozubac, dlakavi kozinac. Veliki kaćunak, vrsta
močavarne orhideje, je međunarodno zaštićena
vrsta. Okolina Ludaša je bogata kulturno istorijskim spomenicima (staro naselje Ludaš primeri
tradicionalne arhitekture i salaši). Okolina je naseljena još od kamenog doba, o čemu svedoče
nekoliko arheoloških lokaliteta u blizini Nose.
Kako stići?
Ludaško jezero (centar Ludaš u Hajdukovu)
je udaljeno od Subotice 14 km. Prilaz kroz naselje Hajdukovo asfaltnim putem je pogodan
za sva vozila (automobile, autobuse, bicikle).
Moguće je doći i vozom do Subotice, zatim
prigradskim autobusom do naselja.
Lokalna biciklistička staza Segedin-Subotica (via Đala) prolazi pored južnog dela Ludaškog jezera.
4
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Specijalni rezervat prirode „Selevenjske pustare“ se nalazi uz granicu sa Mađarskom,
istočno od Subotice i severozapadno od Kanjiže, između naselja Bački Vinogradi i Horgoš
(N 46˚08’37’’, E 19˚53’37’’).
Predeo izuzetnih odlika „Subotička peščara“
se nalazi na krajnjem severu Bačke, uz granicu
sa Mađarskom, na području Subotičko-horgoške peščare (N 46˚10’54’’, E 19˚42’20’’).
Da li ste znali?
Da li ste znali?
Rezervat ima visoku raznolikost staništa ravničarskog tipa predela sa zajednicama stepskog,
slatinskog, peščarskog i močvarnog karaktera specifičnim za ovo područje i značajnim
brojem vrsta izvorne panonske flore i faune.
Blizina podzemne vode, koja na talasastom
terenu stvara močvare i slatine u neposrednoj
blizini ekstremno suvih peščarskih staništa,
dodatno povećava raznovrsnost. Ističe se florističkim vrednostima, sa atraktivnim vrstama
iz porodice močvarnih orhideja i perunika. Od
životinjskih vrsta značajne su: barska žaba,
peščarski gušter, slepi miševi i ptice gnezdarice (modrovrana) na slatinama i u Selevenjskoj
šumi. U rezervatu je srednjevekovni lokalitet
Templompart i stara šumarska kuća.
Kako stići?
Selevenjske pustare su udaljene 23 km od Subotice i 22 km severozapadno od Kanjiže. Imaju
prilaz magistralnim asfaltnim putem, zatim letnjim putem (samo za putnička vozila i bicikle).
Subotičku peščaru karakterišu jedinstvene ekološke prilike na peskovitoj podlozi zatalasanog
dinskog reljefa i posebnog režima podzemnih
voda uz specifičan mozaik ekosistema i staništa
visoke raznovrsnosti. Najznačajnija su vlažna
staništa formirana na podlozi nizijskog treseta
u dolini rečice Kireš. Očuvani fragmenti prirodne
vegetacije, dragocena su svedočanstva o biljnom
pokrivaču Panonske nizije u prošlosti. Od biljaka
najznačajnije su: šafranjika, peščarski karanfil i
sibirska perunika. Najznačajniji predstavnik sisara je slepo kuče, a od 170 vrsta ptica se izdvajaju
veliki crni detlić, pupavac, lastavičar, bregunica,
drozd pevač, sivi svračak i ptice grabljivice.
Kako stići?
Specijalni rezervati prirode
„Ludaško jezero“ i „Selevenjske
pustare“, Predeo izuzetnih
odlika „Subotička peščara“
i Park prirode „Palić“ nalaze
se na severu Vojvodine, u
Severnobačkom okrugu.
Subotička peščara je udaljena 8km od Subotice (lokalitet Hrastovača), odnosno 13 km
(lokalitet Tresetište). Postoji prilaz iz Subotice asfaltnim putem za sva vozila (lokalitet
Hrastovača), delom asfaltnim putem i delom
letnjim putem za putnička vozila i bicikle (lokalitet Tresetište).
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
5
štrand, Vikend naselje). Lokalna biciklistička
staza Segedin-Subotica (via Đala) prolazi i
pored Palića.
Smeštaj i hrana
Park prirode „Palić“ se nalazi istočno od Subotice (N 46˚04’32’’, E 19˚43’36’’). Stavljen
je pod zaštitu radi očuvanja ekosistema jezera, a u sklopu zaštite ekoloških koridora u
okruženju, staništa retkih vrsta.
U objektu Vizitorskog centra Ludaš postoji
nekoliko soba za gostujuće istraživače i predavače i koriste se i u okviru aktivnosti centra
(ekokamp, seminari, radionice).
„Rokin salaš“ na Ludaškom jezeru je ambijentalno uređen, ima zanimljivu etnološku zbirku
koja prikazuje život na vojvođanskom salašu.
„Sunjog čarda“ u rezervatu Ludaš, Hajdukovo, nudi riblje specijalitete. Nalazi se u netaknutoj prirodi, autentičan ambijent trščane
kućice sa jedinstvenim spomenikom komarcu
(www.palic.rs).
U okolini Ludaša su Vinski dvor, Gujaš čarda
i Kuća za odmor. Na Paliću se nalaze Cvetni
salaš i Palićka kruna.
Hoteli u Subotici i na Paliću, za više informacija:
Turistička organizacija grada Subotice (www.
visitsubotica.rs) i Turistička organizacija opštine Kanjiža (www.kanjizatourism.org.rs)
Kako provesti vreme?
Da li ste znali?
Palić se nalazi pored zoološkog vrta i brojnih
kulturnoistorijskih vrednosti: stari banjski park
u pejsažnom stilu, brojne zgrade iz doba secesije, ima i pejsažne vrednosti sa bogatim zelenilom i cvetnim parterima i sportsko rekreativne
sadržaje, a ima i prirodnih vrednosti. Pojedini
lokaliteti su bogati značajnom ptičijom faunom,
a karakteristična vrsta je crnoglavi galeb.
Kako stići?
Palić je udaljen 8 km od Subotice, a prilaz je
asfaltni put pogodan za sva vozila. Redovna
gradska linija vozi do naselja Palića i do zaštićenog područja (lokaliteti Veliki park, Muški
6
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Staze Čurgo i Kireš na Ludaškom
jezeru, Selevenjska šuma-Lofej, staza u Hrastovači u Subotičkoj peščari, Palić na lokalitetu Ptičja ostrva i turističke ture sa vodičem
kroz Veliki park. Stručne i edukativne ture se
organizuju u Ludaškom jezeru i Selevenjskim
pustarama na zahtev. Teme su vezane za sadržaje duž posetilačko-eukativnih staza.
Biciklizam: Biciklističke staze u okviru EuroVelo6 sistema kao i bicilklističke staze na Paliću sa mogućnošću iznajmljivanja bicikla.
Posmatranje ptica: Ludaško jezero - lokaliteti ostrvo Roža Šandor, obala kod Budžaka i
Visoka obala, Selevenjske pustare - lokaliteti
na Stočnom pašnjaku, Subotička peščara - lokalitet kod Jasenovačke šume, Palić - lokalitet
Ptičija ostrva. Posmatranje i fotografisanje na
ovim lokalitetima moguće je samo uz čuvara/
vodiča. Usluga se naplaćuje.
Izleti: Subotička peščara na jezeru Tresetište.
Kampovanje: Kamp de Tour na Paliću (tel:
+381 (0)24 753 440).
Rekreativni ribolov: na jezerima Ludaš i Palić. Godišnje dozvole izdaje JP „Palić-Ludaš“,
a dnevne se mogu kupiti od ribočuvara na terenu.
Lov: U okviru Subotička peščare je lovište i
objekat Hrastovača (tel: +381 (0)25 432 830).
Rekreacija na vodi: na Paliću (surfing, jedrenje), uređene plaže - ženski štrand, muški
štrand, Ludaško jezero - vožnja čamcem.
Avanture: vožnja motornim zmajem.
Obilazak: Putevi vina - vinski put Subotica,
brojni kulturno-istorijski i verski objekti u Subotici i Paliću
Vožnja kočijama
Manifestacije: Ludaško jezero - takmičenje u
kuvanju riblje čorbe (kraj juna), dani belog luka u
Šupljaku (avgust), konjički susreti (početak okto-
bra), Palić - berbanski dani (septembar) i druge.
Centar za posetioce
Vizitorski centar Ludaš, Prespanska 12,
Hajdukovo, Tel: +381 (0)24 758 370
[email protected], www.ludas.rs
Nalazi se na severnom obodu rezervata Ludaš. Posetu treba najaviti i rezervisati termine
za vodiča ili stručno lice. Mogu se odvijati u
bilo koje vreme, a preporučen period za posete je april-oktobar. Osoblje Centra govori
mađarski, srpski i engleski.
Poseta zaštićenim područjima sa vodičem
se plaća. Promotivni materijali dostupni su
posetiocima u Vizitorskom centru Ludaš, u
Upravnoj zgradi JP „Palić – Ludaš“ i u sedištu
Turističke organizacije grada Subotice. Materijal je, uglavnom, dvojezičan - na srpskom i
mađarskom jeziku, a većim delom i trojezičan:
srpski/mađarski/engleski jezik.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
7
Specijalni rezervat prirode
Gornje Podunavlje
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Apatinski put 11, Sombor
Tel: +381 (0)25 463 111
E-mail: [email protected]
www.gornjepodunavlje.info
8
Specijalni rezervat prirode „Gornje Podunavlje“ nalazi se u Vojvodini, u Zapadnobačkom
okrugu (N 45˚47’60”, E 18˚55’60”). Prostire
se od granice sa Mađarskom do Bogojeva uz
levu obalu reke Dunav u dužini od 64 km. Deo
je velikog ritskog kompleksa koji se proteže i
kroz susedne države Mađarsku i Hrvatsku.
Da li ste znali?
Gornje Podunavlje predstavlja jedno od poslednjih velikih poplavnih područja na tlu
evropskog kontinenta. Čine ga dva velika rita,
Monoštorski i Apatinski, čija je površina 19
605 ha šuma, livada, bara i močvara, uključujući i reku Dunav i njene meandre.
U rezervatu je prisutna 51 vrsta sisara, 248 vrsta ptica, 50 vrsta riba, 11 vrsta vodozemaca, 9
vrsta gmizavaca, ogroman broj beskičmenjaka od kojih se izdvaja fauna leptira sa preko 60
vrsta dnevnih leptira i više od 1000 biljnih vrsta. Među pticama se ističu retke vrste kao što
su orao belorepan i crna roda. Gornje Podu-
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
navlje naseljava najveća populacija evropskog
jelena, jedna od poslednjih u autentičnom ritskom ambijentu. Između ostalih sisara tu žive i
divlja svinja i srna. Takođe, očuvana su neka od
najboljih mrestilišta na Dunavu: Stari dunavac,
Petreš, Srebrenica i Staklara. Guste, gotovo
neprohodne ritske šume autohtonih topola i
vrba danas su gotovo reliktnog karaktera. Rezervat je prepoznatljiv po belom i žutom lokvanju, kukurjaku, zakržljaloj perunici, zmijskom
ljutiću, crnom glogu i drugim biljkama. Gornje
Podunavlje krasi i autentično kulturno nasleđe.
Kao rezultat prilagođavanja velikoj reci i njenim
ćudima, nastali su karakteristični izvorni običaji, nošnje, jezik, ribolovni alat, čamci i jela.
Kako stići?
Područje se nalazi oko 175 km od Beograda,
15 km od Sombora i 15 km od Apatina.
Moguće je doći vozom, autobusom, automobilom, biciklom ili brodom. Područje je na regionalnoj biciklističkoj dunavskoj ruti.
Smeštaj i hrana
Seoski turizam na rubu rezervata vode udruženja građana „Vikend“ iz Bezdana i „Podunav“ iz Bačkog Monoštora. Banjski turizam
je razvijen u Banji Junaković - Apatin, u blizini
rezervata, koja sadrži akva park i bazene. Lovačka kuća „Štrbac“ u Bačkom Monoštoru i
„Mesarske livade“ u Apatinu, opremljene su
za lovački turizam.
Poznati restorani su Riblja čarda „Pikec“ u Bezdanu, čarda „Zlatna kruna“ u Apatinu (klasičan
restoran), kao i lovačke kuće „Štrbac“ u Bačkom
Monoštoru i „Mesarske livade“ u Apatinu.
Kako provesti vreme?
Edukativne ture za decu: U pratnji vodiča i
uz pomoć edukativne opreme, deca se upo-
znaju sa temama vezanim za zaštitu prirode, rezervat i njegov biljni i životinjski svet.
Program obilaska šetne staze „Karapandža“ je uz vožnju ekološkim katamaranom,
obilazak stazom „Štrbac“ (Bezdan, Bački
Monoštor) traje 1,5 sat, a program obilaska stazom „Bestrement“ uključuje i vožnju
brodom do ušća Drave, odnosno do Lavača.
Ture se organizuju na zahtev. Vodič govori
engleski i nemački jezik.
Pešačenje: Ispred ulaza rezervata, uz pratnju
vodiča, kreće se u obilazak poplavne doline Dunava. Staza je dugačka 15 km.Teren je
ravan i pogodan za sve nivoe kondicije. Rute
nisu obeležene i zavise od afiniteta posetilaca.
Kreće se isključivo kroz nenaseljena područja,
kroz šume i livade. Info-table na ulazu pružaju
podatke o dozvoljenim trasama za kretanje
individualnih posetilaca.
Posmatranje ptica/divljači: Sa osmatračnice „Šarkanj“ u Štrpcu, isključivo u pratnji vodiča. Moguće je tokom cele godine.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu kupiti
kod upravljača rezervata i kod Udruženja rekreativnih ribolovaca.
Lov: Organizuju se lovačke ture.
Odmor i plivanje: Duž Dunava, postoje brojne „divlje“ plaže.
Veslanje: U drvenim čamcima, Dunavom.
Gornje Podunavlje predstavlja
jedno od poslednjih velikih
poplavnih područja na tlu
evropskog kontinenta.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
9
Specijalni rezervat prirode
Pašnjaci Velike droplje
Kako stići?
Zaštićeno područje je udaljeno oko 15 km od
Kikinde. Pristup je moguć autobusom, automobilom i biciklom. Ne postoje redovne autobuske
linije, ali je moguće organizovati prevoz od prostorija upravljača sa putničkim vozilom, zaprežnim kolima ili fijakerom u zavisnosti od dogovora.
Smeštaj i hrana
Postoje dve etno kuće u selu Mokrin, udaljene
oko 3 km od Centra za posetioce, a pružaju i
usluge smeštaja i ishrane.
Kako provesti vreme?
Specijalni rezervat prirode „Pašnjaci Velike
droplje” nalazi se u severno banatskom okrugu Vojvodine, u blizini Kikinde (N 45˚55’7.1”, E
20˚18’45.6”).
KONTAKT
Lovačko udruženje „Perjanica“
Dositeja Obradovića 8, Mokrin
Tel: +381 (0)23 061 162
E-mail: [email protected]
telekom.rs
10
Da li ste znali?
Područje predstavlja tipično panonsko ravničarski predeo u kojem se mozaično prepliću stepska, slatinska i močvarna staništa sa
karakterističnom florom i faunom. Osnovna
vrednost je jedina preostala populacija Velikih
droplji u Srbiji - čitava populacija broji samo
35 ptica. Velika droplja je krupna, jedinstvena
ravničarska ptica. Prisutni su i drugi značajni
predstavnici faune: vilin konjic, žaba češnjarka, ritska sova, tekunica i ćurlikovac. Najvažniji
predstavnici flore su: bedrinac, lepljivi pucavac, proha, devesilje, Švarcenbergova bokvica i pozni zunbul. Tu se nalaze i više starih
banatskih salaša, kao i nekoliko spomenika iz
perioda Drugog svetskog rata.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Eko staza se prostire čitavim rezervatom (8 km). Duž trase postoje table sa
putokazima, opisom mesta i zaštićenih vrsta.
Stručne i edukativne ture uz predhodno
upućen zahtev upravljaču.
Posmatranje ptica: Osmatračnica je u sklopu
centra za posetioce.
Lov: Lovačko udruženje pruža kompletnu turističku uslugu.
Centar za posetioce
Cenatar za posetioce „Jaroš“ se nalazi na rubu
zaštićenog područja u blizini sela Mokrina. Pored tornja za osmatranje, poseduje dve prostorije i letnju otvorenu terasu. Radno vreme
nije precizirano, obilazak područja i boravak
se dogovara sa upravljačem (tel: +381 (0)60
6116 202). Potrebno kontaktirati upravljača
pre svakih aktivnosti u zaštićenom području.
Moguće je obezbediti vodiča sa poznavanjem
italijanskog jezika. Turistički materijal je dostupan u centru.
Specijalni rezervat prirode
Slano Kopovo
Specijalni rezervat prirode ,,Slano Kopovo’’ nalazi se u Vojvodini, u srednjem Banatu, u blizini naselja Novi Bečej i reke Tise (N
45˚36’50.5”, E 20˚13’30.7”).
Da li ste znali?
Predstavlja jedno od poslednjih očuvanih jezera
na slatinama Vojvodine i jedno od najvažnijih
staništa ptica u Srbiji. Evidentirano je 203 vrste ptica, što predstavlja 63% od ukupno poznatih vrsta u Vojvodini. Ovde se gnezde vrste
netipične za Panonsku niziju, a karakteristične
za pontsko-kaspijske i morske obale. Takođe,
Slano Kopovo je jedinstvena selidbena stanica
za migratorne vrste ptica. U periodima najintenzivnijeg prolaza, u jednom danu skuplja se i
do 17000 ždralova i više hiljada pataka i gusaka.
Slano Kopovo je povoljno za ždralove, patke, guske, šljukarice, kao i ptice sabljarke i morske žalare. Rezervat naseljava i 20 vrsta sisara. Zečevi
i srne se mogu često videti, a tu žive i tekunica,
mala rovčica, voluharica i druge životinje. Od
biljaka preovlađuju jednogodišnje vrste, od kojih
su caklenjača i panonska jurčica zaštićene.
Kako stići?
Slano Kopovo udaljeno je 5 km od Novog Bečeja, 60 km od Novog Sada, 40 km od Kikinde i oko 150 km od Beograda. Moguće je doći
automobilom i autobusom sa dva pristupna
puta: Bašaidski i Miloševačko-Kikindski. Vozilo se ostavlja van granica rezervata.
Smeštaj i hrana
U rezervatu ne postoje smeštajni kapaciteti,
dok u Novom Bečeju postoji više čardi na Tisi i
Hotel „Tiski cvet“.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoje dve pešačke staze (oko 7
km). Ture u pratnji vodiča se organizuju unapred i na zahtev.
Posmatranje ptica: Dve osmatračnice na levoj
obali jezera sa tablama o ornitofauni, jedna kula
na Vizitorskom centru, jedna srednja osmatračnica na Poštinom Kopovu, i niska osmatračnica u blizini Vizitorskog centra. Evropski vikend posmatranja ptica održava se u oktobru.
KONTAKT
,,Lovačko udruženje Novi Bečej’’
Sonje Marinković 29, Novi Bečej
Tel: +381 (0) 23 771 076
E-mail: [email protected]
Centar za posetioce
Vizitorski centar se nalazi u rezervatu, na 20
minuta od ulaza. Stiže se pešice ili vozilom,
atarskim putem. Objekat služi za kratak odmor i kao usputna tačka do osmatračnica. Postoje brošure i lifleti, na srpskom, mađarskom
i engleskom jeziku. Ulaz se plaća.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
11
Specijalni rezervat prirode
Carska bara
insekata, gmizavaca i vodozemaca. Među raznovrsnim sisarima, mnogi pripadaju retkim
i ugroženim vrstama (vodena, močvarna i
šumska rovčica, vidra, divlja mačka, kune belica i zlatica). Na stepskim delovima Carske
bare živi tekunica. Od divljači tu su zec, srna
i divlja svinja.
Kako stići?
KONTAKT
Ribarsko gazdinstvo „Ečka“ a.d.
Beloblatski put bb, Lukino Selo
Tel: +381 (0)23 884 645
E-mail: [email protected]
www.carskabara.rs
12
Specijalni rezervat prirode „Carska bara“
nalazi se u Vojvodini u Srednjebanatskom
okrugu, opštini Zrenjanin (N 45˚15’54.8”, E
20˚24’6”). Carska bara je područje u međurečju Begeja i Tise, sa barama, jezerima,
prirodnim vodotocima i kanalima, ritovima i
slatinama.
Da li ste znali?
U rezervatu se nalazi 500 taksona viših biljaka
od kojih je 30 vrsta zaštićeno na nacionalnom
i međunarodnom nivou. Pečat biljnom pokrivaču daje močvarna vegetacija. U rezervatu
od 20 zabeleženih vrsta riba, 2 vrste su strogo zaštićene, gavčica i čikov. Od 239 vrsta ptica, 207 su strogo zaštićene vrste, a 15 vrsta
su globalno ugrožene. Odlika Carske bare je
prisustvo svih 10 vrsta evropskih čaplji. Najznačajnija grabljivica rezervata je orao belorepan. Rezervat je takođe pogodno stanište
za opstanak i razvoj mnogih zaštićenih vrsta
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Rezervat se nalazi na 55 km od Beograda, 60
km od Novog Sada, 14 km od Zrenjanina, a 6
km od sportskog aerodroma „Ečka“. Pristup
je moguć autobusom, automobilom, biciklom
i brodom. Postoji redovna autobuska linija
Zrenjanin-Belo Blato. Prevoz organizuju turističke agencije, a informacije se mogu dobiti
u agencijama i Turističkom Informativnom
Centru Zrenjanin, kao i direktnim kontaktom
upravljača - Ribarskog gazdinstva „Ečka“. Postoje dva parkinga, kod hotela „Sibila“ i Prirodnjačke kuće koji se ne naplaćuju. Rezervat se
nalazi na međunarodnoj biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Hotel „Sibila“ (2*), se nalazi 50 m od rezervata, sa restoranom. Piće, sladoled, kafa, se
poslužuju i na izletištu rezervata. Pored hotela
postoje boksovi za lovačke pse.
Hotel dvorac „Kaštel“ (4*) u Ečkoj. U Belom
Blatu je seosko gazdinstvo, etno-eko kompleks „Lujza“, sa autohtonim domaćim životinjama i etno kuhinjom i eko-etno kompleks sa
edukativnim centrom i smeštajem.
Na 30 km od Carske bare se nalazi banja „Rusanda“ u Melencima sa lekovitim blatom.
U etno selu „Tiganjica“ je restoran „Trofej“,
sa smeštajnim kapacitetom. Na putu Zrenjanin-Beograd je motel „Kod Despota“.
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne posete za đake i studente o ekologiji sa akcentom na barsko-močvarne ekosisteme. Potrebno je rezervisati.
Stručno lice govori engleski jezik.
Poseta Prirodnjačkoj kući sa postavkom
prepariranih eksponata autohtonih vrsta i suvenirnicom, kao i projekcijom filma i spota o
Carskoj bari.
Pešačenje: Postoje dve pešačke staze, 4 km i
22 km, obeležene putokazima i informativnim
tablama.
Biciklizam: Predviđena je staza za terenski
bicikl dužine 22 km.
Posmatranje ptica i divljači: Postoje posebni programi posmatranja ptica ili divljači sa
vidikovca i foto čeka - osmatračnica, koji se
naplaćuju.
Rekreativni ribolov: Ribarsko područje „Mali
Begej“. Moguće je iznajmljivanje čamaca. Jezero „Joca“ namenjeno je ekskluzivnom rekreativnom ribolovu.
Vožnja brodićem: Obilazak rezervata turističkim brodom kapaciteta 50 putnika, sa
izlaskom na vidikovac sa vodičem. Moguće je
iznajmiti motorni čamac sa vodičem, za šest
osoba. Postoji mogućnost kombinovanog
obilaska - pešačenjem stazom zdravlja i brodićem.
Veslanje: Moguće je iznajmiti kajak i čamac
na vesla.
Avanture: Letenje motornim zmajem i lakim
avionom (tel: +381(0)23 884 025).
Poseta kulturno-istorijskim i verskim spomenicima: Muzej naivne umetnosti u Kovačici, Kuća Mihajla Pupina u Idvoru, pravoslavna
crkva u Perlezu sa ikonostasom Uroša Predića, dvorac „Kaštel“ sa katoličkom crkvom,
kao i najstarija pravoslavna crkva u Banatu u
Ečkoj (1711).
Centar za posetioce
Turističko-informativni punkt je na početku pešačke staze, a informacije se mogu dobiti i u Prirodnjačkoj kući na ulazu u rezervat. Zaposleni
se koriste engleskim jezikom. Turističke usluge
u rezervatu i poseta Prirodnjačkoj kući se naplaćuju. Promotivni materijal i mape su u Prirodnjačkoj kući, na recepciji hotela „Sibila" i na izletištu rezervata na srpskom i na engleskom jeziku.
Carska bara je područje u
međurečju Begeja i Tise, sa
barama, jezerima, prirodnim
vodotocima i kanalima,
ritovima i slatinama.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
13
Park prirode
Jegrička
močvarno-barski ekosistem i deo koji je pretvoren u ribnjak. Jegrička predstavlja stanište
brojnim biljnim i životinjskim vrstama , među
kojima se nalaze zaštićene vrste i vrste sa
spiska za Crvenu knjigu Srbije. Zabeleženo je
76 vodenih i močvarnih biljaka. Od posebnog
značaja je prisustvo zaštićenih biljnih vrsta:
belog lokvanja, barske paprati, vodenog oraška i mešinke. U reci Jegrička živi 20 vrsta riba,
među kojima su linjak, štuka, smuđ, som i šaran. Vlažni delovi su povoljno stanište za razvoj vodozemaca i gmizavaca. Tu žive i ugrožena vrsta barske kornjače i zmije: belouška
i ribarica. Među brojnim vrstama sisara je i
vidra, globalno ugrožena vrsta. Park prirode
„Jegrička“ je jedna od retkih preostalih oaza
barskih ptica. Do sada je registrovano 198
vrsta ptica, među kojima je veliki broj retkih
i ugroženih vrsta: vodeni bik, patka kašikara,
belobrka čigra, ćubasti gnjurac, brkata senica
i mnoge druge.
KONTAKT
JVP „Vode Vojvodine“
Bulevar Mihajla Pupina 25, Novi Sad
Tel: +381 (0)21 4881 427
E-mail: [email protected]
www.vodevojvodine.com
Park prirode „Jegrička“ nalazi se u Vojvodini,
između Malog bačkog kanala kod Despotova
na zapadu i ušća Jegričke u Tisu kod Žablja na
istoku (N 45°23’55”, E 20°06’'33”). Prostire
se na području četiri opštine: Bačka Palanka,
Vrbas, Temerin i Žabalj. Dobio je ime po rečici
Jegrička, najdužoj rečici Bačke, sa dužinom
od 64 km. U XIX veku izvršena je regulacija
Jegričke, a izgradnjom Hidrosistema DTD,
postala je njegov deo. Delovi sa izvornim odlikama, zavidna biološka raznovrsnost i prekrasni pejzaži, su vrednosti zbog kojih je prostor
Jegričke zaštićen.
Da li ste znali?
Parkom prirode Jegrička dominira vodeni biotop, koga čine kanalisani deo, neizmenjeni
14
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Kako stići?
Udaljenost Informativnog centra od Novog
Sada iznosi 30 km. Do područja se može stići
automobilom, autobusom ili biciklom. Postoje
redovne autobuske linije do svih opština na
kojima se prostire zaštićeno područje. Nalazi
se i na lokalnoj biciklističkoj ruti. Parking se
nalazi pored Informativnog centra.
Smeštaj i hrana
Čarda „Bor“ u Sirigu (opština Temerin) ima
šest dvokrevetnih soba i bungalov, restoran
s bogatim menijem, salu za sastanke, kao i
uređeni park sa fontanom, ljuljaške, bazen,
uređena mesta za pecanje, etno kutak, stazu
zdravlja i stazu za rekreaciju.
Kampovanje je moguće na uređenom prostoru u krugu Informativnog centra parka prirode (oko 2000 m2 zatravnjenog prostora, 20
šatora). U Temerinu su restorani sa prenoćištem „Tri šešira“ i „Pivarijum“.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: stazom zdravlja.
Biciklizam: Koriste se pešačke i druge staze.
Posmatranje ptica sa osmatračnice: Na 3,5
km od Informativnog centra, uz desnu obalu
Jegričke na teritoriji opštine Temerin, nalazi
se osmatračnica za ptice.
Ekološke radionice: Organizuju se, uz prethodno zakazivanje.
Izleti: Na čardi „Bor“ u Sirigu i Informativnom
centru parka prirode „Jegrička“. U opštini Žabalj na levoj obali Jegričke, nalazi se prostor
Udruženja sportskih ribolovaca „Mladost“ sa
odmorištima za izletnike-posetioce, kao i u
Zmajevu i Ravnom Selu.
Rekreacija: Na travnatim površinama su moguće sportske aktivnosti.
Lov: Pored Čarde u Sirigu je bagremova šuma
sa ograđenim prostorom sa divljim svinjama.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu kupiti
kod upravljača JVP „Vode Vojvodine“.
Poseta manifestacijama: Na prostoru Informativnog centra parka prirode „Jegrička“
obeležavaju se značajni datumi vezani za zaštitu životne sredine (Dan planete Zemlje, Dan
zaštite životne sredine, Dan voda, Dani Dunava). Tokom „Dana Jegričke“ (25-31. maj),
organizuju se ekološke radionice za decu
školskog uzrasta, takmičenja u sportskom
ribolovu, konkurs likovnih i literarnih radova i
kvizovi znanja iz oblasti zaštite prirode.
Obilazak: Vetrenjača u Čurugu, sagrađena
u Mađarskoj 1843. godine i preneta u Čurug
1846. godine. Crkva Vaznesenja gospodnjeg
u Čurugu.
Centar za posetioce
Centar za posetioce (Informativni centar),
nalazi se u neposrednoj blizini mosta na putu
Novi Sad - Bečej. Posete se zakazuju. Zaposleni se služe engleskim jezikom. Moguće je
organizovati jednodnevni boravak na prostoru Informativnog centra „Jegrička“, radi upoznavanja glavnih karakteristika zaštićenog
područja. Ulaznice se naplaćuju. Promotivni
materijal i geografsko-turističke karte dostupni su posetiocima zaštićenog područja, na
srpskom, mađarskom i engleskom jeziku.
Park prirode „Jegrička“ je
jedna od retkih preostalih oaza
barskih ptica.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
15
Specijalni rezervat prirode
Koviljsko-petrovaradinski rit
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Preradovićeva 2, Petrovaradin
Tel: +381 (0)21 542 713
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
Specijalni rezervat prirode „Koviljsko-petrovaradinski rit“ nalazi se u Vojvodini u jugoistočnom delu Bačke, na levoj i desnoj obali
Dunava, pored Kovilja i Petrovaradina (N
45˚11’08”, E 20˚01’07”). Predstavlja kompleks barsko-močvarnih i šumskih ekosistema na 5895 ha, sa brojnim životnim zajednicama, povezanih u integralnu celinu.
Da li ste znali?
Koviljsko-petrovaradinski rit je ostatak nekadašnjih velikih, gustih, bujnih i skoro neprohodnih ritova. Dugačak je 20 km. Osnovne
karakteristike koje čine da ovaj prostor ima
posebnu prirodnu vrednosti su: očuvanost
i raznovrsnosti izvornih oblika ritova (ostrva, ade, rukavci, meandri, mrtvaje), zatim
biljnih zajednica, raznovrsnost i bogatstvo
faune, naročito ptica močvarica i riba. U ritu
živi 206 vrsta ptica. Evidentirano je 26 vrsta
16
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
riba, a ovde se nalazi prirodno mrestilište za
štuku, šarana i kečigu. Prirodnu vegetaciju
predstavljaju hidrološki uslovljene šume vrba
(bademsta vrba i bela vrba) i topola (bela i
crna topola). Posebnu vrednost predstavlja
prisustvo retkih i ugroženih biljnih vrsta: beli
i žuti lokvanj, plava lincura, rebratica, vodeni
orašak, četvorolisna detelina, močvarni kaćunak. Ovde žive retke životinjske vrste, kao
što su divlja mačka i vidra.
Kako stići?
Udaljenost od Novog Sada je 20 km, od Beograda 60 km. Moguće je doći automobilom,
autobusom, biciklom ili čamcem preko Dunava. Postoji redovna prigradska autobuska
linija Novi Sad - Kovilj. Nalazi se na dunavskoj
biciklistickoj ruti.
Smeštaj i hrana
Hotel Dunav (2*) u Sremskim Karlovcima.
Moguć je smeštaj u okolini Novog Sada. U
rezervatu nema prodavnica ni restorana. Sve
informacije se mogu dobiti u turističkim organizacijama opštine Sremski Karlovci (www.
karlovci.org.rs), Novi Sad (www.turizamns.
rs) ili Vojvodine (http://vojvodinaonline.com).
Kako provesti vreme
Pešačenje: Postoje dve edukativne staze (2
km). Edukativna staza na lokalitetu Kurjačka greda, duž koje je postavljen mobilijar sa
infotablama, završava se osmatračnicom za
ptice. Lokalitet Šlajz je najbliži naselju Kovilj i
predstavlja stecište ljubitelja prirode, pecaroša i šetača. Na lokalitetu Tikvara, staza ide
uz nasip pored lokalnog puta, izgrađeni su
Ekološko-edukativni centar sa učionicom na
otvorenom, osmatračnica za ptice, i edukativna staza (1 km) duž koje su klupe, stolovi i info
table. Staze su pogodne za sve nivoe kondicione pripremljenosti jer je u pitanju ravan
teren pa ne zahteva preterane sposobnosti
orijentacije, i omogućava kretanje dece i starijih osoba. Posete rezervatu i obilazak može
da traje najviše 3h. Verzija rute se prilagođava
potrebama posetilaca. Organizuju se posete
đaka i studenata u rezervat nastave u prirodi
na zahtev. Najava nekoliko dana unapred. Poseta je uz pratnju čuvara.
Biciklizam: Sve pešačke staze moguće je obići i biciklom.
Posmatranje ptica: Postoje tri osmatračnice
za ptice: jedna na lokalitetu Tikvara i dve na
lokalitetu Kurjačka greda. Ulazak i fotografisanje se naplaćuje.
Vožnja čamcem: Na lokalitetu Šlajz moguće
je iznajmiti drvene čamce. Ima ih 10, a koriste
se za potrebe ribolovaca.
Rekreativni ribolov: Uz dozvolu koju je moguće kupiti kod upravljača, samo u vreme
kada je ribolov dozvoljen.
Lov: Organizovanje individualnog i grupnog
lova na divlje svinje.
Obilazak kultrno-istorijskih spomenika:
Srpski pravoslavni manastir posvećen Svetim
arhangelima Mihailu i Gavrilu, zaštićen je kao
spomenik kulture. Kapela Vodica je u blizini
manastira. Posvećena je svetoj Petki, zidana
pre oko 700 godina. Kroz kapelu prolazi staro
stablo na kojem je veliko rodino gnezdo. U Koviljskom ataru nalazi se nekoliko arheoloških
lokaliteta, dve pravoslavne crkve, a posebno
blago Kovilja čini rodna kuća Laze Kostića. U
okolnim selima, u Petrovaradinu, Sremskim
Karlovcima, Kovilju i Gardinovcima sačuvane
su kuće tipične za šajkaška sela.
Koviljsko-petrovaradinski
rit je ostatak nekadašnjih
velikih, gustih, bujnih i skoro
neprohodnih ritova.
Centar za posetioce
Postoji mali Edukativni centar sa prekrivenom
učionicom na otvorenom, u blizini lokalnog puta
u naselju Kovilj. Ulaz se naplaćuje organizovanim grupama. Postoje brošure o rezervatu.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
17
Specijalni Rezervat Prirode
Bagremara
Smeštaj i hrana
U okviru rezervata ne postoje objekti, ali postoje u njegovoj blizini na teritoriji Novog Sada
i Bačke Palanke. Restoran postoji u okviru teniskih terena „Sintelona” koji su u blizini šume.
Kako provesti vreme?
Specijalni rezervat prirode „Bagremara“ se
nalazi u Vojvodini, u zapadnoj Bačkoj, severno od naselja Bačka Palanka (N 45˚16’10”, E
19˚22’58”). Bagremara je jedino mesto u Srbiji
gde raste zaštićena biljna vrsta kukurjak. Rezervat je namenjen isključivo za naučno-istraživački rad i za ekološki turizam.
Da li ste znali?
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Preradovićeva 2, Petrovaradin
Tel: +381 (0)21 542 713
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
Rezervat je pokriven šumom bagrema, starosti od 20 do 28 godina, sa vrlo malo crnog
oraha i hrasta lužnjaka. Kukurjak cveta tokom
februara i marta, kada njegov zlatnožuti cvet
dominira prizemnim nivoom šume. Kukurjak
je retka biljka i u susednim državama. U rezervatu živi 70 vrsta ptica od kojih 30 tu pravi
gnezda. Utvrđene su i 93 vrste insekata.
Kako stići?
Zaštićeno područje je udaljeno 48 km od Novog Sada, 123 km od Beograda i 10 km od državne granice sa Hrvatskom. Moguće je doći
iz pravca Bačke Palanke i Odžaka automobilom, autobusom i biciklom. Postoji redovna
prigradska linija Novi Sad - Bačka Palanka.
18
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačka tura: Posetioci mogu da obiđu deo
rezervata pod režimom II stepena zaštite. Lokalnim putem se stiže do šume Bagremara.
Tura počinje od Eko nadstrešnice, a zatim se
nastavlja edukativnom stazom. Osim šetnje,
moguće je fotografisanje, uživanje u šumskom
ekosistemu, upoznavanje sa zaštićenim vrstama biljaka i životinja u pratnji vodiča. Najava
nekoliko dana unapred. Sve turističke aktivnosti se obustavljaju između januara i marta,
u periodu cvetanja i plodonošenja kukurjaka.
Posmatranje ptica: Iako ne postoje određene osmatračnice, moguće je organizovanje
posmatranja ptica.
Centar za posetioce
Eko nadstrešnica u šumi sa drvenim klupama
i školskom tablom predstavlja učionicu na
otvorenom. Pogodna je za prijem posetilaca,
prezentaciju rezervata i predavanja. Ulaznice
se naplaćuju organizovanim grupama.
Nacionalni park
FOTO: Dragiša SAVIĆ
Fruška gora
Nacionalni park „Fruška gora“ nalazi se na
jugu Panonske nizije, u Vojvodini, Sremskom
okrugu (N 45˚9’48.9”, E 19˚39’47.1”). Prostire se između Dunava i Save, dužinom od
oko 80 km, a najveća širina je 15 km. Fruška
gora je nizak planinski venac, sa najvišim vrhom od 539 m (Crveni čot). Pašnjaci i plodno zemljište, vinogradi i voćnjaci, ukrašavaju
padine i niže delove, dok su površine na višim
nadmorskim visinama (iznad 300 m) pokrivene gustim, listopadnim šumama. Fruška gora
je najstariji nacionalni park u Srbiji, zaštićen
1960. godine, a područje zaštite obuhvata
25.525 ha.
ja sisara, 38 vrsta su zaštićene kao prirodne
retkosti. Od sitnih sisara izdvajaju se tekunica,
slepo kuče i mala rovčica, dok su među krupnijim sisarima značajni šakal, divlja mačka,
jelen i srna. Zahvaljujući jedinstvenim i veoma
brojnim fosilnim ostacima flore i faune, Fruška
gora se naziva i „ogledalom geološke prošlosti“. Posebnu vrednost, biser Fruške gore,
predstavljaju 16 pravoslavnih manastira,
poznatih po specifičnoj arhitekturi, bogatim
riznicama, bibliotekama i freskama. Fruška
gora je poznata i po brojnim arheološkim lokalitetima iz praistorijskog i istorijskog perioda.
KONTAKT
JP „Nacionalni park Fruška gora“
Zmajev Trg 1, Sremska Kamenica
Tel: +381 (0)21 463 666
E-mail: [email protected]
www.npfruskagora.co.rs
Kako stići?
Da li ste znali?
Fruška gora je poznata po šumama među
kojima se izdvajaju šume kitnjaka, bukve, lipe
i graba. Na prostoru nacionalnog parka raste
oko 1.500 vrsta biljaka, a među njima veliki broj, oko 700, lekovitih. Životinjski svet je
veoma bogat i raznovrstan. Od ukupnog bro-
Nacionalni park je udaljen 20 km od Novog
Sada, 80 km od Beograda. Do Fruške gore
je moguće doći automobilom, autobusom i
biciklom iz pravca Novog Sada, Beograda i
Sremske Mitrovice. Udaljen je oko 60 km od
aerodroma u Beogradu. Postoje redovne autobuske linije do obodnih delova nacionalnog
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
19
20
parka koje uglavnom kreću sa glavne autobuske stanice u Novom Sadu. Nalazi se na međunarodnoj biciklističkoj ruti (EuroVelo 6).
U sklopu Informativnog centra na Iriškom
vencu nalaze se brojni restorani i planinarski
dom „Vojvodina“.
Smeštaj i hrana
Kako provesti vreme?
Hotel „Norcev“ (3*) na 4 km od Iriškog venca
i centar „CePTOR“ na Andrevlju, sa restoranima, pogodni su i za kongresne aktivnosti.
Specijalna bolnica za rehabilitaciju „Termal” u
Vrdniku. Vrelo Banja Kulina ima lekovitu vodu
kojom se mogu lečiti kožne bolesti i reumatska oboljenja.
Odmaralište „Testera“ za boravak dece uzrasta od 7 do 14 godina, u blizini Čerevića (nadmorska visina 250 m) opremljeno je audio i
video uređajima i opremom za izvođenje nastave.
Kampovanje: Ekokamp „Fruška gora“ nedaleko od izletišta Stažilovo, sa 30 kamp parcela
za sve vrste kampovanja. Opremljen je sa
mobilijarom, igralištem za decu, roštiljskim
mestima, recepcijom, sanitarnim objektom i
parkingom (www.campingfruskagora.com).
Privatan smeštaj: Perkov salaš (Neradin),
eko-etno klub Čerević, etno kuća Jazak i mnogi drugi.
Pešačenje: Postoje brojne staze ukupne dužine od oko 90 km. Neke od njih su: Informativni
centar-Staro Hopovo-Novo Hopovo-Informativni centar (10 km); Informativni centar-Paragovo-Informativni centar (9 km); manastir
Beočin-Osovlje-Pavlasov čot-Brankovac-Kraljeva stolica-Popovica (20,2 km) i druge.
Planinarenje: Izdvajaju se staze „Fruškogorskog maratona“ kao što su: Staza radosti i
zadovoljstva (3,5 km), Zapadni maraton za
pripravnike (19,9 km), Istočni mali maraton
(33,1 km), Zapadni mali maraton (32,9 km),
Istočni srednji maraton (57,5 km), Zapadni
srednji maraton (58,3 km), Istočni veliki maraton (82,9 km), Zapadni veliki maraton (86,8
km), Ultramaraton (102,7 km).
Biciklizam: Ima preko 500 km označenih staza koje su uglavnom i pešačke i biciklističke.
Obilazak „Putevi vina“: U više od 60 podruma privatnih proizvođača, od kojih su najznačajniji u Sremskim Karlovcima, moguće je
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
probati čuvena fruškogorska vina. „Bermet” i
„Ausbruh” su slatka, veoma jaka i aromatična
vina. „Neoplanta”je autentično aromatizovano vino ovog kraja i ima ga u podrumu u Čereviću, a interesantnih vinskih podruma i vinarija
ima i u selima Neštin, Banoštor, Erdevik i Irig.
Izleti: Čortanovačka šuma, Stražilovo, Partizanski put, Iriški venac, Glavica, Popovica,
Zmajevac, Letenka, Andrevlje, Testera, Ciganski logor, Lipovača i druga. Izletišta su
opremljena mobilijarom, uređenim ložištima i
malim brojem dečjih igrališta.
Rekreativni ribolov: Uz obaveznu dozvolu
koju izdaje Nacionalni park Fruška gora.
Lov: Ograđeno i otvoreno lovište kojim upravlja Nacionalni park Fruška gora. Ograđeni deo
lovišta Vorovo nalazi se kod Erdevika, petnaestak kilometara od auto-puta Beograd-Zagreb.
Avanture: Paintball i airsoft ture u saradnji sa
lokalnim organizacijama.
Organizovana poseta hranilištu za orlove,
najava posete je obavezna. Usluga se naplaćuje.
Obilazak kulturno-istorijskih objekata i
brojnih manastira kao što su: Krušedol, Petkovica, Rakovac, Divša, Hopovo, Jazak, Grgeteg, Beočin, Šišatovac, Ravanica i drugi.
Učestvovanje na Fruškogorskom marato-
nu u maju, koji ima tridesetogodišnju tradiciju, ili na nekoj drugoj manifestaciji - na primer
na „Danima Vina” u Sremskim Karlovcima,
Irigu ili Banoštoru.
Centar za posetioce
Zgrada Informativnog centra nalazi se na
Iriškom vencu kod spomenika. Informativni
centar je polazište svih kulturnih, naučnih
i turističkih zbivanja u nacionalnom parku.
Vodička služba je osposobljena da posetiocima drži predavanja, u prirodi ili unutar zgrade, uz video projekcije filmova o prirodi Fruške gore i ekologiji. U Informativnom centru
se nalazi Prirodnjačka postavka sa eksponatima koji na najbolji način prikazuju prirodne
i kulturne vrednosti nacionalnog parka. U
suvenirnici se prodaju različiti proizvodi, a
turistički materijal je dostupan na srpskom
i engleskom jeziku. Punkt sa turističkim informacijama postoji i u turističkim organizacijama opština koje okružuju nacionalni
park. Organizuju se ture za đake i studente,
i po zahtevu se prilagođavaju interesovanju
grupe. Vodič govori engleski jezik. Ture je
potrebno rezervisati unapred.
Fruška gora je poznata po
šumama među kojima se
izdvajaju šume kitnjaka, bukve,
lipe i graba.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
21
Specijalni Rezervat Prirode
Zasavica
Specijalni rezervat prirode „Zasavica“ nalazi se na području južne Vojvodine i severne
Mačve, istočno od reke Drine, a južno od reke
Save, na teritorijama opština Sremska Mitrovica i Bogatić (N 44˚57’0”, E 19˚30’0”).
Da li ste znali?
KONTAKT
„Rezervat Uvac“ d.o.o.
Svetog Save 16, Nova Varoš
Tel: +381 (0)33 64 198
E-mail: [email protected]
www.uvac.org.rs
Prostorom dominira rečni biotop, koga čini
rečica Zasavica i pritoka Batar, kao i kanali Jovača i Prekopac. Vodotok Zasavica ima
direktnu vezu sa rekom Savom preko kanala
Modran. Rezervat obiluje retkim biljnim i životinjskim vrstama, od kojih su neke na granici
svog opstanka. Tu se nalazi preko 600 biljnih
vrsta, 198 vrsta ptica, 27 vrsta vodozemaca i
gmizavaca i 23 vrsta riba. Najvredniji nalazi su
riba mrguda čije je ovo jedno od dva nalazišta
i biljka Aldrovanda vesiculosa čije je Zasavica
jedino nalazište u Srbiji. Rezervat je i čuvar
genetičkih resursa Srbije jer uzgaja mangulicu - sremsku crnu lasu, balkanskog magarca i
podolsko goveče.
Kako stići?
Zasavica se nalazi 9 km od Sremske Mitrovice, 12 km od E-70 autoputa Beograd-Zagrab,
62 km južno od Novog Sada, 80 km zapadno
od Beograda. Moguće je doći autobusom,
automobilom, biciklom. Postoji redovni prigradski autobuski saobraćaj (samo dok traje
školska godina). Parking se nalazi ispred ulaza i naplaćuje se.
Smeštaj i hrana
Postoje smeštajni kapaciteti u sklopu vizitorskog centra. U auto-kampu „Camping
22
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Zasavica” (3*) ima 40 mesta, a u privatnom
smeštaju su na raspolaganju dve kuće. U
„Bircuzu kod dabra“ moguće je koristiti roštilj, talandaru i kotlić za spremanje hrane. U
Vizitorskom centru su u ponudi paprikaš od
mangulice i podolca, riba na talandari i riblja
čorba, pečeno prase mangulice. Sve dodatne informacije se mogu dobiti u Turističkoj
organizaciji Sremske Mitrovice (http://
tosmomi.rs).
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne ture za đake i studente
o zaštiti životne sredine, ekologiji, održivosti,
biodiverzitetu, inventarizaciji flore i faune, o
ornitologiji. Vodič govori engleski jezik, a obavezna je rezervacija za grupne posete.
Pešačenje: Postoje dve pešačke staze (3,5
km i 7 km) sa tri dvojezične (srpsko-engleske)
table. Pešačka ruta stepskim pašnjakom Valjevac (3,5 km), ravna travnata površina, obeležena je i laka.
Biciklizam: Pešačke staze su istovremeno i
biciklističke staze.
Posmatranje ptica: Centar sa tornjem (18
m) sa koga se pruža pogled ka pašnjaku od
300ha i najširem i najlepšem delu toka Zasavice. Postoji organizovano posmatranje i fotografisanje ptica, uz pratnju stručnog vodiča, i
ornitološki kamp svake godine. Za organizovane ture se naplaćuje.
Plovidba Zasavicom: Obilazak rezervata
čamcem i turističkim brodom „Umbra“ (45
minuta).
Rekreativni ribolov: Dozvole u ribolovačkom
savezu Srbije (godišnje) i u vizitorskom centru (dnevne). Čamci se iznajmljuju.
Avanture: Džip safari pašnjakom Valjevac.
Razgledanje etno-soba, etnografsko-istorijske postavke starih kućnih i poljoprivrednih
predmeta i alata sa kraja XIX i početka XX veka.
Obilazak kulturno-istorijskih spomenika u
okolini rezervata: Spomenik Boju na Ravnju,
spomenici Jevrejima žrtvama fašizma, spomenik Stojanu Čupiću, Zmaju od Noćaja.
Manifestacije: Štukijada (dva puta godišnje),
obeležavanje dana magarica (u proleće),
Sremski svinjokolj (prva subota decembra),
regata Rotary kluba (jednom godišnje), Endurance horce race pašnjakom Valjevac (jednom godišnje).
Centar za posetioce
Prostorom dominira rečni
biotop, koga čini rečica
Zasavica i pritoka Batar, kao i
kanali Jovača i Prekopac
Vizitorski centar se nalazi u selu Zasavica II i
predstavlja centralno turističko mesto rezervata. Prodaje se turistički materijal, dostupan
je na srpskom i engleskom jeziku. Pored drvenog objekta nalazi se dolap kao turistička
atrakcija. Ulaz se plaća.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
23
Specijalni rezervat prirode
Obedska bara
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Parobrodska 2, Sremska Mitrovica
Tel: +381 (0)22 600 510
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
Specijalni rezervat prirode „Obedska bara“ nalazi se u Vojvodini u jugoistočnom Sremu, između naselja Grabovci, Obrež, Ašanja, Kupinovo i
Progar, i reke Save (N 44˚44’10”, E 20˚2’3”).
Predstavlja najveće poplavno područje u Srbiji.
Jedno je od najstarijih zaštićenih prirodnih dobara u svetu - prva administrativna zaštita datira još iz 1874. godine.
Da li ste znali?
Obedska bara je odsečen meandar reke Save,
dužine 13,5 km i prosečne širine 750 m.
Jedno je od najbogatijih i najočuvanijih staništa živog sveta u Panonskom basenu. Bogatstvo
vrsta i raznovrsnost ekosistema predstavljaju
osnove vrednosti rezervata. Ovde raste preko
500 biljnih vrsta, među kojima su mnoge endemske. Među brojnim insektima izdvajaju se jelenak, nosorožac i lastin repak. Područje je bogato raznovrsnim gmizavcima i vodozemcima, kao
24
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
i sisarima kojima pogoduje ova vrsta staništa:
barski šišmiš, veliki šišmiš, veliki puh, podzemna
voluharica, patuljasti miš, jež, poljska rovčica i
druge. Najinteresantnije su ptice, predstavljene
sa 222 vrste, među kojima je 145 gnezdarica.
Atrakcija ovog područja je mešovita kolonija čaplji i kormorana sa 800 gnezdećih parova sive,
crvene, male bele, žute i velike bele čaplje, malog
kormorana i gaka. Krajem XIX i početkom XX
veka bilo je „zlatno doba” Obedske bare. Tada
se u zoni potkovice gnezdilo 60.000 parova
ptica močvarica, od čega se u kolonijama čaplji
gnezdilo preko 15.000 parova, sa devet vrsta
čaplji, što je najveći broj ikad zabeležen u istoriji
Srbije. Mesta koja treba posetiti su Kula Obed, Livade Majke Angeline, Ostrvo ptica, Kolonija čaplji
i vranaca, rezervat lokacija Kupinske grede, kod
Debele gore, Manastir Obed, Etno selo i drugi.
Kako stići?
Obedska bara udaljena je od Novog Sada
90km, a od Beograda 56km. Moguće je doći
autobusom, automobilom, biciklom ili rekom
Savom - brodom. Aerodrom „Nikola Tesla“ u
Beogradu udaljen je 31km.
Smeštaj i hrana
U hotelu „Obedska bara“. „Riblji restoran“ sa
ribljim specijalitetima na Savi i etno-restoran
„Šanac“ kod Etno-sela u Kupinovu.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoji više turističkih staza, ukupne dužine oko 60 km. Jedna, na primer, polazi od kule Obed pa stazom Potkovice dolazi
do osmatračnice Spomenik. Ide se šumskom
stazom. Ruta je laka, obeležena i traje 2h. Sve
staze su pogodne za pešačenje. Organizuju
se pešačke ture po rezervatu za školsku decu
i studente, informacije se mogu dobiti kod
upravljača. Vodič govori engleski jezik i potrebna je rezervacija unapred.
Biciklizam: Sve pešačke staze pogodne su i za
vožnju biciklom.
Posmatranje ptica: Postoji šest osmatračnica,
dve kule, jedna platforma, dve lokacije na stazi
Potkovice, na Košarnjači, na Čenjinskim livadama, na livadama Kupinika, na livadama Majke
Angeline. Moguće je organizovati foto-safari.
Vožnja čamcem ili katamaranom: Moguće je
iznajmiti čamac na vesla, ima ih 20, ili katamaran.
Plivanje: U Obrežu u „Klubu Arena“ je bazen za
decu i za odrasle, 300 posetilaca.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu nabaviti
kod upravljača.
Lov: Lovi se krupna divljač.
Izleti: U parku za odmor i rekreaciju kod hotela
„Obedska bara“ ima 23 stola, 45 klupa i 17 ložišta za roštilj sa 51 malom klupom i drvima za
loženje.
Obilazak kulturno-istorijskih objekata: Manastir Obed, grad Kupinik, Crkva Sv. Luke i Etno-selo Kupinovo.
Manifestacije: Likovne kolonije, sportska takmičenja u ribolovu, regata na reci Savi, i druge.
Centar za posetioce
Postoji ulazna stanica sa parkom za odmor i
rekreaciju kod hotela na Obedskoj bari. Ulaz se
plaća. Postoji i edukativna učionoca za 45 učenika, natkrivena letnja učionica za prezentacije
filma o Obedskoj bari, edukativne časove, kao i
radionice na temu zaštite prirode i životne sredine. Na ulaznoj stanici u rezervatu moguće je
kupiti turističke karte, brošure i drugi promotivni materijal. Turističke informacije na info-tablama su i na engleskom jeziku.
Bogatstvo vrsta i raznovrsnost
ekosistema predstavljaju osnove
vrednosti rezervata.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
25
Predeo izuzetnih odlika
FOTO: Milivoj vučanović
Vršačke planine
KONTAKT
JP „Varoš“
Dvorska 10a, Vršac
E-mail: [email protected]
Tel: +381 (0)13 821 614
Predeo izuzetnih odlika „Vršačke planine“ nalazi se u jugoistočnom delu Vojvodine, u Banatu (N 45°8’13”, E 21°24’44”). Vršačke planine
su planinski masiv koji se prostire većim delom u Srbiji, a manjim u Rumuniji, u dužini od
20 km. Gudurički vrh (641 m.n.v.) je najviši vrh
u Vojvodini. Pod zaštitom je 4.408 ha, od čega
je 190 ha pod strogim režimom zaštite.
Kako stići?
Da li ste znali?
U ovom pretežno šumskom predelu, u kome
dominiraju hrast i lipa, zabeleženo 1016 biljnih
taksona, od kojih su zaštićene 23 biljne vrste,
a dve su upisane u evropsku Crvenu listu. Kao
posledica velikog bogatstva biljnih zajednica,
na Vršačkim planinama su našle svoje stanište mnogobrojne vrste životinja, ptica, vodozemaca, gmizavaca, glodara i sisara, tako da
osim šarke, daždevnjaka, lisice, srne i zečeva,
ovde se može videti i vuk. Vršačke planine
imaju i kulturno-istorijski i obrazovni značaj.
Na njima ima veći broj arheoloških nalazišta,
26
od kojih su neka zabeležena u svim arheološkim kartama Evrope - na primer Kremenjak.
Tu su i ostaci srednjevekovnih utvrđenja iz XIV
veka (Vršačka kula), brojna mesta su vezana
za istorijske događaje u XVI veku (bitke seljaka ustanika sa Turcima), a tu je i zaštićeni spomenik iz XVI veka - manastir Mesić.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Udaljenost od Beograda je 84 km, od Temišvara - 78 km, a od Novog Sada – 174 km.
Udaljenost od aerodroma u Vršcu je oko 1 km.
Moguće je doći automobilom, autobusom, biciklom, a samo do Vršca i vozom.
Smeštaj i hrana
Villa „Breg“ (5*). Objekat Crvenog krsta za
oporavak dece slabijeg zdravlja i Planinarski
dom gde gosti mogu probati specijalitete tradicionalne banatske kuhinje. U okolini su hotel
Srbija (3*) i motel „Vetrenjača“. Više informa-
cija se može dobiti u Turističkoj organizaciji
opštine Vršac (www.to.vrsac.com, www.vrsacturizam.rs).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Duž oko 100 km šumskih puteva.
Stručne i edukativne ture za đake, a teme
su upoznavanje sa prirodnim i stvorenim
vrednostima na Vršačkim planinama.
Planinarenje: Vršačkom transverzalom, dužine oko 39 km sa osam kontrolnih tačaka.
Transverzalu održava Planinarsko-smučarsko društvo „Vršačka kula“. Trasa je u potpunosti označena (www.psdkula.com).
Biciklizam: Biciklističku rutu organizuje hotel
„Srbija“ (www.hotelsrbija.rs).
Posmatranje ptica: Vidikovac kod Crkve svetog Križa gde je i dogled, vidikovac na Guričkom vrhu visine 15 m i lokalitet Kamenolom sa
drvenom kućicom za posmatranje životinja na
obližnjem hranilištu. Korišćenje dogleda na vidikovcu kod Crkve svetog Križa se naplaćuje.
Izleti: Lokacija Plato (ima mobilijar i pozornicu), Crveni krst i Planinarski dom.
Rekreacija: kod Planinarskog doma su tereni
za košarku i dečja igrališta i prostor za kampovanje pod šatorima.
Lov: Lovište se prostire na masivu Vršačkih
planina, glavne vrste krupne divljači su srneća
divljač i divlja svinja, a od sitne divljači - fazan.
Za dozvole je nadležna Šumska uprava „Banat“ (http://banatsume.rs).
Avanture: Paintball, paraglajding (Klub ekstremnih sportova „Izazov“, Vršac), planinski
biciklizam, jahanje, sportsko penjanje po stenama, vožnja motornim zmajem, kajaking na
reci Karaš nadomak Vršca, postoji mogućnost
organizovanja panoramskog leta avionom.
Kampovanje: Na lokaciji Široko bilo. Tokom
Omladinskog volonterskog kampa „Vršačke
planine“ učesnici obeležavaju granice zona
zaštite, kartiraju objekte geonasleđa, izvore,
staništa prirodnih retkosti, lokalitete sa kućicama za ptice.
Obilazak vinskih puteva do lokalnih vinarija
koje uključuju i obavezni turistički obilazak vidikovca na Guduričkom vrhu. Podrumi vinarija su na obroncima planina.
Trke: Na stazi koja se koristi više od 200 godina, organizuju se trke kasačkih konja i biciklističke trke.
Centar za posetioce
Centar za posetioce se nalazi u blizini srednjovekovnog utvrđenja Vršačka kula i poveren je
na upravljanje Turističkoj organizaciji opštine
Vršac (Trg pobede, Vršac, tel: +381 (0)13 831
055). Radno vreme tokom sezone je od 10
do 20h. Zaposleni govore engleski i nemački
jezik. Promotivni materijal i mape dostupni su
i u infomativnim centrima (Dvorska 7, kao i u
zaštićenom prirodnom dobru - Topolski put
bb), u novinarnici „Vršačkih vesti“ i u Klubu
ekstremnih sportova „Izazov“, na srpskom i
engleskom jeziku. Poseban kuriozitet je suvenir sa petrografskim materijalom - kutijica sa
stenama Vršačkih planina.
Kao posledica velikog
bogatstva biljnih zajednica,
na Vršačkim planinama
su našle svoje stanište
mnogobrojne vrste životinja,
ptica, vodozemaca, gmizavaca,
glodara i sisara.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
27
Specijalni rezervat prirode
Deliblatska peščara
KONTAKT
JP „Vojvodinašume“
Maksima Gorkog 24, Pančevo
Tel: +381 (0) 13 765 050
E-mail: [email protected]
www.vojvodinasume.rs
Specijalni rezervat prirode „Deliblatska peščara“ nalazi se u severoistočnom delu Srbije, u Vojvodini, Banatu (N 44˚53’38”, E
21˚6’51.2”). Obuhvata peščaru, lesne masive
i deo reke Dunav.
Da li ste znali?
Deliblatska peščara je najprostranija evropska
peščara izraženog dinskog reljefa. Rezervat je
stanište za 1000 biljnih i više hiljada životinjskih
vrsta, od kojih su brojne proglašene međunarodnim prirodnim retkostima. Deliblatska
peščara je jedino stanište banatskog božura
i stepskog skočimiša u Srbiji. Ovde se nalaze
najveće populacije stepskog božura, šerpeta
i kockavice. Peskovi peščare su staništa brojnih insekata, među kojima je i endemska vrsta
tentirija. Peščara je najveća stanica i zimovali-
28
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
šte ptica selica ovog dela Evrope. U priobalju
i na adama su jedina stabilna gnezdilišta lasta
bregunica, ibisa i malog kormorana u Srbiji.
Ovde žive najveće kolonije slepog kučeta i tekunice u Panonskoj niziji. Peščara je poznata i
po brojnim jelenima i divljim svinjama, retkim
vukovima i velikim ušarama. U delu rezervata
je najveće mrestilište riba srednjeg toka Dunava. Odlike klime su ekstremna temperaturna
kolebanja, sa snažnom košavom.
Kako stići?
Deliblatska peščara je udaljena od Beograda
60 km, a od Surčina 70 km. Može se doći vozom Beograd-Vršac do Vladimirovca, autobusom i automobilom do Devojačkog bunara,
Čardaka, Dubovca, Šušare i Grabenca. Postoje redovne autobuske linije, a organizovan
prevoz radi se u dogovoru sa upravljačem.
Područje se nalazi na lokalnoj biciklističkoj ruti
Kovin - Bela Crkva. Moguće je doći brodom i
skelom do Rama ili Stare Palanke, a čamcem
između Dubovca i Stare Palanke.
Smeštaj i hrana
U blizini Deliblata, nalazi se Školsko rekreativni centar „Čardak“ pogodan za decu školskog
uzrasta. U njemu se na otvorenom nalaze tereni za fudbal, košarku, tenis, dečje igralište,
kao i višenamenska sala. Kampovanje je moguće u okviru rezervata takođe u centru „Čardak“, a van rezervata u Devojačkom bunaru i
Vračevom Gaju.
Seoski turizam je moguć u privatnom smeštaju u selima Skorenovac i Šušara.
Lovačke kuće u rezervatu su: Fazanerija, Dubovac, Šumarak, Marina, Flamunda i Dolina.
Restorani su u Školsko rekreativnom centru
„Čardak“, meni je klasičan, a u lovačkim kućama je specijalizovan meni, kao i u brojnim
privatnim restoranima i kafeima u okruženju.
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne ture za đake i studente
o ekološkim temama organizuju se na zahtev
posetilaca. Moguće su na engleskom i italijanskom jeziku.
Pešačenje: Ide se planinarskim stazama
„Čardak“.
Posmatranje ptica: Moguće je sa pet metalnih osmatračnica od 20 m i 50 m, kao i drvenih
od 5 m. Isključivo organizovano, uz pratioca.
Lov: Organizuju se lov sa čeke i pogonom.
Smeštaj u lovačkim kućama.
Rekreativni ribolov je dozvoljen.
Avanture: Planinarenje i džip safari.
Događaji: Organizuju se takmičenja u maratonu, orijentiringu, proslave međunarodnih
dana vezanih za zaštitu prirode.
Centar za posetioce
Edukativni centar „Čardak“ je 4 km udaljen od
sela Deliblato, a 60 km od Beograda. U dvorištu Centra su dve nadstrešnice za 100 osoba
i botanička bašta sa muzejskom postavkom
u osnivanju. Centar je okružen stazama na
kojima su odmorišta i osmatračnice. Ovde
se mogu dobiti informacije i potražiti pomoć,
uzeti promotivni materijal, kupiti autentični suveniri. Ulaz se naplaćuje. Zaposleni govore nemački, engleski, rumunski i mađarski jezik, kao
i početni italijanski. Promotivni materijal je moguće kupiti i u Školsko-rekreativnom centru
„Čardak“ i opštinskim turističkim organizacijama. Informativni punktovi su u Edukativnom
centru „Čardak“, i u informativnim centrima
„Šušara“, „Devojački bunar“ i „Stara palanka“.
Deliblatska peščara je jedino
stanište banatskog božura i
stepskog skočimiša u Srbiji.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
29
Predeo izuzetnih odlika
Veliko ratno ostrvo
Smeštaj i hrana
Smeštajni kapaciteti i mnoge druge informacije o Beogradu se mogu potražiti u Turističkoj organizaciji Beograda (www.tob.rs).
Kako provesti vreme?
Predeo izuzetnih odlika „Veliko ratno ostrvo“
nalazi se na ušću Save u Dunav u gradu Beogradu (N 44˚49’52.4”, E 20˚26’5.5”), na levoj
obali Dunava, a prostire se na oko 211 ha.
Da li ste znali?
KONTAKT
JKP „Zelenilo Beograd“
Surčinski put 2, Novi Beograd
Tel: +381 (0)11 228 4636
E-mail: [email protected]
Predeo izuzetnih odlika sastoji se od Velikog
i Malog ratnog ostrva. To su dve poslednje
oaze netaknute prirode, vodom razdvojene
od urbanog jezgra glavnog grada Srbije. Bujnu
vegetaciju grade vodene i močvarne zajednice, kao i zajednice poplavnih šuma bele, bademaste i krte vrbe, crne topole, zelenog jasena
i bagremca. Razvijena vegetacija i postojanje
vodenih površina omogućava da se na ovim
ostrvima naseljava značajan broj ptica kao što
su: patka pupčanica, patka crnka, žuta pliska,
mali gnjurac, žuta čaplja i mnoge druge. U
skopu zaštićenog područja nalazi se prirodno
riblje plodište.
Kako stići?
Do Beograda se može stići automobilom, vozom, avionom ili brodom, a do Velikog ratnog
ostrva je moguće doći brodićem ili čamcem.
30
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Staze su dugačke 7 km.
Stručne i edukativne ture: Organizuju se za
đake i studente na zahtev, a teme su uglavnom ekološke. Sve ostale ture u pratnji vodiča se organizuju po dogovoru i na zahtev kod
upravljača.
Posmatranje ptica sa osmatračnice.
Izleti: Na plaži Lido postoje mobilijari, ljuljaške, tobogani i klackalice za decu.
Odmor i plivanje: Velika plaža Lido.
Rekreacija: Moguća je na otvorenim terenima za fudbal i odbojku na pesku.
Kajak tura oko ostrva (Avanturistički klub
Wild Serbia, www.wildserbia.com).
Proslave međunarodnih dana vezanih za
zaštitu prirode, edukativni kampovi, izložbe.
Dnevne posete, promotivni materijal i mape
Velikog ratnog ostrva dostupne su u službenim prostorijama JKP „Zelenila Beograd“ na
Velikom ratnom ostrvu, na srpskom i engleskom jeziku.
Spomenik prirode
Resavska pećina
Spomenik prirode „Resavska pećina“ nalazi se u Pomoravskom okrugu u opštini
Despotovac, u krečnjačkom brdu Babina
glava, na obali kraškog polja Divljakovac (N
44˚4’21.8”, E 21˚37’45.5”).
Da li ste znali?
Resavska pećina predstavlja jedan od najznačajnijih i najlepših speleoloških objekata
Srbije, zbog bogatstva i raznovrsnosti formi kristalnih ukrasa. Pećina je duga 4,5 km,
detaljno je istraženo 2,83 km. Stara je oko
80 miliona godina, dok se starost nakita
u pećini procenjuje na 45 miliona godina.
Unutrašnjost obiluje brojnim i raznovrsnim
dvoranama, kanalima, galerijama, stubovima, stalaktitima, stalagmitima, draperijama i okamenjenim vodopadima. Nakit se
pojavljuje u tri boje: crvenoj, žutoj i beloj. U
okolini se nalazi i spomenik prirode „Lisine“
koga čine izvor Veliko vrelo, njegov vodotok
i jedan od najvećih bigrenih vodopada u Srbiji, Veliki buk.
Kako stići?
Udaljena je 20 km od Despotovca, 150 km od
Beograda, a 138 km od Niša. Moguće je stići
autobusom, automobilom i biciklom. Ispred
zaštićenog područja se nalazi parking koji se
ne naplaćuje.
Smeštaj i hrana
Na lokalitetu SP „Lisine“ u restoranu „Resavski uranak“ postoje i smeštajni kapaciteti ,
kao i u objektu „Đula“ . U sklopu restorana
„Vodopad Lisine“ su četri bungalova. Klasični restorani sa hranom i pićem su u blizini
vodopada. Na lokalitetu spomenika prirode
„Resavska pećina“ je bife.
Kako provesti vreme?
Poseta pećini: Za ogranizovane posete
uređene su gornja i donja galerija, u dužini
od oko 800 m. Temperatura je konstantna
(7°C), dok vlažnost vazduha varira (80100%).
Izlet: Poseta lokalitetu „Lisine”, izvoru Veliko
vrelo i bigrenom vodopadu.
Pešačenje: Postoji pešačka staza dužine
oko 500 m.
KONTAKT
JP „Resavska pećina“
Cerska 3, Despotovac
Tel: +381 (0)35 611 110
E-mail: [email protected]
www.resavskapecina.rs
Centar za posetioce
Na lokalitetu, dostupan je promotivni materijal na srpskom i engleskom jeziku, kao i
suveniri. Sezona u Resavskoj pećini traje od
aprila do novembra. Van tog perioda grupne
posete se zakazuju. Ture se organizuju u
pratnji stručnog lica koji govori engleski i nemački jezik. Ulaz se plaća.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
31
Spomenik prirode
Pećina Risovača
Kako stići?
Nalazi se na oko 76 km od Beograda, na ulazu u Aranđelovac iz pravca Topole i na 2 km
od centra Aranđelovca. Moguće je doći automobilom i autobusom. Ispred pećine se nalazi
prihvatni terminal s parkingom, koji može da
primi nekoliko turističkih autobusa.
Smeštaj i hrana
Spomenik prirode „Pećina Risovača“ je značajno arheološko, paleontološko i speleološko
nalazište. Nalazi se na jugo-istočnoj periferiji
Aranđelovca, na desnoj obali Kubršnice, u
brdu Risovača (N 44˚18’23.7”, E 20˚34’0.7”).
KONTAKT
Da li ste znali?
Narodni muzej Aranđelovac
Mišarska 19, Aranđelovac
Tel: +381 (0)34 712 415
E-mail: [email protected]
www.muzej-arandjelovac.org
32
Predstavlja stanište čoveka iz ledenog doba
i jedno od najpoznatijih nalazišta paleolita u
Evropi. Kremene i koštane alatke koje je napravio neandertalac, razumno biće i odličan
lovac, su prvi dokaz o naseljenosti Srbije u starijem kamenom dobu. U pećinskim slojevima
sačuvane su hiljade fosilnih ostataka životinja
ledenog doba.Tu su živeli pećinski medved,
pećinski lav, pećinska hijena, vuk, lisica i druge
životinje. Dužina svih kanala pećine je 159 metara. Počev od ulaza, nižu se Arheološki kanal,
Kanal faune ledenog doba, Optimistička dvorana, Kaskadni kanal, Ćilibarska soba i Dvorana risovačkog čoveka. Trakasti mermerni
oniks, pećinski nakit, stalaktiti, stubovi, korali,
globuliti u snežno belim, crvenkastim i smeđim
tonovima, su deo lepote Risovačke pećine.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
U Aranđelovcu je smeštaj moguć u hotelima i
privatnim pansionima, a ima i mnogo restorana, kafea i poslastičarnica. U Bukovičkoj banji
je specijalna bolnica za rehabilitaciju koja za
lečenje koristi lekovitu banjsku vodu i glinu.
Kako provesti vreme?
Obilazak pećine. Moguće je posetiti rekonstruisano stanište neandertalca u samoj pećini, organizovano i uz rezervaciju.
Speleologija i sportsko penjanje uz stene.
Duži odmor u okruženju. U Aranđelovcu i Bukovičkoj banji su brojne mogućnosti za sport.
Postoje teniski tereni, tereni za fudbal, odbojku klizalište, bazeni, akva park, teretane. Od
parka u Aranđelovcu do planine Bukulja obeležena je pešačka staza od 5 km, a od Bukovika do Bukulje postoje i staze za jahanje.
Centar za posetioce
Radno vreme: svakog dana od 09 do 17h a
grupne posete je obavezno najaviti. Ulaznice
u pećinu se naplaćuju. Na prihvatnom punktu
ispred pećine, posetiocima je dostupan „Pećina Risovača – vodič” na engleskom, srpskom
i ruskom jeziku.
Nacionalni park
Đerdap
Nacionalni park „Đerdap“ nalazi se u severoistočnom delu Srbije u Borskom okrugu
na granici sa Rumunijom, na teritoriji opština Golubac, Majdanpek i Kladovo (N 44˚31’
44.3”, E 21˚58’49”). Đerdap je najveći nacionalni park u Srbiji. Njegova površina je
63.608 ha, a prostire se duž 130 km desne
obale Dunava.
Da li ste znali?
Osnovni prirodni fenomen područja je grandiozna Đerdapska klisura, najduža i najveća
klisura probojnica u Evropi, koju čine četiri
klisure i tri kotline. Najlepša klisura je Veliki kazan čije se vertikalne stene uzdižu i do
300 m nad Dunavom. Upravo u Đerdapskoj
klisuri, Dunav je najdublji (90 m), najuži (140
m), ali i najširi (7 km). U dunavskim dubinama kriju se veliki primerci soma i smuđa, u
gustim šumama divljač poput jelena, srne,
divljeg vepra, zeca, a u visinama klisure orlovi i sokolovi. Nacionalni park je najbrojnije
stanište risa u Srbiji, veoma retkog u Evropi,
a među mnogim životinjskim vrstama izdvajaju se i vuk, šakal, divlja mačka, vidra, veverica, lisica, kuna belica, kuna zlatica, jazavac,
divokoza i druge. Najznačajnije vrste ptica su
mali vranac, orao kliktaš, sova ušara, crna
roda i patuljasti orao. Ovde raste oko 1.100
biljnih vrsta i podvrsta, a najpoznatije su
mečja leska, koprivić, orah, jorgovan, srebrna lipa, maklen, medunac i druge. Arheološki
nalazi i kulturno-istorijski spomenici kao što
su naselje Lepenski Vir, Dijana, Golubački
grad, Trajanova tabla i ostaci Trajanovog
KONTAKT
JP „Nacionalni park Đerdap“
Kralja Petra I 14, Donji Milanovac
Tel: +381 (0)30 590 788
E-mail: [email protected]
www.npdjerdap.org
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
33
Kako stići
Udaljenost od Beograda je oko 200 km, a
od Niša oko 185 km. Može se stići autobusom, automobilom ili brodom. Najznačajniji
putni pravac je M 25-1 Đerdapska magistrala. Postoje tri primarna ulaza, dva se nalaze
na Đerdapskoj magistrali, a jedan na regionalnom putu. Nacionalni park se nalazi na
plovnom putu Koridora 7, Rajna-Majna-Dunav-Crno more. Pristanište je u Donjem Milanovcu na 990 km od Crnog mora. Najbliži
aerodromi su u Beogradu i Nišu.
Smeštaj i hrana
U okviru nacionalnog parka moguće je boraviti u hotelima, brojnim privatnim objektima,
kao i u omladinskom i auto-kampu. Hotel
„Lepenski vir” (3*) se nalazi u Donjem Milanovcu, hotel „Golubački Grad” (2*) je smešten pored dunavskog keja u Golubcu, zatim
tu su i hoteli „Aquastar Danube“(4*) i „Đerdap“ (3*) u Kladovu.
Brojni restorani se nalaze kako u nacionalnom parku „Đerdap“, tako i u okolini nacionalnog parka. Informacije na srpskom i
engleskom jeziku se mogu dobiti u Nacionalnom parku Đerdap, hotelima, kao i Turističkoj organizaciji Golubac (www.golubac.rs),
u Turističkoj organizaciji opštine Majdanpek
(www.toom.rs) i u Turističkoj organizaciji
opštine Kladovo (www.tookladovo.rs).
Kako provesti vreme
puta, rimskog limesa, raznovrsni kasteli,
ostaci staroslovenske arhitekture, svedoče o prisustvu čoveka na ovim prostorima
još od praistorijskog doba. Ostaci sakralne
arhitekture i monumentalnih skulptura pronađeni u arheološkim iskopavanjima, nastalih između 6500. do 4500. godine p.n.e.,
promenili su svetske predstave o počecima
civilizacije.
34
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Uređeno je i obeleženo devet
pešačkih staza različitih dužina koje prolaze
kroz atraktivne predele, rezervate prirode
i obično završavaju na vidikovcima Sokolovac, Greben, Kovilovo, Ploče, Mali Štrbac i
Veliki Štrbac. Uz čuvare prirode nacionalnog
parka, korišćenje pešačkih staza je pravi doživljaj. Staze su srednje i lakše težine, a uku-
pne dužine 67,3 km. Sve informacije je moguće dobiti u Nacionalnom parku Đerdap.
Biciklizam: Evropska biciklistička ruta EuroVelo 6, koja povezuje Atlantik i Crno more,
prolazi kroz nacionalni park „Đerdap“ u dužini od 100 km.
Posmatranje ptica: Moguće je uz stručnog
vodiča Nacionalnog parka Đerdap.
Krstarenje Đerdapskom klisurom: Organizovane ture polaze iz hotela „Đerdap“ u
Kladovu, brod prolazi kroz prevodnicu hidroelektrane „Đerdap 1“, zatim kroz Veliki i Mali
kazan do Tekije. Krstarenje pruža panoramsko razgledanje znamenitosti predela, među
kojima se izdvaju: Trajanova tabla iz 101.
godine, Hajdučka Vodenica, lik Decebala
uklesan u steni i manastir Mrakonia (na rumunskoj obali), naselje Tekija, „Diana“ - rimski i ranovizantijski logor iz II veka, tvrđava
„Fetislam“ nadomak Kladova.Ture sa vodičima uz ručak, se organizuju jednom nedeljno
ili prema potrebama gostiju, za veće grupe
ljudi (www.djerdapturist.co.rs).
Lov: Organizovane ture je potrebno unapred
zakazati u Nacionalnom parku Đerdap. Lovcima se nudi organizacija lova, stručna pratnja i hajkači.
Rekreativni ribolov: Dnevne i nedeljne dozvole za rekreativni ribolov se mogu kupiti u
Nacionalnom parku Đerdap.
Poseta Rajkovoj pećini udaljenoj 2,5 km od
Majdanpeka i ispiranje zlata u neposrednoj
blizini pećine.
Odmor i plivanje: Duž Dunava postoji mnogo uređenih plaža.
Sport i rekreacija: Hoteli poseduju otvorene i zatvorene sportske terene, bazene i
teretane.
Obilazak galerija i etno kuća, Centra za
posetioce „Lepenski vir“ gde se nalazi kopija
preistorijskog lokaliteta i oko 100 eksponata upotrebnih predmeta iz mezolita i neolita nađenih na lokalitetu (www.lepenski-vir.
org), Arheološkog muzeja Đerdapa i drugih
kulturno-istorijskih objakata.
Obilazak hidroelektrane „Đerdap“: Zajednički projekat bivše Jugoslavije i Rumunije iz
1972. godine na Dunavu.
Poseta brojnim manifestacijama i takmičenjima: Majski susreti folklora“ ili „Jorgovan
fest“, „Dani Dunava“ u junu, „Etno festival“ u
Kladovu, „Sajam Dunava“ u Golupcu, „Zlatna
bućka Đerdapa“ u avgustu u Tekiji, Međunarodna kajakaška regata na relaciji Tekija-Kusjak ili Državno prvenstvo u jedrenju u avgustu, „Dani smuđa“ u oktobru, i drugim.
Centar za posetioce
Centar za posetioce nacionalnog parka Đerdap je smešten u upravnoj zgradi nacionalnog parka u Donjem Milanovcu. Radno vreme
Centra je radnim danima od 7 do 15h, a vikendom - u slučaju najavljene, organizovane
grupne posete. U Centru se mogu dobiti informacije o nacionalnom parku Đerdap i brošure na srpskom i engleskom jeziku. Moguće
je koristiti usluge stručnih vodiča prilikom posmatranja ptica ili lova, a moguće je organizovati edukativne ture različitog sadržaja.
Osnovni prirodni fenomen
područja je grandiozna
Đerdapska klisura, najduža i
najveća klisura probojnica u
Evropi, koju čine četiri klisure i
tri kotline.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
35
Spomenik prirode
Kanjon Vratne sa dva prerasta
Fotodokumentacija Zavoda za zaštitu prirode
urušavanjem pećina. Otvor Malog prerasta
je visok 34 m, Velikog 26 m, a Suvog 20 m.
Suvi prerast je najmanje pristupačan, mlađi
je od prva dva, najlepši je i najizazovniji za
istraživače. Na obalama reke Vratne žive 24
vrste drvenastih (bukva, orah, mečija leska,
jorgovan, gorski javor, jasen i druge) i 170
vrsta zeljastih biljaka. Duž Vratne živi 57
vrsta ptica, 10 vrsta slepih miševa, stepski
tvorovi, vidra, jazavci, a u lovištima muflon i
jelen lopatar. Na širokoj dolini reke je manastir Vratna. Prema narodnom predanju, podigao ga je arhiepiskop Nikodim u XIV veku
za kralja Milutina. Manastir je tokom vekova
više puta rušen i obnavljan, a danas je aktivan ženski manastir.
Kako stići?
Automobilom ili autobusom u organizovanoj
turi. Do sela Vratna i manastira se ide putevima Negotin-Majdanpek ili Negotin-Kladovo
kroz sela Slatina i Urovica.
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 27 70
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Spomenik prirode „Kanjon Vratne sa dva prerasta“ nalazi se na istoku Srbije u Negotinskoj
krajini, na istočnoj strani planinskog venca
Velikog grebena (N 44˚22’37”, E 22˚22’21”).
Zaštićeno područje obuhvata kanjon reke
(300x100m) sa obe strane korita reke, od
ušća Suvog Potoka do izlaza iz drugog prerasta. Reka Vratna je pritoka Dunava.
Smeštaj i hrana
Smeštaj je moguć na teritoriji opštine Negotin.
Više informacija nudi Turistička organizacija
opštine Negotin (www.toon.org.rs). Restorani, posebno riblji, su brojni duž obale Dunava.
Kako provesti vreme?
Da li ste znali?
Kanjon reke Vratne, njene pećine i prerasti
su svojevrsni prirodni fenomeni. Kanjon je
teško pristupačan i zbog toga izazovan. Od
davnina je poznat po čudu prirode, po tri
prerasta, kamena luka iznad reke, Vratnjanskim kapijama. Nastali su u dalekoj prošlosti
36
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Pešačenje: Od manastira Vratne stazom kroz
kanjon reke ka Malom i Velikom prerastu.
Lov: Lovište „Vratna“ (1.312 ha, 158-365
m.n.v.) je u blizini Negotina. Lovi se jelen lopatar, muflon, srneća divljač i divlja svinja.
Izlet: Turistička organizacija Negotin organizuje jednodnevne izlete do sela Vratna.
Spomenik prirode
Lazarev kanjon
Spomenik prirode „Lazarev kanjon“ nalazi se
u delu slivnog područja Lazareve reke i planine Malinik, u istočnom delu Kučajskih planina
(N 44˚00’45”, E 21˚55’26”).
Da li ste znali?
Kako stići?
Udaljenost Lazarevog kanjona od Beograda je
230 km, a od Bora 21 km. Može se doći automobilom i autobusom.
Smeštaj i hrana
U Brestovačkoj Banji u hotelima, kao i u objektu za smeštaj lovaca „Dubašnica“.
Više informacija pruža Turistička Organizacija
Bor (www.tobor.rs).
Kako provesti vreme?
Izleti: Poseta Lazarevoj pećini. Nalazi se na
istočnoj podgorini Kučaja, 21 km od Bora.
Fotodokumentacija Zavoda za zaštitu prirode
Kanjon odlikuju jedinstven splet krečnjačkih
dolina impozantnih dimenzija i izrazitih morfoloških odlika, brojni i značajni speleološki
objekti (Lazareva pećina, Vernjikica), interesantne pojave i procesi kraške cirkulacije
vode, raznovrsni biljni i životinjski svet, i lepota
predela. Lazarev kanjon je jedan od najneprohodnijih kanjona u Srbiji. Dugačak je 4,5 km i
dubok 350-500 m, a njegova najmanja širina
je 4 m. U okviru sliva Lazareve reke na ovaj
kanjon se nadovezuju plići i manji kanjoni Mikuljske i Pojenske reke i kanjon Demizloka. Lazarev kanjon je jedno od retkih staništa krimskog bora u Srbiji. U Kanjonu žive divokoza i
mnoge druge autohtone vrste životinja.
Sastoji se od dva horizonta pećinskih kanala,
800 m je uređeno za turističku posetu. Bogata je pećinskim nakitom koji krasi prelepe
dvorane: Prestonu, Koncertnu, Dvoranu slepih miševa i druge. U ranom bronzanom dobu
pećina je bila lovačka stanica, a u gvozdenom
značajan metalurški centar. Posete su moguće od 15. aprila do 15. novembra uz vodiča. U
blizini Lazareve pećine su i Zlotske pećine.
Rekreativni ribolov: dozvole se mogu kupiti u
JP „Srbijašume“.
Lov: Lovište „Zlatne šume - Crni vrh“, na površini od 15.447 ha istočnog dela masiva Južni
Kučaj. Udaljeno je 290 km od Beograda, a 40
km od Bora. Lovi se jelen evropski, srna, divlja
svinja i muflon.
Avantura: Kanjoning, odnosno spuštanje niz
rečne klisure.
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
37
Park prirode
Stara planina
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Park prirode „Stara planina“ nalazi se u istočnoj Srbiji, na granici sa Bugarskom i obuhvata
deo teritorije grada Zaječara i opština Knjaževac, Pirot i Dimitrovgrad (N 43˚20’49”, E
22˚38’47”). Deo je prostranog planinskog
masiva Balkan, a najviši vrh planine je Midžor
(2.169 m.n.v.).
Da li ste znali?
Stara planina je područje izuzetne geološke
raznovrsnosti na kojem je razvijen i očuvan
specifičan diverzitet flore i faune. Reljef područja je morfološki ispresecan, a brojni planinski tokovi oplemenjuju pejzažne odlike,
kao što su dolina potoka Bigar, uklešteni meandri Temštice, lokaliteti Midžor i Babin zub.
Raznovrsnost biljnog i životinjskog sveta čini
38
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
1200 vrsta biljaka (115 endemičnih vrsta, 40
vrsta prirodne retkosti Srbije, 50 vrsta sa spiska ugrožene evropske flore), 150 vrsta gnezdarica uglavnom prirodnih retkosti Srbije, 30
vrsta sisara, 6 vrsta vodozemaca, 12 vrsta
gmizavaca, 26 vrsta riba, veliki broj mahovina,
lišajeva, gljiva i insekata, kao i autohtone rase
i sorte domaćih životinja i biljnih kultura. Posebno su značajne tresave na kojima se javlja
veoma retka i ugrožena biljka mesožderka rosulja, ali i druge biljne vrste kao što su krilasti zvončić i Pančićeva žablja trava. U fauni
sisara ističu se tekunica, snežna voluharica,
ris i medved. Kulturne vrednosti Stare planine
predstavljene su srednjevekovnim manastirima, objektima narodnog garditeljstva, tradicionalnim alatima, predmetima, zanimanjima i
običajima lokalnog stanovništva. Na planini se
održava tradicionalan način života, čiji se elementi ogledaju u proizvodnim delatnostima,
ali i kulturnom nasleđu karakterističnom za
istočnu Srbiju.
Kako stići?
Stara planina je od Beograda udaljena 330
km, a od Niša 70 km. Moguće je doći automobilom ili autobusom. Postoje i redovne autobuske linije.
Smeštaj i hrana
Planinarski dom „Babin zub“, hotel „Stara
planina“ (4*), hotel „Babin zub“ (2*), privatni
smeštaj u seoskim domaćinstvima i vilama.
Više informacija može se pronaći u javnom
preduzeću za razvoj planinskog turizma „Stara planina“ (www.jpstaraplanina.rs) i turističkim organizacijama opština.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Stazama Planinarski dom - Midžor, Babin zub, šest staza Ćuštica, Ravno
Bučje - prevoj Sveti Nikola. Planinarsko društvo „Babin zub" iz Knjaževca organizuje pe-
šačke akcije (www.jpstaraplanina.rs).
Izleti: Selo Stanjinac pored puta Knjaževac –
Pirot.
Skijanje: Pet staza ukupne dužine 12 km od
kojih je najduža 1.275 m.
Plivanje: Na plažama Zavojskog jezera ili bazenima.
Avanture: Planinski biciklizam u organizovanim turama. Održavaju se i takmičenja u
planinskom biciklizmu, a biće održan i Eurobalkan bike cup. U toku leta ovde su se
održavala i mnoga takmičenja paraglajdera,
postoje i ustanovljena startna mesta. Rekreativni ribolov: Uz napomenu da postoji trajna
zabrana lova potočne pastrmke u rekama
i potocima na području parka prirode Stara
planina. U III zoni zaštite, odnosno u donjem
toku Toplodolske reke, Visočice i Zavojskog
jezera primenjuje se princip „ulovi pa pusti“.
Dozvole je moguće kupiti kod upravljača JP
„Srbijašume“.
Lov: Moguć je na ukupno osam lovišta, od
kojih su tri u okviru JP „Srbijašume“ Suvodol,
Stara planina i Stara planina II. Može se loviti
fazan, zec, jelenska divljač i divlja svinja.
Obilazak manastira Svete Bogorodice iz XIV
veka, Svete Trojice, Suvodol, Temske, i drugih
kulturno-istorijskih objekata.
Stara planina je područje
izuzetne geološke
raznovrsnosti na kojem je
razvijen i očuvan specifičan
diverzitet flore i faune.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
39
Nacionalni park
Kopaonik
KONTAKT
JP „Nacionalni park Kopaonik”
Naselje Suvo Rudište, Kopaonik
Miluna Ivanovića 10, Raška
Tel: +381 (0)36 5471 098
E-mail: [email protected]
telekom.rs
www.npkopaonik.com
Nacionalni park „Kopaonik“ nalazi se u centralnom delu Srbije na teritoriji opština Raška,
Brus i Leposavić, na najvišim delovima planine
Kopaonik (N 43˚18’47”, E 20˚48’5.9”). Najveća površina nacionalnog parka obuhvata centralni i najšumovitiji deo kopaoničkog masiva.
Karakterišu ga nesvakidašnja lepota i raznovrsnost predela - planinskih vrhova, pašnjaka,
guste četinarske i mešovite šume, zaravni sa
izvorima, klisura, potoka i tresetišta.
Da li ste znali?
Nacionalni park počinje na visini od oko 600
m, a završava se planinskim grebenima međusobno povezanim visokim prevojima. Nad
njima dominira najviši - Pančićev vrh (2017 m
n.v.). Pod posebnom zaštitom nacionalnog
parka je 1375,2 ha, izdvojenih u 13 rezervata
prirode kao što su Kozje stene (reliktna zajednica smrče, jele i vresa), Vučak (jedinstvena
40
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
zajednica jele i smrče), Mrkonja (zajednica
bukve i jele), Jankova bara (najveća tresava
na Kopaoniku) i drugi. Kopaonik je poznat
po visokom stepenu biodiverziteta. Mnoge
biljne vrste su zaštićene (50 ih je na Crvenoj
listi flore Srbije, a 4 na međunarodnoj). Na
Kopaoniku rastu 91 vrsta endemskih i 82 vrste subendemskih biljaka, a tri rastu samo na
Kopaoniku: kopaonička čuvarkuća, Pančićeva potočarka i kopaonička ljubičica. Jedino
na Kopaoniku živi endemična i reliktna vrsta
dnevnog leptira Colias balcanica. Zabeležen
je veći broj vodozemaca i gmizavaca. Fauna ptica obuhvata 173 vrste od kojih je 90%
gnezdarica. Posebno se ističe balkanska ušata ševa. Ovde živi 40 vrsta sisara, među kojima i vidra. Kvalitet voda omogućava prisustvo
potočne pastrmke u gotovo svim vodotocima
Kopaonika. Na zaštićenom prostoru je i 26
prirodnih spomenika, među kojima su vodotoci slivova Samokovske reke, Gobeljske reke,
Barske reke, Brzeka reke i Duboka reke strogo zaštićeni. Takođe, zaštićeno je i 12 kulturnih objekata, kao što su ostaci srednjovekovnog puta - Kukavica (oko 4 km), ostaci crkve
ranohrišćanske bazilike na mestu Crvine iz V
i VI veka, crkva Sv. Petra i Pavla u Krivoj reci,
hamam u Jošaničkoj Banji iz turskog perioda,
Pančićev mauzolej, Mijatovića jaz, crkva Sv.
Metodija Olimpskog na Metođu i drugi objekti.
FOTO: MK Mountain Resort
Kako stići?
Udaljenost Kopaonika od Beograda, preko
Jošaničke Banje – 259 km, preko Kragujevca
– 290 km, a preko Kruševca – 279 km. Udaljenost Kruševac – Kopaonik 86 km, Kraljevo
– Kopaonik 98 km , Kragujevac – Kopaonik
148 km, Niš – Kopaonik 171 km. Pristup je
omogućen automobilima, biciklima i autobusima. Postoje redovne autobuske linije, i
organizovani prevozi do zaštićenog područja
koje možete pronaći u različitim turističkim
agencijama. Postoje i taxi službe u samom turističkom centru. Najbliži aerodrom je u Nišu,
udaljen 120 km. Područje se nalazi na lokalnoj
i na regionalnoj biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Gotovo svi smeštajni objekti su u turističkom
centru Kopaonik. To su hoteli „JAT APARTMANI“, „Grand“, „Anđela“, „Srebrna lisica“,
„Konaci“, „Olga Dedijer“, „Putnik“, „Klub A“,
„Jugobanka“, Planinarski dom „Rtanj“ i brojni
restorani. U Vikend naselju Kopaonik su hoteli i restorani „Zoned“, „Kraljevi čardaci“, „Vila
runolist“, zatim hoteli i restorani u naselju Brzeće i u Jošaničkoj Banji koja je prirodno lečilište (termalni izvori, temperatura vode je oko
78°C) sa uređenim i aktivnim kupatilima.
Objekti za kongresne aktivnosti su u hotelima
„Anđela”, „Grand”, „Putnik” i drugim.
Za decu su posebno interesantna odmarališta
„Kragujevačko omaralište” i „Rtanj”.
Više informacija na stranicama turističkih
oreganizacija Raške (www.raska-turizam.rs) i
Brusa (http://turizamopstinebrus.co.rs).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoji više pešačkih staza ukupne dužine oko 40 km. Pešačke ture se organizuju na zahtev i redovno, zavisno od broja
posetilaca, u pratnji vodiča koji govori engleski
jezik. Potrebna je rezervacija unapred. Opis
ruta i mape dostupne su na internet prezentaciji nacionalnog parka.
Planinarenje: Planinarsko-smučarsko društvo „Kopaonik“ (www.psd-kopaonik.org.rs).
Biciklizam: Dve su biciklističke staze ukupne
dužine oko 5,5 km na rutama Suvo rudište i
Pančićev vrh. Moguće je iznajmljivanje opreme u centru Kopaonika (Skijalište Srbije,
www.skijalistasrbije.rs).
Jahanje: Škola jahanja je od juna do oktobra
(MK Mountain Resort, www.mkresort.com).
Posmatranje divljači: Postoje osmatračnice
Na Kopaoniku rastu 91 vrsta endemskih i 82 vrste subendemskih biljaka,
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
41
na mestima Raskrsnica, Čelo i Gvozdac.
Izleti: Izletište Kadijevac je na oko 12 km od
Jošaničke Banje na putu ka Kopaoniku, Đorov
Most je kod ulazne kapije Jošanička Banja,
Malo Metođe je kod ulazne kapije Brzeće i
druga.
Avanture: Sportsko penjanje uz stene (www.
psd-kopaonik.org.rs), paraglajding (Paralgajding klub „Golija”, www.para-golija.org.yu),
spuštanje kroz korito reke, ture džipovima i
kvadovima, paintball (www.mkresort.com).
Skijanje i klizanje: Staze (55 km) uređene za
alpsko skijanje i staze za nordijsko skijanje (12
km), klizalište na lokaciji Malo Jezero u Turističkom centru (www.skijalistasrbije.rs).
Rekreacija: U brojnim otvorenim i zatvorenim
objektima za sportsko-rekreativne aktivnosti
u hotelu „Grand”, a za pojedine aktivnosti i u
prirodi u letnjem periodu.
Plivanje u bazenima u hotelu „Grand” i „Klub
A“, spa centru „Kraljevi čardaci”, i u bazenu u
Jošaničkoj Banji u letnjem periodu.
Manifestacije: Takmičenja znanja za decu
iz oblasti ekologije „Ekokviz”(u maju i junu),
Dani vrganja (kraj avgusta), Dani borovnice
(krajem jula i početkom avgusta), sabori i
svetkovine na dan Svetog Prokopija na Ne-
beskim stolicama (21. jul) i Svetog Metodija
na lokalitetu Metođe (3. jula), obuke za pravilno ubiranje plodova borovnice, gljiva i lekovitog bilja.
Obilazak kulturno-istorijskih i verskih objekata: crkve na Metođu i na Nebeskim Stolicama (dostupne samo u letnjem periodu), crkva
Svetog Petra i Pavla u Krivoj Reci.
Centar za posetioce
Centar za posetioce „Vila Raška” nalazi se
u Turističkom centru Kopaonik (kod hotela
„Grand”) gde je moguće dobiti potrebne informacije o nacionalnom parku Kopaonik (tel:
+381 (0)36 5471 230). Postoji turistički pukt
u Jošaničkoj banji, a u toku je izrada dodatnih
punktova. Suveniri i lokalni proizvodi se mogu
kupiti na lokalnoj pijaci i po recepcijama smeštajnih objekata. Promotivni materijal i mape
su dostupni za posetioce na recepcijama svih
smeštajnih objekata na Kopaoniku, na srpskom, engleskom i ruskom jeziku.
42
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Park prirode
Sićevačka klisura
Fotodokumentacija Zavoda za zaštitu prirode
Park prirode „Sićevačka klisura“ se nalazi u
istočnoj Srbiji, na teritorija grada Niša i opštine Bela Palanka (N 43˚18’51”, E 22˚06’57”).
Pruža se od sela Dolac na izlasku reke Nišave
iz Belopalanačke kotline, do sela Prosek, na
ulasku u Nišku kotlinu.
Da li ste znali?
Klisura je nastala usecanjem reke Nišave u
krečnjački reljef. Dugačka je oko 17 km. Čine
je tri morfološke celine: Gradištanski kanjon,
Prosečka klisura i Ostrovička udolina. Ovde
uspevaju dva tercijerna relikta i balkanska
endemita: srpska i Natalijina ramonda. Biljne
vrste koje se sreću u klisuri su žalfija - najveće i najsevernije nalazište, košutica ili žutilica
- submediteranska vrsta retka u Srbiji, divlji
jorgovan, sedefče, mečja leska, divlja višnja,
rudinski pelin, rtanjski čaj, ostrija, drača, ruj,
maklen i druge biljke. U Sićevačkoj klisuri se
nalaze srednjovekovni pravoslavni manastiri
Svete Petke i Svete Bogorodice i ostaci čuvenog rimskog puta „Via militaris“.
Kako stići?
Sićevačka klisura udaljena je 14 km istočno od
Niša (aerodrom, autobuska, zeleznička stanica) i 235 km od Beograda. Moguće je stići
autobusom ili automobilom.
Smeštaj i hrana
Moguće je u prenoćištu „Sićevo“ i hotelima
Niša. Informacije su dostupne u Turističkoj
organizaciji Niš (http://visitnis.com).
Kako provesti vreme?
Avanture: Kajaking na brzim vodama kod
Ostrovice. Staza je sa velikim padovima toka,
čestim promenama pravca i slapovima Nišave. Idealna je za takmičenja.
Paraglajding: Nakon Svetskog prvenstva u
paraglajdingu 2005. godine, staza je proglašena za najbolju na Balkanu.
Sportsko penjanje po stenama (Penjački vodič: www.vodic.spirit.rs).
Poseta manifestacijama: Dani žalfije, održava se svake godine krajem maja već više od 15
godina. Takođe se tradicionalno održavaju Likovna, kao i književna kolonija u Sićevu.
Obilazak manastira Svete Petke i Svete Bogorodice.
KONTAKT
JP„Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
43
Specijalni rezervat prirode
Jelašnička klisura
posebno se izdvajaju veličinom, lepotom i bizarnošću svoga položaja prozorci „Kupina“ i
„Sveti Ilija“. Područje Jelašničke klisure, kao
stanište reliktnih i endemičnih vrsta, ima izuzetan značaj u proučavanju istorije živog sveta Balkanskog poluostrva. Osim srpske i Natalijine ramonde, u rezervatu su zaštićeni i 39
mezijskih, 20 balkanskih i šest ilirskih endema
i subendema.
Fotodokumentacija Zavoda za zaštitu prirode
Kako stići?
Put do Jelašničke klisure vodi direktno iz Niša
(15 km) preko Niške banje za selo Jelašnica
ili putem Niš-Pirot-Dimitrovgrad (E 80) koji
ide direktno u selo Jelašnica. Od poslednjih
kuća počinje klisura i završava se u sledećem
selu Čukljeniku. Iz Niša postoji i redovna autobuska linija za Jelašnicu i Gornju Studenu.
Smeštaj i hrana
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 27 70
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Specijalni rezervat prirode „Jelašnička klisura“ nalazi se u istočnoj Srbiji, u podnožju
Suve planine, jugoistočno od Niša, u atarima sela Jelašnica i Čukljenik (N 43˚16’52”,
E 22˚04’03”). Područje je pod zaštitom radi
očuvanja staništa brojnih reliktnih i endemičnih vrsta, a posebno biljnih vrsta, srpske i Natalijine ramonde (Ramonda serbica, Ramonda nathaliae), koje su i simbol klisure.
Da li ste znali?
Jelašnička reka usekla je usku, Jelašničku
klisuru, sa strmim stranama. Klisura je duga
2 km, a njen najširi deo ima samo 30 m. Na
nekim mestima njeni vertikalni odseci primiču
se na samo 7 do 8 m, što je posebna prirodna retkost u Srbiji. Među erozivnim oblicima,
44
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
U Donjoj Studeni se nalazi planinarski dom
„Čelin kamen“. Na Bojaninim vodama je planinarski dom „Studenac“. Kampovanje je moguće u samoj klisuri pored reke Studene.
Kako provesti vreme?
Sportsko penjanje po stenama: Jelašnička
klisura je prvo penjalište u Srbiji namenjeno
samo sportskom penjanju. Svih 200 smerova
i 150 boldera su opremljeni i dobro obeleženi,
ali je bez vodiča orjentacija otežana. (www.
serbianclimbing.com).
Obilazak istorijskih i verskih objekata: Na
prostoru klisure nalazi se više od 30 crkvica i
manastira, kao i hidroelektrana, jedna od prvih u tadašnjoj Srbiji, koju su izgradili Austrijanci početkom XX veka.
Spomenik prirode
Đavolja Varoš
Spomenik prirode „Đavolja Varoš“ nalazi se
na jugu Srbije u Niškom regionu (N 43˚2’40”,
E 21˚24’1”). „Đavolju Varoš“ čine dva, u svetu retka, prirodna fenomena: specifični oblici
reljefa u obliku zemljanih figura i dva izvora
jako kisele vode. Čudno izvajane, a još čudnije poređane zemljane figure, voda čudnoga
ukusa i mirisa, tajanstvenost koju stvaraju
zvučni efekti dok duva vetar, uticali su da lokalno stanovništvo ovaj lokalitet nazove „Đavolja Varoš“.
Da li ste znali?
Zemljane figure su rezultat viševekovnog
erozionog procesa. Ima ih 202, različitog su
oblika, visine od 2 m do 15 m, a širine od 0,5
m do 3 m, sa kamenim kapama na vrhu. Narod ih zove - kule. Smeštene su u dve jaruge
podeljene uskom vododelnicom. Nazvane su
„Đavolja Jaruga“ i „Paklena Jaruga“, što rečito govori o njihovom izgledu. Izvor „Đavolja
voda“ je hladan i ekstremno kiseo. Nalazi se
u neposrednoj blizini zemljanih piramida. Oko
400 m dalje, na ravnom terenu aluvijalne terase, nalazi se „Crveno vrelo“, manje kiseo izvor.
Atraktivnost čuda prirode, dopunjuju okolna
priroda, ostaci naselja i stare crkve Sv. Petke,
groblje i nekoliko zanimljivih rudarskih jama.
Smeštaj i hrana
U Prolom Banji se nalazi hotel „Radan“ (3*)
koji raspolaže i zatvorenim i otvorenim bazenom sa termalnom vodom. Pogodan je za
dečji i školski turizam. Udaljen je 27 km od
lokaliteta. U Lukovskoj Banji su hoteli „Kopaonik“ i „Jelak“, udaljeni 61 km od lokaliteta.
Na lokalitetu postoji restoran na otvorenom.
Turistički punkt se nalazi na ulazu u zaštićeno područje. U njemu je suvenirnica u kojoj se
može naći turistički materijal na srpskom, engleskom, ruskom, bugarskom, slovenačkom i
makedonskom jeziku.
Kako stići?
Kako provesti vreme?
Spomenik prirode „Đavolja Varoš“ je udaljen
27 km jugoistočno od Kuršumlije, a 89 km
jugozapadno od Niša. Od Beograda je udaljen 288 km. Pristup zaštićenom području je
moguć automobilom, biciklom i autobusom
- samo za organizovane posete. „Đavolja Varoš“ je otvorena za posetioce od marta do novembra. Ulaz u zaštićeno područje se plaća.
Pešačenje: Ruta ima 800 m i dve staze. Prva
počinje od suvenirnice i vodi ka zemljanim kulama preko dva vidikovca, nižeg i višeg, odakle
se kule najbolje vide. U povratku se, drugom
stazom, dolazi do crkve Sv. Petke. Pešačka
ruta je obeležena i nije naporna, izuzev uspona do vidikovaca i strmijih, malo klizavih delova na povratku.
KONTAKT
„Planinka“ a.d.
Kosovska 44, Kuršumlija
Tel: +381 (0)27 381 344
E-mail: [email protected]
www.djavoljavaros.com
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
45
Predeo izuzetnih odlika
Vlasina
KONTAKT
JP ,,Direkcija za građevinsko
zemljište i puteve opštine
Surdulica“
5. septembar 27, Surdulica
Tel: +381 (0) 17 815 359
E-mail: [email protected]
www.piovlasina.com
46
Predeo izuzetnih odlika „Vlasina“ nalazi se u
jugoistočnoj Srbiji, na teritoriji opština Surdulica i Crna trava, na većem delu Vlasinske
visoravni (N 42˚42’24.1”, E 22˚20’23.1”). Vlasina je izuzetan primer specifičnog vlažnog
staništa, vlažnih livada i tresava jedinstvenih
na Balkanskom poluostrvu.
Da li ste znali?
Vlasina je visoravan na oko 1.265 m.n.v.
Okružena je planinama Gramada, Vardenik i
Čemernik. Centralni deo Vlasinske visoravni
zauzima Vlasinsko jezero, najveće i najviše
veštačko jezero u Srbiji, na 1.230 m.n.v., površine 16 km2. Nastalo je izgradnjom brane na
nekadašnjoj tresavi, Vlasinskom blatu. Jezero
je posebno i po svojim jedinstvenim plovećim
ostrvima. Reka Vlasina izvire ispod brane.
Floru tresetišta Vlasine odlikuju karakteristične tresavske biljke kao što su močvarna petoprsnica, maljava breza, biljka mesožderka rosulja, muljna oštrica, gorka detelina i druge.
Fauna i pored pretrpljenih izmena viševekovnim antropogenim uticajima, sadrži značajne
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
elemente retkih i ugroženih vrsta. Izdvajaju se
alpski mrmoljak, prdavac, tekunica, vodena
voluharica i vidra.
Kako stići?
Vlasina je udaljena od Beograda 320 km,
Niš i aerodrom Niš su udaljeni 100 km, Sofija i aerodrom Sofija takođe, Skoplje i aerodrom Skoplje udaljeni su 140 km. Do Vlasine
je moguće doći automobilom, autobusom ili
biciklom. Postoje redovne autobuske linije, a
Turistička organizacija opštine Surdulica ima
i organizovan prevoz do zaštićenog područja.
Područje se nalazi na regionalnoj biciklističkoj
ruti. Parkirališta su pored hotela, restorana,
vila i vikendica.
Smeštaj i hrana
Nedaleko jedan od drugog, blizu obale, postavljeni su hoteli i moteli „Vlasina“ (2*), „Jezero“ i
„Narcis“, odmarališta Vlasinskih hidroelektrana, vikendice od kojih je veliki broj kategorisan i
na raspolaganju turistima. Na obali je smešten
i kamp koji pripada hotelu „Vlasina“. U svim navedenim mestima postoje objekti za dečiji turizam, a ispod hotela ,,Vlasina“ nalaze se različite penjalice, klackalice, tobogan i ležaljke. Više
informacija se može dobiti u Turističkoj organizaciji opštine Surdulica (www.tosurdulica.org).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Obeležene pešačke staze (144
km) koje vode ka okolnim brdima i planinskim
vrhovima.
Biciklizam: Pored jezera se može uživati u
vožnji bicikla, a ljubitelji planinskog biciklizma
mogu iskoristiti više od 100 km obeleženih biciklističkih staza.
Posmatranje ptica: Sa osmatračnica na Bukovoj glavi, ispod crkve Sv. Ilije i iznad Titove
česme.
Ribolov: Dozvole se mogu nabaviti kod upravljača.
Lov: Postoje objekti za boravak lovaca i organizovani lov u ograđenom lovištu „Valmište"
u podnožju planine Čemernik, 12 km od Vlasinskog jezera. Lovna divljač je evropski jelen
i divlja svinja (informacije na tel. +381 (0)16
243 034).
Stručne i edukativne ture za đake i studente
se organizuju na zahtev posetilaca, u pratnji
vodiča. Potrebna rezervacija unapred.
Izleti: Lokacije su opremljene sa nadstrešnica-
ma, klupama i stolom, kao i ložištima za vatru.
Rekreacija: Travnato fudbalsko igralište sa
pomoćnim terenom i atletskom stazom je u
sklopu kampa hotela ,,Vlasina“. Teretane su u
restoranu ,,Narcis“ i hotelu ,,Vlasina“.
Avanture: Kajaking, džip-safari, ronjenje.
Odmor i plivanje: Na Vlasinskom jezeru ne
postoji zvanično uređena plaža, već se pored
jezera nalaze nadstrešnice sa klupama i stolom, kao i platforma za sunčanje.
Zimski sportovi: Skijanje: Na Vlasini Okruglica ima mala žičara u privatnom vlasništvu sa
dužinom staze od 500 m. Postoji i mogućnost
za klizanje na zaleđenom jezeru.
Poseta manastiru Vavedenja Presvete Bogorodice u Palji iz XIII veka, crkvi Sv. Ilija u selu
Ridu, kuli i crkvi Sv. Trojice u Klisuri.
Poseta manifestacijama: Vlasinska regata
(polovina septembra), Vlasinski kotlić i Vlasinska udica (polovina jula), Vlasinska somovijada (avgust ili septembar), Zlatne ruke (jul),Vlasinsko leto (jul).
Centar za posetioce
Floru tresetišta Vlasine
odlikuju karakteristične
tresavske biljke kao što su
močvarna petoprsnica,
maljava breza, biljka
mesožderka - rosulja, muljna
oštrica, gorka detelina i druge.
Punkt Turističke organizacije opštine Surdulica nalazi se kod pijace. Postoje brošure, mape
i karte, dostupne posetiocima kod čuvara zaštićenog područja na terenu, kao i u kancelariji
upravljača. Karta sa tekstom o predelu izuzetnih odlika Vlasina je na engleskom jeziku.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
47
Predeo izuzetnih odlika
Dolina Pčinje
zbog očuvanih prirodnih resursa, nezagađenog tla i vode, bogatstva šumskih zajednica,
biljnog i životijskog sveta i manjih naselja ruralnog tipa. Reka Pčinja je pritoka Vardara i
ubraja se u najčistije reke Srbije. Kroz zaštićeni predeo teče u pravcu severoistok-jugozapad i blago meandrira. U jednoj njenoj okuci,
na levoj obali, na obroncima Kozjaka, nalazi se
manastirski kompleks Sv. Oca Prohora Pčinjskog, duhovno i kulturno sedište od izuzetnog
značaja za Srbiju. Prema predanju, podigao
ga je u XI veku vizantijski car Roman Diogen
u znak zahvalnosti Sv. Prohoru Pčinjskom koji
mu je prorekao da će postati car.
Kako stići?
KONTAKT
Pravoslavna eparhija vranjska
Ivana Milutinovića 26, Vranje
Tel: +381 (0)17 422 695
E-mail: [email protected]
www.dolinapcinje.com
Predeo izuzetnih odlika „Dolina Pčinje” nalazi
se na jugu Srbije na granici sa BJR Makedonijom, na teritoriji opštine Bujanovac u Pčinjskom okrugu (N 42˚22’18”, E 22˚00’ 54”).
Zaštićeni prostor, površine 2.606 ha, omeđen
je na severozapadu padinama Starca, a na
jugoistoku, duž državne granice, padinama
Kozjaka. Dolinom Kozjaka protiče reka Pčinja.
Da li ste znali?
Predeo izuzetnih odlika „Dolina Pčinje“ je nacionalna prirodna baština od velikog značaja
Dolina Pčinje nalazi se 39 km od Vranja, u blizini je graničnog prelaza Sveti Prohor Pčinjski,
koji je od Centra za posetioce udaljen 4,5 km.
U Dolinu Pčinje može se stići autobusom, automobilom ili biciklom. Postoje redovne autobuske linije iz Vranja do zaštićenog područja.
Područje je na lokalnoj biciklističkoj ruti. Putna
mreža u zaštićenom području je u solidnom
stanju, put se redovno čisti i održava. Postoji
veliki parking u neposrednoj blizini manastira.
Smeštaj i hrana
U Vranjskom konaku, koji se nalazi u manastirskom kompleksu, ima 80 soba za oko 200 gostiju. U njemu su velika trpezarija za ručavanje,
sala za kongresne aktivnosti sa kabinama za
prevodioce i pratećom tehnikom. Osim u Vranjskom konaku, moguće je boraviti i u obeleženom kampu i u privatnom smeštaju. U okviru
manastira Sv. Prohor Pčinjski, postoji restoran i
gostoprimnica. Na jelovniku su originalna jela, u
duhu mesta na kome se restoran nalazi.
48
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Redovno se organizuju pešake
ture do isposnice Sv. Prohora Pčinjskog (2,8
km) uz pratnju čuvara prirode koji govori engleski jezik. Turu nije potrebno unapred rezervisati. Prolazi se kroz stare hrastove šume,
teren je brdovit, pa je potrebna fizička pripremljenost da bi se prepešačio. U jednoj turi
moguće je voditi najviše dvadesetak osoba.
Za one koji ne mogu da pešače, organizovan
je prevoz džipom tri puta u toku dana. Ruta
se može preći u oba smera za oko dva do tri
sata. Put je neasfaltiran i pretežno se prolazi
kroz šumu.
Planinarenje: Postoje dve planinarske staze ,,Četiri hrasta” ( 2,2 km) i ,,Isposnica” ( 2,8 km).
Biciklizam: Biciklistička staza se proteže od
manastira do Gornjeg Starca. Dugačka je 4,5
km. Moguće je iznajmljivanje bicikala, ture su
bezbedne i nije potrebna zaštitna oprema.
Posmatranje ptica: Postoje tri osmatračnice
u opštini Gornji Starac, pristup se ne naplaćuje.
Izleti: Na izletištima ,,Gornja reka”, infrastruktura je skromna.
Plivanje: Postoje prelepe plaže pored reke
Pčinje, a moguće je iznajmiti i pedalinu.
Kampovanje: U toku leta se redovno održava
eko-kamp za decu srednjoškolskog uzrasta.
Rekreativni ribolov: Dozvole za ribolov se
mogu kupiti u kancelariji čuvarsko-nadzorne
službe u okviru manastira.
Avanture: Sportsko penjaje uz stene.
Manifestacije: Organizuju se manifestacije
narodnih običaja i spremanja domaće hrane.
Najčuvenija je dvodnevni Ivanjdanski, odnosno Sedmojulski vašar.
Centar za posetioce
Nalazi se u okviru konaka manastira Sv. Prohor Pčinjski. U manastirskoj suvenirnici i u
Prirodnjačkoj izložbenoj postavci prodaju se
više od 15 vrsta razglednica, brošure, flajeri
i publikacije na srpskom i engleskom jeziku,
kao i razni drugi suveniri. Moguće je kupiti i
lokalne proizvode kao što su pčinjski med, raženo brašno, brašno od heljde, manastirsko
vino, rakiju i druge proizvode. Prirodnjačka
izložbena postavka je pogodna za dečji i školski turizam. Ulazak u zaštićeno područje se
ne naplaćuje. Informacije se mogu dobiti od
namesnika manastira, oca Nikolaja:
Klenike, opština Bujanovac; Tel: +381(0)17 58 066
E-mail: [email protected]
www.svprohor.org
U Vranjskom konaku, koji se
nalazi u manastirskom kompleksu, ima 80 soba za oko
200 gostiju
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
49
Specijalni Rezervat Prirode
Klisura reke Trešnjice
FOTO: Stevan grubač
od Beograda, na granici sa Republikom Srpskom. Do klisure se dolazi automobilom ili
autobusom, putem do sela Gornja Trešnjica.
Od sela do klisure se ide pešice preko Pašine
Ravni i sela Matići, ili od sela Grbići.
Smeštaj i hrana
Da li ste znali?
KONTAKT
Centar za prirodne resurse
NATURA
Gavrila Principa 57/9, Beograd
Tel: +381 (0)64 3055 903
E-mail: [email protected]
Neposredno pre ušća u Drinu, Trešnjica je
izdubila nekoliko kilometara dugu krečnjačku
klisuru, duboku oko 500 m, sa uspravnim liticama. U celoj klisuri su brojni otvori, potkapine i različito oblikovane stene. Najveći deo
rezervata obrastaju šume i šikare crnog graba, cera, crnog bora, kleke i drugog drveća.
Klisura je prepoznatljiva po koloniji beloglavog
supa, najveće ptice u Srbiji, a ovde se gnezde
i suri orao, vetruška, jastreb kokošar, kobac
ptičar i mišar. Reka Trešnjica je retko mrestilište Drinske mladice.
Kako stići?
Klisura reke Trešnjice nalazi se na 180 km
50
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Postoje obeležene staze za šetnju.
Planinarenje: Planinarske staze (6 km) idu
kroz živopisne delove klisure i obeležene su.
Počinju na Debelom brdu ili Gornjim Košljama
i spuštaju se do reke i do sela Gornja Trešnjica.
Zbog mogućnosti naglog porasta nivoa reke,
neophodno je ići samo obeleženim stazama.
Lov: Razvijen i u nadležnosti je Lovačkog
društva Ljubovija.
Avantura: Kanjoning, spuštanje niz reku u organizovanim turama (Avanturistički klub Wild
Serbia, www.wildserbia.com).
FOTO: Bratislav grubač
Specijalni rezervat prirode „Klisura reke Trešnjice“ nalazi se u zapadnom delu Srbije, opštini Ljubovija (N 44˚8’40.7”, E 19˚32’42.4”).
Bistra planinska reka Trešnjica izvire ispod
planine Povlen i posle 23 km dugog toka se
uliva u reku Drinu. Osnovne vrednosti zbog
kojih je ovo područje zaštićeno su očuvanje
staništa i populacije retkog beloglavog supa,
reke Trešnjice i vrednog etno nasleđa.
Domaćinstva u selu Gornja Trešnjica pružaju
smeštaj (apartmani, restoran, terasa za odmor, pristanište za čamce). Ostali kapaciteti
su izvan rezervata. Planinarska kuća na Bobiji.
Turistička organizacija Ljubovije pruža potrebne informacije (www.turistickaorganizacijaljubovija.rs).
Nacionalni park
Tara
KONTAKT
Nacionalni park „Tara” pokriva najveći deo
planine Tare, koja se nalazi na zapadu Srbije, u Zlatiborskom okrugu (N 43˚54’57”, E
19˚24’36”). Zbog očuvanosti i raznovrsnosti
šumskih ekosistema, od kojih su mnogi reliktnog karaktera, velikog biodiverziteta i prirodnih staništa Pančićeve omorike, planina
Tara proglašena je 1981. godine za nacionalni
park. Nacionalni park prostire se na površini
od 19.175 ha, pripada teritoriji opštine Bajina
Bašta i ima prosečnu nadmorsku visinu od
1.000 do 1.200 m.
Pored kanjonske doline Drine sa moćnim
krečnjačkim odsecima visokim i preko 1.000
m, svojom lepotom i divljinom izdvajaju se i
kanjoni reka Rače, Brusnice i Dervente.
Da li ste znali?
Specifičan reljef i povoljna mikroklima na
Tari uslovili su opstanak relikta i endemita
balkanskog poluostrva - Pančićeve omorike.
Od 53 vrste sisara koliko ih je zabeleženo na
Tari, najatraktivniji su mrki medved, najbrojnija populacija u Srbiji, i divokoze koje na Tari
žive i na 290 m.n.v., dok se u Evropi sreću na
tek 800 m.n.v. Pančićev skakavac nastanjuje
reliktne šume crnog bora, a najbliže srodne
vrste mogu se sresti u Palestini i Kurdistanu.
Kanjon Drine treći je najdublji kanjon na svetu,
čije litice dostižu visinu od 1.000 m. Tara obiluje arheološkim nalazištima koja datiraju od
neolita do srednjeg veka. Poznate su nekro-
JP „Nacionalni park Tara“
Milenka Topalovića 3, Bajina Bašta
Tel: +381 (0)31 863 644
E-mail: [email protected]
www.nptara.rs
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
51
pole - stećci u Perućcu i Rastištu nominovani
za UNESCO listu svetske baštine, ostaci srednjevekovnog utvrđenja Solotnik i manastir
Rača, zadužbina kralja Dragutina Nemanjića
iz XIII veka.
Kako stići?
Do Tare se može doći automobilom, autobusom, vozom pa čak i biciklom. Udaljenost od
Beograda je 180 km, Novog Sada 245 km,
Niša 290 km i Užica 45 km. Postoje redovne
autobuske linije od Beograda, Novog Sada,
Užica, Bajine Bašte, a moguće je u saradnji
sa Nacionalnim parkom Tara dogovoriti organizovan prevoz. Takođe, železnička stanica Braneško polje (na pruzi Beograd-Bar)
udaljena je svega 15 km od Kaluđerskih bara.
Svi ugostiteljski, hotelski i izletnički kapaciteti
imaju parking koji se ne naplaćuje.
Smeštaj i hrana
Hoteli Beli Bor (2*) i Omorika (3*) na Kaluđerskim Barama koji nude i restoranske usluge
Za najmlađe: Dečije odmaralište Mitrovac.
Ljubiteljima prirode na raspolaganju su i
objekti Nacionalnog parka Tara na Mitrovcu,
Predovom Krstu i Račanskoj Šljivovici. Lovačka kuća Predov Krst: 30 ležaja i restoran.
Četiri seoska domaćinstva nude uslugu dužeg boravka (prenoćište i obroke). Predah od
brojnih aktivnosti, posetioci mogu potražiti i
u nekom od šest restorana i kafea koji služe
nacionalnu hranu i nalaze se u samom zaštićenom području.
U okolini Tare postoje: hotel Jezero i hotel
Vila Drina u Perućcu, hotel Drina u Bajinoj Bašti.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: za ljubitelje šetnje, Tara nudi 5
šetno-edukativnih staza.
Planinarenje: Kroz nacionalni park Tara prolazi evropski pešački put E7 u dužini od 63 km,
takođe postoji 25 planinarskih staza ukupne
dužine 200 km.
Biciklizam: Na raspolaganju su tri biciklističke rute ukupne dužine 118,3 km. Karta biciklističkih staza sadrzi QR Code za smartphone
52
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
(http://www.mapa.iz.rs/).
Avanture: rafting, sportsko penjanje uz stene, kanjoning, kajaking, paraglajding, plovidba
Perućcem.
Skijanje: 5 ski staza ukupne dužine oko 2.000 m.
Lov: U šumama Tare ima 300 divokoza, 320
srna i oko 40 divljih svinja. Dozvolu za lov,
vodiče i transport divljači na druga područja,
odobrava Služba za zaštitu i unapređenje lova
i ribolova Nacionalnog parka Tara.
Rekreativni ribolov: Ribolov predstavlja pravo uživanje. Ove vodotokove nastanjuje 19
vrsta riba (mladica, lipljan, potočna pastrmka,
som, mrena i dr.). Dozvole se mogu kupiti u
upravi Nacionalnog parka Tara u Bajinoj Bašti,
kontrolno-informativnom punktu Perućac,
kao i kod ribočuvara na terenu.
Sport i rekreacija: U dva hotela koja se nalaze u samom zaštićenom prostoru postoje
teretane, kuglane, otvoreni tereni za odbojku,
tenis, košarku i fudbal, kao i trim staze, a hotel
Omorika i dečije odmaralište Mitrovac imaju i
zatvoreni bazen. Na jezerima Zaovine i Perućac moguće je kupanje i sportovi na vodi.
Edukacija: za najmlađe avanturiste (deca
uzrasta od 7 do 15 godina), tu je „Kamp mladih rendžera“, koji organizuje Nacionalni park
Tara, gde decu profesionalni instruktori i pedagozi obučavaju različitim veštinama za snalaženje u prirodi.
Izleti: Posete manastiru Rača, nekropolama
sa stećcima, utvrđenju Solotnik, arheološkim
lokalitetima i brojnim vidikovcima.
Organizovane manifestacije: kao što je orijentiring takmičenje ili planinski biciklizam i
treking trka kao i brojne druge organizovane
aktivnosti o kojima se možete raspitati kod
upravljača nacionalnog parka Tara.
Centar za posetioce
U Centru za posetioce Mitrovac (Mitrovac na
Tari), radno vreme je od 9.30 do 14h. U Centru
za posetioce Bajina Bašta, u upravi nacionalnog
parka, radno vreme je od 8 do 14h. U centrima
za posetioce, kao i na kontrolno-informativnom
punktu Perućac (Jezero Perućac, 1 km uzvodno od brane, radno vreme u toku leta je od 9 do
17h), mogu se dobiti sve korisne informacije vezane za nacionalni park, planinarsko–turistička
mapa Tare i drugo. Zaposleni govore engleski,
neki zaposleni se služe italijanskim i nemačkim
jezikom. Reklamni materijal dostupan je na
srpskom i engleskom jeziku. Suveniri se mogu
kupiti u centrima za posetioce i kontrolno-informativnom punktu Perućac, kao i u prodavnicama i na tezgama unutar parka.
Od 53 vrste sisara koliko ih je
zabeleženo na Tari, najatraktivniji
su mrki medved, najbrojnija
populacija u Srbiji, i divokoze koje
na Tari žive i na 290 m.n.v.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
53
Park prirode
Šargan - Mokra Gora
izvori i potoci. Biljne vrste su brojne, a izdvajaju se: šume hrasta, bukve, crnog i belog bora,
smrče i jele. Specifična je vegetacija livada,
pašnjaka, kamenjara, osulina i pukotina stena. Endemične vrste su: bosanska mišjakinja,
gospin plašt, jugoslovenski zvončić, Pančićev
mleč, Pančićeva mlečika, srpska šašika i druge. U fauni se izdvajaju: medved, divlja mačka,
divokoza, vuk, zec, vidra, srna, jazavac, belogrudi jež, divlja svinja i druge. Zatim od ptica
tu su: suri orao, orao zmijar, riđi mišar, kamenjarka, prdavac, vodomar, uralska sova, ušara, itd. Područje je poznato i po etno-nasleđu,
po tradicionalnim starovlaškim brvnarama.
Kako stići?
KONTAKT
„Park prirode Mokra Gora“ d.o.o.
Drvengrad, Mećavnik, Mokra Gora
Tel: +381 (0)31 315 2227
E-mail: info@
parkprirodemokragora.org
www.parkprirodemokragora.org
Park prirode „Šargan - Mokra Gora“ nalazi
se u Zapadnoj Srbiji, u Zlatiborskom okrugu
na teritoriji opštine Užice (N 43˚47’27.1”, E
19˚30’12.8”). Atraktivan planinski reljef, interesantne vodne pojave - potoci, rečice, izvori
mineralne vode, tresave, bujna šumska i livadska vegetacija, bogata flora i fauna sa brojnim
retkim, endemičnim, reliktnim i zaštićenim
vrstama, specifično i bogato narodno graditeljstvo uticali su na stavljanje ovog prostora
pod zaštitu na oko 10.814 ha.
Da li ste znali?
Mokra Gora je poznata po izuzetnom geonasleđu. Tu su kanjon Belog Rzava, prerast Đavolja Pećina, Hajdučka pećina, vodopad Veliki
skakavac, tresave, vrtače, ponornica, bigar,
sumporovita voda, alkalni izvor, slani izvor,
kao i krečnjaci gornje krede sa fosilima. Tu su i
rečice Beli Rzav, Kamešina i Bratešina, brojni
54
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Udaljenost od Višegrada je 23 km, od Užica 51
km, od Valjeva 101 km, od Čačka 110 km, od
Beograda 255 km. Do Mokre Gore se može
stići autobusom, automobilom ili biciklom.
Kroz zaštićeno područje prolazi regionalni put
Užice-Višegrad. Postoje redovne autobuske
linije, a područje se nalazi na biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Hotel „Drvengrad" (4*) je u etno-kulturno turističkom kompleksu Drvengrad na Mećavniku, glavnom mestu sakupljanja posetilaca.
Ima brvnare za smeštaj gostiju, ugostiteljske
objekte, izložbeni prostor, bioskop, bazen i
sportske terene, sale za seminare i obdanište.
Ulaz se plaća. Konačište „Čarobni breg“ kod
Nacionalnog ekološkog centra, nudi smeštaj,
dnevni kafe, kuhinju i restoran. Planinarski
dom „Mladost“ sa restoranom i kafe barom je
na Iveru. Kafe i restoran na železničkoj stanici
u Mokroj Gori i restoran „Jatare” u Mokroj Gori.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: kroz park prirode prolazi Evropska pešačka staza E7 i 4 lokalne staze ukupne dužine 49,5 km. Postoje i organizovane
pešačke ture u pratnji vodiča. Informacije se
dobijaju u Drvengradu i u Nacionalnom ekološkom centru. Najpogodnija sezona je april oktobar. Svi putevi se mogu preći za nekoliko
sati laganim hodom (2 - 5 h) i obeleženi su.
Biciklizam: Na raspolaganju su tri biciklističke staze ukupne dužine 97,6 km. Karta biciklističkih staza sadrži QR Code za
smartphone (http://www.mapa.iz.rs/?ruta=zs-mgor-mg1).
Posmatranje ptica: Osmatračnice su kod
Šumarske kuće na Šarganu, Gornji Krst, Vukov osoje, Brezovice, Bratešina – zemunica,
Osječina i Ograđenica.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu kupiti
kod upravljača.
Izleti: Izletište na Belim vodama ima uređena
kupališta uz rečicu Kamešinu, restoran i suvenirnicu.
Avanture: džip safari, foto-safari.
Skijanje: Na Iveru, 8 km od Drvengrada, nalaze 4 staze za alpsko skijanje, (crvena i crna
kategorija), ukupne dužine 5 km, ski pas se
naplaćuje, a iznajmljuju se skije i krplje za hodanje po snegu.
Plivanje: U Drvengradu se nalazi bazen, a
na reci Kamišni se nalaze uređena mesta
za kupače.
Vožnja Šarganskom osmicom: turistička
pruga namenjena obilascima parka prirode
starim vozom.
Poseta manifestacijama: Filmski i muzički festival Kustendorf, Međunarodni festival
dečjeg folklora, Viteški turnir Svibor, seoska
slava Mokre Gore, Kršanja i Kotromana, Međunarodna skijaška takmičenja juniora i drugi.
Centar za posetioce
Nacionalni ekološki centar, udaljen je 8 km
od turističkog kompleksa Drvengrad. U njemu je i konačište. Centar je otvoren 24 sata.
Edukativni deo Ekološkog centra sastoji se
od učionice sa 25 mesta, sale za sastanke i
kancelarija za zaposlene. Zaposleni govore
engleski, nemački, italijanski i francuski jezik.
Ulaz se plaća za ulazak motornim vozilima u
Park prirode, samo na granici sa BiH, kao i za
posetioce Drvengrada na Mećavniku.
Biljne vrste su brojne, a
izdvajaju se: šume hrasta,
bukve, crnog i belog bora,
smrče i jele.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
55
Predeo izuzetnih odlika
Ovčarsko-kablarska klisura
Predeo izuzetnih odlika „Ovčarsko-kablarska
klisura“ nalazi se u centralnom delu Srbije,
na teritorijama opština Čačak i Lučani (N
43˚54’17”, E 20˚11’45”). Reka Zapadna Morava je između planina Ovčar i Kablar usekla
klisuru impozantnih razmera.
KONTAKT
Turistička organizacija Čačak
Trg ustanka 4, Čačak
Tel: +381 (0)32 559 0203
E-mail: [email protected]
www.turizamcacak.org.rs
56
Da li ste znali?
Osnovno prirodno obeležje klisure čini reljef,
upečatljivi masivi Ovčara i Kablara. Klisura je
duga 16 km, mereno duž vijugajućeg rečnog
toka. Zapadna Morava je ovde usekla tri meandra, od kojih su prva dva geomorfološki fenomeni - uklješteni meandri. Posebna atrakcija su brojni mali slapovi na Banjskom potoku,
desnoj pritoci Zapadne Morave. Klisura je stanište brojnih životinjskih vrsta, a među njima
su šumska kornjača, barska kornjača, šareni
daždevnjak, kuna zlatica, kuna belica, jazavac,
divlja mačka, vidra i druge. Prisutne su i brojne biljne vrste, često reliktne: ruj, grab, grabić,
sitnolistna lipa, krunolistna lipa, crni jasen,
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
ruj, hajdučka oputa, lovorolisni jeremičak. Na
obali reke, na malim zaravnima i priljubljeni uz stene nalazi se devet srednjovekovnih
manastira, jedinstvenih po mestu u kome
se nalaze i vremenu kada su nastali. Pored
manastira postoje tri sveta mesta obeležena
crkvama-kapelama, te svi čine jedinstvenu
celinu od dvanaest svetilišta Srpske Svete
gore. Na levoj strani Zapadne Morave nalaze
se Blagoveštenje, Ilinje, Savinje, Nikolje, Uspenje i Jovanje, a na desnoj Sretenje, Trojica,
Preobraženje, Vaznesenje,Vavedenje i Kađenica. U Klisuri je smeštena i Ovčar Banja, čiji
se lekoviti mineralni izvori koriste za lečenje
povreda mišića, reumatskih oboljenja, sportskih povreda i kožnih bolesti.
Kako stići?
Udaljena je oko 160 km od Beograda, a 8 km
od Čačka. Može se doći automobilom, autobusom, vozom i biciklom. Redovne autobuske
linije voze iz Čačka, Beograda, Kragujevca i
Niša, a do klisure je moguće doći i vozom (Beograd-Bar) i biciklom magistralnim putem M5
(E 761). Takođe, linijski taksi vozi od Čačka i
Požege. Duž trase magistralnog puta postoji
više parking lokacija. Najznačanije su u Međuvršju i Ovčar Banji, ne naplaćuju se.
Smeštaj i hrana
U Ovčar Banji postoji wellness centar „Kablar“
koji nudi i restoranske usluge. Takođe u Ovčar
Banji i Međuvršju su i odmarališta, restorani
sa smeštajem, auto-kamp, planinarski dom i
brojni privatni kapaciteti za prenoćište ili duži
boravak uz restoranske usluge. U Ovčar Banji
je bolnica za rehabilitaciju koja radi od maja do
oktobra. Restorani nude nacionalne i riblje specijalitete. Auto-kamp u Ovčar Banji ima 36 ležajeva u 13 bungalova i 40 placeva za kampere.
Kako provesti vreme
Planinarenje: Devet obeleženih staza dužine
od 2,75 km do 6 km i visinskom razlikom do
720 m. Ukupna dužina planinarskih staza oko
50 km. Planinarske rute su Ovčar Banja – Vrh
Kablara – Ovčar Banja ili Ovčar Banja- vrh Ovčara – Ovčar Banja. Staze vode pored pojedinih
manastira, a na vrhovima su atraktivni vidikovci.
Biciklizam: ljubiteljima biciklizma na raspolaganju su biciklističke staze sa više varijanti i
dužinama od 25 km do 50 km.
Jahanje: Staza za jahanje sa 3 varijante i dužinama od 20 km, 30 km i 43 km.
Rekreativni ribolov: Uz dozvolu, koja se
može uzeti kod upravljača.
Plovidba: Organizovane plovidbe meandrima
Zapadne Morave kroz Ovčarsko-kablarsku
klisuru i veštačko jezero Međuvršje, uz panoramsko razgledanje manastira Nikolje (mogućnost posete) i Uspenje.
Avanture: Sportsko penjanje uz stene i alpinizam, moguće je iznajmiti opremu u klubu
za ekstremne sportove „Armadilo“ i Planinarskom društvu „Kablar“.
Sport i rekreacija: U Ovčar Banji postoje
otvoreni tereni za male sportove, wellness
centar „Kablar“ sa otvorenim i zatvorenim
bazenom.
Izleti: Posete manastirima Blagoveštenje, Nikolje, Jovanje i Uspenje (na padinama Kablara) ili Vavedenje, Vaznesenje, Preobraženje,
Sv. Trojice i Sretenje (na padinama Ovčara),
kao i crkvama: Ilinje, Kađenica, crkva pećina, i
crkvi Svetog Save u pećini na liticama Kablara.
Manifestacije: U Ovčar Banji se tokom leta
organizuju muzički programi, književne večeri, pozorišne predstave, izložbe, sportska
takmičenja.
Centar za posetioce
U kancelariji Turističke organizacije Čačak,
kao i u Ovčar banji (+381 (0) 32 559 6366)
je moguće dobiti informacije o atraktivnim
lokalitetima, smeštajnim kapacitetima, ugostiteljskim objektima, manifestacijama. Rad-
Posebna atrakcija su brojni
mali slapovi na Banjskom
potoku, desnoj pritoci
Zapadne Morave
no vreme je od 8-20h, svakog radnog dana.
Zaposleni govore engleski jezik. Ovde je moguće dobiti turističke brošure na srpskom,
engleskom, nemačkom, ruskom, francuskom
i italijanskom jeziku. Ulaznica se naplaćuje za
organizovane grupe. U Ovčar Banji nalazi se i
prodavnica suvenira.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
57
Park prirode
Golija
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
Park prirode „Golija“ nalazi se u Jugozapadnoj Srbiji, Raškom okrugu. Obuhvata planinski masiv Golije između 415 i 1.833 m.n.v. (N
43˚23’31”, E20˚21’27”). Na ovom području se
jasno uočavaju i smenjuju pojasevi hrastovih,
bukovih, zatim šuma jele i smrče. Najviši vrh je
Jankov kamen (1833 m.n.v.) sa koga se pruža
vidik na prostranstvo šuma, pašnjaka i livada. Park prirode proglašen je 2001. godine za
UNESCO Rezervat biosfere „Golija - Studenica“. Površina zaštićenog područja je 75.183 ha.
Da li ste znali?
Jedna od osnovnih karakteristika Golije su veliki broj izvora, potoka i reka. Na njenoj severnoj
strani su mnoge klisure, među kojima se izdvajaju klisure Studenice i Izubre sa tri manja vodopada. Posebnom lepotom odlikuju se tresave i
jezera, a najveća su Košaninovo i Dajićko jezero. Najveći deo parka se nalazi pod šumama.
58
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Golija je carstvo planinskog javora, a takođe je
bogata i bukovom šumom. Neki delovi planine
imaju karakter prašume. Od oko 1.100 zabeleženih biljnih vrsta, mnoge su reliktne ili endemične. Goliju naseljavaju i brojne vrste sisara,
na primer slepo kuče, alpska rovčica, medved,
vuk i lisica. Na Goliji je zabeleženo i 45 vrsta
ptica koje spadaju u grupu prirodnih retkosti.
Posebna kulturno-istorijska vrednost Golije su
manastiri. Manastir Studenica je na UNESCO listi svetske kulturne i prirodne baštine. Podigao
ga je u XII veku veliki župan Stefan Nemanja.
Studenica je najugledniji srpski manastir, glavna zadužbina dinastije Nemanjića, najznačajniji
duhovni centar srpske srednjevekovne države,
ali i jedan od najlepših spomenika raške graditeljske škole. Zatim manastir Gradac sa crkvom
Sv. Blagoveštenja iz XIII veka, zadužbina je Jelene Anžujske, francuske princeze i žene kralja
Uroša, gde je osnovana prva devojačka škola.
Tu je i manastir Pridvorica iz XII veka i drugi.
Kako stići?
Park prirode „Golija“ udaljen je od Beograda
258 km, od Užica 98 km, a od Ivanjice 20 km.
Stiže se vozom, autobusom, automobilom ili
biciklom. Područje se nalazi na regionalnoj biciklističkoj ruti.
Smeštaj i hrana
Centar za posetioce „Bele Vode“ ima dva trokrevetna apartmana. Planinski dom „Golijska
Reka“ namenjen je smeštaju lovaca. Kolibe na
obroncima planine „Vrhovi Golije”. Više informacija o smeštaju se može dobiti i na www.
golija.rs.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Pešačka tura na Košaninovo jezero.
Planinarenje: Planinarsko društvo „Golija“
organizuje planinarenje, smeštaj i vodiča
prilikom posete organizovanih grupa od petnaestak članova. Usluga se naplaćuje (www.
golija.rs).
Izleti: Na lokalitetima Rudno, Studenica, Če-
sta Vrela, Jankov kamen, Mlanča - „Drvo ljubavi“, postoje nadstrešnice sa klupama i stolovima, i česmama.
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu nabaviti u JP „Srbijašume“.
Lov: Lovište „Golija“ nalazi se južno od Ivanjice. Na površini od 32.507 ha gaji se i lovi divlja
svinja i srna, a organizuje se i lov na vuka.
Skijanje: u Ski centru koji se nalazi 35 km od
Ivanjice, na nadmorskoj visini od 1350 metara. Ski staza je duga 450 m. Centar poseduje
ski lift i 50 kompleta skija za školu skijanja na
Dajića brdu.
Avanture: Paraglajding na terenima Lisac,
Trnava, Odvraćenica i drugim. (Paraglajding
klub „Golija“, www.para-golija.org.rs)
Obilazak manastira Studenica, Gradac,
Pridvorica i Kovilje.
Golija je carstvo planinskog
javora, a takođe je bogata i
bukovom šumom. Neki delovi
planine imaju karakter prašume.
Centar za posetioce „Bele Vode“
Centar za posetioce se nalazi blizu Ivanjice i tu
se može dobiti više informacija o parku prirode „Golija“. Stručne i edukativne ture se organizuju na zahtev, u pratnji vodiča, a potrebno
ih je zakazati unapred.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
59
Spomenik prirode
Potpećka pećina
Spomenik prirode „Potpećka pećina“ nalazi se
u Zlatiborskom okrugu kod Užica, u selu Potpeće (N 43˚47’50”, E 19˚56’25”). Jedinstvena je
po monumentalnom ulazu u obliku potkovice.
Da li ste znali?
Potpećka pećina je izvorskog tipa. Izgradile su
je ponornice koje poniru u Drežničkoj dolini i
nakon podzemnog toka izviru iz pećine ili iz
vrela, gradeći Petnicu - pećinsku reku. Ulaz u
Potpećku pećinu visine 50 m svrstan je u najviše pećinske ulaze u Srbiji i na Balkanu. U pećini
se razlikuju dva glavna sprata na kojima je 12
celina. Pretpostavlja se da je u Potpećkoj pećini živeo čovek još u doba neolita. Pronađeni su
arheološki ostaci keramike, obrađeni jelenski
rogovi i kremeno oruđe.
Udaljena je oko 190 km od Beograda i 14 km od
Užica. Može se stići automobilom, autobusom
ili vozom do Zlakuse, koja je 2 km udaljena od
pećine. Postoje redovne autobuske (Užice–
Zlakusa–Požega) i vozne linije (Užice–Zlakusa–Požega–Beograd).
Razgledanje: Stručne i edukativne ture po
pećini.
Okolina: Pešačenje - obeležene su staze od
preko 50 km.
Planinarenje: Planinarsko društvo „Rujno“
(tel: +381 (0) 65 5000 622).
Biciklizam: Udruženje „Sport za sve“ (tel:
+381 (0)60 3230 379).
Avanture: sportsko penjanje i paraglajding, KBES
„Soko“ (tel: +381 (0)64 3481 232).
Izleti: Posete lokacijama Spomenik na Gradini, Vešala, Roška Banja i Terzića avlija.
Smeštaj i hrana
Centar za posetioce
U selu Potpeće nalaze se riblji, kao i restorani
domaće kuhinje i etno park. U selu Zlakusa, uz
restorane, postoji i smeštaj. U tamošnjim domaćinstvima i specijalizovanim prodavnicama
moguće je kupiti i proizvode čuvenih zlakuških
grnčara. U selu Potpeće je mini kamp sa 10 parcela za šatore sa dodatnom infrastrukturom.
Roška banja je udaljena 5 km planinarskom
stazom od pećine. Smeštaj se može potražiti
i u hotelima obližnjih gradova Užice i Požega.
Info punkt vodičke službe ispred ulaza u pećinu,
u selu Potpeće. Ovde se mogu dobiti sve potrebne informacije, vodiči, kao i brošure na srpskom i engleskom jeziku, mape i suveniri. Ulaz
u pećinu se naplaćuje. Radno vreme vodičke
službe (+381(0)63 585 304), april-novembar
10-18h svaki dan. U Turističko-informativnom
centru u Užicu (tel: +381 (0)31 500 555) moguće je dobiti informacije, vodiča, brošure na
srpskom i engleskom jeziku, mape i suvenire.
Kako stići
KONTAKT
Turistička organizacija Užica
Trg partizana 10, Užice
Tel: + 381(0) 31 514 791
E-mail: [email protected]
www.turizamuzica.org.rs
60
Kako provesti vreme
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Spomenik prirode
Stopića pećina
Spomenik prirode „Stopića pećina“ je jedna
od najvećih istraženih pećina u Srbiji. Nalazi
se u Zlatiborskom kraju, na levoj obali reke
Prištavice (N 43˚42’11.4”, E 19˚51’10.1”).
Vrednosti zbog kojih je stavljena pod zaštitu
su morfo-hidrološka obeležja speleoloških
objekata - bigrenih kada, kao i očuvanje endemične faune pećinskih insekata.
Da li ste znali?
Stopića pećina je rečna pećina, kroz nju protiče Trnavski potok. Dugačka je oko 1700 m, ali
je za posetioce uređeno i obezbeđeno 240 m,
duž kojih se mogu obići pet celina: Svetla dvorana, Tamna dvorana i Velika sala sa kadama,
Kanal sa kadama i Rečni kanal. Svetla dvorana
je velelepni ulaz površine otvora oko 630 m2.
Sa Tamnom dvoranom, koja je najviša, je spaja
uređena staza sa drvenim mostovima. Bigrene kade u Sali sa kadama, su izuzetno atraktivne i predstavljaju amblem pećine, a preko
njih se u većem delu godine preliva voda. U
rečnom kanalu je vodopad „Izvor života”.
Kako stići?
Udaljena je 250 km od Beograda, 30 km od Užica i 19 km od centra Zlatibora. Nalazi se između
sela Rožanstvo, Trnava i Sirogojno, iz pravca
Užica, Zlatibora i Gostilja na regionalnom putu.
Moguće je doći automobilom, a postoje i lokalne
autobuske linije iz Užica, kao i organizovan prevoz autobusima. U blizini pećine se nalazi parking za autobuse i automobile koji se naplaćuje.
Smeštaj i hrana
U turističkim centrima Sirogojna i Zlatibora, u
okolini se nalaze hoteli, restorani i kafei, objek-
ti za seoski turizam, banjski, kongresni, dečji i
lovni turizam. Tu je moguće kupiti suvenire ili
lokalne proizvode.
Kako provesti vreme?
Stručne i edukativne ture, organizuju se na
zahtev posetilaca.
Okolina - turistički centri Sirogojno i Zlatibor pružaju raznovrsnu ponudu koja uključuje sportske
terene, kupališta u prirodi, otvorene i zatvorene
bazene, wellness centre, skijališta i klizalište, zatim pešačke, biciklističke, planinarske i staze za
jahanje, uređena izletišta. Organizuju se i izleti za
goste sa polaskom sa Zlatibora.
KONTAKT
Turistička organizacija Zlatibor
Miladina Pećinara 2, Zlatibor
Tel: + 381 (0)31 841 646
E-mail: [email protected]
www.zlatibor.org.rs
Centar za posetioce
Na ulazu u pećinu postoji punkt turističke organizacije gde se mogu dobiti propagadni materijali na srpskom i engleskom jeziku. Stalno
su prisutni vodiči, a ukoliko se rezerviše unapred, posetiocima su obezbeđeni i turistički
vodiči koji govore engleski jezik (+381 (0)31
583 377). Ulaz u pećinu se naplaćuje.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
61
Specijalni Rezervat Prirode
UVAC
u Srbiji (6.185 m), a po lepoti i Tubića pećina.
Pored beloglavog supa, ovde se može videti i
suri orao, orao zmijar, veliki ronac, sivi soko,
planinski puzgavac, buljina i vodomar. Poslednjih godina, na područje rezervata su se
„vratile“ još dve vrste orlova lešinara, a to su
crni lešinar i bela kanja. Najpoznatiji predstavnici sisara su slepi miš i vidra, koja se nalazi na
Evropskoj crvenoj listi, ali i vukovi, divlje svinje,
medvedi i srne. U neposrednoj blizini rezervata, u selu Božetići, nalazi se manastir Dubnica
iz XVII veka. Takođe, vredni pažnje su i crkva
brvnara u selu Radijevići i crkva brvnara u Peti,
kao i manastir Janja u selu Rutoši, iz XVII veka.
FOTO: prelić, bosnić, pap
Kako stići?
KONTAKT
„Rezervat Uvac“ d.o.o.
Svetog Save 16, Nova Varoš
Tel: +381 (0)33 64 198
E-mail: [email protected]
www.uvac.org.rs
Specijalni rezervat prirode „Uvac“ nalazi se u
jugozapadnoj Srbiji u Zlatiborskom okrugu (N
43˚35’49.1”, E 19˚30’12.3”). Obuhvata klisuru
reke Uvac i njene pritoke. Rezervat površine
7.543 ha, nalazi se na 760 - 1.322 m.n.v., sa
desne i leve strane klisure reke.
Osnovnu vrednost ovog područja čini kolonija
veoma retke i malobrojne vrste orla lešinara –
beloglavog supa, impozantne veličine sa rasponom krila do 3 m i sa jedinstvenom ulogom
u lancu ishrane.
Da li ste znali?
Atraktivna klisura ističe se brojnim uklještenim
meandrima i visokim liticama. Ističe se Ušački krečnjački sistem, najduži pećinski sistem
62
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Od Užica je udaljen oko 50 km, od Kragujevca
i Sarajeva oko 200 km, od Beograda oko 260
km. Može se doći automobilom, autobusom
i biciklom. Postoje redovne autobuske linije
iz Nove Varoši i Sjenice. Najbliža železnička
stanica je u selu Bistrica, opština Nova Varoš,
udaljena oko 25 km od rezervata.
Smeštaj i hrana
Ne postoje hoteli na području rezervata, ali će
uskoro biti završen centar za posetioce koji će
imati i smeštajne kapacitete. Postoji nekoliko
domaćinstava koja se bave seoskim turiz-
mom, a znatno ih je više u neposrednoj blizini
rezervata. U seoskim domaćinstvima, pripremaju se tradicionalna jela i pića ovog kraja,
domaći sokovi i rakija. U neposrednoj blizini
rezervata postoji nekoliko restorana i kafea,
informacije pruža Turističko-sportski centar
Zlatar (www.zlatar.org.rs) i Turistička organizacija Sjenice (www.turizamsjenica.com).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Uređeno je oko 40 km staza obodom Uvačkog jezera. Takođe, započeto je uređenje staze obodom Zlatarkog jezera (oko 20
km).
Stručne i edukativne ture se organizuju
na zahtev zainteresovanih škola i fakulteta.
Teme su vezane za zaštitu, očuvanje i unapređenje stanja životne sredine na zaštićenom
području. Najbolje vreme za posete je od aprila do oktobra.
Biciklizam: Pešačke staze se koriste i za planinski biciklizam.
Posmatranje ptica: Postoji nekoliko osmatračnica sa kojih je fantastičan pogled na meandre Uvca i na beloglave supove. Osmatračnica „Molitva“, nalazi se na obodu Uvačkog
jezera na 1.234 m.n.v., a naspram se nalazi
vidikovac „Veliki vrh“, na oko 1.200 m.n.v.
Vožnja čamcima i kvatromaranima Uvačkim, Zlatarskim i Radoinjskim jezerom.
Plivanje u čistim jezerima.
Posetama pećinskim sistemima: U saradnji sa
Avanturističkim klubom Wild Serbia organizuje
se kompletan prolazak kroz Ušačke pećine u
dužini od oko 6 km (www.wildserbia.com).
Rekreativni ribolov: Dozvole se mogu nabaviti u prostorijama upravljača.
Lov: Sve informacije vezane za lov i lovni turizam možete dobiti u Lovačkim udruženjima
„Kozomor'' iz Nove Varoši i „Vrhovi“ iz Sjenice.
Avanture: Kajaking, džip safari, ronjenje, foto-safari.
Skijanje: Na planini Zlatar. Sve informacije u
Turističko sportskom centru Zlatar i Turističkoj organizaciji Sjenica.
Poseta kulturno istorijskim i verskim
objektima: Nemanjića grad na Uvačkom jezeru, Crkva u selu Štitkovo i drugim.
Manifestacije: Regata Radoinjskim jezerom
u avgustu, takmičenje u ribolovu.
Centar za posetioce
Centar za posetioce se nalazi na lokalitetu Kokin Brod, u neposrednoj blizini brane na Zlatarskom jezeru. Tu može da se kupi mapa rezervata i suveniri, dozvole za ribolov, da se ugovori
razgledanje rezervata čamcima i kvatromaranima, kao i vozilima, biciklima ili pešice. Ulaz u
zaštićeno područje se plaća. Informacije su dostupne i na početku Uvačkog jezera, na lokalitetu Markova ravan, kao i na lokalitetu Rastoke
u neposrednoj blizini Uvačkog i Zlatarkog jezera. Promo materijal je dostupan u prostorijama
uprave zaštićenog područja, u Novoj Varoši.
Osnovnu vrednost ovog područja
čini kolonija veoma retke i
malobrojne vrste orla lešinara –
beloglavog supa.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
63
Regionalni park prirode
Klisura reke Mileševke
KONTAKT
JP „Srbijašume“
Bulevar Mihajla Pupina 113, Beograd
Tel: +381 (0)11 711 2770
E-mail: [email protected]
www.srbijasume.rs
64
Regionalni park prirode „Klisura reke Mileševke“ nalazi se na jugozapadu Srbije, u opštini Prijepolje (N 43˚21’06”, E 19˚45’54”).
Reka Mileševka je između planinskih masiva
Zlatara i Jadovnika, formirala divlju krečnjačku klisuru.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Da li ste znali?
Klisura reke Mileševke je duga 24 km, duboka
je 1.230 m, a na pojedinim mestima se sužava
na svega 4 m. Utvrđeno je 561 biljnih vrsta što
čini oko 15% ukupnog broja vrsta i podvrsta
flore Srbije. Na području klisure izdvajaju se
zajednice omorike i crnjuše, autohtona šuma
pitomog kestena i bukve, mešovita šuma pitomog kestena i bora, kao i šume kestena
i graba. Utvđeno je pristvo 30 endemičnih
taksona. Klisura je sklonište za mnoge vrste
životinja: srnu, divokozu, medveda, vidru, beloglavog supa, surog orla, orla zmijara, sivog
sokola i druge nacionalno i globalno zaštićene
vrste. Na ulazu u klisuru nalazi se manastir
Mileševa koji je grobna crkva Svetog Save i u
njoj su sve do 1594. godine počivale mošti najvećeg srpskog svetitelja. Manastir je poznat i
po čuvenoj fresci Belog anđela, a na dva kilometra od manastira se nalazi srednjevekovni
grad Mileševac iz XIII veka. Na prostoru klisure
nalazi se strogi prirodni rezervat „Ravnište“.
Kako stići?
Područje se nalazi oko 6 km istočno od Prijepolja, koje se nalazi blizu granice sa Crnom
Gorom. Od Beograda je udaljeno 300 km, od
Podgorice 200 km, a od Sarajeva 180 km. Do
Prijepolja se može stići Ibarskom magistralom i železničkom prugom Beograd-Bar, a
odatle do zaštićenog područja automobilom
ili autobusom.
Smeštaj i hrana
Manastir Mileševa u svom kompleksu poseduje i konake, a smeštaj je moguće pronaći i
u Prijepolju. Više informacija se može dobiti
u turističkoj organizaciji Prijepolja (www.turizamprijepolje.org.rs).
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Pešačka tura Zlatar-Međanska
reka-Mileševka dugačka je oko 28 km, ima
ukupan uspon 790 m, srednje je težine.
Turističko-planinarska staza Sopotnica- Divljaci-Kaćevo-Kumrijina česma-kanjon Mileševke-manastir Mileševa dugačka je 18 km.
Staza prolazi živopisnim delom klisure sa
mogućnošću silaska do reke Mileševke. Staza
je srednje teške kategorije, ali je potrebno biti
oprezan i i uvažavati instrukcije vodiča.
Turističko-planinarska staza Sopotnica-Divljaci-Kaćevo-Hisardžik -Savine isposnice-manastir Mileševa-Kamena Gora dugačka je 18
km. Prolazi se nekadašnjim, najviše korišćenim karavanskim drumom koji je povezivao
Dubrovnik i Carigrad. Poseta ruševinama
srednjovekovnog utvrđenja Mileševca, džamiji u Hisardžiku gde se nalazi sveta knjiga
Kuran stara 400 godina, izvoru Svetog Save
u monaškim isposnicama podno Mileševca,
srednjovekovnom manastiru Mileševi.
Planinarenje: Planinarska staza (5 km) počinje ispod poslednjeg tunela napuštene trase
puta, posle Ravništa nastavlja Međanskom
rekom do sela Pocrkvine, odatle do sela Aljinovići.
Izleti: Turistička organizacije Prijepolje organizuje izlete od maja do oktobra.
Obilazak manastira Mileševe i srednjovekovnog grada Mileševac, isposnica Svetog Save i
Hisardžika. Suveniri i lokalni proizvodi su dostupni kod manastira Mileševa.
Na području klisure izdvajaju
se zajednice omorike i
crnjuše, autohtona šuma
pitomog kestena i bukve, kao i
šume kestena i graba.
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
65
Spomenik prirode
Slapovi Sopotnice
km. Moguće je stići autobusom, automobilom i biciklom. Područje se nalazi na lokalnoj
biciklističkoj ruti. Parking je pored Planinarskog doma i ne naplaćuje se.
Smeštaj i hrana
Spomenik prirode „Slapovi Sopotnice“ nalazi se u jugozapadnoj Srbiji, u Zlatiborskom
okrugu na teritoriji opštine Prijepolje, na reci
Sopotnici, na zapadnim padinama planine Jadovnik (N 43˚23’20.9”, E 19˚38’17.1”).
Da li ste znali?
KONTAKT
Planinarski klub „Kamena Gora“
4. decembra 1, Prijepolje
Tel: +381 (0)64 828 9853
E-mail: [email protected]
www.sopotnica.rs
Spomenik prirode obuhvata izvorište površinskog toka reke Sopotnice sa više stalnih i
povremenih karstnih vrela i izvora koji formiraju tokove. Reku Sopotnicu, pritoku Lima,
karakteriše velika visinska razlika između ušća
na 465 m.n.v. i najvišeg izvora na 1150 m. Morfo-hidrološke vrednosti predstavljaju četiri
kraška vrela, više izvora i sedam bigrenih terasa preko kojih otiču vrelski vodotoci gradeći
živopisne vodopade i slapove. Po atraktivnosti
se izdvaja Veliki vodopad. Osim vodopada i slapova, atrakcija ovog područja su stare i obnovljene vodenice. Bioflora Sopotnice obuhvata
62 vrste jetrenjača i mahovina, što predstavlja
visok diverzitet za izuzetno malo područje.
Kako stići?
Slapovi Sopotnice udaljeni su od Prijepolja 21
km, od Podgorice 170 km, od Beograda 310
66
Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja srbije
Planinarski dom raspolaže sa smeštajnim kapacitetima, a kamp sa pratećom infrastrukturom se nalazi pored. Restorani sa tradicionalnom hranom i pićem mogu se naći u seoskim
gazdinstvima: Miloša Ljujića, Slaviše Janjuševića, Predraga Tmušića i Branka Ljujića.
Kako provesti vreme?
Pešačenje: Kružna tura je laka - obilazak
Vodopada (3h), srednja je Sopotnica-Jadovnik-Katunić-Sopotnica (6,5h), a teška je Sopotnica-kanjon Mileševke-Manastir Mileševa (8h).
Planinarenje: Planinarskim stazama (53km).
Biciklizam: Biciklističke staze (40 km).
Izleti: Uređena izletišta su pored starih vodenica.
Centar za posetioce
Planinarski dom se nalazi na ulazu u zaštićeno područje i tu su dostupni promotivni materijal i lokalni proizvodi. Informacije se mogu
dobiti i na ruskom jeziku. Stručne i edukativne ture se organizuju na zahtev.
Download

Atlas turističkih potencijala zaštićenih područja Srbije