Vergi Hukukunda Süreler
Süreler (Süreye Verene Göre)
• Vergi Hukukunda; kanuni, idari ve yargısal olmak üzere 3 tür
süre vardır.
• Kanuni süreler, her vergi için ilgili kanunda
gösterilmiştir. Örneğin, Gelir Vergisi Kanununa göre
beyannamenin ertesi yılın Mart ayı içinde verilmesi
gerekmektedir.
• İdari süreler, vergi kanunlarında açıkça yazılı olmayan
hallerde idare , 15 günden aşağı olmamak üzere ve
ilgiliye tebliğ edilmek üzere süreyi belirleyebilmektedir.
(VUK, 14)
• Yargısal süreler, kanunların yargı kuruluşlarına
verdikleri yetkilere göre belirlenmektedir.
Süreler (Hukuki Niteliklerine Göre)
• Bu ayrım, sürelere uyulmaması halinde doğacak hukuki
sonuçlar ve uygulanacak yaptırımlara göre yapılır.
→Hak düşürücü süreler
→Vergi ödevine ilişkin süreler
→Düzenleyici süreler
→Zamanaşımı süreleri
→Müsamaha süreleri
Hak Düşürücü Süreler
• Hak düşürücü süreler bir hakkın kullanılmasını belirli bir
zaman ile sınırlandırır.
• Yasada bir süreye uyulmaması halinde sürenin ilişkin
bulunduğu hakkın “düşeceği”, “ortadan kalkacağı”,
“kullanılmayacağı” belirtilmişse bu süre hak düşürücü
niteliktedir; ya da süre ile ilgili düzenlemenin içeriğinden o
sürenin hak düşürücü nitelikte olduğu anlaşılır.
• Örneğin yargısal başvurma (dava açma) süreleri
• Hak düşürücü sürelere uyulup uyulmadığı yargı organları
tarafından resen denetlenir; çünkü bu hükümler kamu
düzenine ilişkindir. Bu sürelere uyulmadığı takdirde, sürenin
ilişkin bulunduğu hak sona erer ve bununla ilgili işlemleri
yapma olanağı kalmaz.
• Örneğin vergi davası açılırken süre aşımı söz konusu olmuşsa, dava reddedilecektir.
Vergi Ödevi İle İlgili Süreler
• Belirli vergi ödevlerinin yasayla veya idare ya da yargı
organlarınca saptanan süreler içinde yapılması gerekmektedir.
Sürenin geçirilmesi halinde uygulanacak yaptırım her olay
bakımından değişiklik gösterir.
– Örneğin Vergi Usul Kanununun 168 inci maddesine göre işi bırakanlar
bunu vergi dairesine bir ay içinde bildirmek zorundadırlar. İşi
bıraktıklarını bildirmeyen yükümlüler adına beyanname vermemeleri
nedeniyle resen vergi tarhı yoluna başvurulabilir.
Düzenleyici (Uyarıcı) Süreler
• Bu süreler idare ve yargı organlarının görevleri ile ilgili bazı
işlemlerini belirli süreler içinde yapmaları amacıyla
konulmuştur.
– Örneğin, VUK’ a göre, yoklama fişlerinin birinci nüshası yoklama
yapılan kişi veya yetkili adamına bırakılır. Bunlar bulunmazsa bilinen
adresine yedi gün içinde posta ile gönderilir.
• Düzenleyici (uyarıcı) sürelerin diğer sürelerden farkı,
yaptırımlarının olmamasıdır. Bunların amacı idare ve yargı
organlarının ihmallerine engel olmaktır.
Zamanaşımı Süreleri
• Vergi hukukunda zamanaşımı, vergi idaresinin vergi alacağını
tahakkuk ettirme ve tahsil edebilme yetkisini kaldıran bir
nedendir. Zamanaşımı sürelerinin geçirilmesi vergi alacağının
esasını doğrudan etkilediği için, bu süreler yasa koyucu
tarafından diğer sürelerden farklı olarak hükme bağlanmıştır.
• Vergi hukukunda zamanaşımı süreleri etkileri yönünden hak
düşürücü sürelere çok yakındır. Vergi hukukunda tahakkuk
zamanaşımı, tahsil zamanaşımı ve düzeltme zamanaşımı
olmak üzere başlıca üç çeşit zamanaşımı süresi vardır.
Müsamaha Süreleri
• VUK’ ta vergi yükümlü ve sorumlularının yararına bazı
müsamaha hükümleri yer almıştır.
• Örneğin VUK’a göre, belirli koşullar altında vergi suçu işleyen kişiler, bunu
kendiliklerinden yetkili makamlara bildirdikleri takdirde haklarında vergi cezası
kesilmez. Pişmanlık hükmünden yararlanabilmek için maddede yer alan diğer
koşullar yanında, hiç verilmemiş beyannamelerin haber verme tarihinden itibaren
on beş gün içinde verilmesi ve eksik ya da yanlış beyandan doğan vergi farkının
haber verme tarihinden itibaren on beş gün içinde ödenmesi gerekmektedir.
• Re’sen ikmalen veya idarece tarh edilen vergilerde, haklarında vergi cezası kesilen
yükümlü veya vergi sorumlusu, dava açma süresi içinde vergi dairesine başvurarak
cezaları vadesinde veya 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanunda belirtilen neviden teminat göstererek vadenin bitiminden başlamak üzere
üç ay içinde ödeyeceğini bildirirse vergi ziyaı cezasında birinci defada yarısı, daha
sonra kesilenlerde üçte biri ve usulsüzlük veya özel usulsüzlük cezalarının üçte biri
indirilir.
• Bu işlemler ödev niteliğindedir.
Sürelerin Hesaplanması
• Süre gün olarak belirlenmişse başladığı gün hesaba katılmaz
ve son günün tatil saatinde biter.
• Süre hafta ya da ay olarak belirlenmişse başladığı güne
sonraki hafta ya da ayda tekabül eden günün tatil saatinde
biter.
• Sonu belli bir gün ile belirtilen sürelerde süre günün tatil
saatinde biter.
• Resmi tatil günleri süreye dahildir. Ancak sürenin son günü
resmi tatile rastlarsa tatili izleyen ilk çalışma gününün tatil
saatinde biter.
Sürelerin Uzaması
1.
2.
3.
4.
Mücbir Sebepler
Ölüm Hali
Zor Durum
Özel Durumlar
1. Mücbir Sebepler
• Mücbir sebepler, mükellefin iradesi dışında meydana gelen,
önlenmesi mümkün olmayan ve vergi ödevlerinin yerine
getirilmesini engelleyen olaylardır.
• Mücbir sebepler;
1.
2.
3.
4.
Vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel olacak
derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk;
Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su
basması gibi afetler;
Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler;
Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısıyla defter ve vesikalarının elinden
çıkmış bulunması,
gibi hallerdir. (VUK, 13)
Mücbir Sebebin Sonucu
• Mücbir sebeplerden herhangi birinin bulunması hâlinde;
• Bu sebep ortadan kalkıncaya kadar süre işlemez.
• Tarh zaman aşımı işlemeyen süreler kadar uzar.
• Mücbir sebep nedeniyle tahakkuku geciken kamu alacağının tahakkuktaki
gecikme kadar ödeme süresi de uzar.
• Dolayısıyla, mücbir sebep nedeniyle vadesinde ödenemeyen vergi borcu
mücbir sebep sonucunda oluşacak, yeni vade gününde ödenecek ve
aradaki süre için de gecikme zammı işlemeyecektir.
2. Zor Durum
• Zor durum; Vergi yükümlülerinin veya sorumlularının vergi
ödevlerini, süresi içinde yerine getirmesini engelleyen ve
ödevlerin
zamanında
yapılamamasını
haklı
kılan
sebeplerdir.(VUK, 17)
• Zor durumda bulunmaları nedeniyle vergi işlemleri ile ilgili
ödevleri süresi içinde yerine getiremeyecek olanlara, kanunî
sürenin bir katını, kanunî sürenin bir aydan az olması halinde
bir ayı geçmemek üzere, Maliye Bakanlığınca münasip bir
mühlet verilebilir. Bu mühletin verilebilmesi için:
1. Mühlet isteyen, sürenin bitmesinden evvel yazı ile istemde bulunmalıdır.
2. İstemde gösterilen mazeret, mühlet verecek makam tarafından kabule layık
görülmelidir.
3. Mühletin verilmesi halinde verginin alınması tehlikeye girmemelidir.
3. Ölüm
• Borçlunun ölümü halinde, mirası reddetmemiş mirasçılar
hakkında da bu kanun hükümleri tatbik edilir. Borçlunun
ölümünden evvel başlamış olan muamelelere devam olunur.
(AATUHK, 7)
• Karısı yahut kocası, kan ve sıhriyet itibariyle usul veya
furüundan birisi ölen borçlu hakkındaki takip ölüm günü ile
beraber üç gün için geri bırakılır.
• Borçlunun ölümü halinde terekenin borçlarından dolayı ölüm
günü ile beraber üç gün için takip geri bırakılır. Üç günün
bitiminde terekenin borçları için takibata devam olunur.
(AATUHK, 50)
Ölüm
• Mirasçılar, mirası kabul veya ret etmemişlerse bu hususta
Medeni Kanundaki muayyen müddetler geçinceye kadar takip
geri bırakılır. (AATUHK, 50)
• Türk Medeni Kanunu’nun 606’ncı maddesi uyarınca “Miras üç
ay içinde” ret olunabilmektedir.
• Buna göre, mirasın kabulü veyahut da reddi için öngörülen üç
aylık süre içerisinde mirasın kabul edildiğine ilişkin bir bilgi
edinilmeden mirasçılar hakkında takip yapılmasına imkân
bulunmamaktadır.
• Ölüm halinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş
kanuni ve mansup mirasçılarına geçer. Ancak, mirasçılardan
herbiri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde
sorumlu olurlar. (VUK, 12)
4. Özel Durumlar
1. (İnceleme sonucu) defter ve vesikaların muhafaza altına alındığı
tarihten vergi beyannamesinin verileceği tarihe kadar olan süre bir
aydan az ise beyanname verme süresi kendiliğinden bir ay uzar ve ek
süre bu müddetin sonundan başlar. (VUK, 144)
2. 500'den fazla mükellefi olan vergi dairelerine para yatırmak
bakımından mükelleflere, vadenin bitmesini takip eden tarihten
başlayarak 15 gün içinde gün belli etmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
(VUK, 111)
3. Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına
rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten
itibaren yedi gün uzamış sayılır. (İYUHK, 8)
4. Beyanname verme süreleri mali tatile gelen ikmalen, resen, idarece
tarh edilmiş vergi, resim, harçlar, vergi cezaları ve gecikme faizlerinin
ödeme süreleri tatilin son gününü izleyen tarihten itibaren 7 gün
uzamış sayılır, vergiyle ilgili işlemler bakımından dava açma süreleri
işlemez. (MTİEHK, 1)
Download

2. Sınıf-Mali Hukuk-Vergi Hukukunda Süre Kavramı