Diğer Kazanç ve İratlar
Tanımı
 Bu gruba giren kazanç ve iratların özelliği;
Diğer gelir unsurlarına girmemesi ve,
Arızi özellik göstermesidir.
1.
2.


Bu işler, devamlı olarak ve mutad faaliyet olarak yapıldığı taktirde, ticari
veya mesleki kazanç olarak vergiye tabi olur.
Devamlılık, yıl içerisinde birden fazla faaliyet ya da arka arkaya iki yılda en
az birer faaliyet olarak tanımlanır.
 Yasada (sınırlı) belli kazanç türlerini kapsamına alan bir
özellik gösterir.
 İki gruptan oluşur;


Değer artışı kazançları
Arızi Kazançlar
Değer Artışı Kazançları
 Gerçek
kişilerin
sermaye
varlıklarındaki
(şahsi
sermayelerinde) değer artışını paraya çevirdiklerinde elde
ettikleri kazançlardır.
 Yasada
sayılan belirli hak ve malların elden
çıkarılmasından doğan kazançlardır. Elden çıkarma;
 Yazılı mal ve hakların satılması,
 Bir ivaz karşılığında devir ve temliki,
 Trampa edilmesi,
 Takası,
 Kamulaştırılması,
 Ticaret şirketlerine sermaye olarak konulmasını ifade eder.
Değer Artışı Kazançları
1. Menkul kıymetlerin veya sermaye piyasası araçlarının
(vadesinden
kazançlar
önce)
elden
çıkarılmasından
doğan
Değer artışının vergilendirilmesi için menkul kıymetin bir ivaz
karşılığında elde edilmiş olması gerekir.
 Hisse senedi dışındaki menkul kıymetlerin vergilendirilmesi için bir
süre şartı yoktur.


Borsada işlem gören hisse senetlerinin elden çıkarılmasından doğan
değer artış kazançları,
İvazsız olarak elde edilenler ve iki yıldan fazla süreyle elde tutulan
(borsada işlem görmeyen) hisse senetlerinin elden çıkarılmasından
doğan kazançlar,
Hisselerin alım satımından doğan kazançlar,

Eurobond alım satım kazançları,


Değer Artışı Kazançları

Devlet tahvili ve hazine bonolarının elden çıkarılmasından doğan
kazançlar,

Yurt içinde ihraç edilen özel sektör tahvili, finansman bonolarının
elden çıkarılmasından doğan kazançlar.

Yatırım fonu katılma belgelerinin elden çıkarılmasından doğan
kazançlar,
Değer Artışı Kazançları
2. Bir kısım hakların elden çıkarılmasından doğan
kazançlar

Arama, işletme, imtiyaz hakları ve ruhsatları, marka, ticaret unvanı, her
türlü teknik resim, desen, model, plan ile sinema ve televizyon filmleri, ses
ve görüntü bantları, sanayi, ticaret ve bilim alanlarında elde edilmiş bir
deneyime ait bilgilerle gizli bir formül ya da bir imalar usulü üzerinde
kullanma hakkı ya da kullanma imtiyazı gibi haklar
Değer Artışı Kazançları
3. Telif
hakları
ve
ihtira
beratlarının
çıkarılmasından doğan kazançlar

elden
Müellifleri, mucitleri ve bunların mirasçıları dışında kalan kimseler
tarafından elden çıkarılması
Değer Artışı Kazançları
4. Ortaklık
haklarının ya da paylarının
çıkarılmasından doğan kazançlar

elden
Adi, kollektif, adi komandit, limitet şirketler ve kooperatiflerdeki ortaklık
pay ve hakları.
Değer Artışı Kazançları
5. Faaliyeti
durdurulan işletmelerin (mal varlığı
unsurlarının) kısmen ya da tamamen elden
çıkarılmasından doğan kazançlar


Ölüm veya tasfiye gibi nedenlerle faaliyet durabilir.
Faaliyeti devam eden bir işletme söz konusu ise ticari kazanç elde edilmiş
varsayılır.
Değer Artışı Kazançları
6. Gayrimenkullerin
ve bir kısım hakların elden
çıkarılmasından doğan kazançlar (ivazsız iktisap
edilenler hariç)


Arazi, bina, maden, memba suları, madenler, taş ocakları, kum ve çakıl
üretim yerleri, tuğla ve kiremit harmanları, tuzlalar ve bunların ayrılmaz
parçaları ve teferruatı ve gayrimenkul olarak tescil edilen haklar, voli
mahalleri, dalyanlar, gemi ve gemi payları, her türlü motorlu yükleme ve
boşaltma araçlarının edinim tarihinden başlayarak 5 yıl içinde elden
çıkarılmasından doğan kazançlar
Satın alınan gayrimenkul ya da haklar satın alma tarihinden itibaren 5 yıl
geçtikten sonra elden çıkarılmışsa gelir vergisi ödenmesi söz konusu
değildir.
Vergilendirilmeyecek Değer Artış
Kazançları
1.
Ferdi bir işletmenin sahibinin ölümü halinde, kanunî
mirasçılar tarafından işletmenin faaliyetine devam
olunması.

2.
Kazancı bilanço esasına göre tespit edilen ferdi bir
işletmenin bilançosunun bir sermaye şirketine aktif ve
pasifiyle bütün halinde devrolunması.

3.
Mirasçılar tarafından işletmeye dahil iktisadî kıymetlerin kayıtlı
değerleriyle (bilanço esasına göre defter tutuluyorsa bilançonun aktif
ve pasifiyle bütün halinde) aynen devir alınması gerekir.
Devir alan şirketin bilançosuna aynen geçirilmesi ve devredilen ferdi
işletmenin sahip veya sahiplerinin şirketten, devir bilançosuna göre
hesaplanan öz sermayesi tutarında ortaklık payı alması ve bu ortaklık
payını temsil eden hisse senetlerinin nama yazılı olması şarttır.
Kollektif ve adi komandit şirketlerin nev'i değiştirerek
sermaye şirketi haline dönüşmesi.
Vergiyi Doğuran Olay (Elde Etme)
 Tahsil ilkesine göre belirlenir.
 Diğer kazanç ve iratlar kapsamında yer alan alım-satım
kazançları için ise, bu kazanç veya iratları doğuran işin
veya muamelenin Türkiye’de ifa edilmesi veya
Türkiye’de değerlendirilmesi, gelirin Türkiye’de elde
edildiği anlamına gelmektedir.
 “Türkiye’de değerlendirme”, ödemenin Türkiye’de
yapılması veya ödeme yabancı memlekette yapılmış
ise, Türkiye’de ödeyenin veya nam ve hesabına ödeme
yapılanın hesaplarına intikal ettirilmesi veya karından
ayrılması demektir.
Safi Değer Artışının Tespiti
 Safi kazanç, elden çıkarma karşılığında alınan para ve
ayınlarla sağlanan ve para ile temsil edilebilen her türlü
menfaatlerin tutarından aşağıdaki indirimlerin düşülmesi
suretiyle bulunmaktadır;
 Elden çıkarılan mal ve hakların maliyet bedeli,
 Elden çıkarma dolayısıyla yapılan ve satıcının üzerinde kalan
giderler ve ödenen vergi ve harçlar
 Maliyet bedelinin tespit edilememesi halinde, takdir
komisyonlarınca tespit edilecek bedel esas alınır.
 İktisap bedeli, elden çıkarılan mal ve hakların elden
çıkarıldığı ay hariç olmak üzere TÜİK’ce belirlenen ÜFE
endeksindeki artış oranında arttırılarak tespit edilir. Bunun
için, alış ve satış tarihleri arasındaki sürede endeksteki artış
oranının % 10 ve üzeri olması gerekir.
İndirilebilecek ve İndirilemeyecek
Giderler
 Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 81. maddesinde, değer
artışında safi kazanç hesaplanırken, elden çıkarma
dolayısıyla yapılan ve satıcının uhdesinde kalan giderler ile
ödenen vergi ve harçların kazançtan indirilebileceği hüküm
altına alınmıştır.
 Buna göre, menkul kıymet alım satım kazançlarından, alım
satımda ödenen komisyonlar ile banka ve sigorta
muameleleri vergisi (BSMV) düşülebilmektedir.
 Menkul kıymetin satın alınması için kullanılan kredilere
ilişkin faizlerin ve temerrüt faizlerinin gider olarak
kazançtan indirilmesi ise mümkün değildir.
Vergilendirme
 İkili bir uygulama vardır;
Gelir Vergisi Kanununun 67. maddesine göre kesinti yapmak
suretiyle,
2. Safi kazanç üzerinden mükellefin beyanı üzerine.
1.
Vergilendirme
 Borsada
işlem gören hisse
çıkarılmasından doğan kazançlar
senetlerinin
elden
 1 Ocak 2006 tarihinden önce iktisap edilen (edinilen) hisse
senetlerinden sağlanan alım satım kazançları stopaja tabi
değildir.
 1 Ocak 2006 tarihinden sonra;
 Elde bir yıldan fazla tutulmuş ise, vergiden istisna.
 Elde bir yıldan az tutulmuş ise, stopaj (%0) var.
 Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı hisse senetlerinin 1 yıldan daha az
süre elde tutulduktan sonra satılmasından sağlanan kazançlarda %
10 stopaj var. Ancak bu hisse senetlerinin 1 yıldan fazla süreyle elde
tutulduktan sonra satılması durumunda, kazanç üzerinden stopaj
yapılmaz.
Vergilendirme
 İvazsız olarak elde edilenler ile borsada işlem görmeyen
hisse senetlerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar



İvazsız elde etme halinde vergileme yok.
Diğer durumda, elde iki yıldan fazla tutulmuş ise, vergiden istisna, elde iki
yıldan az tutulmuş ise, beyana tabi.
Hisse senedi bastırılmamışsa hisse ne zaman satılırsa
satılsın beyana tabidir.
Vergilendirme
 Yurt içinde ihraç edilen özel sektör tahvili, finansman
bonolarının elden çıkarılmasından doğan kazançlar

% 10 stopaj var. Stopaj nihai vergilemedir.
 Devlet tahvili ve hazine bonolarının elden çıkarılmasından
doğan kazançlar

% 10 stopaj var. Stopaj nihai vergilemedir.
 Eurobond’ların elden çıkarılmasından doğan kazançlar


Tam mükellefler: Stopaj yok. Beyan var.
Dar mükellefler: Stopaj yok. Beyan yok.
 Borsa
yatırım fonu katılma
çıkarılmasından sağlanan kazançlar,
 % 10 stopaj var. Nihai vergileme.
belgelerinin
elden
Vergilendirme
 Menkul kıymet (hisse senetleri hariç) veya diğer sermaye
piyasası araçlarının ödünç işlemlerinden sağlanan getiriler
 % 10 stopaj. Nihai vergileme.
 Diğer
değer
vergilendirilir.
artış
kazançları
beyana
tabi
olarak
Beyanname Verme ve İstisna
 Bir takvim yılında elde edilen kazancın 2015 yılı için 10.600
TL. sı vergiden müstesnadır.
 Yıllık beyanname, değer artış kazancı bu sınırın üzerinde
olmak kaydıyla verilmek zorundadır.
 Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının
elden çıkarılmasından elde edilen kazançlar istisnadan
yararlanamaz.
Arızi Kazançlar
 Süreklilik taşımayan,
 Arada bir gerçekleşen,
kazançlardır. Bunlar;
Arızi Kazançlar
Arızî olarak ticarî işlemlerin yapılmasından veya bu
nitelikteki işlemlere aracılık yapılmasından elde edilen
kazançlar,
2. Ticarî veya ziraî bir işletmenin faaliyeti ile serbest meslek
faaliyetinin durdurulması veya terk edilmesi, henüz
başlamamış olan böyle bir faaliyete hiç girişilmemesi,
ihale, artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi
karşılığında elde edilen hâsılat.
3. Gayrimenkullerin tahliyesi veya kiracılık hakkının devri
karşılığında alınan tazminatlar ile peştemallıklar.
4. Arızî olarak yapılan serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla
tahsil edilen hâsılat.
1.
Arızi Kazançlar
Gerçek usulde vergiye tâbi mükelleflerin terk ettikleri
işleri ile ilgili olarak sonradan elde ettikleri kazançlar
(zarar yazılan değersiz alacaklarla, karşılık ayrılan şüpheli
alacakların tahsili dahil).
6. Dar mükellef gerçek kişilerin Türkiye ile yabancı ülkeler
arasında arızi olarak yapılan ulaştırma işlerinden elde
ettikleri kazançlar.
5.
Vergilendirme ve İstisna
 Bir takvim yılında (1), (2), (3) ve (4) numaralı bentlerde
yazılı olan kazançlar (henüz başlamamış olan ticarî, ziraî
veya meslekî bir faaliyete hiç girişilmemesi ile ihale,
artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi karşılığında elde
edilen kazançlar hariç) toplamının 2015 yılı için 23.000
TL.lık kısmı gelir vergisinden müstesnadır.
 Elde edilen kazanç bu sınırın üzerinde ise, kazancın tamamı
mükellef tarafından beyan edilir. Ancak sadece istisna
tutarını aşan kısım üzerinde vergi ödenir.
Download

3. Sınıf-Vergi Hukuku-7. Diğer Kazanç ve İratlar