Yemler Yem Hijyeni
ve Teknolojisi
Prof. Dr. Nurcan Çetinkaya
OMÜ-Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve
Beslenme Hastalıkları ABD
Hayvan Besleme Nedir?
Hayvan Besleme;
Hayvanın tükettiği yemin dokulara,
proteine, enerjiye ve istenilen ürünlere
(et, süt, yumurta, yapağı gibi)
vücuttaki biyokimyasal işlemlerle
dönüşümünü inceleyen bir bilimdir.
•Yemler Yem Hijyeni ve Teknolojisi
dersinde;
•Hayvan beslemede kullanılan yemleri
tanıyacak,
•Yem hijyeni ve teknolojisini ve de yem
analizlerini uygulamalı olarak
öğreneceksiniz.
•Ayrıca biyoteknolojinin hayvan
beslemede kullanımı konusunda bilgi
sahibi olacaksınız.
YEM NEDİR?
Hayvanların yaşama ve verim payı için
ihtiyaçlarını karşılayan, organik veya
inorganik besin maddelerinden bir veya
birkaçını içeren, bitki ve hayvan
kökenli veya doğada serbest halde
bulunan(kireç taşı, fosfat kayası,
mermer gibi) maddelerdir.
Sindirilebilir
Besin Maddesi Nedir?
Besin maddesinin parçalanarak
absorblanan veya emilen ve
vucut tarafından kullanılan
kısmıdır.
İhtiyaç duyulan besin
maddeleri nelerdir?
•Su
•Proteinler
•Karbonhidratlar
•Yağlar/Lipitler
•Mineraller
•Vitaminler
Su
•
•
•
•
•
Hayvan vücudunun % 60-90 sudur.Susuz yaşam
olmaz, tüm besin maddeleri arasında su
eksikliğinde en hızlı ölüme neden olan besin
maddesidir.Yaşamak için hayvanın vucut suyunu
devam ettirmesi zorunludur.
Suyun vücuttaki fonksiyonları:
Hücrenin bir bileşenidir
Çözücüdür
Taşıyıcı maddedir
Kimyasal reaksiyonlar için gereklidir
Vücut sıcaklığını kontrol eder
Suyun Kaynakları
• Vücuttaki suyun üç kaynağı vardır.
• İçme suyu, hayvan yediği yemin 2-3 katı su
içer.Örneğin bir inek 5 Kg yem yerse 10-15 L su
içer,Bu miktar sıcak mevsimlerde ve laktasyonun
farklı dönemlerinde artar.
• Suyun diğer kaynağı hayvanın yediği yemden
gelen sudur. Silajlar hariç, hemen hemen yemlerin
hepsinde yaklaşık % 10-15 su bulunur. Silajlarda
% 45-75 su (nem) vardır.
• Suyun % 5-10 arası hayvanın vücudunda oluşan
kimyasal reaksiyonlardan gelir.
Proteinler
 Büyüme ve onarım için ihtiyaç duyulan,
 Kaslar, iç organlar, deri, kıl, yün,
tüy,tırnak, ve boynuzların oluşumuna
katılan,
 Karbon, hidrojen, oksijen, azot ve
kükürtten (sistin-sistein gibi bazı amino
asitlerde bulunur) oluşan organik
maddelerdir.
• İnsanlarda ve tek mideli hayvanlarda, gıdada bulunan
proteinlerden ince bağırsaktan emilen amino asitlerin ne
kadar olduğunu doğru tahmin edebiliriz. Bu durum
ruminant(geviş getiren) hayvanlarda farklıdır.
• Proteinler amino asitlerden oluşmuş poliamit yapısında
polimer maddelerdir.
•
Doğal olarak olarak bulunan 22 amino asit vardır. Bu
amino asitlerin farklı birleşmeleri ile çok çeşitli proteinler
oluşur.
AMİNO ASİTLER
• Amino asitler esansiyel ve esansiyel olmayan diye iki gruba ayrılır.
Esansiyel amino asitler vücut tarafından üretilmezler ve yemle
alınması zorunludur.
Esansiyel amino asitler:
• Fenilalanin
• Valin
• Triptofan
• Treonin
• İsolösin
• Metiyonin
• Histidin
• Arginin
• Lösin
• Lizin
Esansiyel olmayan amino asitler hücreler tarafından üretilir ve yemle
alınmasına ihtiyaç yoktur.
Proteince zengin
yemlere örnekler?
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Et Unu
Balık Unu
Soya Küspesi
Pamuk Tohumu Küspesi
Süt ve Süt ürünleri
Karaciğer Unu
Karbonhidratlar
•Vucut fonksiyonları, büyüme ve üreme için
enerji sağlayan,
•Hayvana verilen yemde en fazla kısmı
oluşturan,
•Karbon, oksijen ve hidrojenden oluşan
organik besin maddesidir.
Karbonhidratlar
• Karbonhidratlar monosakkaritlerden oluşur,altı
karbonlu monosakkarit “hegsoz” olarak bilinir, en
genel olanları:
• 1. Glukoz
• 2. Galaktoz
• 3. Mannoz
• 4. Fruktozdur
• Beş karbonlu monosakkarit “pentoz” olarak
okunur, en yaygın olanı ribozdur.
• İki monosakkaritten disakkarit oluşur, laktoz( süt
şekeri) ve sukroz( şeker) disakkarittir.
• Bir kaç monosakkaritten oligosakkarit, çoklu
monosakkaritlerden Polisakkaritler oluşur, nişasta
ve selüloz polisakkarittir.
Ruminantlar karbohidratları yedikleri
zaman, rumendeki mikropların
saldıkları enzimlerle monosakkaritlere
parçalanır. Bu aşamada enzimler
monosakkaritleri uçucu yağ asitlerine
(UYA) de parçalar. UYA leri hayvan
tarafından enerji kaynağı olarak
kullanılır. UYA lerinden en önemli üç
tipi;
1. Asetik asit
2. Propiyonik asit
3. Bütirik asit
Rasyonda karbonhidratlar nötral
deterjan fiber (NDF) ve asit deterjan
fiber (ADF) olarak ölçülür.
Fotosentez-Glikoz-Nişasta
• Karbonhidratlar doğal olarak bitkilerde fotosentezle oluşur.
Fotosentez iki aşamalıdır.
• 1. Aşamada(ışıklı aşama) yüksek enerjili ATP ve NADPH
sentezlenir
• 2. Aşamada (Karanlık aşama), ribuloz-1,5- difosfat,
kabondioksiti yakalar ve ATP - NADPH harcayarak, bir
seri çevrim reaksiyonları sonunda glikoz ve nişasta
meydana gelir.
• Karmaşık olmakla birlikte fotosentez çok hızlı gerçekleşen
bir reaksiyondur.Yeşil yapraklarda(klorofil), güneş ışığında
birkaç mili saniyede su ve kabondioksitten Glikoz--Nişasta oluşur.Dünyada bütün bitkiler yılda milyarlarca ton
glikoz ve nişasta üretirler.
YAĞLAR/LİPİTLER
•En yoğun enerji kaynağıdır,
karbonhidratların 2 katı enerji sağlarlar
• Kolesterol, steroidler ve diğer vucut
bileşiklerini oluştururlar
• Vucutta her hücrede bulunurlar
• Deri ve kıl kondisyonunu etkilerler
•Ayrıca vucutta enerjinin depolanma
şeklidir
• Karbon, oksijen ve hidrojenden oluşan
organik maddelerdir.Karbonhidratlara
kıyasla daha fazla karbon ve hidrojen
içerirler.
MİNERALLER
Mineraller vucutta makro( Kalsiyum, Fosfor,
Sodyum, Potasyum, Kükürt, Klor, Mağnezyum
gibi), mikro veya eser miktarlarda( Kobalt, Demir,
İyot, Çinko, Mangan, Selenyum gibi) ihtiyaç
duyulan inorganik maddelerdir
Vucutta en fazla oranda kemik ve dişlerde bulunur
 Kireç taşı, fosfat kayası ve mineral tuzlar
kaynaklarıdır
VİTAMİNLER
•Çok az miktarlarda ihtiyaç duyulan
Hayvan yaşamı ve sağlığı için
esansiyel organik maddelerdir.
• Balık, karaciğer yağı, kepek yoğun
vitamin kaynağıdır.
•Suda Çözünen (Tiyamin-B ,
riboflavin-B , biyotin,nikotinik asitniasin, pridoksin-B ,pantotonik asit,
folasin, kolin,kobalamin-B ) ve
•Yağda(A, D, E ve K) çözünen
vitaminler olarak iki gruba ayrılır
1
2
6
12
Download

1_Yemler Yem Hij_Teknolojisi