NÜKLEİK ASİTLER
• Yönetici moleküllerdir.Tüm canlılarda bulunurlar
• Genetik bilgiyi depo ederler , yaşamsal olayları kontrol ederler ve
genetik bilginin oğul döllere aktarılmasını sağlarlar
• Yapısında C,H,O,N ve P bulunur
• İçerdikleri şekerin çeşidine göre DNA ve RNA olarak ikiye ayrılırlar.
• Temel yapı taşları nükleotidlerdir.
• Çok sayıda nükleotid bir araya gelerek Nükleik asitleri oluşturur.
• DNA , deoksiribonükleotidlerden RNA ise ribonükleotidlerden oluşur.
• Bir Nükleotidin
yapısında :
1- Azotlu organik baz
2- 5 karbonlu şeker
3- Fosfat grubu (fosforik
asit) bulunur
1-Azotlu organik bazlar :
•
Pürin ve Pirimidinler olarak iki
çeşittir.
A-Pürinler :
 Çift halkalıdır
 A ve G ( ortak )
B-Pirimidinler :




Tek halkalıdır
S (ortak)
T (DNA da)
U (RNA da)
2- 5 Karbonlu Şeker :
 Riboz ( RNA da )
 Deoksiriboz ( DNA da )
 Ribozun bir oksijen atomu
Deoksiribozdan fazladır
3- Fosfat grubu :(fosforik asit)
 DNA ve RNA ortak bulunur
•
Nükleik asitler şekerine göre
isimlendirilirken , nükleotidler
bazına ve şekerine göre
isimlendirilir.
•
DNA ki nükleotidlerin şekeri
Deoksiriboz ,RNA dakilerin şekeri
Ribozdur.
•
DNA daki nükleotidlerde Urasil ,
RNA dakilerde Timin bazı
bulunmaz
•
Canlıların birbirinden farklı
olmasının nedeni
nükleikasitlerindeki bu
nükleotidlerin farklı dizilmesidir.
•
Nükleotidler bir birlerine şekerfosfat (fosfodiester) bağlarıyla
bağlanırlar.
•
DNA oluşturulurken
Deoksiribonükleotidler ,RNA
oluşturulurken Ribonükleotidler
bağlanır.
•
Bu şekilde bağlanarak uzun
polinükleotid zincirleri oluştururlar.
•
DNA çift zincirden oluşurken RNA
tek zincirden oluşur.
•
Bundan dolayı DNA da karşılıklı
eşleme var iken , RNA da yoktur.
•
DNA da karşılıklı eşleme sırasında :
 Adenine karşı Timin
 Guanine karşı Sitozin
gelir.
 Bundan dolayı bir DNA
molekülünde A ile T , G ile S
sayıları eşittir.
 DNA zincirleri bu bazlar
arasında kurulan Zayıf
hidrojen bağlarıyla
birbirine bağlanır.
 Adeninle Timin arasında 2 ,
Guaninle Sitozin arasında 3 zayıf
hidrojen bağı kurulur
DNA
•
•
•
•
•
•
•
Görevi : Yönetim , denetim ve kalıtımdır.
Çift zincirlidir
Sarmal yapıdadır
A,G,S, ve T taşır (Urasil içermez)
Şekeri Deoksiribozdur
Bir zincirindeki adenine karşı diğer zincirinde timin , guanine karşı sitozin
gelir
Yani bir pürine karşı bir pirimidin gelir
•
Kendini eşleyebilir.Bu olaya
Replikasyon denir.
•
Sentezi sırasında DNA polimeraz ,
yıkımı sırasında DNA az enzimi
görev yapar
•
Zincirlerinden birinin baz sırası
bilinirse diğerinin baz sırası da
bulunur.
•
Ökaryot hücrelerde çekirdek
,mitekondri ve plastidlerde
bulunur.
•
Eğer bir hücrede DNA kendini
eşlemişse o hücre bölünecek
demektir
RNA
•
Tek zincirlidir
•
A,G,S ve U içerir
•
Şekeri Ribozdur
•
Kendini eşleyemez.Tüm RNA lar DNA tarafından sentezlenir
•
DNA nın RNA sentezlemesi olayına Transkripsiyon denir
•
Ökaryotlarda çekirdek , stoplazma , mitekondri , ribozom ve plastidlerde
bulunur
•
Tek görevi DNA dan aldığı bilgiye göre Protein sentezini yürütmek
•
Sentezinde RNA polimeraz , yıkımında RNAz enzimi görev yapar
•
Görevlerine göre 3 çeşit RNA vardır.
1- m RNA ( mesajcı RNA ):
Protein sentezi için gerekli şifreyi DNA dan
ribozoma getirir (%5)
2- t RNA ( taşıyıcı RNA ):
Protein sentezinde kullanılacak aminoasitleri
ribozoma taşır (%15)
3- r RNA ( ribozomal RNA ) :
Ribozomun yapısına katılır (%75-85)
Hidrojen bağı taşıyan tek RNA çeşididir
Santral Doğma
• DNA molekülü protein
sentezinde amino
asitlerle doğrudan temas
etmez.
• Sentezde ana kalıp DNA
modellik ederek oluşumunu
sağladığı ikincil kalıplar ( RNA
) vasıtasıyla protein sentezine
katılır.
• DNA bu görevi şu sırayla
gerçekleşir.
•
DNA dan protein sentezine
doğru gerçekleşen olaylar
tersinir değildir ,
• Yani
• DNA dan protein sentezlenir
ancak proteinden DNA
sentezlenmez
• Bu nedenle bu olaya santral
doğma denir.
A- Replikasyon
• Hücre bölünmesi
öncesi DNA molekülünün
kendini eşlemesine denir.
• Bölünmede meydana gelen
hücrelere eşit
miktarda DNA verilmiş olur.
• Böylece kalıtsal özelliklerin
nesiller boyu değişikliğe
uğramadan aktarılması
sağlanır.
• Replikasyon hücre
döngüsünün sentez ( s )
evresinde gerçekleşir.
• Yarı korunumlu olarak
gerçekleşir.
• Bir DNA molekülünün bir
zinciri kalıp diğer zincir ise yeni
sentez DNA’ dır.
• Replikasyonda DNA zincirleri
nin görevi yeni moleküllere
kalıp görevi görmektedir.
• Replikasyon eucaryotik
hücrelerde nucleus, mitokondri
ve kloroplastta gerçekleşir.
• Prokaryotlarda sitoplazmada
gerçekleşir.
• Replikasyonun
gerçekleşmesinde görülecek
hata yeni hücrelerde ortaya
çıkar.
• Yeni nesillerde görülmesi için
hatanın
• Üreme hücrelerinde (Sperm,
ovum,
spor,makrospor,mikrospor)
• Veya üreme ana
hücrelerindegerçekleşmesi
gereklidir.
Replikasyonun özellikleri
• 1-Nükleotidler deoksiriboz
içerir.
• 2-Kalıp DNA bütün
nucleotidleriyle senteze katılır.
• 3-DNA polimeraz ve DNA az iş
görür.
• 4-Sadece hücre bölüneceği
zaman İnterfazda (Sentez
evresinde) gerçekleşir.
• 5-Kalıtsal bilgilerin yeni
nesillere taşınımını amaçlar.
• 6-DNA molekülünün iki
zinciride kalıp ödevi görür.
• 7-Sentezlenen yeni zincirler
kalıp zincirle zayıf hidrojen
bağları kurarak birlikte DNA
molekülünü oluşturur.
B- Transkripsiyon
• Ökaryotlarda Nucleusta,
mitokondri ve kloroplastlarda
gerçekleşir.
• Prokaryotlarda sitoplazmada
gerçekleşir.
• DNA gen birimlerinden mRNA nın belirli nucleotid
dizilimiyle sentezlenmesidir.
• Amaç DNA daki nucleotid
diziliminin şifre olarak m-RNA
ya aktarılmasıdır.
• Transkripsiyon gerçekleşirken
görülen hata sadece o m-RNA
ile sentezlenecek proteinle
ilgilidir.
• Normal transkripsiyonlar
çoğunlukla bu hatayı örter.
C- Translasyon
•
Mitokondri . Kloroplast ,
ribozomlarda gerçekleştirilir.
•
m-RNA ile taşınan şifreye uygun
aminoasit dizilimine sahip proteinlerin
sentezlenmesidir.
•
Translasyon için gerekli koşullar :
•
•
•
•
•
•
m-RNA
Aktifleşmiş t-RNA
Ribozom
Yeterli sayı ve çeşitte amino asit
ATP
Enzim
Download

DNA-ve-RNA-protein-sentezi