www.benimdershanem.esy.es
www.benimdershanem.esy.es
Bilgi paylaştıkça çoğalır.
BİYOLOJİ DERS NOTLARI
YGS-LGS
CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ
www.benimdershanem.esy.es
CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ
İNORGANİK BİLEŞİKLER
ORGANİK BİLEŞİKLER
Su
GÖREVLERİNE GÖRE BESİNLER
Karbonhidratlar
Su
Proteinler
Yağlar
Yağlar
Su
Proteinler
Proteinler
Madensel Tuzlar
Madensel Tuzlar
Vitaminler
İNORGANİK BİLEŞİKLER:
Canlıların üretemeyip dışarıdan hazır aldığı maddelerdir.
A. Su:
Hayvanlarda ve bitkilerde yoğun miktarda bulunmaktadır. Fotosentez de besin ve oksijen
üretiminde de kullanılır. Özellikleri:
B: Asit:
Sulu çözeltilerde elektriği iletir ve H+ iyonunu verir.
Özellikleri:
kâğıdının kırmızıya dönüştürürler
-7 arasındadır.
www.benimdershanem.esy.es
C: Bazlar:
- iyonunu verirler ve elektriği iletirler.
kâğıdını maviye çeviriler
D:Tuz:
Ör: HCI+ NaOH à NaCl + Su
E. Mineraller:
Hücreleri karbonhidrat, protein ve yağ gibi organik bileşikler ile vücuda alınan inorganik tuzlardır.
Özellikleri:
faktör olarak katılırlar.
Kemik ve dişlerin yapısında
Alyuvarların yapısına katılır.
Kemik ve dişlerin yapısına katılır.
bulunur. Kasların kasılmasında sinir
Eksikliğinde âlemi hastalığı görülür.
Ayrıca DNA, RNA ve ATP bulunur.
yapar. Eksikliğinde raşitizm ve
Sinir ve kasların çalışmasında
Sinir hücrelerinin çalışmasında
kanın geç pıhtılaşması olayları
hücrelerde su tutulmasında
ve protein ve glikojen
görülür.
kullanılır
sentezinde hücre içinde su
hücrelerinin çalışmasında ve
kanının pıhtılaşmasında görev
tutulmasında kullanılır.
Kemiklerin yapısında sinir ve
Tiroit
bezinin
hormonu
kasların çalışmasında ve ATP
tiroksinin
üretiminde kullanılır.
Eksikliğinde guatır hastalığı oluşur.
yapısına
olan
katılır.
www.benimdershanem.esy.es
ORGANİK MADDELER
Canlıların sentezleyebildiği ve yapılarında C (karbon) atomu bulunan maddelere denir.
A: Karbonhidratlar:
Yapılarında C,H,O elementleri bulunur. Bitkiler tarafından fotosentezle üretilir.
Görevleri:
katılırlar
a: Monosakkarit (Tek şekerler)
Yapılarında 3 ile 8 karbon (C) bulunur. Genel formülleriCnH2nOn dir. N: Karbon sayısı.
bulunmaz.
lanılırlar.
Henel formülleri C5H10O5’dir. Bunlar iki çeşittir. Deoksiriboz, DNA, Riboz RNA, ATP’nin
yapısında bulunur.
Hepsi suda çözünür. Formüllü C6H12O6 dır.
b: Disakkaritler:
İki monosakkaritin birleşmesi ile oluşur.
-memelilerde laktoz bitkilerde sukroz.
www.benimdershanem.esy.es
ce etkilenirler.
Örn: Maltoz, Laktoz, Sukroz
Glikoz + Glikoz ----------Mal toz + Su
Glikoz + Früktoz ----------Sukroz + Su
Glikoz + Galaktoz ----------Laktoz + Su
Büyük moleküllerin suyun yardımı ile monomerlerine parçalanmasına hidroliz denir.
Enerji harcanmaz enzim ve su kullanılır.
c: Polisakkaritler:
İki ya da daha fazla monosakkaritin birleşmesiyle oluşur. Hepsinin yapısında glikoz blunur.
Polisakkariler oluşurken kurulan bağ sayısı sayesinde açığa çıkan su sayısı birbirne eşittir.
-1)kadar su harcanır.
ikojen bitkilerde nişasta olarak depolanır
Polisakkaritler
Çeşitleri 1- Nişasta 2- Glikojen 3- Selüloz 4- Pektin 5- Kitin
Nişasta
N kadar glikozun dehidrasyon undan oluşur.
Olayda n-1 kadar glikoz bağı kurulur.
Hidrolizleri hücre içinde ve hücre dışında
Bitkilerde depo karbonhidrattır.
olabilir.
Suda çözünmez.
Olayda n-1 kadar H2O oluşur.
Hücre zarından geçemez.
Sentezleri hücre içinde olur.
Hidrolizlerinde n-1 kadar su harcanır.
Amilaz enzimi ile maltoz a yıkılırlar.
www.benimdershanem.esy.es
Selüloz:
Bitkilerde golgide üretilip hücre çeşidin yapısına katılır. Suda erimezler.
Glikojen:
Hayvan, insan ve mantarlarda bulunur. Bitkilerde bulunmazlar. Kas ve karaciğerde yedek enerji
kaynağı olarak depo edilir. Suda erimez.
B: Yağlar:
Yapılarında C, H, O içerirler. Suda çok az ya da hiç çözülmezler. Alkol, tiner, benzin, gaz yağı
maddelerde çözünürler. Bitki ve hayvanlardaki yağlar nötral yağlardır. Bu yağlar ester bağlarının
kurulmasıylaoluşur.
3 Yağ Asidi + Gliserol >> Yağ+ Su
Ester sayısı eşir su sayısı
Görevleri:
Karbonhidratlardan sonra enerji üretmek için kullanılan moleküldür.
uykusuna yatan canlılarda depolanır.
Bu yağları meydana getiren karbon hidrat atomları
Bu yağları meydana getiren karbon hidrat atomları
arasında eğer tekli bağ varsa bunlara doğmuş yağ
arasında eğer bir veya daha fazla ikili bağ varsa
denir. Bu yağlar oda sıcaklığında katı haldedir. Bunlar
bunlara doğmamış yağlar oluşur. Oda sıcaklığında sıvı
hayvansal yağlardır. Örnek; tere, kuyruk, iç yağı vb.
haldedir. Bitkisel yağlardır. Örnek; zeytin yağı ay çiçek
yağı, fındık yağı vb.
Sıvı yağlar laboratuarlar da hidrojenle doyurulursa margarinler oluşur.
Vitaminlerin ve bazı hormonların yapısına katılır. Ayrıca hücre zarının tamir edilmesinde ve
sinirlerin de yapısına katılır. Fazlılığında kanın akışkanlığı azalır. Damar sertliği oluşur.
www.benimdershanem.esy.es
C: Proteinler:
Yapılarında
C,H,O,N bulunur.
Bazılarında
kükürt ve
fosfor
bulunabilir.
Yapı
taşları
aminoasittirler. 20 çeşit aminoasit (aa) bulunur. Bitkiler hepsini üretirken, insanlar sadece 12
tanesini üretir. Diğerlerini dışarıdan hazır alırız. Hazır alınan bu aminoasitlereesansiyel (temel
aminoasitler) denir.
Proteinler aminoasitlerin birleşmesinden oluşur. Birleşme esnasında ararlarında peptit bağı
kurulur. İki aminoaside dipeptit, üç aminoaside tripeptit denir. Proteinlerin çeşitli olmasının
yapılarındaki aminoasitlerin sayısı, sırası ve çeşidi sağlar.
Protein sentezlenmesi DNA kontrolünde olur. Canlılardaki DNA farklı olduğu için akrabalık
artıkça protein bezerliği artar. Tek yumurta ikizlerinde protein benzerliği en fazladır.
Bir aminoasidin yapısında;
R ‘ Radikal Grup
|
NH2-------C------ COOH
|
H
Proteinlerin Görevleri:
 Enzim ve hormonların yapınsa katılır.
 Yapıcı, onarıcı ve düzenleyicilerdir.
 Hücre zarlarının kendini yenilenmesini ve hücre içinde su tutulması sağlar.
 Vücut savunmasında rol oynayan antikor ve interferon maddelerinin yapısına katılır.
 Zorunlu durumlarda enerji verir.
 Kasların kasılmasını sağlarlar.
 Vücudumuzun büyük bir kısmını oluşturur.
 Alyuvarların yapısını katılarak
D: Enzimler :
Canlı hücrelerde bulunan biyolojik katalizörlerdir.
Aktivasyon Enerjisi: Kimyasal tepkimelerin başlaması için gerekli olan en düşük enerji miktarıdır.
Aktivasyon ortamın ısıtılmasıyla veya katalizör kullanılarak düşürülür. Canlılarda gerçekleşen
tepkimelerde hücre ısıtılsaydı hücrenin yapısı bozulurdu. Bu durum canlıya zarar vereceği
içinenzimler kullanılır.
H2 + H202 à H20 ( 36.5 C )
Enzimlerin Yapısı:
Bütün enzimler proteinlerden oluşur. Enzimlerin yapısındaki proteinler genler tarafından
şifrelenir.
www.benimdershanem.esy.es
Her enzimin aminoasit dizilişi kendine özgüdür. Enzimin yapısındaki protein kısmına apoenzim
denir. Enzim yapısındaki vitamin kısmına koenzim denir. Koenzim olarak A, D, E, K, B, C
vitaminleri kullanılır. Enzimin yapısındaki mineral kısmına kofaktör. Enzimlerin yapısında Ca,
Na, Fe, Al, Mh, Cl, Au kofaktörleri bulunur.
Apoenzim+Kofaktör/ Koenzim Tam enzim
Enzimlerin Özellikleri:
 Aktivasyon enerjisini düşürürler ve tepkime hızını artırırlar
 Tekrar tekrar kullanılırlar. Tepkimeye girdikleri gibi çıkarlar miktarları değişmez
 Her enzim sadece bir maddeye etki eder.
 Enzimin etki ettiği maddeye substrat denir.
 Proteinlerin etkilendiği tüm olaylardan etkilenirler.
 Canlı ve cansız ortamlarda ( organlarda) etkindirler.
 Hücre içi ve dışında çalışabilirler.
 Enzimlerin çeşitli olmasını apoenzim kısmı sağlar.
 Enzimin hangi maddeye etki edeceğini apoenzim belirler ama esas işi kofaktör veya
koenzim yapar.
 Enzimin substrata bağladığı yere aktif bölge denir.
 Enzimle substrat ilişkisi anahtar kilit uyumuna benzer.
 Her canlı kendi enzimini üretir.
 Bir apoenzim bir kofaktör, koenzimle çalışırken bir koenzim ve kofaktör birden fazla
apoenzimle çalışabilir.
Enzimlerin Çalışmasına Etki eden Faktörler:
1:Sıcaklık:
Enzimler sıcaklık değişimlerine karşı çok hassadır. Çünkü yapılarında protein bulunue. 0 ºC de
çalışmazlar. Yapıları da bozulmaz. En iyi 36 C de çalışırlar 55 ºC ve yukarında yapıları
bozulduğu için bir daha hiç çalışmazlar.
2:Su:
Enzimler ortamda ki su miktarı %15 ‘in altına düştüğünde çalışmaz, su miktarı fazla olduğunda
da çalışmazlar. Çünkü su miktarı fazla olduğundan moleküller arası çok olacaktır.
3: pH:
Enzimler genellikle nötr ortamlarda çalışırlar. Fakat bazıları asit bazıları ise bazik ortamda
çalışabilir.
4: Enzim Miktarı:
Ortamdaki substrat yeterli ise enzim miktarı artırılırsa tepkime hızı artar.
www.benimdershanem.esy.es
5: Substrat Miktarı:
Enzim miktarlarının sabit olduğu ve substrat miktarlarının sürekli artığı tepkimelerde ve
ortamlarda tepkime hızı önce artar sonra sabit kalır.
6: Substrat Yüzeyi:
Substrat yüzeyi büyüdükçe tepkime hızı artar. Çünkü enzimler daha çok alana etki edebilir.
7: Aktivatörler:
Enzimin çalışma hızını artıran maddelerdir.
İnhibitör: Enzimlerin çalışmasını durduran aktif bölgesini değiştiren ya da bozan maddelerdir.
Ör: Pb, Hg, CO, etan, metan, bütan vb. İngibitör zehirlenmelere ve ölümlere neden olur.
E: Vitaminler:
Bitkiler ihtiyaç duydukları bütün vitaminleri üretip, insanlar ise bir kısmını hazır alır
Özellikleri:
kliğinde hastalıklar oluşur.
Hücre içine girme özelliklerine göre 2’ ye ayrılır.
1:Yağda Eriyen Vitaminler: (A D E K)
Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler. Fazlalıkları karaciğerde
depo edilir.
A Vitamini:
görme hücreleri için mutlaka gereklidir. Eksikliğinde tavukkarası hastalığı
(Gece Görememe) olur.
D Vitamini:
r. (Kemik
erimesi)
E Vitamini:
kabuklarında, mısırda, buğdaylarda bulunur.
www.benimdershanem.esy.es
K Vitamini:
üretilir. Balık, yeşil yapraklı bitkilerde, et, süt ve yumurtada bulunur.
2: Suda Eriyen Vitaminler: (B C)
Hücre içine giren suda eriyerek hücreye alınan vitaminlerdir. Fazlası depo edilmez. Ter ve
idrarla dışarı atılır.
B1 vitamini:
hastalığı oluşur. Balık, karaciğer, kepek, et, süt ve yumurtada bulunur.
B2 Vitamini:
bozukluklar ve tırnak kırılması olur.
B12 Vitamini:
zenli çalışması için gereklidir.
Eksikliğinde baş ağrısı, kansızlık, sinirsel bozukluk görülür. Kalın bağırsak da üretilir.
C Vitamini
n savunmasında etkilidir.
F:Nükleik Asit
Yapılarında C,H,O,N ve P bulunur. Hücredeki en büyük moleküldür. Bütün canlı hücrelerde
bulunur. Fakat taşıdıkları bilgiler farklıdır. Hücredeki bütün hayatsal olayları kontrol ettikleri için
yönetici molekül olarak isimlendirilirler. Yapı birimlerine Nükleotid denir. Nükleotidler üç
kısımdanoluşur.
1: Fosfat grubu: Bütün nükleik asitlerde bulunur ve çeşidi yoktur.
2: 5C şeker:
www.benimdershanem.esy.es
3:Azotlu Baz: İki çeşittirler;
Guanin
Primidinler: Sitozin, Timin, Urasil
Nükleik Asitlerin Yapısı ve Elemanları
Deoksiriboz Nükleik Asit (DNA)
bazları bulunur. Urasil bulunur.
olmasının yapısındaki nükleotidlerin sayısı, sırası ve çeşitleri sağlar.
www.benimdershanem.esy.es
DNA nın Eşlemesi
Ribonükleik Asit (RNA)
G, S, U bazlarını içerir. Timin içermez.
ür.
Üç Çeşittir;
A) Mesajcı RNA (M-RNA)
DNA’dan bilgileri alarak ribozomlara götürür. Ribozomlarda bu bilgilere göre protein sentezlenir.
B) Taşıyıcı RNA (t-RNA)
Protein sentezi için gerekli olan aminoasitleri sitoplazmadan ribozoma taşır.
C) Ribozomal RNA (r-RNA)
Ribozomların yapısına katılır. Protein sentezi ise ribozomlarda gerçekleşir.
DNA
RNA
Birbirine sarılmış iki zincirden oluşur.
Tek zincirlidir
.Şekeri 5 C’lu deoksiribozdur.
Şekeri 5 C lu ribozdur.
Karakteristik bazı timindir.
Karakteristik bazı urasildir.
Kendini eşleyebilir.
Eşleyemez, DNA tarafından sentezlenir.
Görevi genetik yapıyı taşımaktır.
Görevi, protein sentezini gerçekleştirmektedir.
Çekirdekte, kloroplastta ve mitokondride bulunur.
Çekirdekte sentezlenir. Çoğu stoplazmada bulunur.
A = TveG = Sdir.
A * U ve G * S dir.
Hidroliz enzimi DNA hidrolaz sentez enzimi DNA
Hidroliz enzimi RNA hid-rolaz sentez enzimi RNA
polimerazdır.
polimerazdır.
www.benimdershanem.esy.es
G: Adenozin Trifosfat (ATP)
Canlılarda hayatsal olaylar için gerekli olan enerji ATP enerjisidir. ATP yapısında bir adenin bazı
1 riboz şekeri, 3 fosfat molekülü ve 2 tane yüksek enerji kimyasal bağ vardır.
Şekil: ATP’nin Yapısı
Canlı hücreye enerji gerektiğinde ATP + Su --> ADP + P + enerji, açığa çıkan enerji canlılardan
tarafındankullanılır. ATP küçük bir molekül olmasına rağmen canlının enerji ihtiyaç karşılar.
Oksijenli solunum, oksijensiz solunum, kemosentez ve fotosentez olayları ile üretilir. Hücre
bölünmesi, enzim, protein, RNA sentezi, aktif taşıma, sinirsel iletim kasların kasılması, büyüme,
gelişme, hareket gibi olaylarda ATP harcanır.
www.benimdershanem.esy.es
Download

Canlıların Temel Bileşenleri - benimdershanem