Gelir Vergisi
Türk Vergi Sistemi’nin Sacayakları
Gelir Üzerinden Alınan Vergiler
Gelir’ in Tanımı
 Gerçek kişilerin gelirini hedef alır.
 Gelir; bir gerçek kişinin bir takvim yılında elde ettiği
kazanç ve iratların safi tutardır.
 GVK’ nun 2. maddesinde 7 kazanç ve irat türü sayılmıştır.
 Bu kazanç ve iratların yasal olmayan yollardan elde
edilmesinin bir önemi yoktur.
GELİRİN ÖZELLİKLERİ
Gelirin Şahsi Olma Özelliği
 Gelir Vergisi bakımından gerçek kişi, Medeni Kanun
hükümleri (Md.28) çerçevesinde şahsiyet sahibi yani hak ve
borçlara ehil olan insandır.
 Gerçek kişi bakımından medeni ehliyet veya yaşın gelir
vergisine etkisi yoktur.
 Bu özellik çerçevesinde her bir gerçek kişi ayrı ayrı gelir
vergisi mükellefi olup, ortaklık şeklinde gelir vergisi
mükellefiyeti tesis edilmesi söz konusu olmamaktadır.
Gelirin Yıllık Olma Özelliği
 Vergilemede gerçek kişiye ait olan gelirin bir yıllık tutarı göz
önüne alınır. Bir yıllık dönemden takvim yılının anlaşılması
gerekir. Takvim yılı, 1 Ocakta başlayıp 31 Aralıkta sona eren
12 aylık dönemdir.
 Faaliyetin kıst dönem olması bu durumu değiştirmez.
 Bir yıla ilişkin beyanname ertesi yılın Mart ayının başından
yirmibeşinci günü akşamına kadar (geliri sadece basit
usulde tespit edilen ticari kazançlardan ibaret olanlar için
Şubat ayının başından yirmibeşinci günü akşamına kadar)
verilmektedir.
Gelirin Yıllık Olma Özelliği
 Bu hükmün istisnası ölüm ve memleketi terk halleridir.
Gelir Vergisi Kanununun 92 nci maddesi hükmü uyarınca;
takvim yılı içerisinde memleketi terk edenlerin
beyannameleri memleketi terke tekaddüm eden 15 gün,
ölüm halinde ise ölüm tarihinden itibaren 4 ay içerisinde
verilmektedir.
Gelirin Elde Edilmiş Olması Özelliği
 Elde etme, gelir vergisinde vergiyi doğuran olayın
meydana gelmesi anlamına gelir.
 Ticari ve zirai kazançlarda elde etme, tahakkuk esasına
göre, diğer gelir türlerinde ise, elde etme tahsil esasına
bağlanmıştır.
 Tahakkuk; bir gelir unsurunun mahiyet ve tutar itibariyle
kesinlik kazanmış olması anlamına gelir.
Gelirin Safi Olma Özelliği
 Gelirin safi olması, gelirden o gelirin elde edilmesi ve
kaynağının idamesi için yapılan giderlerin indirilmesinden
sonra kalan tutarın vergilemede esas tutulması demektir.
Her gelir unsuru itibarıyla indirilecek giderler Gelir Vergisi
Kanununda ayrı ayrı belirtilmiştir.
Gelirin Gerçek Olması Özelliği
 Tüm hasılat ve giderler belgelere dayanmalı, bunlar
kayda ve defterlere geçirilmelidir.
 Götürü usule istisnalar dışında yer verilemez.
Gelirin Genel Olma Özelliği
 Üniter sistem geçerlidir. Bütün gelirler beyannamede
toplanır.
Gelir Vergisinin Mükellefi
 Üzerine vergi borcu düşen gerçek kişilerdir.
 Vergi borcu;
 Biçimsel vergi yükümlülüğü
 Maddi vergi yükümlülüğü
Gelir Vergisinin Mükellefi
 İki tür mükellefiyet vardır;
 Tam mükellefiyet (Şahsilik İlkesi)
 Tabiiyet ve yerleşmiş olma göz önünde bulundurulur.
1. Yerleşmiş olma;
 İkametgah esası
 Oturma süresi esası
2. Tabiiyet;
o Resmi daireler veya merkezi Türkiye’de bulunan teşekkül ve
teşebbüslere bağlı olup bunların işleri dolayısıyla yabancı
ülkelerde oturan TC vatandaşları
 Dar mükellefiyet (Mülkilik İlkesi)
“Gelir” i açıklayan Kuramlar
 İki teori vardır;
 Kaynak Teorisi (+öz tüketim)
 Net
Artış Teorisi (tüketim harcamaları+varlıkların
değerinden meydana gelen artışlar (azalışlar)
 TVS, ilk altı kazanç ve iratlarda kaynak kuramını, 7.
kazanç ve irat türünde ise net artış teorisi geçerlidir.
Kaynak Teorisi
 Kaynak teorisinde gelir, kişilerin sahip oldukları üretim
faktörlerini (emek, sermaye) üretim sürecine sokmaları
karşılığında elde ettikleri değerler akımı olarak
tanımlanmaktadır.
 Bu teoriye göre; belirli bir kaynağa (üretim faktörüne)
bağlılık ve devamlılık unsurları, gelir sayılabilmek için
gerekli iki önemli unsurdur. Arızi olarak elde edilen gelirler
ile üretim faktörlerinin kullanımı sonucunda oluşmayan
transfer niteliğindeki değer akımları (miras, piyango
ikramiyeleri,
bağışlar
vb.)
gelir
olarak
nitelendirilmemektedir. Ayrıca, bu teoriye göre, çeşitli
sebeplerle servet unsurlarında meydana gelen değer
artışları, realize edilmiş olsalar dahi, vergiye tabi gelir
kapsamına girmemektedir.
Net Artış Teorisi
 Net artış teorisi, geliri daha geniş tanımlayan bir teori olup,
bu teoriye göre vergiye tabi gelir kavramının
belirlenmesinde “kaynak” ve “devamlılık” ölçütlerinin
kullanılmasına ihtiyaç bulunmamaktadır.
 Bir kişinin geliri, belirli bir dönemde yaptığı tüketim ile aynı
dönemde net varlığında gerçekleşen değişimin (artış veya
azalış) toplamından oluşmaktadır.
 Kaynak teorisinin tersine, üretim faktörlerinin kullanımı
sonucu ortaya çıkmayan transferler, arızi gelirler ve çeşitli
sebeplerle servet unsurlarında ortaya çıkan değer artışları,
bu teoriye göre gelir kavramına dahil olmaktadır.
Download

3. Sınıf-Vergi Hukuku-Gelir Vergisine Giriş