Finansal
Piyasalar
Para
Piyasaları
Sermaye
Piyasaları
Birincil
Piyasa
İkincil
Piyasa
1. Fon arz/talep edenler
2. Finansal aracılar
3. Finansal araçlar
4. Düzenleyici ve denetleyici kurumlar
Piyasada Kimler
Var?
insanlar (hane
halkı)
özel kesim
şirketleri
yabancılar
hükümet
 Finansal piyasalar fon fazlası olanlardan fon ihtiyacı




olanlara satın alma gücü transfer eder. Böylece ekonomik
etkinlik artar.
Finansal piyasalar, piyasada işlem yapanların daha iyi
durumda olmalarını sağlar ve refah düzeyinin
yükselmesini sağlar.
Finansal piyasalar, bilgi toplanması ve üretilmesi
konusunda önemli rol oynarlar.
Finansal piyasalar, işlem maliyetlerinin azalmasını sağlar.
İşlem maliyeti, finansal işlemlerin gerçekleştirilmesinde
harcanan para ve zamana verilen addır.
 Finansal piyasalar para politikasının uygulanmasında
etkinlik sağlarlar.
 Finansal piyasalar, malların, hizmetlerin ve varlıkların el
değiştirmesine aracılık ederler.
 Büyük ölçekli projelerin finansmanını kolaylaştırmak
amacıyla tasarruf birikimi ve risk dağıtım sistemi
oluşturarak mülkiyetin tabana yayılmasını sağlarlar.
 Ekonomik kaynakların zaman içerisinde, coğrafi
bölgeler ve sektörler arasında transferini sağlar.
Banka,
 Kuruluş ve faaliyete geçmek için resmî izne tâbi,
 Hisse senetlerinin tamamı ada yazılı ve kendi ödenmiş
sermayesi en az otuz milyon Türk Lirası olan,
 Anonim şirket şeklinde kurulan,
 Bir yandan kendi veya müşterilerinin tasarruf olarak
biriktirdikleri paraları toplayarak, bunları faiz
karşılığında diğer müşterilerine ödünç vererek
yatırıma katkıda bulunan,
 Diğer yandan yurt içi ve yurt dışı ödeme işlemlerini
kolaylaştıran,
 Bankacılık Kanununa tâbi bir ticarî işletmedir.
 Aracılık
 Kaynaklarda Akıcılık Sağlama
 Fonları Hareketlendirme
 Kaynak Kullanımını İyileştirme
 Hizmet Fonksiyonu
 Kısa Süreli Fonları, Büyük Ölçekli Uzun Süreli Fonlar haline




Dönüştürme
Kaydi Para Yaratma
Para ve Sermaye Piyasalarında Oynadığı Etkin Rol
Uluslararası Ticareti Geliştirme
Gelir ve Servet Dağılımını Etkileme
 Bankaların,
“Aracılık”
fonksiyonunu
yerine
getirebilmesi
için
öncelikle
fon
sağlamaları
gerekmektedir. Ticari bankalar fonları iki şekilde
sağlamaktadırlar; öz kaynaklardan ve yabancı
kaynaklardan.
 Öz kaynaklar bankaların kendi kaynaklarından
sağladıkları fonları ifade ederken, yabancı kaynaklar
borçlanmak suretiyle üçüncü şahıslardan sağlanan
fonları ifade etmektedir. Ticari bankaların fon
kaynaklarının büyük bir kısmını yabancı kaynaklar
oluşturmaktadır.
 “Fon Aktarma” fonksiyonunun diğer tarafı ise, sağlanan
fonun kullanımıdır. Ticari bankalar sağladıkları fonları
“plasman” işlemleri yardımıyla kullanmaktadır.
Bankalar sağladıkları fonları kredi vermek, menkul
kıymet almak, sabit varlıklara yatırım yapmak ve
işletmeler iştirak etmek yoluyla kullanırlar.
Y BANKASI 31.12.2013 TARİHLİ BİLANÇOSU
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
Nakit
Menkul Kıymetler
Krediler
Diğer Aktifler
15
20
60
5
Vadesiz Mevduat
Vadeli Mevduat
Diğer Pasifler
Net Sermaye
30
55
10
5
AKTİF TOPLAMI
100
PASİF TOPLAMI
100
 Bankalar ulusal ve uluslararası hatta fon fazlası olan
yörelerden fon açığı olan yörelere fon aktarmak
yoluyla, fonlara akıcılık sağlarlar.
 Bankalar, (kıt) kaynakların iyi (etkin) kullanılmasını
sağladıkları zaman ekonomik gelişme ve ekonomik
kalkınmaya katkı sağlarlar.
 Mevduat ve katılım fonu kabulü
 Nakdî, gayrinakdî her cins ve surette kredi verme




işlemleri
Nakdî ve kaydî ödeme ve fon transferi işlemleri,
muhabir bankacılık veya çek hesaplarının kullanılması
dâhil her türlü ödeme ve tahsilât işlemleri
Çek ve diğer kambiyo senetlerinin iştirası işlemleri
Saklama hizmetleri
Kredi kartları, banka kartları ve seyahat çekleri gibi
ödeme vasıtalarının ihracı ve bunlarla ilgili
faaliyetlerin yürütülmesi işlemleri
 Efektif
dâhil kambiyo işlemleri; para piyasası
araçlarının alım ve satımı; kıymetli maden ve taşların
alımı, satımı veya bunların emanete alınması işlemleri
 Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası
araçlarına, mala, kıymetli madenlere ve dövize dayalı;
vadeli işlem sözleşmelerinin, opsiyon sözleşmelerinin,
birden fazla türev aracı içeren basit veya karmaşık
yapıdaki finansal araçların alımı, satımı ve aracılık
işlemleri
 Sermaye piyasası araçlarının alım ve satımı ile geri
alım veya tekrar satım taahhüdü işlemleri
 Sermaye piyasası araçlarının ihraç veya halka arz




yoluyla satışına aracılık işlemleri
Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası
araçlarının aracılık maksadıyla alım satımının
yürütülmesi işlemleri
Başkaları
lehine
teminat,
garanti
ve
sair
yükümlülüklerin üstlenilmesi işlemleri gibi garanti
işleri
Yatırım danışmanlığı işlemleri
Portföy işletmeciliği ve yönetimi
 Hazine




Müsteşarlığı ve/veya Merkez Bankası ve
kuruluş birlikleri nezdinde oluşturulan bir sözleşme
kapsamında üstlenilen yükümlülükler çerçevesinde
alım satım işlemlerine ilişkin piyasa yapıcılığı
Faktöring ve forfaiting işlemleri
Bankalararası piyasada para alım satımı işlemlerine
aracılık
Finansal kiralama işlemleri
Sigorta acenteliği ve bireysel emeklilik aracılık
hizmetleri
 Bankalar vade dönüşümü yaparak, elde ettikleri kısa
vadeli fonları daha uzun vadeli fonlara dönüştürdükleri
gibi, ölçek dönüşümü yaparak küçük ölçekli birikimleri
büyük ölçekli kredilere dönüştürebilmektedirler.
 Kaydi para yatırmak kavramı;
 Para basmak anlamında değil,
 Mevduattan ve muhasebe
kayıtlarından para yaratmak,
anlamında kullanılmaktadır.
Kaydi para yerine uygulamada,
 Banka Parası
 Mevduat Parası
 Hayali Para
 Kısmi Rezerv Bankacılığı
adları da kullanılmaktadır.
Y BANKASI 31.12.2007 TARİHLİ BİLANÇOSU (Milyon TL)
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
Nakit
Menkul Kıymetler
Krediler
Diğer Aktifler
15
20
60
5
Vadesiz Mevduat
Vadeli Mevduat
Diğer Pasifler
Net Sermaye
30
55
10
5
AKTİF TOPLAMI
100
PASİF TOPLAMI
100
 Bankanın toplam 100 Milyon TL kaynağı vardır.
 Toplam kaynaklarının; 5 Milyon TL.sı özkaynak, 95
Milyon TL.sı ise yabancı kaynaktır.
 Banka kaynaklarının en büyük bölümünü kredi
olarak kullandırmakta, kalan kısmını; Menkul
kıymetlerde, sabit varlıklarda ve kasasında
tutmaktadır.
 Bankanın vadesiz mevduatların tümünü ödeyecek
nakdi (rezerv) bulunmamaktadır.
 Bankanın vadesiz mevduatları (kısa vadeli
borçları) ödeme gücü; 15/30=0.50
 Bankanın vadeli ve vadesiz mevduatları (genellikle
kısa vadeli borçları) ödeme gücü; 15/85=0.18
 Herkesin mevduatlarını aynı anda çekmesi küçük bir
olasılıktır.
 Normal yaşamdaki bir günde, mevduat sahiplerinin bir
kısmı bankadan para çekerken, bir kısmı ise para
yatırmaktadır. Mevduat sahiplerinin büyük bir bölümü ise
mevduatlarına dokunmamaktadırlar.
 BU NEDENLE BANKALAR (VADESİZ MEVDUATLARINA
GÖRE ÇOK KÜÇÜK BİR MİKTARDA NAKİT TUTARAK
FAALİYETTE BULUNABİLMEKTEDİRLER.
X BANKASI 31.12.2007 TARİHLİ BİLANÇOSU
(Milyon TL)
Y BANKASI 31.12.2007 TARİHLİ BİLANÇOSU
(Milyon TL)
AKTİF
PASİF
AKTİF
PASİF
Rezervler
Krediler
2000
500
Vadesiz Mevduat
Net Sermaye
2000
500
Rezervler
Krediler
400
2100
Vadesiz Mevduat
Net Sermaye
2000
500
AKTİF TOPLAMI
2500
PASİF TOPLAMI
2500
AKTİF TOPLAMI
2500
PASİF TOPLAMI
2500
 X Bankası kredilerin küçük bir oranını ortakların koyduğu
sermayeden, büyük bir oranını ise mevduat yatıran
müşterilerin paraları ile gerçekleştirmektedir.
 X Bankası “fon transferine aracılık etme” fonksiyonunu
yerine getirmektedir.
 Y Bankası kredi olarak kullandırabileceği miktarı, rezerv
olarak tuttuğu için kredi verememekte ve faiz gelirinden ve
kardan vazgeçmiş olmaktadır.
 BU DURUMUN ALTERNATİF MALİYETİ YÜKSEKTİR.
 SERBEST REZERVLER
 ZORUNLU REZERVLER
 Bankaların ihtiyatlı
davranmaları sonucunda
tutulan rezervlerdir.
Menkul kıymet faiz oranları
(ters yönlü), mevduat giriş
ve çıkış değişkenliği (doğru
yönlü), bekleyişler,
ekonomik istikrarsızlık vb.
etkenler tarafından
belirlenir.
 Kanun gereği tutulması
gereken rezervlerdir.
 Olay: Merkez Bankası bankacılık sistemindeki tek
banka olan Y bankasına 1000 TL.lık kredisi açması
 Varsayımlar:
 Bankacılık sisteminde tek banka vardır.
 Banka kredilerinde nakit sızıntı yoktur.
 Bankalar serbest rezerv tutmamaktadırlar.
 Bankalarda sadece vadesiz mevduat vardır.
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
Zorunlu Rezervler
0
TCMB Kredisi
Serbest Rezervler
+1000
(Merkez Bankasından alınan kredi)
(MB’ nın açtığı kredi sonucu elde
edilen nakit)
+1000
Y
bankası elde ettiği 1000 TL.lık kaynağın
tamamını kredi olarak kullandırmaktadır.
 Banka açtığı bu krediden doğan nakdi müşterinin Y
bankasındaki vadesiz mevduat hesabına yatırır.
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
Krediler
(Serbest rezervdeki paranın kredi
olarak kullandırılması)
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
+1000
Vadesiz mevduat
(Krediden doğan nakdin müşterinin
hesabına yatırılması)
+1000
 Y bankasının bilançosunda vadesiz mevduatları
1000 TL artmıştır. Banka bu kaynağı da kredi
olarak kullandıracaktır. Ancak %20 zorunlu
karşılık ayırdıktan sonra (200 TL)
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
Zorunlu Rezervler
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
+200
(%20 zorunlu karşılık)
Krediler
+800
Vadesiz Mevduatlar
+800
 Y bankasının bilançosunda vadesiz mevduatları
800 TL artmıştır. Banka bu kaynağı da kredi olarak
kullandıracaktır. Ancak %20 zorunlu karşılık
ayırdıktan sonra (160 TL)
Y BANKASI
AKTİF (Fon Kullanım Yapısı)
Zorunlu Rezervler
PASİF (Fon Kaynak Yapısı)
+160
(%20 zorunlu karşılık)
Krediler
+640
Vadesiz Mevduatlar
+640
Aşama
Mevduatlardaki
Artış
Kredilerdeki Artış
Zorunlu
Rezervlerdeki
Artış
1
1000
800
200
2
800
640
160
3
640
512
128
4
512
409.60
102.40
5
409.60
327.68
81.92
...
....
....
TOPLAM
5000
4000
1000
 k, basit mevduat çarpanı
 r, zorunlu rezerv oranı olarak adlandırılırsa,
k= 1/r
olacaktır.
Yani, örneğimizde r=0.20 olduğuna göre,
k=1/0.20
k= 5 olacaktır.
 Başlangıçta 1000 TL olarak bankacılık sistemine
giren para sistem içindeki süreçte, 5000 TL.lık
(kaydi) mevduat yaratmaktadır.
Yaratılan kaydi mevduat = basit mevduat
çarpanı*sistemdeki ilk vadesiz mevduat artışı
= 5 * 1000
= 5000 TL
Aşama
Mevduatlardaki
Artış
Kredilerdeki Artış
Zorunlu
Rezervlerdeki
Artış
B
1000
800
200
C
800
640
160
D
640
512
128
E
512
409.60
102.40
F
409.60
327.68
81.92
...
....
....
TOPLAM
5000
4000
1000
 Bankaların serbest rezerv tutma istekleri (serbest
rezerv oranı)
 Halkın nakit tutma isteği (nakit talebi oranı)
 Kanuni-zorunlu karşılık oranı
 Merkez Bankaları para politikalarını, hükümetlerin
ekonomiye ilişkin kararları çerçevesinde belirler ve
uygularlar. Merkez Bankası bu politikaları uygularken
elinde çeşitli araçlar bulunmaktadır: reeskont faiz
oranları, açık piyasa işlemleri gibi. Bu araçlar,
bankaların kredi-mevduat ve faizlerini doğrudan
etkiler. Böylece bankalar, para politikalarının piyasaya
yansıtılmasında büyük rol oynarlar.
 Örneğin Merkez bankası, piyasaya döviz satarak,
dövizi bollaştırılarak kurların fiyatının düşmesinde rol
oynarlar. Bankacılık sistemi olmazsa bu durumun
(dövizin piyasaya sunulması) piyasaya yansıması çok
güç olacak ve para politikası etkin olarak
yürütülemeyecektir.
 Sermaye piyasalarında etkin olarak çalışan bankacılık
sistemi, ekonomiye uzun vadeli ve düşük maliyetli
kaynak aktarılmasına yardımcı olarak, üretim ve
ekonomik kalkınmaya katkıda bulunacaktır.
 Bankacılık sistemi, geliştirdiği, uyguladığı ödeme ve
kredilendirme yöntemleri ile uluslar arası ticaretin
artmasını sağlar.
 Ticaret bankalarının işlevleri dışında kalkınma ve
yatırım bankalarının faaliyetleri, gelir ve servet
dağılımını iyileştirmeye yönelik olarak etki gösterirler.
 Milli banka
 Yabancı sermayeli banka
 Bankacılık Kanununa göre Türkiye’de kurulmuş her
banka, sermayesinin kaynağına ve kurucular, ortaklar
ve yöneticilerinin T.C. vatandaşı olup olmadıklarına
bakılmaksızın, “Türk bankası” sayılır.
 Başka bir ülkede kurulmuş olup da Türkiye’de izin
alarak şube açan bankalar ise “yurt dışında kurulu
bankaların Türkiye’deki şubesi” olarak anılırlar.
 Emisyon bankaları
 Mevduat bankaları
 Bulundukları ülkenin veya Avrupa Birliği'nde olduğu
gibi bir ülkeler topluluğunun para politikasını
belirleyen bir kurumdur.
 Para
biriminin değerini korumak, enflasyon
hedeflemesine gitmek gibi görevleri de olabilir.
 Ülkemizde Merkez Bankasının asli görevi “fiyat
istikrarıdır”. Merkez Bankaları para politikası
araçlarıyla fiyat istikrarını sağlamaya çalışır.
 1931 yılında kurulmuştur.
 Kar elde etme amacı gütmez.
 Kamu yararı esasına göre çalışır.
 Halka doğrudan kredi vermez.
 Devletin ve bankaların bankasıdır.
a)Banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.
b)Banka, enflasyon hedefini tespit eder, para politikasının
uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur.
c)Banka, olağanüstü hallerde Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonuna avans vermeye yetkilidir.
d)Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi verme
işlerini yürütür.
e)Banka, bankaların ödünç para verme işlemlerinde ve
mevduat kabulünde uygulayacakları faiz oranlarını,
belirleyeceği usul ve esaslara göre bankalardan istemeye
yetkilidir.
f)Banka, mali piyasaları izlemek amacıyla bankalar ve diğer
mali kurumlardan ve bunları düzenlemek ve denetlemekle
görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri istemeye
ve istatistiki bilgi toplamaya yetkilidir.
 a) Açık piyasa işlemleri yapmak,
 b) TL’nin değerini korumak için gerekli tedbirleri
almak ve kur rejimini belirlemek,
 c) Zorunlu karşılıklar ile ilgili usul ve esasları
belirlemek,
 d) Reeskont ve avans işlemleri yapmak,
 e) Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,
 f) TL’nin hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve
menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri
kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz
işlemesini ve denetimini sağlayacak düzenlemeleri
yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dahil olmak
üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek,
 g) Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz
piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,
 h) Mali piyasaları izlemek,
 ı) Bankalardaki mevduatın vade ve türleri ile özel finans
kurumlarındaki
katılma
hesaplarının
vadelerini
belirlemektir.


Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi
verme işlerini yürütür.
Merkez Bankasının “Nihai Kredi Mercii” niteliği
büyük önem gösterir. Banka ödeme sisteminde
sıkıntılara neden olan geçici nitelikteki likidite
sıkışıklıklarını ve finansal piyasaların etkin bir
şekilde çalışmasını engelleyecek teknik kaynaklı
ödeme sorunlarını gidermek için sisteme kredi
verebilir.

Öte yandan, banka sisteminde bir belirsizliğin ve
güvensizliği ortaya çıkmasına bağlı olarak para
çekilişlerinin artması halinde, haklarında belirsizlik
ve güvensizlik oluşan bankalara, şartları banka
tarafından karşılanmak üzere, fon çekilişlerini
karşılayacak miktarda kredi verilebilir. Bu kredilerin
kullandırılmasında temel ilkeler;
- Bankaların mali bünyelerinin güçlendirilmesi,
- Sistemik risk yaratılmasının önlenmesi,
- Mali piyasalara kararlılık kazandırılması,
olarak sıralanabilir.
Para Politikası
Araçları
Doğrudan
Alım
Açık
Piyasa
İşlemleri
Reeskont
Penceresi
Doğrudan
Satım
Repo-Ters
Repo
Kanuni
Karşılıklar
Selektif
Kredi
Kontrolü
Döviz Alım
ve
Satımı
 Açık Piyasa İşlemleri Merkez Bankası'nın dolaşımdaki
para miktarını ve ekonominin likiditesini kontrol
edebilmek amacıyla (piyasadaki) hazine bonosu, tahvil
ve hisse senedi alım satımına gitmesidir. Bu işlem için
yeni tahvil veya senet ihraç edilmez.
 Merkez
Bankası’nın amacı, banka rezervleri ile
oynayarak para arzını etkilemektir. Bu durum,
piyasada miktar ve fiyat olmak üzere iki etki meydana
getirir.
 Merkez Bankası piyasadaki likidite fazlasını emmek
için senet satar. Para darlığı çekildiğinde ise bu
senetleri piyasadan satın alarak piyasadaki parayı
bollaştırır.
MB, likiditenin
az, yatırımların
yeterli düzeye
ulaşmadığını,
işsizliğin yüksek
olduğunu
düşünüyor!
MB, piyasaya para sürer.
SONUÇ: PARASAL TABAN GENİŞLER,
PARA ARZI ARTAR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI DÜŞER, MB VARLIKLARI
ARTAR.
MB, Menkul kıymet satın alır.
MB,
likiditenin
fazla
olduğunu
düşünüyor!
MB, menkul kıymet satar.
SONUÇ: PARASAL TABAN DARALIR,
PARA ARZI AZALIR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI ARTAR, MB VARLIKLARI
AZALIR.
MB, piyasadan para çeker.
MB,
likiditenin az
olduğunu
düşünüyor!
Bankacılık sistemine likidite sağlar.
(Likidite sıkıntısı geçici olmalıdır.)
SONUÇ: PARASAL TABAN GENİŞLER,
PARA ARZI ARTAR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI DÜŞER, MB VARLIKLARI
ARTAR.
MB, bankaların elindeki menkul kıymetleri
bir süre sonra satmak üzere alır.
(Reponun vadesi 91 günü aşamaz.)
MB,
likiditenin
fazla
olduğunu
düşünüyor!
MB, bankalara bir süre sonra almak üzere
menkul kıymet satar.
(Ters reponun vadesi 91 günü aşamaz.)
SONUÇ: PARASAL TABAN DARALIR,
PARA ARZI AZALIR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI ARTAR, MB VARLIKLARI
AZALIR.
MB, bankaların elindeki likiditeyi azaltır.
(Likidite fazlası geçici olmalıdır.)
 Henüz vadesi dolmamış bir senedin bir bankada
kırdırılarak paraya çevrilmesi işlemine iskonto
işlemi denir.
 Reeskont; bir banka tarafından iskonto edilmiş
kıymetlerin (ticari senetler ve vesikalar) Merkez
Bankasınca reeskont oranı üzerinden satın
alınmasını;
 Avans ise; teminat olarak alınan kıymetlerin (ticari
senetler ve vesikalar) karşılığında ödünç verme
işlemlerini ifade eder.
 Bankalar, iskonto ettikleri bir senedi, likidite
sağlamak amacıyla Merkez Bankalarında yeniden
kırdırabilirler. Ticari senetlerin yeniden iskonto
edilmesinde Merkez Bankasının uyguladığı faize
reeskont faizi adı verilir.
 Reeskont, merkez bankalarının, şartlarını kendileri
belirlemek şartı ile çeşitli senetleri iskontoya tabi
tutarak (re-iskonto), reeskont penceresi adı altında
para politikası uygulamalarında kullandıkları bir
araçtır.
 Merkez Bankası, muteber saydığı 3 imzayı taşımak
ve vadelerine en çok 120 gün kalmış olmak
şartıyla, bankalar tarafından verilecek ticari senet
ve vesikaları (kıymetler) reeskonta kabul edebilir.
Banka reeskonta kabul edebileceği senetler
karşılığında avansta verebilir.
 Merkez Bankası, para politikasının önemli bir aracı
olan reeskont faiz oranlarında yaptığı değişiklikler
yoluyla para arzını ve kredi hacmini belirleyebilir.
Ekonomik durgunluk ortamında, işsizliği önlemek,
ekonomik faaliyetleri canlandırmak amacıyla
genişletici ekonomi politikaları uygulayabilir.
 Bu
kapsamda, uygulayacağı para politikası
araçlarından biri olan reeskont faiz oranını
düşürerek bankalara kullandırdığı reeskont
kredilerini arttırabilir.
 Enflasyon ortamında ise, sıkı/daraltıcı ekonomi
politikaları çerçevesinde toplam talebi kısmak için
reeskont faiz oranını yükseltip bankalara
kullandırdığı reeskont kredilerini azaltabilir.
MB, bankalara açtığı reeskont kredilerini arttırır.
SONUÇ: PARASAL TABAN GENİŞLER,
PARA ARZI ARTAR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI DÜŞER, MB VARLIKLARI
ARTAR.
MB, bankaların elindeki reeskont koşulların uyan
senet ve poliçeleri re-iskonto eder. Reeskont faizini düşürür.
MB, bankalara açtığı reeskont kredilerini azaltır.
SONUÇ: PARASAL TABAN DARALIR,
PARA ARZI AZALIR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI ARTAR, MB VARLIKLARI
AZALIR.
MB, bankaların elindeki reeskont koşulların uyan
senet ve poliçeleri re-iskonto eder. Reeskont faizini arttırır.
 Zorunlu (kanuni) karşılık uygulaması, bankaların
mevduatlarının bir kısmını, Merkez Bankası
hesaplarında tutmasıdır.
 Böylece, Merkez Bankası bir para politikası aracı
olarak zorunlu karşılık uygulaması ile piyasadaki
kaydi para miktarını kontrol altında tutmakta ve
bankaların kredi miktarlarını etkilemektedir.
 Hareket kabiliyeti diğer para politikası araçlarına
göre daha düşüktür.
 Bankalar açısından önemli bir aracılık maliyeti
unsurudur.
Bankaların açabileceği kredi miktarı azalır.
SONUÇ: PARASAL TABAN DARALIR,
PARA ARZI AZALIR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI ARTAR, MB VARLIKLARI
AZALIR.
MB, kanuni karşılık oranını arttırır.
Bankaların açabileceği kredi miktarı artar
SONUÇ: PARASAL TABAN GENİŞLER,
PARA ARZI ARTAR, KISA VADELİ FAİZ
ORANLARI DÜŞER, MB VARLIKLARI
ARTAR.
MB, kanuni karşılık oranını düşürür.
 MB’ nın finansal kurumların mevduat ve kredi
miktarı gibi finansal büyüklükleri ya da faiz oranı
gibi finansal fiyatların üzerinde kısıtlamalar
yapmasına, doğrudan kontrol mekanizması
denmektedir. Doğrudan kontroller, MB’ nın
talimatları ile sağlanmaktadır.
 Selektif Kredi Kontrolü ise; Merkez Bankasının
ekonomideki kredi kaynaklarını, sınırlama ya da
belli bir sektöre yönlendirmesi politikasıdır.
Örneğin, MB’nın kredi kaynaklarını kullandırırken
sanayi kesimine ya da ihracata yönelik sektörlere
öncelik vermesi bu politikayı oluşturur.
 Bu politika, sanayileşme ya da kalkınma amacıyla
ilgili olabileceği gibi, ekonomide talep şişkinliğini
önleyerek enflasyonu dizginlemek amacına yönelik
de olabilir.
 Kısa Vadeli Avans MB’ nın, Hazineye kısa vadeli
nakit kredi vermesi anlamında olup, bu Hazinenin
hükümranlık hakkını kullanması ile olmaktadır. MB
bu imkanı emisyon (para basılması) yoluyla
sağlamaktadır.
 Hazine’nin
finansman
ihtiyacını
Merkez
Bankasından kısa vadeli avans imkanı kullanarak
karşılaması, Merkez Bankasının karşılıksız para
basması anlamına gelmekte olup, enflasyonist
baskıları artırarak uzun vadede ekonomik istikrara
zarar veren bir uygulamadır.
 Bu nedenle, Merkez Bankasının temel görevi olan
fiyat istikrarını sağlamak ve bu doğrultuda para
politikalarını bağımsız olarak yürütebilmek
prensibi ile çelişen bu uygulama, 1994 yılından
başlayarak kademeli olarak sınırlandırılmış,
25.04.2001 tarihli Merkez Bankası Kanunu ile
yürürlükten tamamen kaldırılmıştır.
 5411 sayılı Kanuna göre mevduat bankası; “Bu
Kanuna göre kendi nam ve hesabına mevduat kabul
etmek ve kredi kullandırmak esas olmak üzere
faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu
bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini
ifade eder.”
 Mevduat bankaları, genellikle 1 yıla kadar olan kısa
vadeli işlemlerle fon toplayarak, ticaret ve üretimi
finanse ederler.
 Başlıca fon kaynakları; mevduat, kredi ve öz
kaynaklardır.
 Başlıca fon kullandırımları ise; kredi vermek, sabit
kıymet satın almak, menkul kıymet satın almak,
iştiraklerde bulunmaktır.
 Ziraat bankaları
 Halk-Esnaf bankaları
 İpotek ve Emlak bankaları
 İhracat bankaları
 Çiftçilerin kredi ihtiyacı ve tarımın gerekli kredi
kaynaklarıyla desteklenmesi, kaynak ihtiyaçlarının
karşılanması, tarımsal faaliyetlerle ilgili teknik,
ekonomik bilgi düzeyini geliştirmek amacıyla
genellikle kamu tarafından özel kanunlarla kurulan
bankalardır.
 Örneğin, T.C. Ziraat Bankası
 Küçük esnaf ve sanatkâr ile küçük ve orta ölçekli
işletmelerin finansman ihtiyacını
amacıyla kurulmuş bankalardır.
 Örneğin, T.C. Halk Bankası
karşılamak
 Taşınmaz malların ipoteği karşılığında genellikle
orta ve uzun vadeli kredi veren kurumlar olarak
kurulmuşlardır.
 Örneğin, T.C. Emlak Bankası (Tasfiye oldu.)
 İhracatın finansmanı için hizmet veren bankalardır.
 Örneğin, Eximbank
 Kalkınma ve Yatırım Bankaları
 Katılım Bankaları
 Kıyı Bankacılığı
 Serbest Bölge Bankacılığı
 5411 sayılı Kanunun 3. maddesinde “Kalkınma ve
yatırım bankası, bu Kanuna göre mevduat veya
katılım fonu kabul etme dışında; kredi kullandırmak
esas olmak üzere faaliyet gösteren ve/veya özel
kanunlarla kendilerine verilen görevleri yerine
getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu
nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini ifade
eder” demektedir.
 Kalkınma ve yatırım bankaları, öz kaynaklarını ve
kendi ödünç para kaynaklarından elde ettikleri
fonları kredi olarak kullandıran bankalardır.
 İşletmelere orta ve uzun vadeli krediler açarak
yatırımlara finansman sağlayan bankalardır.
 Sabit
sermaye
yatırımlarının
finansmanı,
işletmelerin
çalışma
sermayelerinin
kuvvetlendirilmesi, acil borçların ödenmesi ve
sabit tesislerin bakım ve onarımının finansmanına
destek verirler.
 Bu bankaların fon kaynakları; borçlanma tahvili ihraç
etmek, yurtdışından veya yurtiçinden kredi almaktır.
 Başlıca
fon kullandırımları ise; menkul kıymet
portföylerinin finansmanı, finansal kiralama işlemlerinin
fonlanması, firmalara orta ve uzun vadeli yatırım ve proje
kredisi kullandırılmaktır.
 Aynı zamanda firmaların menkul kıymet ihraçlarına
aracılık, teminat mektubu verme, dış ticaret işlemleri, şirket
devir ve birleşme işlemleri, yatırım danışmanlığı, halka arz
gibi hizmetlerde de bulunurlar.
 5411 sayılı Bankacılık Kanununa göre, Katılım
bankası, “Bu Kanuna göre özel cari ve katılma
hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi
kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren
kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki
kuruluşların Türkiye’deki şubelerini ifade eder”
şeklinde tanımlanmıştır.
 Katılım Bankacılığı; fon toplama ve kullandırma
işlemlerinde "faiz" aracını kullanmayan, onun
yerine fon toplama işleminde kar ve zarara katılma
modelini, fon kullanma işleminde de müşteriye
doğrudan nakit verme yerine mal ve hizmet
tedariki, kiralanması, kar/zarar ortaklığı yatırımı
modellerini uygulayan bir bankacılık türüdür.
 Katılım
bankalarında
kredi
kaynaklarının
toplanması, katılım fonu yoluyla gerçekleşir.
Katılım bankaları nezdinde açtırılan gerçek ve
tüzel kişilere ait özel cari hesap ve katılma
hesaplarında yer alan paraya katılım fonu
denmektedir.
 Bankacılık
Kanununun 3. maddesinde, kıyı
bankacılığı,
“Bankacılık
faaliyetleri,
kurulu
bulunulan ülke harici ile sınırlı tutulan veya ülke
genelinde uygulanan ekonomik ve mali mevzuata
tâbi olmayan ya da kurulu bulunulan ülkede yerleşik
olanlardan mevduat ve fon kabulünün yasaklandığı
bankacılığı ifade eder” demektedir.
 Türkiye’de münhasıran kıyı bankacılığı faaliyetinde
bulunmak üzere banka kurulması veya yurt
dışındaki bankaların bu amaçla şube açması BDDK’
nın kararıyla belirlenir.
 Serbest bölgeler, “Türkiye’de ihracat için yatırım ve
üretimi artırmak, yabancı sermaye ve teknoloji
girişini hızlandırmak, ekonominin girdi ihtiyacını
ucuz ve düzenli şekilde temin etmek, dış finansman
ve ticaret imkânlarından daha fazla yararlanmak …”
amacıyla kurulmaktadır.
 Bu bölgeler gümrük hattı dışında sayılmakta ve
anılan bölgelerde vergi, resim, harç, gümrük ve
kambiyo
mükellefiyetlerine
dair
mevzuat
hükümleri uygulanmamaktadır.
 Serbest bölgelerdeki bankaların sözü edilen
muafiyetlere sahip olmalarına karşılık, bu
bölgelerdeki kıyı bankacılığı dışındaki bankacılık
faaliyetleri hakkında yine Bankacılık kanunu
hükümleri uygulanacaktır.
Download

MYO-Para ve Banka Dersi