İRADE AÇIKLAMALARI
• SUSMA: İrade açıklaması sayılmaz.
Kimse sustuğu için borçlandırılamaz.
• FAKAT; Dürüstlük kuralı gereği (MK
2) bazı hallerde susma, kabul
anlamına gelebilir.
ÖRNEK:
• Sürekli alışveriş yaptığınız market sahibi,
çırağı ile haber göndererek Bursa
şeftalisi geldiğini, iki kasa
gönderebileceğini söylüyor; cevap
vermiyorsunuz, şeftalileri gönderiyor.
• Derhal reddetmediğiniz için susmanız
kabul sayılır.
• BK 6 gereği “gerek işin hususi
mahiyetinden, gerek hal ve mevkiin
icabından ..” deyimi bunu ifade ediyor.
FİİLİ SÖZLEŞME İLİŞKİLERİ
• Otobüse, metroya, bilet almadan binme,
ücretli park yerine arabayı bırakıp gitme.
Bu tür davranışlar, belli bir tarifeye
peşinen uymayı kabulleniştir. Taşıma
ilişkisi bu toplumsal davranışla doğmuş
olur. O kişinin taşıma sözleşmesi yapmayı
düşünüp düşünmemesi önemli değildir.
BU davranışı yapanın hukuki işlem
ehliyeti aranmaz. 8 yaşındaki çocuk da,
taşınmasını isteyerek bir otobüse binerse,
ücret ödemek zorundadır.
İRADE AÇIKLAMALARININ
UYGUNLUĞU
Sözleşme, karşılıklı ve uygun
irade açıklamalarıyla yapılır. (BK.1)
• (Tasarı Madde 1- Sözleşme,
tarafların birbirine uygun iradelerini
karşılıklı açıklamalarıyla kurulur.
• İrade açıklaması, açık veya örtülü
olabilir.)
•
• A) Karşılıklı İrade Açıklamaları
• 1-Bunlardan ilkine İCAP ; buna, olumlu
cevap ise KABUL dür.
• 2-Karşılıklı irade açıklamaları, tarafların ve
temsilcilerinin irade açıklamaları ile olabilir
• -Temsilci , icabı - ya da kabulü- açıklayan
yerine hareket etmekte ve temsil olunanın
iradesini açıklamaktadır.
• -Temsilci kendisi ile de sözleşme yapabilir.
•
A. Bir araba alması için , M’ yi temsilci
tayin ediyor. M, kendi arabasını temsil ettiği
A’ya satarsa, hem temsilci (alıcı) hem de
satıcı sıfatıyla , kendisi ile sözleşme yapmış
olur.
Karşılıklı İradelerin Birbirine Uygunluğu
• -Sözleşme ancak, karşılıklı irade beyanlarının uygun
olması halinde yapılmış sayılır.
•
Örneğin, A, 1990-95 arası bir Mercedes 200 almak
istediğini satıcı B’ye açıklıyor.
•
-Satıcı B, A’nın kaç parası olduğunu sorarak 20 Bin
dolar olduğunu öğreniyor. Ve A’ya 92 model bir
Mercedes 200 satabileceğini düşünüyor.
•
-Oysa ki A, bu parayla 95 model Mercedes 200
almayı düşünmektedir.
•
İRADELER, Mercedes 200’ ün alımında ve satımında
birleşmekle birlikte, model ve fiat üzerinde tam bir
anlaşma bulunmuyor.
•
-20 bin doları olan A, bu parayla 95 modeli
alabileceğini düşünüyor;
•
-B, ise ancak 92 model verebileceğini
düşünmektedir.
• Sözleşmenin oluşumu için dört ihtimal olabilir:
• 1-Karşılıklı İradelerin tam olarak çakışması :İÇ
İRADE +BEYAN çakışıyorsa sözleşme yapılmış olur
• -Örnekte A 20 bin dolara 95 model mercedes 200
alabileceğini düşünüyor: İç iradeler farklı.
• 2-Anlam Verme İlkesi: Satıcı B, A’nın 92 model
mercedesi kabul edebileceğini düşünüyor. Çünkü 90-95
model istediğini söylemişti.
• 3-Beyan Prensibi: 20 bin dolara 90-95 modelden
hangisinin alınacağı satıcı tarafından tesbit
edileceğinden, alıcının beyanı, satıcının fiyatı
belirleyerek açıklamasıyla birleşmiş, çakışmış olur.
Alıcının iç iradesi rol oynamaz.
• 4-Güven Prensibi: Tarafların beyanına iyiniyetle
güvenerek verilecek anlam, sözleşmeyi kurar-veya
kurmaz. Alıcının ve satıcının beyanlarının objektif
anlamına bakılmayacak, muhatabın beyana iyiniyetle
vereceği anlam sözleşmeyi kuracak veya
kurmayacaktır.
GÜVEN İLKESİ:
Muhatap,kendisince
•
bilinen koşullar içinde
irade beyanına hangi
anlamı
vermesi gerekiyor idi
ise, dürüstlük kuralına
göre bunun tesbiti önem
taşır.
Örneği tekrar ele alırsak;
•
1990-95 model mercedes 200 arayan
A, bu parayla o günkü koşullarda ancak
1992 model mercedes alabilir.
• Şu halde satıcı B, A’nın verdiği bu bilgilere
güvenerek 1992 model Mercedes 200’ü
alabileceğini kabul edebilir.
• Artık A’nın bu parayla 1995 model almak
istemesi dikkate alınmaz.
Başka bir örnek:
•
H.Ü Tıp Fak. Öğrencisi C, 300 YTL’ye kadar
bir daire tutmak istiyor. Emlak
komisyoncusuna arabası olmadığını,
üniversiteye yakın bir yer olması gerektiğini
bildiriyor.
•
Komisyoncu böyle bir dairesi olduğunu
söyleyerek öğrenci ile kira sözleşmesini
imzalıyor. Ancak evi görmeye gittiklerinde
evin Sincan’da ve gürültülü, trafiğin yoğun bir
yerde olduğunu görüyor.
• Komisyoncu öğrencinin aradığı şartlara uygun
bir ev önermemiştir. Kira sözleşmesinin geçerli
olmadığı kabul edilmelidir.
• TARAFLARIN ÜZERİNDE UYUŞMASI
GEREKEN ESASLI NOKTALAR
• BK 2/1 “iki taraf akdin esaslı noktalarında
uyuşursa , ikinci derece noktalar sükutla
geçrilmiş olsa bile , akde münakid olmuş
nazarıyla bakılır”.
• (Tasarı Madde 2. İkinci derecedeki
noktalar
• Madde 2- Taraflar sözleşmenin esaslı
noktalarında uyuşmuşlarsa, ikinci
derecedeki noktalar
kararlaştırılmamış olsa bile,
sözleşme kurulmuş sayılır.
Esaslı ve Yan Noktalar:
• 1- BK 2/I esaslı ve tali (yan) noktalar
arasında bir ayrım yapmaktadır.
•
-Eğer taraflar esaslı noktalarda
anlaşırlarsa sözleşmeye kurulmuş gözüyle
bakılabilir.
• Satın alınacak mobilyanın türü, fiyatı
üzerinde anlaşma olmuşsa,
•
alımsatım sözleşmesi için taraflar
anlaşmış sayılabilir.
•
Ancak YAN NOKTALAR üzerinde de
anlaşmaları gerekir. Yan noktalar da ayrıca
müzakereyi gerektiriyorsa sözleşme
ileride kurulacak demektir.
• ESASLI NOKTALAR
• Alım-satımda: Satılan malücret
• Trampada
:Değiş tokuş
yapılacak mallar
• Bağışlamada:Bağışlanacak mal
• Kirada
:Kiralanan ve Kira
bedeli
• Hizmette :Verilecek hizmet-ücret
• -Eğer ilerisi için saklı tutulan noktada
taraflar anlaşmak zorunda ise ve
anlaşamamışlarsa boşluğu hakim kararıyla
doldurmak gerekir.
•
-Örneğin ödünç sözleşmesi yapılmışsa,
taraflar iade zamanını tayin etmemişse
alınanın 6 hafta içinde iadesi gerekir (Yedek
hukuk kuralı !)
•
-Ileride iade süresini tayin etmek üzere
anlaşmışlar ve ileride anlaşma
sağlayamamışlar ise hakim karar
verir.Hakim işin mahiyetine göre daha fazla
bir iade süresine de hükmedebilir.
• Acaba BK 2 I,II’deki ilkeler doğru
mudur?
• Yani tali noktalar ertelenerek asli
noktalar üzerinde anlaşmanın
sözleşmeyi kurmaya yeterli
sayılması tatmin edici mi?.
• Değil ! Çünkü irade serbestisi
ilkesi -hiç bir toplumsal gerek
olmadan- kısıtlanmış oluyor.
• -Sözleşme şekle bağlanmışsa bu
şekle uymadan yapılan sözleşme
geçersizdir.
• (Tasarı BK md. 2/III :Sözleşmelerin
şekline ilişkin hükümler saklıdır.)
•
•
•
•
•
•
-Esaslı noktalarda uyuşma sözleşmenin
kurulması için yeterlidir.
1-Edimler Belli Değilse:
-BK 209 gereğince bedel tayin
edilmemişse “cari fiyat” esas alınır.
İstisna sözleşmesi (BK 366) Vekalet
Sözleşmesi (BK 386 III) de de ücret işin
mahiyetine göre tesbit edilebilir.
-Fiyat ileride kararlaştırılacaksa
sözleşme yapılmış sayılmaz.
-Edimin tayini 3. Kişiye bırakılabilir:Bu
kişi MK 3’e göre harekete mecburdur.
2- Esaslı noktalarda uyuşma yetersiz ise
sözleşme kurulmuş olmaz
a-Objektif olarak esaslı noktalarda uyuşma
olmalıdır.
b-Sübjektif olarak tali noktalarda uyuşma
olmayabilir.
Ancak bazı tali noktalar sübjektif bakımdan asli
noktalar gibi kabul edilir.
Örnek:A, B’den en fazla iki yaşında, İngiliz yarış
atı satın almak istiyor. B, ikibuçuk yaşında saf
kan Arap yarış atı satabileceğini bildiriyor.
-Taraflar yarış atı konusunda anlaşıyor, fakat atın
yaşı ve cinsi üzerinde anlaşamıyor.
Örnek:A, banyosuna kalebodur seramik
konulmasını istiyor; müteahhit B, çanakkkale
seramik koymayı öneriyor.
GİZLİ UYUŞMAZLIK:
• Karşılıklı beyanlar arasındaki
uyuşmazlıktır.Burada her iki tarafın iradeleri ve
beyanları arasında uyuşma vardır. Fakat,
karşılıklı beyanlar arasında uyuşma yoktur.
• Örnek: A, banyosuna kalebodur konacağını
düşünüyor. B ise çanakkale seramik döşemeyi
düşünüyor.
• A ve B’nin iç iradeleri ile istedikleri seramiğin
döşenmesi hususunda çelişki yok.
• Fakat taraflar farklı seramik döşemeyi
amaçlıyor.
• -Burada A ve B’nin hataya düşmesi söz konusu
değil .
• BK 23/1 uygulanmaz.
• Çünkü ortada kurulmuş bir sözleşme yok:
• BK 23’e göre hata (yanılma) iç irade ile beyan
arasındaki uyuşmazlıktan doğar. Güven
teorisine göre bir taraf diğer tarafın beyanına
güvenmiş ve sözleşme yapmış .
• Ancak:A, B’den banyosuna seramik
döşenmesini istemiş. Ancak taraflarda
seramiğin kalitesi için farklı iradeler var.
Sözleşme beyana güven dolayısıyla kurulmuş.
Fakat iç iradeler BK. 23/1 e göre ve 24/4
gereğince iptal edilebilir.
UYUŞMA ANLAMINA
GELMEYEN ÇABALAR:
• Taraflar sözleşme şartlarını tartışmış,
katılanlar zabıt tutmuş, notlar alınmış,
fakat bunlar ciddi bir sözleşme kurmaya
yeterli değilse, sözleşme yoktur.
İCAP
(ÖNERİ)
•
İcap, diğer tarafın kabulü ile
sözleşmenin kurulmasını sağlar.
Şu halde elde edilmek istenen amaca
yönelik irade açıklaması istenen
şeyin bütün niteliklerini içermelidir.
Yani karşı tarafın “kabul” demesi ile
sözleşme kurulabilmelidir.
•
-Şu halde, karşı tarafa yapılan her
irade açıklaması icap sayılmayabilir:
• ÖRNEKLER: -A, bir takım elbise almak için
konfeksiyoncuya giriyor ve lacivert renkli
takım elbiseleri görmek istediğini söylüyor
(icap değil!).
•
-Satıcı S, lacivert elbiselerden 3 takım
çıkarıyor ve alıcıya “seçiniz” diyor (icap
değil).
•
-A, üç takımı da deneyerek birini beğeniyor.
Bunu 20 YTL’ye almak istediğini söylüyor(icap
!).
•
-Satıcı S, 25, YTL’ye satabileceğini söylüyor
(karşı icap !).
•
-A, 23 YTL öneriyor (karşı icap !).
•
-S, kabul diyor. Alım satım sözleşmesi
kurulmuş oluyor.
•
•
•
•
•
•
•
İCABA DAVET (BK 7/I)
1- Yapılan öneride sözleşme için gerekli
unsurlardan biri eksikse,
2-veya, unsurlar tamam olmakla birlikte ,
teklifi yapan bununla bağlı olmadığını
bildirirse,
icaba davet vardır.
İki şekilde olabilir:
A) Teklifteki eksiklikler:
B) Teklifle Bağlı kalmamak
A) Teklifteki eksiklikler:
• satıcıya bir malı satın almak
istediğini söylemek,
• Fiyat sormak,
• Kiralık levhası koymak,
• Fiyat belirtmeden vitrinde mal
teşhir etmek
B) Teklifle Bağlı
kalmamak
• İcapta bulunan teklifiyle bağlı
olmadığını açıklıyor. “Bağlı
olmaksızın, sözleşme yapma
hakkını, saklı tutuyoruz,
uygun gördüğümüz takdirde”
gibi.
• --BK 7/II: “Tarife ve fiyat irsali icap
sayılmaz” demektedir.
•
Örneğin bir banka, ev inşa ettiğine dair
broşür gönderiyor veya bir kot pantalon
firması 99 model kot pantalonlarını tanıtan
el ilanları dağıtıyor. Bunlar icaba
davettir
•
Ancak , örneğin “yukarıdaki koşullarla
bir hafta içinde başvurursanız % 10
indirimleevinizi alabilirsiniz” şeklindeki bir
broşür, icap sayılır.
• --Artırma-eksiltme ilanları da icaba davet
niteliğindedir.
• BK Tasarı: Ismarlanmayan şeyin
gönderilmesi
• Madde 7- Ismarlanmamış bir şeyin
gönderilmesi öneri sayılmaz. Bu şeyi
alan kişi onu geri göndermek veya
saklamakla yükümlü değildir.
• Ismarlanmamış bir şeyin yanlışlıkla
gönderildiği açıkça anlaşılırsa, onu
alan kişi uygun bir sürede gönderene
haber vermek zorundadır.
Download

irade açıklamaları