Elektronik Ticaret
(E-Ticaret)
Elektronik Veri Değişimi
E-Ticaret Aracı: Elektronik Veri
Değişimi
• Elekronik Veri Değişimi (EDI), ticaret yapan iki
kuruluş arasında, insan faktörü olmaksızın bilgisayar
ağları aracılığı ile yapılanmış bilgi ve belge
değişimini sağlayan bir sistemdir.
• EDI, kamu ve özel sektör kuruluşlarının etkin
biçimde iletişim aracından doğmuştur.
• EDI kullanımı, özel telekonünikasyon altyapısı ve
standard formlar getirmektedir. Gerektirdiği ekipman
ve bağlama maliyetlerinden dolayı henüz çok yaygın
bir sistem değildir.
Elektronik Veri Değişimi
• EDI ile sipariş alınması, ticari sözleşmelerin ve
faturaların hazırlanması gibi işlemlerin yapılanmasında
maliyetlerin düşürülmesi ve işlemlerin en az hata ile en
kısa sürede tamamlanması amaçlanır.
• Bir çok uluslararası kuruluş ve büyük bölgesel
organizasyonlar EDI kullanmaktadır, nakliyeciler,
komisyoncular, bankalar, sigortacılar, gümrük idareleri
ve diğer devlet kuruluşlarının katılmaya başladığı bir
süreçtir.
• Ticari ortakların EDI kullanmaya başlaması durumunda
ilişkiler uzun dönemli ve istikrarlı duruma gelmektedir.
Elektronik Veri Değişimi
• EVD, uluslararası ticaretin etkinliğini artırmak amacıyla,
ticari verilerin içeriğine elektronik yoldan ulaşabilmek için
bir dünya standardına gereksinim duyularak bir girişim
başlatılmıştır.
• Standartlaşma süreci ise UN/EDIFACT (İdari, Ticaret ve
Nakliyata İlişkin Elektronik Veri Değişimi) formatına
ilişkin ISO standartlarının ilk yayınlandığı 1987 yılında
başlamıştır ve her işlem için bir kod geliştirilmiştir.
Elektronik Veri Değişimi
Elektronik veri değişimi sırasında kullanılan bazı kodlar
aşağıda verilmiştir:
• AUTHOR – yetkilendirme
• CONDPV – direkt ödeme değeri
• CUSDES – gümrük bildirisi
• CUSRES – gümrük yanıtı
• DELFOR – teslimat tarifesi
• INVRPT – fatura raporu
• PAYORD – makbuz bilgisi
Elektronik Veri Değişimi
• XML yapı dilinde bir elektronik veri örneği:
<musteri>
<adi>Hasan</adi>
<soyadi>Poyraz</soyadi>
<adresi>
<no>16</no>
<sokak>Kumsal Sokak</sokak>
<bolge>Maslak</bolge>
<sehir>Istanbul</sehir>
<ulke>Turkiye</ulke>
</adresi>
<telefon>02124567890</telefon>
</musteri>
Elektronik Veri Değişiminin
Faydaları
• Bilgi ve belgelerin kuruluşlar arası hızlı dolaşımı
• Belgelerde el değişimi sırasında oluşabilecek hataları
önleme
• Kişilerin kurumlar arası gidip gelmeyle harcanan zaman
kaybının önlenmesi
• Hızlı ve doğru hizmet sonucu müşterilerin etkilenmesi ve
rekabet gücünün artması
• Yapılan işin denetiminin daha kolay, hızlı ve doğru bir
şekilde yapılması
• Müşteri işleminin klasik yöntemlere göre çok daha hızlı
tamamlanması. Böylece az zamanda çok müşterinin
işlemi bitirileceği için karlılığın artması
Elektronik Veri Değişimi
Kullanım Alanları
• Ticaret alanında; endüstri, üretim, finans, bankacılık,
sigortacılık,
• Ulaştırma alanında; kara, demir, hava, denizyolu,
dağıtım, yer hizmetleri ve depolama,
• Kamu sektöründe; gümrük, uluslararası ve ulusal
ticaret, istatistik alanlarında kullanılmaktadır.
• EDI sistemi günümüzde, geleneksel kullanım alanları dışında da
yaygınlaşarak, çok sayıda ülkenin kamu hizmetlerinde ve özellikle
büyük şirketlerin ticari faaliyetlerinde kağıda dayalı belge değişimi
yerine geçerek yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır.
Elektronik Veri Değişimi
Örnekleri
• Singapur tüm ticari işlemlerini EDI kullanarak
yürüten ilk ülkedir. Bu sayede Singapur limanı en
hızlı mal sevkiyatı yapan liman olmuştur.
• Türkiye ilk kez 1998 yılında Atatürk Havalimanı
Gümrük Müdürlüğünde EDI uygulamaya
başlamıştır.
• Gümrük işlemlerine ilişkin BİLGE (Bilgisayarlı
Gümrük Etkinlikleri) adı verilen yazılıma kendi
bürolarından erişmek isteyen firmalar, aynı yıl
içinde, EDI sisteminden yararlanmaya başlamıştır.
Araştırma Sorusu 1
a) BILGE sistemi ne zaman faaliyete geçmiştir?
b) Bu sistemin çıkış amacını açıklayınız.
c) BILGE sistemini oluşturan 4 ana modülü
açıklayınız.
Tipik E-Ticaret Akış Şeması
Vergi
oranları ve
kurallar
Firewall
programları
(güvenlik/koruma)
Güncellenen
içerik
İşlem
kayıtları
Bilgisayarda
n indirilebilir
ürünler
Servis
sağlayıcıları
İnternet ağı
Kredi kartı şirketi
Kullanıcı
müşteri
E-Ticaretin Gerçekleşme
Koşulları
• Elektronik ortamda açık veya kapalı ağlar üzerinden
elektronik ortamda gerçekleşmelidir.
• İki veya daha fazla taraf arasında mal/hizmet alım
satımı olmalıdır.
• Metin, ses ve görüntü şeklindeki sayısal bilgilerin
işlenmesi, iletilmesi ve saklanması temeline
dayanmaktadır.
• Bir değer yaratmayı amaçlamalıdır.
• Ticari nitelikte bir işlem olmalı veya ticari işlemi
desteklemelidir.
E-Ticaretin Ülkemizde
Gerçekleşme Koşulları
• 1. aşama; bilgisayar ağları üzerinden bilgi ve belgelerin
değişiminin sağlanması
• 2. aşama; sipariş verme, faturalama, sözleşme yapma,
sigortalama, nakliye ve ödeme gibi işlemlerin elektronik
ortama aktarılabilmesi
• 3. aşama; sayısal imzaya yazılı imza statüsü
kazandırılması, elektronik kayıtların belge olarak kabul
edilmesi
• 4. aşama; devletin yetkili olduğu konularda (ticaret
mevzuatı, gümrük, vergilendirme vb.) uluslararası
uygulamalar da dikkate alınarak yasal düzenlemelerin
yapılması
• 5. aşama; internet üzerinden güvenli bir şekilde bilgi ve
belge değişiminin sağlanması
E-Ticaretin Ekonomik ve Sosyal
Yaşama Etkileri
•
•
•
•
•
•
•
Ekonomik yaşama ilişkin etkilerin artması
İşletmeler arası rekabetin artması
İşletmelerde genel maliyetlerin düşmesi
Maliyet düşüşünün fiyatlara yansıması
Tüketici açısından ürün seçeneklerinin artması
Pazar gücünün tüketiciye geçmesinin sağlanması
‘Aracısızlaşma’ veya ‘yeni fonksiyonlar üstlenen aracılar’
oluşması
• Siber aracıların oluşması
• Hayatın nette daha kolay olması; 7/24 çalışma prensibi
ile sürekli ticaret ve alış-veriş imkanının sunulması
E-Ticaretin Ekonomik ve Sosyal
Yaşama Etkileri
• Telekomünikasyon altyapısındaki gelişmeler, ucuz
PC’ler, kablo TV, telefon hatları vs. altyapı
gelişmeleri ile KOBİ’lerin doğrudan evdeki tüketiciye
satış yapacağı ve pazarını genişleteceği tahmin
edilmekte
• İşletme tedarik/zincir yönetiminde düzenli bir
planlama ile maliyetlerin düşürülmesi
• Sipariş alma, alındı makbuzu, fatura tutarlılığı gibi
işlemlerde yapılan hataların en aza düşmesi
• Pazar yapısının değişmesi
• İşletmenin iş organizasyonunun değişmesi
E-Ticaretin Eko-Sosyal Etkisi
MALİYET
PAZAR
REKABETİ
ÜRETİM
E-TİCARET
TEDARİK
ULUSLAR
ARASI
REKABET
DAĞITIM
Örnekler
• Günümüzde uluslararası birçok işletme lojistik
ihtiyaçlarını internet üzerinden gidermeye başlamışlardır.
• İlk olarak General Motors, Form, Chrysler, BMW, WV,
Renault ve Peugeot’nun bulunduğu 11 dev otomobil
üreticisi bir araya gelip yan sanayiden gerçekleştirdikleri
tüm malzeme alımlarını, kurdukları elektronik ticaret
sitesi üzerinden yapacaklarını bildirmişlerdir.
• Ardından Boeing, Airbus gibi sivil ve askeri uçak
üreticileri de tedarikçilerini elektronik ortama
taşımışlardır.
Örnekler
• Ancak KOBİ’lerin e-ticarete yöneliminin önünde bazı
engeller hala mevcuttur.
• Bunlar; e-ticaret öneminin henüz yeterince fark
edilmemesi, sınırlı bilgi düzeyi, sağlanacak
faydaların belirsizliği, insan kaynaklarındaki eksiklik
ve kuruluş maliyetleridir.
E-Ticaretin Olumsuz Etkileri
• E-ticaret, bilim ve teknolojiyi üreten, süratle
ekonomik ve toplumsal faydaya dönüştüren gelişmiş
ülkeler ile endüstri toplumu olmadan bilgi toplumu
olmaya çalışan geri kalmış ve gelişmekte olan
ülkeler arasındaki refah düzeyi farkını daha da
artıracaktır.
• Elektronik ticaret (internet), bir yandan yeni iş
alanları, görev ve ünvanlar ortaya çıkarırken, diğer
yandan da geleneksel ticarette rol alan bazı
unsurları ortadan kaldıracak, dolayısı ile işgücü
fazlası ortaya çıkacak, ve işsizlik artacaktır.
E-Ticaretin Olumsuz Etkileri
• E-ticaret (internet), bütünü ile ele alındığında teknik
yapısı itibarı ile denetime müsait bir nitelikte değildir.
Bu nedenle internetin kullanımında ortaya
çıkabilecek suistimalleri, aşırılıkları, usulsüzlükleri,
kural dışı davranışları denetleyip , yaptırım
uygulayacak merkezi bir otoritede yoktur.
Elektronik Ticaretteki Tartışma
Alanları
• Finansal Sorunlar
• Yasal Sorunlar
• Altyapı Sorunları
• Sosyal Sorunlar
e-ticaretin tartışma alanlarını oluşturmaktadır.
Finansal Sorunlar
• İnternete girmek için gerekli unsurlar; bilgisayar,
modem, telefon aboneliği ve internet servis
sağlayıcısı. Bu dört unsur internette işlem
yapmanın başlangıç maliyetini oluşturur. Bunun
devamında internette işlem yapma maliyeti
eklenince de büyük finans harcamaları ortaya
çıkıyor.
Finansal Sorunlar
• E-para, elektronik fon transferi, kredi kartları,
elektronik ödeme araçları diğer bir finansal
sorunu oluşturmaktadır. Dünya üzerinde
internetin yaygınlaşması sonucunda ticaretinde
bu yeni üretim kanalında yapılması üreticilere ve
tüketicilere yeni alım ve satım imkanları
sunmuştur.
Yasal Sorunlar
• Yasal düzenleme yetersizliği ve belirsizliği e-ticaretin
önemli sorunlarındandır.
• Mevzuat özellikle kamu hukuku alanında yetersiz
kalmıştır ve bu açıdan ciddi sorunlar ortaya
çıkmaktadır. Amaç internetin hukuk altyapısının,
kamu hukuku alanında da kısıtlı olmasından ziyade
düzenleyici istikamet verici ve hatta teşvik edici
hükümler ile kurulmasıdır.
Yasal Sorunlar
• Elektronik ticaretin önündeki başlıca hukuksal
sorunlar şu şekilde sıralanabilir;
a) Fikri mülkiyet hakları
b) Vergilendirme
c) Onay işlemleri
d) Uluslararası kanunlardaki eksiklikler
e) Kişilerin gizlilik hakları
f) Elektronik belgelerin geçerliliği sorunu
g) Sayısal imzanın geçerliliği sorunu
Altyapı Sorunları
• Telekomünikasyon altyapısı iyileştirilmeli
herkesin bu hizmetlerden yararlanmasına imkan
tanınmalıdır.
• Elektronik ticaretin tüm şekilleri iletişim alt
yapıları yolu ile bilgi akışı sağlanarak
yapılmaktadır. Bu durum internette bir sıkışmaya
ve dar boğaza yol açmaktadır.
Altyapı Sorunları
• İletişim ve bilgi teknolojileri pazarlarının rekabete
açılmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır.
• İletişim alanındaki teknik standartlar
belirlenmelidir.
• Elektronik sistemler ve işlemler içinde yer alan
hizmet sağlayıcılar, kullanıcılar ve tüketiciler için
güven ortamı tesis edilmelidir.
Sosyal Sorunlar
• Elektronik ticaretin önündeki sosyal sorunlar ve engeller
şöyle sıralanabilir;
a) Kamu ve özel sektörün koordinasyon eksikliğinin
giderilmesi
b) Elektronik ticarete ait sayısal verilerin oluşturulma
yöntemlerinin geliştirilmesi, analizlerin sağlıklı yapılması
c) Elektronik ticaret içinde yer alacak kurumların
oluşturulması, bu kurumlar arasındaki hiyerarşi ve/veya
işbirliği hususlarının irdelenmesi, idari alt yapının
kurulması
Sosyal Sorunlar
d) Elektronik ticaretle ilgilenen kişi ve kuruluşlar için, ilgili
merciler tarafından, elektronik ticareti tanıtıcı eğitim
programlarının hazırlanması
e) Devletin elektronik ticarete öncülük görevini yerine
getirmesi, pilot projeleri uygulamaya sokup halkı
bilinçlendirmesi
Araştırma Sorusu 2
• E-ticaret konusunda çalışan bölgesel (Avrupa) ve
uluslararası kuruluşları araştırarak listeleyin. Her
kuruluş için oluşma tarihi, e-ticaretle ilgili gündem
konuları, aldıkları kararlar, e-ticarete kattıkları vs.
belirtiniz.
E-Ticaretin Geleceği
• İnternetin ticari ürünleri satmada kullanımı, ilk başta
"belki olabilir" türünden ve süslü web sayfalarından
oluşan birtakım denemelerden ibaretti.
• Ancak, Amazon.com, Dixons, Yahoo gibi örneklerin
1-2 yıl içerisinde, sadece internet üzerinden
sattıkları servislerle birer büyük şirket şekline
gelmeleri, birden bu denemeleri ve hayalleri
gerçeğe dönüştürdü.
• İnternet üzerinde dönen ekonomi her geçen gün
artmaktadır.
E-Ticaretin Geleceği
•
•
•
•
•
•
E-ticaret yoluyla sağlanan gelirler;
1996 yılı -------------- $ 26 milyar
1999 yılı -------------- $ 500 milyar
2001 yılı -------------- $ 850 milyar
2003 yılı -------------- $ 3 trilyon
2004 yılı -------------- ~$ 7 trilyon
E-Ticaretin Geleceği
• Bazı büyük alışveriş merkezleri internet üzerinde
satış mağazaları açmışlar.
• Ayrıca kurumlara ve bireysel girişimcilere elektronik
dükkan (e-dükkan) kiralayan servis sağlayıcılar
ortaya çıkmaya başlamıştır.
• Basın ve bankacılık alanlarında, konularında öncü
niteliği olan bazı kuruluşlar, e-ticaret alanında da
yatırımlarını (2000li yılların başlarında)
hızlandırmışlardır.
Download

- Emu-SCT