MESLEK ETİĞİ
Kaynak
http://gokcebey.beun.edu.tr/wpcontent/uploads/2012/12/Mesleki-Etik.ppt
Selimoğlu Tesmer Ders Notu 2009
2
MESLEK KAVRAMI
Meslek “belli bir eğitim ile kazanılan sistemli bilgi ve
becerilere dayalı, insanlara yararlı mal üretmek,
hizmet vermek ve karşılığında para kazanmak için
yapılan, kuralları belirlenmiş iş olarak
tanımlanmaktadır.”
Meslek, insanın yaşamını sürdürebilmek için yaptığı ve
genellikle yoğun bir eğitim, çalışmayı gerektiren
sürecin sonunda kişilerin kazandığı ünvanın adıdır.
3
• Her meslek o mesleğin değerlerini,
gelişimini, lisanslanmasını ve diğer
insanlar açısından tanınmasını
sağlayan kuruluşlara sahiptir.
• Yeryüzünde binlerce meslek
bulunmaktadır.
• Türkiye'de resmi olarak tanımı
yapılmış 600 civarında meslek vardır.
4
Her meslek için ;
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
tanım,
görev alanları,
genel olarak kullandığı araç ve gereçler,
mesleğin gerektirdiği özellikler,
çalışma ortamı ve koşulları,
çalışma alanı ve iş bulma olanakları,
meslek eğitiminin verildiği yerler,
meslek eğitimine giriş koşulları,
eğitimin süresi ve içeriği,
meslekte ilerleyebilme ve yeni meslekleri seçebilme
olanakları,
• destekleyici meslek kuruluşları farklı özellikler gösterir.
5
Mesleğin tanımı için gerekenler
Bir uğraşın, bir faaliyetin, bir meslek olarak kabul
görmesi;
–diploma, lisans, ruhsat,sertifika gibi bir
belgenin,
–uygulama standartlarının,
–mesleki değerlerinin ve etik kurallarının
bulunmasını gerektirmektedir.
6
Belgelenme ve kuralların belirlenmesi ;
Eğitim,
Gelişim,
Uyum disiplinin sağlanması,
gibi bu üç temel şartın bütünleştirilmesi ile sağlanabilir.
Bir işi meslek yapan üç önemli vazgeçilmez unsur
vardır;
• Belge,
• Uygulama standartları ve etik kuralları
• Mesleki örgütünün bulunması
Bu unsurlar işe mesleki değer kazandırmaktadır.
7
Meslek mensupları için
mesleki değerler, tutumlar, ve davranış
• Mesleğin temelini oluşturan etik ilkeleri ve yasal
sorumlulukları bilmek, benimsemek ve uygulamak,
• Meslek ile ilgili gerekli yasal düzenlemelere bağlı kalmak,
• Her meslek mensubunun- mesleki değerleri ve etik ilkeleri
müşterilerin, diğer meslek mensuplarının ve toplumun
yararına korumak ve güçlendirmek zorunluluğunda olduğunu
kavramalı,
• İyi bir mesleki uygulamanın -müşteri, diğer meslek mensupları
ve meslek örgütü arasındaki karşılıklı anlayış ve ilişkiye bağlı
olduğunu kavramak,
• Müşterilerin kültür, inanç ve özerkliğine saygı duymak,
8
Meslek mensupları için
mesleki değerler, tutumlar, ve davranış -2
•Müşterinin gizliliğine ve kişisel haklarına saygı
göstermek
•Diğer Meslek mensuplarına ve yanında çalışanlarına
(stajyerler gibi) saygılı olmak, çalışanlar arasında
işbirliğini teşvik etmek
•Meslek etiği ilkelerine uymada/gözetmede ve mesleki
sorumluğu taşımada kararlı olabilmek; bu ilkelerin ve
değerlerin yaşatılması için sorumluluk taşımak
•Meslek Birliği ve meslekle ilgi diğer kuruluşlarla
işbirliğine açık olmak,
•Kişisel ve mesleki sınırlılıklarının farkında olmak,
gerektiğinde yardım isteyebilmek,
9
Meslek mensupları için
mesleki değerler, tutumlar, ve davranış -3
•Kendi kendini denetleyebilmek, kendisini sürekli olarak
geliştirmenin gereğini bilmek,
•Kendi kendini denetleyebilmek, kendisini sürekli olarak
geliştirmenin gereğini bilmek,
•Zamanını etkin biçimde kullanabilmek, belirsizliklerle başa
çıkabilmek ve değişimlere uyum gösterebilmek,
•Kişisel değer yargılarını (dünya görüşü, manevi ve sosyo-kültürel
değerleri) kontrol ederek, tüm bireysel ve toplumsal değer
yargılarına eşit uzaklıkta durarak mesleğini yürütebilmek,
•Müşteriler ile ilgili olarak etik yükümlülüklerini bilmek
10
ETİK KAVRAMI
• Etik kavramı yerine iş etiği, meslek etiği gibi kavramlar da
kullanılmaktadır.
Genel anlamda ;
“ Etik, bireyin diğer bireyler, kurumlar ve devlet ile olan
ilişkilerinde toplumun deneyimlerinden, gelenek ve
göreneklerinden kaynaklanan, akıl ürünü olan toplumsal
uyuşum, birliktelik ve dayanışmayı arttırıcı, dolayısıyla
toplumun ekonomik, sosyal ve politik yapılarına istikrar
sağlayıcı prensiplerin, standartların ve değerlerin bütünüdür.”
11
Etik, çeşitli soru ve sorunları sorar ve bunları
inceler;
– birisinin belirli bir durumda nasıl davranması
("uygulamalı etik"),
– birisinin etik bir durum veya görüşü nasıl
kanıtlayacağı ("normatif etik") ,
– birisinin etik veya etkin kökten yapısını nasıl
anlayacağı ("meta-etik")
12
Meslek Etiği Tanımı;
“Mesleki davranışla ilgili neyin doğru,
neyin yanlış, neyin haklı, neyin haksız
olduğu hakkında inançlara dayalı
ilkeler ve kurallar topluluğudur”.
13
Meslek Etiğine Uygun davranışları Etkileyen Faktörler
SOSYAL ÇEVRE
KİŞİSEL AHLAK
İş Ahlakına Uygun ya
da Uygun Olmayan
Davranış
İŞLETME
ÖZELLİKLERİ
14
ETİK SORUNLAR
 Ahlaki
ikilem - bir konunun birbiriyle çatışan ancak iki
tarafın da tartışabilir doğru yanları olması durumunda
ortaya çıkar .
 Ahlaki sapma ise, bir kişi ahlaki olmayan bir karar aldığı
zaman ortaya çıkar .
Ahlaki sapmayı ortaya çıkaran iki önemli neden:
a.Kişilerin bencil davranmayı seçmesi
b.Toplumun ahlaki değerlerinden farklı kişisel ahlaki
standartlara sahip olması
15
Ahlaki iklemleri ve sapmaları haklı
gösterebilecek savunmalar şöyle
belirlenmektedir :
• Herkes bu davranışı yapıyorsa o halde kabul
edilebilir bir davranıştır.
• Eğer bu davranış yasal ise etik olduğu da kabul
edilebilir.
• Herhangi bir şekilde meydana gelme ve
sonuçlanma olasılığı varsa kabul edilebilir.
16
Etik ikilemlerin çözümünde izlenecek olan süreç şu altı
aşamadan oluşmaktadır:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
İlgili olayın tespit edilmesi,
Olaylarda etik konularının tanımlanması,
İkilemin sonucundan kimin etkilendiğinin ve her kişinin
ya da grubun nasıl etkilendiğinin belirlenmesi,
İkilemi çözmesi gereken kişinin uygun çözüm
seçeneklerini tanımlaması,
Her seçeneğin geçerli sonucunun tanımlanması,
Uygun davranışa karar verilmesi.
17
ETİK VE MESLEKİ DEĞERLER ARASINDAKİ İLİŞKİ
Mesleki değerler, etik ve tutumların içeriğinde meslek
mensubuna aşağıdaki konular verilerek yönlendirilmelidirler;
• “etik sisteminin doğası”,
• yerel ve evrensel etik anlayışları temelinde etiksel bakışların farklılıkları
• “doğruluk, nesnellik, mesleki yetkinliğe uyum, gizlilik, özenlilik (gerekli özen)
gibi temel etik prensiplerine uyma”,
• “mesleki davranış ve teknik standartlara uyma”,
• “bağımsızlık, şüphecilik, sorumluluk ve kamu beklentileri kavramları”,
• “etik, meslek ve sosyal sorumluluk”,
• “yasalar, düzenlemeler ve kamusal çıkarlar arasındaki ilişkileri kapsayan etik
ve yasalar”,
• “etik dışı davranışların, bireysel, mesleki ve geniş kapsamda toplumsal
sonuçları”,
• “işletme ve yönetim bağlamında etik”,
• “itirazlar (ihbar), çıkar çatışmaları, etiksel ikilemler ve çözüm yolları”
18
Meslek mensuplarının davranışlarını
biçimlendiren ana etkenler:
–Yasal düzenlemeler
–Özgür seçim hakları
–Etik olgusu
19
Tüm meslek mensuplarının uyması gereken zorunlu temel etik
ilkeler
DÜRÜSTLÜK
Meslek mensuplarının tüm meslekî ve iş ilişkilerinde doğru sözlü ve
dürüst davranmalarıdır
TARAFSIZLIK
Yanlı veya önyargılı davranarak; üçüncü kişilerin haksız ve uygunsuz
biçimde yaptıkları baskıların meslek mensuplarının meslekî
kararlarını etkilememesi veya engellememesidir
MESLEKÎ YETERLİLİK VE Meslek mensubunun meslekî faaliyetlerini yerine getirirken teknik ve
ÖZEN
meslekî standartlara uygun olarak, özen ve gayret içinde
davranmasıdır.
GİZLİLİK
Meslek mensubunun meslekî ilişkileri sonucunda elde ettiği bilgileri
açıklamasını gerektirecek bir hak veya görevi olmadıkça üçüncü
kişi veya gruplara açıklamaması ve bu bilgilerin meslek
mensubunun
veya
üçüncü
kişilerin
çıkarları
için
kullanılmamasıdır.
MESLEKÎ DAVRANIŞ
Meslek mensubunun mevcut yasa ve yönetmeliklere uymasını ve
mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü davranıştan kaçınmasını
ifade etmektedir
20
Meslek ahlakı kurallarının kurumsallaştırılmasını
amaçlayan meslek örgütünün nitelikleri
•




Mesleki faaliyet için örgüte başvuran kişilerin nitelikleri
incelenmelidir
Ahlak olgusuna paralel olarak önemli olduğunu ve uygun
davranış beklendiğini gösteren duyurular hazırlanmalıdır
Ahlak olgusuna paralel olarak hedefleri belirleyen, meslek
ahlakına uygun olmayan davranışları tanımlayan resmi
düzenlemeleri kapsayan meslek örgütü politikaları
oluşturulmalıdır ,
Meslek örgütünün genel değerlerinin, amaçlarının ve nasıl
ahlaki kararlar verilmesi gerektiğini tanımlayan yazılı meslek
ahlaki kuralları geliştirilmelidir,
Kararların alınabilmesi için örgüt bünyesinde meslek ahlakı
komitesi kurulmalıdır
21

Meslek ahlakı kurallarının kurumsallaştırılmasını
amaçlayan meslek örgütünün nitelikleri -devamı

Kararları yazılı olarak duyurmalı ve daha önceki kuralları
hatırlatmalıdır,
En az altı ayda bir rapor hazırlamalı ve bunları meslek örgütü üst
yönetimine sunmalıdır
Meslek ahlakı politikalarında gerekli olduğu düşünülen
değişikliklerden meslek örgütü üst yönetimini haberdar etmelidir,
Meslek mensuplarının düşüncelerini açıkça ifade edecekleri örgüt
içi mekanizmalar geliştirmeyi amaçlamalıdır
Meslek ahlakına uygun meslek örgütü kültürü oluşturulurken ve
bu olguya uygun davranışlar ödüllendirilmelidir




22

Meslek ahlakı kurallarının kurumsallaştırılmasını amaçlayan
meslek örgütünün nitelikleri -devamı

Meslek ahlakına uygun olmayan davranışlar ise cezalandırılırken meslek
mensupları arasında eşit davranılmalıdır.
Meslek mensuplarının rekabet nedeniyle ahlaka uygun olmayan davranışlarda
bulunabilecekleri göz önüne alınarak engelleyici önlemler alınmalıdır.
Örgüt içinde her düzeydeki meslek mensubu için sistematik eğitim programları
geliştirilmelidir. Bu programlar çerçevesinde meslek mensuplarına neyin doğruneyin yanlış olduğu değil, bir davranışın diğer meslek mensupları ve ilgili taraflar
üzerindeki yaratacağı etkiler de öğretilmelidir.
Meslek mensupları tek başlarına verdikleri kararlarda ahlak olgusunu çok fazla
olarak göz önünde bulundurmazlarken, grup halinde karar verirken ahlak
olgusuna çok daha fazla dikkat etmektedirler.



23
Download

Meslek