VERTEBRA
TRAVMALARI
Öğr. Gör. Filiz KABU HERGÜL
VERTEBRA TRAVMALARI
Omurga travması sonrası
ortaya çıkan yumuşak
doku ve kemik dokusu
yaralanması ile bunların
nöral dokuda neden
olabildikleri patolojik
değişikliklerdir.
VERTEBRA TRAVMALARI

Spinal kort yaralanmaları
her zaman omurilik
yaralanması ile beraber
olmayabilir.

Ancak omuriliğin
yaralanma riskinin her zaman
mevcut olduğu
unutulmamalıdır.
Spinal travmalar

Motor, duyu ve refleks
aktivitenin,

Bağırsak ve mesane
kontrolünün kaybı

Beden imajı ve kendi
kendine yeterli olamama

Benlik saygısının azalması
nedeniyle psikososyal
sorunlar ortaya çıkarır.
Vertebra Travmalarının
Epidemiyolojisi

Spinal yaralanmalara yol
açan travmaların %50’si
motorlu araç kazaları
nedeniyle meydana gelir.

Diğer nedenler; yüksekten
düşme, dalma, futbol ve
kayak sporları ile ateşli
silah yaralanmaları yer alır.
Vertebra Travmalarının
Epidemiyolojisi
Spinal kort
yaralanmaları en fazla
15-30 yaş arasında
evlenmemiş erkeklerde
görülmekte olup,
yoğunluk sıcak
mevsimlerde ve 19
yaştır.
VERTEBRA TRAVMALARI

Vertebral kolon 33
vertebranın kafa
tabanından koksikse
kadar birbiri üzerine
sıralanması ile oluşur.

Vertebralar birbirine
kuvvetli bağlarla
bağlıdır.
Vücudun merkezi desteği
olan vertebralar;

Serviks (7),

Torasik (12),

Lumber (5),

Sakrum (5),

Koksiks (4)
Yaralanma Mekanizması

Travma, spinal kolonun
dengesini bozmuşsa,
vertebra artık spinal kordu
koruyamaz.

Bir vertebranın diğeri üzerine
hafif bir kayması bile
medulla spinalisin bir yerinde
sıkışmaya veya yırtılmaya
neden olabilir.

Spinal kort yaralanmalarını içinden
geçtiği vertebralara göre ayırıp
incelemek olasıdır.

Servikal, torasik, lomber, sakral
vertebral travmalar.
FİZYOLOJİK SONUÇLAR
LEZYON

S: 2- üstü

Solunum arresti, gevşek
paralizi, kuadripleji

S: 5-6

Solunum gücünde azalma,
gevşek paralizi, kuadripleji,
tam bağımlılık

S: 7

Solunum gücünde azalma,
kuadripleji

T: 1-2

Solunum gücünde azalma,
parapleji, tam bağımsızlık

T7:

Parapleji, tam bağımsızlık
Servikal Vertebra Travması
En sık görülen vertebra yaralanmalarıdır.
Yaralanma mekanizmasında;

Çok hızlı bir şekilde boynun
hiperekstansiyonu ya da fleksiyonu
sonucu olan künt travmalar,


Penetran travmalar
Baş üzerine düşme
Servikal vertebra travmasına
neden olan hareketler

Kompresyon:
Vertebraların alt
yada üstünden
güç gelmesi
ile oluşur.
Servikal vertebra travmasına
neden olan hareketler

Hiperfleksiyon:
Başa arkadan darbe geldiğinde aşırı
fleksiyon olur.
Servikal vertebra travmasına
neden olan hareketler

Hiperekstansiyon:
Başa önden gelen darbe servikal
vertebraların aşırı gergin bir pozisyona
gelmesine
neden
olur.
Servikal vertebra travmasına
neden olan hareketler

Rotasyon: Başın bir yana dönmesi

Yana eğilme: Baş boynun bir yana eğilmesi

Eksen yükü: Baş yada vertebral kolon
üzerine yukarıdan bir güç geldiği zaman
oluşur.
Servikal Travmalarda
Fizyopatolojik Değişiklikler

Servikal vertebralar en fazla servikal
bölgede, özellikle S5, S6 seviyesinde
görülür.

Servikal spinal kordun tam kesisi
kuadriplejiye neden olur.
Servikal Travmalarda
Fizyopatolojik Değişiklikler
Travma sonucu S2 ya da S3 seviyesinde
yaralanmalar olmuşsa, tam solunum felci
görülür.
Solunum felcinde hemen solunum desteği
sağlanmazsa hasta birkaç dakika içinde
ölür.
Servikal Travmalarda
Fizyopatolojik Değişiklikler
S 4-5-6 seviyesindeki yaralanmalarda
hasta omuzlarını, deltoid ve biseps
adelelerini hareket ettirebilir.
Servikal yaralanmalar alt seviyeye
indikçe, daha az fonksiyon kaybı
görülür.
Servikal Travmalarda
Fizyopatolojik Değişiklikler
Sonuç olarak; servikal bölge yaralanmalarında
belirti ve bulgular travmatize olan bölgeye,
büyüklüğüne ve oluş mekanizmasını göre
değişir.
Yaralanma seviyesinin, altındaki kısımdan
çıkan spinal sinirlerin innerve ettiği beden
alanlarında fonksiyon kaybı olur.
Servikal Vertebra
Travmalarında Belirtiler

Boyun hassasiyeti ve ağrı

Ektremitelerde zayıflık, hissizlik, uyuşukluk, paralizi

Kan basıncı ve nabız sayısında vazomotor tonüsün
azalmasına bağlı düşme,

Bilinç bozukluğu,

Belden aşağıda sıcaklık hissi,

El bileği ve dirsekte fleksiyon(+), ekstensiyon(-)
Servikal Vertebra Travmalarında
Belirtiler

Palpasyon sırasında ağrı, hassasiyet, lokal ödem,
deformite,

Öksürüğe hassasiyet, servikal ağrı,

Pitozis, ağız solunumu

Başın“Cock Rubin” pozisyonda olması yaralanmanın
S1-2 seviyesinde olduğunu düşündürür.

Sırtta terleme
Toraks, Lomber ve Sakral
Vertebra Travmaları

Toraks, lomber ve sakral bölge
travmalarında da yaralanma
mekanizması servikal bölge
yaralanmaları gibidir.

Etken çoğu zaman künt ya da penetran
travmalardır.
Fizyopatolojik Değişiklikler
Torasik Yaralanmalar;
Spinal kolonun bu alanı
yapısal olarak daha iyi
korunduğundan ve daha
az hareketli olduğundan
torasik vertebralarda
yaralanma daha az
görülür.
Torasik Yaralanmalar;
Ancak yaralanma oluştuğun da bu sıklıkla
T12 seviyesindedir.

T1 seviyesindeki yaralanmalar;
solunum gücünde azalma, parapleji ve
kısmi bağımlılığa,

T2-7 seviyesindeki yaralanmalar ise
paraplejiye neden olur.
Lomber Vertebra
Yaralanmaları;

Lomber vertebralar, görülme sıklığı
bakımından servikal travmalardan sonra
gelir.

Travma sonrası yaralanma en sık L1-L5
seviyesinde görülür.

Parapleji oluşur. Hasta destekle
yürüyebilir.
Vertebra Yaralanmalarının
Komplikasyonları

Solunumun bozulması,

Spinal şok (nörojenik),

Otonomik disrefleksi en sık
görülenlerdir.
Solunumun Bozulması

Diyafragmanın
motor
sinirleri
servikal 3-4-5 seviyesindedir.

Servikal
kordun
orta
seviyesi
hasar görmüşse (S 5-6-7) karın,
kol
ve
bacak
kasları
sinirlerde paralizi olur.
ve
bu
Solunumun Bozulması


Spinal kort yaralanmalarında hastanın
göğüs duvarı çok az hareket eder.

Solunum zayıf ve hızlıdır.

Diyafragma
sağlayamazsa,
yeterli
hastada
yetmezliği ortaya çıkacaktır
solunumu
solunum
Spinal Şok

Spinal şok tam kort kesilmesinden
sonra görülür.

Bu durumda yaralanmanın olduğu
seviyenin altında tam motor duyu
kayıpları, otomatik ve refleks aktivite
kayıpları ile sempatik sinir
aktivitesinin kaybı görülür.
Spinal Şok
Klinik Tablo
o
Sempatik Sinir aktivite kaybı,
o
Gevşek paralizi,
o
Lezyon seviyesinin altında refleks aktivite kaybı,
o
Bradikardi,
o
Paralitik ileus
o
Batın ve alt ekstremitelerdeki arter ve ven damarlarının
genişlemesi sonucu gelişen hipotansiyon.
Spinal şokta acil olarak;


Vertebra atellenir,
Uzun ayak tahtası ile alt ekstermiteler yaklaşık olarak
25 cm yükseltilerek hastaya şok pozisyonu verilir.

Spinal şok birkaç gün ya da hafta sonra geçebilir.
Spinal Şok
İyileşme bulguları şunlardır;

İlk önce anal refleks başlar

Gevşek paralizi spastik paraliziye dönüşür.

Otonomik fonksiyonlar giderek düzelir

Başlangıçta atonik olan mesane ve bağırsak
refleks olarak kasılamaya başlar.
Otonomik disrefleksi

Otonomik disrefleksi ya da hiperrefleksi
genellikle 6. torasik vertebra seviyesinin
üzerindeki yaralanmalarda görülür

Spinal şok süreci tamamlandıktan sonra
oluşur.
Otonomik disrefleksi

Bu sendromda kontrol altına alınamayan
sempatik boşalım vardır.

Sempatik sinir sistemi uyarı
taşımadaki bu aksaklıklardan dolayı
serebral korteksteki üst merkezler
tarafından da kontrol edilemez.
Otonomik Disrefleksi Belirtileri




Ciddi hızla oluşan
hipertansiyon

Burun tıkanıklığı

Terleme

Bulantı

Bulanık görme
Bradikardi
Yüz ve boyunda
kızarıklık
Ciddi baş ağrısı
Otonomik Disrefleksili
Hastada Acil Bakım

Yatağın başı yükseltilir.

Dr ve acil bölüme haber verilir.

Hastanın elbiseleri çıkarılır.

Mesaneye katater takılır.

Dışkılama isteği uyarıcı olabileceğinden kontrol
edilir.
Otonomik Disrefleksili
Hastada Acil Bakım

Oda ısısı kontrol edilir. Odanın çok soğuk
olmaması ve hava akımının bulunmaması
gerekir.

Kan basıncı 10-15 dak. bir ölçülür.

Order edilen ilaçlar verilir.

Hasta yalnız bırakılmaz.
Vertebral yaralanmalı hastanın
acil bakım ilkeleri

Vertebra yaralanmasının değerlendirilmesi ve
immobilizasyonu

Sekonder yaralanmanın önlemesi,

Solunumun sürdürülmesi,

Beslenme,

Boşaltım

Hasta ve ailesinin psikolojik yönden desteklenmesi
Vertebra yaralanmalarını
değerlendirilmesi ve immobilizasyonun

Vertebra travmalarında anamnez

Hava yolu değerlendirilmesi

Travma değerlendirilmesi,
-Genel değerlendirme
-Omurga sisteminin değerlendirilmesi
-Nörolojik değerlendirme
Sekonder yaralanma riski
Travma sonucu kırık ya
da dislokasyon (eklemin
yer değiştirmesi)
gelişmesi durumunda,
hareket spinal kord da
sekonder yaralanmaya
neden olur.
Sekonder Yaralanmayı Önlemek
için Alınacak Acil Önlemler:

Hastaya sırt üstü pozisyon verilir.

Baştan kalçaya hareketsizlik sağlanır.

Döndürülmek gerekiyorsa vertebral kolon
düz olarak döndürülür.

Hasta sert bir zemin üzerine yatırılır.
Solunumun Sürdürülmesi

Hastanın hava yolu açıklığı sürekli kontrol
edilmelidir.

Solunum değerlendirilir.

Sekresyonlar aspire edilir.

Oda havası nemlendirilir.

Derin nefes alma ve öksürme eğitimi yapılır.

Olası komplikasyonlar erken saptanmalıdır.
Beslenme
Yatar pozisyonda yemek yemenin güç olması nedeniyle
hasta gereksiniminden az besin alabilir.

Başlangıçta IV sıvılarla beslenme,

Abdominal distansiyonu önlemek için NG tüp
uygulaması

Bağırsak hareketleri normale dönünce oral
beslenmeye geçilmelidir.

Boğulmaları önlemek için yavaş yemek
Hareketsizlik Komplikasyonları



İskelet adalesinde
atrofi
Eklem
kontraktürleri
Osteoporoz

Üriner staz

Trombüs oluşumu

Atalektazi

Pnomoni
Komplikasyonları önlemek için;

ROM egzersizleri yaptırılır.

A.Ç.T takibi yapılır.

Aseptik ilkelerle bakım verilir.

Dışkıyı yumuşatıcı diyet düzenlenir.

Deri kuru ve temiz tutulur.

Basınç yarası olasılığı yönünden 8 saat arayla
kontrol edilir.
Komplikasyonları önlemek için;

Düzenli masaj yapılır.

Antiembolitik çorap giydirilir.

Derin solunum ve öksürük egzersizleri öğretilir.

Uygun aspirasyon, ventilatöre bağlı hastalarda
ventilatörün kontrolü,

İskelet traksiyonu uygulanan hastalarda enfeksiyonu
önlemek için traksiyon çivilerinin olduğu kısımlar her
gün temizlenir
Komplikasyonları önlemek için;

Ayak düşmesi ve ayağın dorsofleksiyonunu
önlemek için ayak tahtaları ya da alçı atelleri
uygulanır.

Hasta sırtüstü yatıyorsa kalça ekleminin dışa
rotasyonunu önlemek için kalça her iki
yanından, bacağın orta kısmına kadar uygun bir
şekilde desteklenir.
Boşaltım
Duyu ve motor fonksiyon kaybına bağlı
olarak gelişen bağırsak ve mesana atonisi
sonucunda vertebral travmalı hastalarda
idrar retansiyonu ve dışkılama sorunları
ortaya çıkabilir.
Bakım İlkeleri:


Mesane distansiyonunun izlenmesi
Mesaneye üretral kateterin yerleştirilmesi
ve bakımı
Boşaltım
Bakım İlkeleri:

Saatlik idrar miktarının izlenmesi

Spinal şok geçer geçmez aralıklı üretral
kateterizasyon ile mesane eğitimine
başlanması

Barsak seslerinin dinlenmesi

Distansiyon kontrolü

Dışkılama sıklığının kayıt edilmesi

Uygun barsak boşaltımı sağlama programına
başlanması
Psikolojik Durum
Spinal travmalar fonksiyonel
kayıplarla birlikte hastada hem
fiziksel hem de psikolojik travmaya
neden olur.
TEŞEKKÜRLER
Download

vertebra travmaları