Ünite
2
Karışımlar
Homojen Karışımlar
Heterojen Karışımlar
Karışımların Ayrılması
72
102
118
KARIŞIMLAR
Karışımlar
ÜNİTE - 2
İki ya da daha fazla maddenin sabit bir miktar olmaksızın bir arada bulunmasından oluşan sisteme karışım adı verilir. Karışımı oluşturan maddeler bileşen olarak ifade edilir. Karışımların özellikleri aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir.
� Homojen ya da heterojen olabilirler.
KARIŞIMLAR
� Genel olarak farklı tür atom ve farklı tür moleküllerden oluşurlar.
� Belirli bir sembol ya da formülleri yoktur.
� Bileşenleri kendi özelliklerini korurlar. Yani karışımlar bileşen maddelerin kimyasal özelliklerini taşır, ancak fiziksel özelliklerini taşımaz.
Bir küp şekerin suda çözünmesi. Çözeltinin özellikleri, çözücüsünden oldukça
� Bileşenleri arasında belirli bir oran yoktur.
farklıdır.
� Belirli ve sabit bir hal değiştirme sıcaklıkları yoktur.
� Yoğunlukları karışan maddelerin oranına göre değişir.
� Fiziksel yöntemlerle kendisini oluşturan maddelere ayrılabilirler.
� Saf değildirler.
Karışımları oluşturan bileşenlerin birbirine göre dağılımları farklı olabilir. Bir karışımda
basınç, yoğunluk vb. fiziksel özelliklerin aynı olduğu bölgelere faz adı verilir.
Karışımlar bir fazlı veya çok fazlı olabilir.
Bir fazlı karışımlara homojen karışım, çok fazlı karışımlara ise heterojen karışım denir.
Bir kaşık şeker suyla karıştırıldığında oluşan karışım tek fazlı yani homojen, zeytinyağı – su
karışımı ise iki fazlı yani heterojendir.
Çözeltiler farklı fiziksel hâllerde bulunabilir.
Palme Yayıncılık
Karışımı oluşturan maddelerin birbiri içerisinde karışımın her noktasına eşit oranda dağılmasıyla oluşan karışımlara homojen karışım denir. Homojen karışımlar çözelti olarakta
adlandırılır. Çözeltiler katı, sıvı veya gaz halinde bulunabilirler.
Çözücü ve çözünen olmak üzere iki ana bileşenden meydana gelirler. Çözeltiyi oluşturan
bu bileşenlerden genellikle miktarı çok olan maddeye çözücü, miktarı az olan bileşene ise
çözünen denir. Çözeltisinde su bulunan karışımlarda su çözücü olarak kabul edilir.
Çözeltilerin Özellikleri
� Çözeltiler gaz, sıvı veya katı olabilir.
� Yapısında en az iki farklı tür madde
vardır.
� Homojen yapıya sahip olup saf değillerdir. Belirli formülleri yoktur.
� Karışımı oluşturan maddelerin boyutu 10 nanometreden (1 nm= 10-9m)
daha küçük olacak şekilde dağılmışsa, bu tür karışımlara çözelti denir.
Homojen olan tuzlu su tek fazlıdır. Yağ ve su karışımı ise
iki fazlıdır. Yani heterojendir.
� Bileşenleri arasında belirli bir oran yoktur.
� Çözelti kütlesi, çözücü ve çözünen kütleleri toplamına eşittir.
� Katı-sıvı çözeltilerde çözelti hacmi genellikle sıvı hacmine eşittir. Çünkü hacimde gözle
görülür önemli bir değişiklik olmaz.
� Sıvı-sıvı çözeltilerde toplam hacim, çözeltiyi oluşturan sıvıların hacimleri toplamından
küçüktür.
� Çözeltilerin belirli bir erime ve kaynama noktaları yoktur. Bu değerler bileşenlerin karışma miktarına bağlı olarak değişir.
Sahile vuran dalgaların hava ve kum ile
� Çözelti oluşumunda bileşenlerin kimyasal özellikleri değişmez.
karışarak köpükler halinde sönmesi çok
� Fiziksel yöntemlerle bileşenlerine ayrıştırılabilirler.
fazlı ve çok bileşenli heterojen karışımın
� İçerisinde iyon bulunduranları elektrik akımını iletir. İçerisinde sadece molekül bulunduranlar ise elektrik akımını iletmez.
en güzel örneklerinden birisidir.
72
Soru
Aşağıdaki tabloda çözücü ve çözünenlere örnek verilmiştir.
Örnek
Genel Görünüm
Katı
Katı
Alaşım
Katı
Sıvı
Katı
Şekerli su
Sıvı
Sıvı
Sıvı
Kolonya
Sıvı
Sıvı
Gaz
Gazoz
Sıvı
Gaz
Gaz
Hava
Gaz
Katı
Gaz
Palladyumda
çözünmüş hidrojen
Katı
Katı
Sıvı
Amalgam
Katı
Gaz
Sıvı
Nemli hava
Gaz
Gaz
Katı
Kükürtlü hava
Gaz
KARIŞIMLAR
Çözünen
ÜNİTE - 2
Çözücü
Hava bir gaz karışımıdır.
SORU
Gümüş para, bakırın (katı) gümüş (katı)
içindeki katı çözeltisidir. Çeşme suyu,
pek çok katının su içerisinde çözünmesiyle oluşan bir katı-sıvı çözeltidir. Sirke,
asetik asit (sıvı) – su (sıvı) çözeltisidir. Gazoz, karbondioksit gazı – su çözeltisidir.
Hava ise gaz – gaz çözeltisidir.
Yanıt B
SORU
Aşağıdakilerden hangisi
özelliklerinden değildir?
karışımların
Karışımlar sembol ya da formüllerle gösterilemez.
Palme Yayıncılık
Aşağıdaki madde örneklerinden hangisi
ana bileşenleri katı – sıvı olan bir çözeltidir?
A) Gümüş para
B) Çeşme suyu
C) Sirke
D) Gazoz
E) Hava
Madeni para bakır, nikel ve çinko
metallerinden oluşmuş bir çözeltidir.
A) Sabit bir bileşimleri yoktur.
B) Bileşen maddelerin kimyasal özelliklerini taşır.
C) Karışımları bileşenlerine ayırmak için fiziksel yöntemler kullanılır.
D) Karışımlar formüllerle gösterilir.
E) Homojen ya da heterojen olabilir.
Yanıt D
SORU
Aşağıdaki karışımlardan hangisi tek fazlıdır?
A) Duman
B) Bulanık su
C) Toprak
D) Çalkalanmış yumurta
E) Doğal gaz
Ayırt edici özelliklerin her noktasında aynı
olduğu sistem bölgelerine faz denir. Duman, katı – gaz; bulanık su, katı – sıvı;
toprak, katı – katı; çalkalanmış yumurta
sıvı – gaz hallerde fazlar içeren heterojen
sistemlerdir. Doğal gaz ise çeşitli gazlardan oluşan tek fazlı yani homojen bir
sistemdir.
Yanıt E
Kola su içinde şeker vb. maddelerin
çözündüğü bir içecektir.
73
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
- Pirinç
- Yoğurt
- Kolonya
- Sis
- Şekerli su
Pirinç, bakır ve çinko katılarından oluşan bir çözeltidir. Yoğurt,
katı – sıvı heterojen bir karışımdır. Kolonya, etil alkol ve su sıvılarından oluşan bir çözeltidir. Sis, havada su damlacıklarının
heterojen olarak dağılmasıyla oluşur; çözelti değildir. Şekerli
su katı–sıvı homojen karışımdır.
Yukarıdaki maddelerden kaç tanesi en az bir bileşeni sıvı
olan bir çözeltidir?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
Yanıt B
Aşağıdakilerden hangisi çözelti değildir?
A) Maden suyu
B) Serum
D) Duman
C) Amalgam
E) Kolonya
Yanıt D
Çözeltiler ile ilgili;
I. Çözücüleri su, çözünenleri katı, sıvı ya da gazdır.
II. Elektrik akımını iletirler.
III. En az iki farklı madde içerirler.
özelliklerinden hangileri her zaman doğrudur?
A) Yalnız III
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
Yanıt A
Aşağıdakilerden hangisinde verilen çözelti türünün karşısındaki örnek yanlıştır?
Çözücü – Çözünen
Örnek
A)
Sıvı – Katı
Tuzlu su
B)
Sıvı – Sıvı
Zeytinyağlı su
C)
Katı – Katı
Çelik
D)
Sıvı – Gaz
Gazoz
E)
Gaz – Gaz
Hava
74
Yanıt B
Soru
ÇÖZÜNME OLAYI
ÜNİTE - 2
Çözeltiyi oluşturan çözücü ve çözünen tanecikleri karışırken çözücü tanecikleri, çözünen taneciklerinin etrafını kuşatır. Dolayısıyla, her iki tür tanecik arasında bir etkileşim oluşur.
Bu olaya çözünme denir.
CH4, CO2, I2, CCI4 ve C2H6 gibi moleküller apolardır ve birbirinde çözünür. Bu tür moleküller arasındaki etkileşim London kuvvetleridir.
Suda çözünmeyen I2 benzer yapıdaki yani
apolar olan CCl4 te iyi derecede çözünür.
H2O, CH3CI, HF, H2S gibi sıvılar ise polardır. Bu tür maddeler dipol – dipol etkileşimi
oluşturarak birbiri içerisinde çözünür. Güçlü dipol – dipol etkileşimlere ilave olarak bazı moleküllerde hidrojen bağlarından dolayı moleküller arası güçlü çekim kuvvetleri görülebilir.
Polar moleküllerin '+' ve '-' kutuplu uçları vardır. Farklı moleküllerin zıt yüklü uçları arasında moleküller arası uzaklığa bağlı olarak etkileşimler görülür.
r
+
–
+
–
+
–
–
+
r
(b)
(a)
Apolar molekül olan CCI4'ün polar molekül olan suda çözünmesi beklenmez. Bunun nedeni H2O(su)- H2O(su) arasındaki dipol-dipol etkileşimlerinin, CCI4–H2O arasında oluşacak
dipol-indüklenmiş dipol bağından daha kuvvetli olmasıdır.
Apolar molekül olan I2 katısı, apolar molekül olan CCI4 sıvısında iyi çözünür. Çünkü I2 –
CCI4 arasındaki London kuvvetleri, I2 – I2 moleküllerini ayıracak kadar kuvvetlidir.
Elmas gibi ağ örgüsü sağlam kristaller ise hiçbir çözücüde çözünmez. Çünkü bu tür
kristallerin yapısını bozacak nitelikte bir çözücü – çözünen etkileşimi yoktur.
Palme Yayıncılık
(a) Aynı, (b) paralel eksenli dipol moleküllerin etkileşimi
Çoğu iyonik ve polar kovalent bileşikler için su ideal bir çözücüdür. Çözünme sırasında
iyonik maddelerin (+) ve (-) iyonları, polar kovalent maddenin ise dipolleri, polar su molekülleri tarafından elektrostatik olarak çekilirler.
KCI iyonik ve H2O polar yapılıdır. KCI’nin iyonları su molekülleri tarafından sarılarak çözelti içerisinde tutulurlar. Burada, tuzun pozitif iyonunun (K+) etrafını suyun negatif kısmı
sararken, tuzun negatif iyonunun (CI-) etrafını da suyun pozitif kısmı sarar.
Bu etkileşime iyon – dipol etkileşimi denir. Su molekülleri K+ ve CI- iyonlarını taşıyarak
suda dağıtır. Böylece çözelti meydana gelir.
Suyun negatif iyon dipolü (oksijen)
pozitif iyonları çeker.
Suyun pozitif iyon dipolü
negatif iyonu sarar.
+
+
Pozitif iyon
su molekülleri
tarafından sarılır.
+
+
–
+
–
–
+
–
+
+
İyonik yapı
–
Negatif iyon su
molekülleriyle sarılır.
İyonik kristallerin suda çözünmesi
Madde taneciklerinin H2O molekülleri ile
çevrilerek suda çözünmesi
hidratasyondur.
Çözünen iyonların su molekülleri ile çevrilmesi sonucunda oluşan çözünmeye hidratlaşma (hitratasyon) denir.
75
KARIŞIMLAR
Bir maddenin başka bir maddeyi çözebilmesi için, her iki maddenin moleküller arası
çekim kuvvetlerinin birbirine yakın olması gerekir. Genellikle, benzer türdeki maddeler birbiri
içerisinde çözünür. Yani, polar çözücüler polar yapılı maddeleri çözerken, apolar çözücüler de apolar yapılı maddeleri çözerler.
ÜNİTE - 2
Çözünme sırasında su yerine başka bir çözücü kullanılırsa hidratlaşma yerine solvatasyon (solvatize olma) kelimesi kullanılır.
δ+
δ+
Yine polar molekül – su etkileşiminde diH H
polün pozitif ucu, çözücü molekülünün negatif
O
ucu ile dipolün negatif ucu ise çözücü mole+
küllerinin pozitif ucu ile etkileşir. Polar kovalent
δM
kristallerin su içerisinde çözünmesi gerçekleşir.
KARIŞIMLAR
ÇÖZÜNME ENTALPİSİ
Hidratlanmış bir metal katyonu
Çözünme sırasında üç temel etkileşim
gözlenmektedir.
� Çözücü-çözücü etkileşimi
� Çözünen-çözünen etkileşimi
� Çözücü-çözünen etkileşimi
Çözücü-çözücü etkileşiminde çözücü molekülleri ayrılırken (∆H1), çözünen-çözünen etkileşiminde çözünen moleküller birbirinden ayrılırlar (∆H2). Bu ayrılmaların gerçekleşebilmesi
için enerji gerekir. Bu nedenle ayrılmalar endotermiktir.
Çözücü-çözünen etkileşiminde moleküller veya iyonlar karışırlar. Bu etkileşim endotermik veya ekzotermik olabilir (∆H3). Çözünme olayının tamamında meydana gelen ısı değişimi
çözünme entalpisi (∆Hçözelti) olarak adlandırılır. Çözünme entalpisi bu üç etkileşimin ısıları
toplamına eşittir.
Palme Yayıncılık
∆Hçözelti= ∆H1 + ∆H2 + ∆H3
Çözünme sırasında ısı alışverişi gözlenebilir. 1 mol maddenin çözünme esnasında ortamla gerçekleştirdiği ısı alışverişine çözünme entalpisi (∆Hçöz) denir.
Bütün sistemler kararlı hale gelmek için en düşük enerji seviyesinde bulunmak ve en düzensiz yapıya ulaşmak ister. Kendiliğinden olan (istemli) çözünmelerde genellikle enerji açığa çıkar. Yani enerji toplamı negatiftir. Genellikle iyonik katıların suda çözünmesi istemlidir.
Çözünme olayı ekzotermik ya da endotermik olabilir. Eğer çözücü – çözünen bağı oluşurken açığa çıkan enerji, çözücü ve çözünenin taneciklerini ayırmak için harcanan enerjiden büyükse çözünme ekzotermiktir. Ekzotermik çözünme olayları kendiliğinden gerçekleşir (istemlidir). Açığa çıkan enerji harcanandan az ise çözünme endotermiktir.
İyonik bağlı bileşikler kristalli yapıdadır. Eğer AX iyonik katısı su içine atılırsa;
AX(k) + Enerji → A+(g) + X-(g)
tepkimesindeki gibi iyonlaşır ve kristal enerjisi kadar enerji alması gerekir. Bir iyonik kristalin
iyonlardan oluşması sırasında açığa çıkan enerjiye kristal enerjisi denir.
Kristalin iyonlarının su tarafından çevrilmesi (hidratasyon) sırasında açığa çıkan enerjiye
hidratlaşma entalpisi denir. Hidratlaşma enerjisinin büyüklüğü iyonik kristalde iyonları ayırmak için gerekli enerjiden daha büyükse iyonik katı suda çözünür.
İyonik katının suda çözünmesi sırasındaki çözünme entalpisi (∆Hçöz)
∆Hçöz = - Kristal enerjisi + Hidratlaşma ısısı
bağıntısına göre hesaplanır. Çözünme sırasında kristal katılar ayrıştığından ısı değişiminin
işareti zıt yönlü olur. Bunu da belirtmek için bağıntıda kristal enerjinin başına '-' işareti konulur.
Bazı Çözünen Maddelerin Kristal Enerjisi, Hidratlaşma ve Çözünme Isıları
HCl gazı suda çözünürken enerji açığa
çıkar. Açığa çıkan bu enerji HCl molekülünün iyonlaşma enerjisi ile H+ ve Cl– iyonlarının hidratlaşma entalpilerinin toplamına
eşittir.
Çözünen
madde
Kristal enerjisi
(kj.mol-1)
Hidratlaşma ısısı
(kj.mol-1)
Çözünme ısısı
(kj.mol-1)
AgF
-910,1
-930,5
-20,4
LiCl
+833
-883
-50
Gazların sudaki çözünürlükleri ekzotermiktir. Yani gaz moleküllerini birbirinden ayırmak
için fazladan enerji gerekmez ve gaz moleküllerinin solvatasyon ısısı yeterli olmaktadır. Bunun sonucu olarak gazların sıvılardaki çözünürlüğü daima ısı verir.
76
Soru
ÜNİTE - 2
A) H2S
B) H2
D) C2H6
C) CO2
Yanıt A
E) CH4
- NaCl – H2O
- HCI – H2O
- I2 – CCI4
- CH3OH – CH4
- C2H5OH – H2O
Aşağıdaki madde çiftlerinden kaç tanesinin karışması sonucu bir çözelti elde edilir? (1H, 6C, 8O, 17CI)
A) 1
B) 2
C) 3
NH3 polar moleküldür. H2S bileşiği de polar moleküldür. Benzer benzeri daha iyi çözebildiğinden bir çözelti oluşturmaları
beklenir.
D) 4
E) 5
NaCl, iyonik bağlı bir bileşiktir. Suda,
NaCl(k) → Na+(suda) + Cl–(suda) şeklinde çözünür.
Oluşan madde bir çözeltidir.
HCI (+) ve (-) dipol uçlara sahip polar moleküller içerir. Polar
bir bileşik olan H2O’da çözünür.
Hem I2 hem de CCI4 molekülleri apolardır. Bu nedenle I2 katısı
CCI4 çözücüsünde çözünür.
CH3OH(metil alkol) polar, CH4(metan) apolar moleküller içeren
bileşiklerdir. Bu nedenle aralarında çözünme gerçekleşmez.
C2H5OH (etil alkol) polar moleküller içerir. Bu nedenle suda
çözünür. Oluşan etil alkol – su karışımı bir çözeltidir.
Yanıt D
Aşağıdaki çözünmelerden hangisi hidratasyona örnek değildir?
A) Etil alkolün suda çözünmesi
Çözünen maddelerin su molekülleri ile çevrilmesi sonucunda
oluşan çözünmeye hidratasyon denir.
İyot katısının karbontetraklorürde çözünmesi solvatasyona
örnektir.
B) HCI asidinin suda çözünmesi
C) İyot katısının karbon tetraklorürde çözünmesi
D) Tuzun suda çözünmesi
E) KCI’nin suda çözünmesi
Yanıt C
I.
Amonyağın suda çözünmesi
II.
Ojenin asetonla çözünmesi
III.
Toluenin benzen sıvısında çözünmesi
Yukarıda verilen çözünmelerden hangileri solvatasyona örnektir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
D) I ve II
C) I ve III
E) II ve III
Yanıt E
77
KARIŞIMLAR
NH3 ve aşağıdaki maddelerden hangisi ile bir çözelti elde
edilebilir? (1H, 6C, 7N, 8O, 16S)
ÇÖZELTİLERİN DERİŞİMLERİ
ÜNİTE - 2
Günlük hayatta kullandığımız gazoz, çayın demi, doğal gaz, hava ve lehim gibi maddeler
çözeltilere örnek verilebilir. Çözeltilerde çözücü ile çözünenin birbirlerine miktarca (kütle,
hacim vs.) oranı oldukça önemlidir. Örneğin hasta bir insana verilen serumda; içindeki maddelerin karışma oranı hayati önem taşır.
KARIŞIMLAR
Bu amaçla çözeltilerde maddelerin karışma oranlarını ya da doğrudan miktarlarını ifade
etmek için derişim kavramı geliştirilmiştir.
Derişim, belirli miktar çözücüde ya da çözeltide bulunan çözünen miktarının bir ölçüsüdür. Derişim, çözeltinin birim hacminde veya çözücünün birim kütlesinde çözünen madde
miktarı olarak da tanımlanabilir.
KMnO4 ile oluşturulan derişik ve seyreltik
çözelti örnekleri
10 g şeker
Bir başka çözeltiye göre aynı miktar
çözücüde çözünen madde miktarı fazla olan çözeltiye derişik çözelti, az olan
çözeltiye ise seyreltik çözelti denir. Çözeltilerin derişik – seyreltik olma durumları ancak birbiriyle kıyaslandığında anlam
kazanır. Bir çözeltinin tek başına seyreltik
ya da derişik olduğuna karar verilemez.
20 g şeker
100 mL
su
100 mL
su
30 g şeker
100 mL
su
Yandaki A, B ve C kaplarında bulunan
A
B
C
suların içine üzerlerinde miktarları belirtilen şekerler ilave edilip üç çözelti hazırlanıyor. Bu çözeltilerden en derişik çözelti C kabındaki çözeltidir. B kabındaki çözelti, A kabındaki çözeltiye göre daha derişiktir. En seyreltik
çözelti ise A kabındaki çözeltidir.
Palme Yayıncılık
Derişim, değişik amaçlar veya kullanım alanları için değişik birimler ile ifade edilebilir. 10.
sınıfta kullanacağımız derişim birimleri aşağıdaki gibidir.
A. Kütlece % Derişim (% C)
100 gram çözeltide çözünmüş maddenin gram cinsinden değerine kütlece yüzde derişim denir. Örneğin 60 gram su içerisinde 40 gram şeker çözündüğünde oluşan 100 gram
çözelti kütlece % 40 lıktır.
Kütlece yüzde derişimi hesaplamak için
5 g NaCl
%C=
100 mL
su
a
10 g NaCl
b
(a) 5 gram NaCl çözünerek hazırlanan
çözelti, (b) 10 gram NaCl çözünerek hazırlanan çözelti
78
Çözeltinin kütlesi
. 100
bağıntısı kullanılır.
SORU
Kütlece % 20 lik 800 gram KOH sulu çözeltisinde kaç gram KOH katısı çözünmüştür?
A) 40
100 mL
su
Çözünen madde kütlesi
%=
20 =
B) 160
C) 240
D) 320
E) 640
m çözünen
m çözelti
m çözünen
800
. 100
. 100
m çözünen = 160 gram
Yanıt B
SORU
40 gram şeker ve bir miktar su kullanılarak
kütlece % 10 luk bir çözelti hazırlanıyor.
Buna göre, bu çözeltide kullanılan su
miktarı kaç gramdır?
A) 40
B) 120
C) 280
D) 360
E) 420
%=
10 =
m çözünen
m çözelti
. 100
40 . 100
40 + x
x= 360 gram su kullanılmıştır.
Yanıt D
Soru
ÜNİTE - 2
A) 10
B) 20
C) 40
D) 60
360 + 40 = 400 gram tuzlu su
% = 40/400 . 100 ⇒ %10
E) 80
Yanıt A
Kullanılan
Eklenen
Su (gram)
Tuz (gram)
Su (gram)
Tuz (gram)
I
100
2
100
3
II
200
3
200
1
III
300
4
100
–
IV
500
5
–
1
İlk durumda her bir çözelti 100'er gram suya göre düşünülürse dördüncü çözeltide 1 gram çözünen bulunur. En seyreltik
olur.
Son durumda eklenen maddelerden sonra yine 100'er gram
suya göre düşünülürse birinci çözeltide 2,5 gram çözünen bulunur. En derişik olur.
Tablonun birinci kısmında hazırlanan çözeltiler, ikinci kısmında
bu çözeltilere eklenen su ve tuz miktarları verilmiştir.
Buna göre, ilk durumdaki en seyreltik ve son durumdaki en
derişik çözeltiler sırasıyla hangisidir?
A) IV ve I
B) IV ve III
D) III ve I
C) III ve II
Yanıt A
E) II ve I
Aynı sıcaklıkta bulunan üç kaptaki çözeltilerin kütlece yüzdelerinin eşit olabilmesi için ikinci ve üçüncü kaplara sırasıyla kaçar gram su eklenmelidir?
A) 40 – 60
B) 60 – 100
C) 60 – 90
D) 40 – 90
E) 100 – 40
Yanıt C
Kütlece % 40 lık çözelti hazırlamak için 240 gram suda kaç
gram şeker çözünmelidir?
A) 240
B) 160
C) 150
D) 120
Yanıt B
E) 100
79
KARIŞIMLAR
Belirli bir sıcaklıkta 360 gram suda 40 gram NaCI çözülerek
oluşturulan tuzlu su çözeltisi kütlece % kaçlıktır?
Çözeltinin Kütlece Yüzde Derişiminin Değişmesi
ÜNİTE - 2
� Çözünen miktarı veya su miktarı değiştirilerek çözeltinin kütlece yüzde derişimi değiştirilebilir.
� Çözeltide bir miktar daha aynı maddeden çözüldüğünde kütlece yüzde derişimi artar.
KARIŞIMLAR
� Çözeltiden bir miktar çözünen uzaklaştırılırsa (çökme ile) maddenin çözeltideki kütlece
yüzde derişimi azalır.
� Çözeltiye sadece su eklenirse çözünenin kütlece yüzde derişimi azalır.
Şeker ilavesi ile çözeltinin kütlece
yüzdesi artar.
� Çözeltiden bir miktar su buharlaştırılırsa çözünenin kütlece yüzde derişimi artar.
SORU
Kütlece % 16’lık tuz çözeltisinin 250 gramına 150 gram su ekleniyor.
Buna göre, oluşan yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?
A) 10
B) 20
C) 25
D) 40
İlk çözeltide bulunan tuz miktarı
16
.250 = 40 gramdır.
100
%=
E) 50
40
. 100 = 10
250 + 150
Yanıt A
SORU
Palme Yayıncılık
Su ilavesi ile çözeltinin kütlece
yüzdesi azalır.
Kütlece % 40’lık 150 gram tuzlu su çözeltisine aynı sıcaklıkta 10 gram su ve 40 gram
tuz ekleniyor.
İlk çözeltide bulunan tuz miktarı
Buna göre, oluşan yeni çözelti kütlece
yüzde kaçlıktır?
%=
A) 10
B) 25
C) 50
D) 60
40
.150 = 60 gramdır.
100
60 + 40
. 100 & 50
150 + 10 + 40
Yanıt C
E) 75
SORU
Piston üzerine ağır cisim konulduğunda
gaz daha fazla çözüneceğinden çözeltinin kütlece yüzdesi artar.
Kütlece % 25’lik 210 gram şeker çözeltisinin kütlece % 30’luk olması için kaç
gram şeker eklenmelidir?
A) 42
B) 28
C) 26
D) 15
E) 12
İlk çözeltide bulunan şeker miktarı
25
.210 = 52, 5 gramdır.
100
30 =
52, 5 + x
. 100
210 + x
x = 15
Yanıt D
SORU
Kütlece % 15’lik 300 gram şeker çözeltisinden bir miktar su buharlaştırılıyor.
Sabit sıcaklıkta buharlaşma
sonucunda su kütlesi azalacağından
çözeltinin kütlece yüzdesi artar.
80
Çözelti son durumda kütlece % 25’lik
olduğuna göre, çözeltiden kaç gram su
buharlaştırılmıştır?
A) 40
B) 120
C) 140
D) 180
E) 220
İlk çözeltide bulunan şeker miktarı
15
.300 = 45 gramdır.
100
25 =
45
. 100
300 – x
x = 120
Yanıt B
Soru
ÜNİTE - 2
Bir çökelme gözlenmediğine ve son çözeltinin kütlece
% 40 oranında çözünen içerdiği bilindiğine göre, eklenen
tuz kaç gramdır?
A) 20
B) 30
C) 40
D) 70
E) 80
İlk çözeltide bulanan tuz miktarı
10
100
. 200= 20 gramdır.
200 – 20= 180 gramı sudur. Suyun yarısı buharlaştırılırsa 90
gram su kalır. A kadar tuz eklensin
20 + A
. 100
40 =
20 + 90 + A
A= 40
Yanıt C
Kütlece % 20 lik 300 gram şekerli su çözeltisinden çökme
olmaksızın 120 gram su buharlaştırılıp 20 gram şeker eklenirse yeni çözelti kütlece yüzde kaçlık olur?
İlk çözeltide bulunan tuz miktarı
A) 80
300 - 60= 240 gramı sudur. 120 gram su buharlaştırılırsa 120
gram su kalır.
60 + 20
. 100= 40
%=
60 + 120 + 20
Yanıt B
B) 40
C) 30
D) 15
E) 5
20
100
. 300= 60 gramdır.
Kütlece % 30 luk 150 gram çözeltinin kütlesi çökelme olmadan yarıya inene kadar suyu buharlaştırıldığında elde
edilen çözelti kütlece % kaçlık olur?
A) 15
B) 20
C) 35
D) 45
E) 60
Yanıt E
Kütlece % 20 lik 200 gram tuzlu su çözeltisine 30 gram tuz
ve 170 gram su eklendiğinde son çözeltinin kütlece yüzdesi
kaç olur?
A) 17,5
B) 20
C) 35
D) 40
E) 42,5
Yanıt A
Kütlece % 20 oranında şeker içeren bir çözeltinin 200 gramına
600 gram saf su ekleniyor.
Buna göre, oluşan yeni çözeltinin kütlece % kaçı şekerdir?
A) 16
B) 12
C) 10
D) 5
E) 3
Yanıt D
81
KARIŞIMLAR
X tuzunun kütlece % 10 luk 200 gram sulu çözeltisine bir miktar
tuz eklenip çözeltideki suyun yarısı buharlaştırılıyor.
ÜNİTE – 5 Karışımlar
a) İlk olarak glikozun molünü bulalım.
Farklı Kütlece Yüzde Derişimlerdeki Çözeltilerin Karıştırılması
m
36
ÜNİTE - 2
=
=
= 0, 2 mol
Farklı kütlece nyüzde
sahip olan aynı tür çözeltiler karıştırıldığında önce her bir
180
M A derişimine
çözeltide çözünen
madde
miktarları
bulunur.
Sonra
karışımın toplam kütlesine oranlanarak
Molarite formülünde değerleri
yerine
koyalım.
karışım çözeltinin kütlece yüzde derişimi hesaplanır.
n 0, 2
=
= 0, 5 molar
V 0, 4
m1 + m2 + ...
%C=
. 100
b) Deriştirme – seyreltme formülü
yardımıyla
soruyu çözelim.
Karışımın
kütlesi
M=
KARIŞIMLAR
= M 2 .V2yüzde derişimi şu bağıntıyla da bulunabilir.
Ayrıca karışımınMyeni
1 .V1 kütlece
0, 5.400 = %
M2, .1000
M1 + %2 . M2 + ....................= %son. Mson
1
M 2 = 0, 2 molar
(a)
Bağıntıdaki %1 ve %2 sırasıyla birinci ve ikinci çözeltilerde çözünen maddenin kütlece
yüzdesini, M1 ve M2 ise sırasıyla birinci ve ikinci çözeltilerin kütlesini belirtir.
SORU
Kütlece % 40’lık 30 gram şekerli su çö%1. M1 + %2. M2 = % son. Mson
Aynı
Çözeltilerin
Karıştırılması
zeltisi
ileTür
kütlece
% 60’lık
90 gram şe40 . 30 + 60 . 90 = %son .(30+90)
kerliBusu
karıştırıldığında
elde Bu nedenle karışımı oluşturan
tür çözeltisi
karışımlarda
tepkime gerçekleşmez.
madde%son yani
= 55toplam mol sayısı korunur.
lerin
toplam
mol
sayılarında
herhangi
bir değişiklik
edilen
yeni
çözelti
kütlece
yüzde
kaçlık olmaz,
Böyle
olur?soruların çözümünde aşağıdaki bağıntı kullanılmaktadır.
(b)
Yüksek derişimli bir çözeltinin (a) düşük
Palme Yayıncılık
Yüksek
derişimli
bir çözeltinin
(a) düşüktanederişime
derişime
seyreltilmesi
(b) Çözünen
seyreltilmesi
Çözünen
toplam
ciklerin(b)
toplam
sayısıtaneciklerin
(18) seyrelme
ile sayısı (18) seyrelme ile
değişmez.
değişmez.
A) 55
B) 58
C) 59
D) 62
E) 66
M1.V1 + M 2 .V2 + M3 .V3 + g = Mson .Vson
Yanıt A
SORU
Kütlece % 30’luk 100 gram şekerli su ile
%1.M1 + %2.M2 = %son. Mson
kütlece % 20’lik 150 gram şekerli su karış30.100 + 20.150 + 0.Msu =
tırılıyor. Buna göre, oluşan çözeltiye kaç
15. (100 + 150 + Msu)
gram su eklenirse,
t°C kütlece şeker derişit°C
0,8 M 100 mL
0,5 M 600 mL 3000 + 3000
t °C= 15.(250 + M )
mi % 15 olur?KOH çözeltisi
su
KOH çözeltisi
300 mL saf su
Msu=150 gram
A) 800 B) 750 C) 450 D) 200 E) 150
Yanıt E
SORU
Kütlece % 10’luk ve % 70’lik iki ayrı şe%1. M1 + %2. M2 = %son. Mson
Yukarıdaki kaplarda bulunan maddeler sıcaklık
değiştirilmeden
kerli su çözeltisi hangi oranda karıştırı10.M
+ 70.M
aynı kap içerisinde karıştırılmaktadır. Buna
göre1 son
karışımın
de- 1 + M2)
2 = 20.(M
lırsa, kütlece % 20’lik çözelti oluşur?
rişimi kaç molardır?
10M1 + 70M2 = 20M1 + 20M2
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
50M2 = 10M1
M1
=5
M2
Yanıt E
Verilen değerler karışım formülünde yerine konulursa;
SORU
M1 .V1 + M 2 .V2 + M3 .V3 = Mson .Vson
300 gram kütlece 0,
%20’lik
çözeltisin8.100 +şeker
0, 5.600
+ 0.300 = Milk
.1000
bulunan tuz miktarı
sonçözeltide
deki suyun 1/4’ü buharlaştırıldıktan sonra
20
+ 300 = Mson .1000
. 300= 60 gramdır. 300 – 60 = 240
160 gram kütlece % 10’luk şeker 80
çözeltisi
100
ile karıştırılıyor.
Mson = 0,gram
38 M su vardır. 240. 1
= 60 gram su bu4
Buna göre, son çözeltinin kütlece yüzharlaştırılır. 180 gram su kalır. Buharlaşdesi kaçtır?
tırıldıktan sonraki yeni çözeltinin kütlece
333
A) 19
B) 20
C) 25
D) 30
E) 40
60
%'si %=
. 100= 25 olur.
60+180
%1 . M1 + %2.M2= %son.Mson
25 . 240 + 10 . 160= %son . (240 + 160)
%son= 19
82
Soru
Yanıt A
B. Hacimce Yüzde Derişim
ÜNİTE - 2
Sıvı – sıvı çözeltiler hacim olarak ölçülebildiğinden bazı çözeltilerin derişimleri hacimce
% derişim ile ifade edilir. Örneğin, % 40’lık etil alkol çözeltisi hazırlamak için 40 mililitre etil
alkol ölçülüp, üzerine 60 mililitre su ilave edilir.
Hacimce % =
Çözünenin hacmi
Çözeltinin toplam hacmi
KARIŞIMLAR
Hacimce yüzde derişim, bir çözeltideki çözünen sıvı hacminin çözeltinin toplam hacmine oranının 100 ile çarpılması sonucunda bulunur.
. 100
SORU
100 mililitre alkol ve aynı sıcaklıkta 150
mililitre su kullanılarak hazırlanan kolonyanın derecesi (hacimce alkol yüzdesi) kaçtır?
A) 40
B) 50
C) 60
D) 75
Çözünen alkoldür.
100
. 100
%=
100 + 150
% = 40
E) 80
Yanıt A
Hacimce % 20’lik 400 mililitre alkollü su
çözeltisinde kaç gram alkol çözünmüştür? (dalkol = 0,8 g/cm3)
A) 40
B) 50
C) 60
D) 64
E) 80
Öncelikle 400 mililitre çözeltinin kaç mililitresi alkol onu bulalım.
Valkol
20=
. 100 Valkol= 80 mL
400
Alkolün kütlesi ise;
m
malkol
malkol
1 0,8 =
d=
1 20=
Valkol
80
V
malkol= 64 gram
Palme Yayıncılık
SORU
Yanıt D
SORU
Hacimce % 20’lik 400 mililitre metil alkol
– su çözeltisine ayrı ayrı,
I.
100 mililitre metil alkol
II.
400 mililitre su
ilave edildiğinde oluşan karışımların hacimce yüzdeleri aşağıdakilerin hangisindeki gibidir?
I
II
A)
25
10
B)
36
25
C)
25
36
D)
10
25
E)
36
10
Öncelikle 400 mililitre çözeltinin kaç mililitresi alkol onu bulalım.
20=
Valkol
400
. 100
Valkol= 80 mL
I.
100 mililitre metil alkol ilave edildiğinde;
100 + 80
% Hacim =
. 100
100 + 400
% = 36
II.
400 mililitre su ilave edildiğinde;
80
. 100
%=
400 + 400
% = 10
Yanıt E
83
C. Milyonda Bir Kısım (ppm) ve Milyarda Bir Kısım (ppb)
ÜNİTE - 2
Bazı çözeltilerde çözücü içerisine karışmış çözünen maddenin hacmi ya da kütlesi çok
çok küçük olduğu durumlarda bunu kütlece yüzde ya da hacimde yüzde derişimler ile ifade
etmek çok zor olacağından ppm ve ppb gibi birimler kullanılır.
KARIŞIMLAR
� Herhangi bir karışımdaki toplam madde miktarının milyonda bir birimlik kısmına 1 ppm
denir. Bir başka deyişle 1 kilogram (kg) çözeltide çözünmüş maddenin miligram (mg)
olarak kütlesidir. Örneğin: 2 ppm Pb2+ iyonu demek 1 kg suda 2 mg Pb2+ var demektir.
1 ppm= 1 mg/L
Çözünen madde kütlesi
ppm=
Çözelti kütlesi
. 106
� Herhangi bir karışımdaki toplam madde miktarının milyarda bir birimlik kısmına 1 ppb
denir. Bir başka deyişle 1 kg çözeltide çözünmüş maddenin mikrogram (mg) olarak kütlesidir. Örneğin: 5 ppb Pb2+ iyonu demek 1 kg suda 5 mg Pb2+ var demektir.
1 ppb= 1 mg/L
ppb =
Çözünen madde kütlesi
Çözelti kütlesi
. 109
N ot
1 g= 1000 mg= 106 mg
1 ppb= 1000 ppm
Palme Yayıncılık
Tüketim Maddelerinin Etiketlerindeki Derişim
� Temizlikte kullanılan sıvı deterjanlar, yumuşatıcılar, boyalar, ilaçlar, konsantre meyve
suları derişik haldedir; seyreltilerek kullanılır. Meyve suları, serum, az şekerli çay, içilen
su ve gazoz ise seyreltik çözeltilere örnek verilebilir.
� Yaygın tüketim maddelerinin etiketleri incelendiğinde derişimlerine ait bilgilere rastlanır.
Madde
Bileşimi
Çamaşır suyu
% 4,5 hipoklorit
Diş macunu
1450 ppm F- iyonu
Sıvı çamaşır deterjanı
% 5-15 anyonik aktif madde, noniyonik aktif
madde, sabun
Konsantre yumuşatıcı
% 5-15 katyon aktif madde
Kolonya
% 80 etil alkol
Serum
% 0,9 NaCI
Lens sıvısı
% 0,00013 poliamino propil
% 0,0001 poliguaternium
Tentürdiyot
% 2 iyot
% 2,5 NaCI
Deniz suyu
% 3,5 NaCI
Bal
% 34 Fruktoz, % 2 Sakkaroz,
% 40 levuloz
% 17 su
Açık yaralarda mikrop öldürücü olarak
kullandığımız tendürdiyot kütlece %
5'lik iyot-alkol çözeltisidir.
84
% 7 Fe, Na, S, Mg, P, Mn, AI, N, Ag, polen,
albumin, dekstril, protein, çeşitli asitler
Soru
ÜNİTE - 2
Buna göre, içme suyu kaç ppm
A) 0,537
B) 5,37
SO42-
C) 53,7
iyonu içerir?
D) 537
E) 5370
KARIŞIMLAR
Bir içme suyunun analizinde suyun 1 kilogramında 5,37 mg
SO42- iyonu içerdiği tespit ediliyor.
Çözeltinin ve çözünenin kütleleri aynı birime çevrilir.
mSO 2- = 5,37 mg
4
msu = 1 kg =1.106 mg
mçözünen
. 106 ⇒
ppm=
mçözelti
5,37
1.106
. 106
ppm = 5,37 olur.
Yanıt B
Ca2+ iyonu derişimi 2 ppb olan bir çözeltinin 500 kilogramında kaç gram Ca2+ iyonu vardır?
A) 1000
B) 100
C) 0,1
D) 0,01
E) 0,001
mçözelti = 500 kg = 5.105 gram
ppb =
2=
mçözünen
mçözelti
mçözünen
5.105
.109
.109
mçözünen= 0,001 gram
Yanıt E
Hg2+ derişimi 7 ppm olan sulu çözelti ile ilgili;
I.
1 kilogram su 7 miligram Hg2+ içerir.
II.
1000 gram su 7 . 10-3 gram Hg2+ içerir.
III.
106 gram su 7 gram Hg2+ içerir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve II
C) Yalnız III
Yanıt E
E) I, II ve III
50 ppm K+ iyonu içeren 6 kilogram deniz suyunda kaç gram
K+ iyonu bulunur?
A) 0,1
B) 0,2
C) 0,3
D) 0,4
E) 0,5
Yanıt C
4,4.106 gram deniz suyunda 8,8 gram Mg2+ iyonu bulunduğuna göre, deniz suyu kaç ppm Mg2+ iyonu içerir?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
Yanıt B
85
ÇÖZELTİLERİN DERİŞİME BAĞLI (KOLİGATİF) ÖZELLİKLERİ
ÜNİTE - 2
Kışın yolların buz tutmasını önlemek için alınan önlemler nelerdir? Yine kışın arabalarda
motoru soğutmak için kullanılan suyun donmasını önlemek için kullanılan sıvı, su ile nasıl bir
etkileşim içinde oluyor da su donmuyor?
KARIŞIMLAR
Bir çözeltide çözünen taneciklerin derişimlerine bağlı özelliklere koligatif özellikler denir. Çözeltilerde donma noktası düşmesi, kaynama noktası yükselmesi ve ozmotik basınç
gibi özellikler koligatif özelliklerden bazılarıdır.
Günlük yaşamda karşılaştığımız bu tür olayları açıklayabilmek için bir çözücüde çözünen taneciklerin kimyasal özelliklerine bakmaksızın sayılarına başka bir deyişle derişimlerine
bakmalıyız.
A. Donma Noktası Düşmesi
Saf sıvıların, sabit basınçta belli bir donma sıcaklıkları olmasına rağmen çözeltilerin belli
bir donma sıcaklıkları yoktur.
Katı–sıvı çözeltiler, saf çözücülerinden daha düşük
sıcaklıkta donmaya başlar. Saf çözücü molekülleri katı
fazı oluştururken çözeltideki çözücü moleküllerine göre
daha kolay istiflenir. Uçucu olmayan çözünen molekülleri çözücünün saf katısını oluşturmasını engellediğinden donmanın gerçekleşebilmesi için çözeltinin daha
fazla soğutulması gerekir; böylece donma noktası düşer. Ayrıca çözeltinin donması sırasında sıcaklık, doymuş çözelti oluşuncaya kadar sürekli düşer.
Palme Yayıncılık
Dondurmalara tuz-buz karışımları ilave
edilerek erimeleri geciktirilir.
Donmayı önlemek için yapılan tuzlama
çalışması
Sıcaklık (°C)
2
1
0
çözücü (su)
doymamış çözelti
–1
doymuş çözelti
–2
Kütlece
% 20'lik
fleker
çözeltisi
Kütlece
% 40'l›k
fleker
çözeltisi
Kütlece
% 30'luk
fleker
çözeltisi
I
II
III
Aynı ortamlarda bulunan kaplardaki çözeltilerin
donma
Aynınoktaları
ortamlarda
karşılaştırıldığında
bulunan kaplardaki
kütlece
çözeltiyüzdonma
noktaları
karşılaştırıldığında
küt-en
desilerin
fazla
olanın
donmaya
başlama sıcaklığı
leceolur.
yüzdesi
fazla
küçük
(I > III
> II)olanın donmaya başlama
sıcaklığı en küçük olur. (I > III > II)
ÜNİTE – 4 Karışımlar
Zaman(dk)
Kütlece %25ʼ lik 400 gram şeker çözeltisinin aynı sıcaklıkta hacSaf çözücü ile çözeltinin soğuması ve donmasına ait sıcaklık – zaman grafiği
minin %50ʼsi buharlaştırılıp 50 gram daha şeker ekleniyor. Bu işlemler sonucunda herhangi bir çökme gözlenmediğine göre
oluşan yeni çözelti kütlece % kaçlık olur?
Kış aylarında buzlanma olmaması için yollara tuz
atılmasının nedeni donma noktasını düşürmesidir. Aynı
şekilde motorlu araçların radyatörüne antifriz olarak bi100glikolün
gram çözeltide
gram şeker
75 gram su varsa
linen etilen
ilavesinin25
nedeni
donma sıcaklığını
400
gram
çözeltide
100
gram
şeker
300 gram su bulunur
düşürüp radyatördeki suyun donmasını engellemektir.
çözücü miktarı
300 gram
olduğuna
göre çözücü mikKışınÇözeltideki
göl ve nehirlerin
donması
oldukça
olasıdır
tarının %50ʼ si buharlaştırıldığında 150 gram suyun buharlaşması
ancak deniz suyunun donmadığını görmüşüzdür. Kugerekir.
tuplarda ise deniz suyu da donar. Deniz suyunun don. m1 – %2 . m2 + %3 . m3 = %son . mson
mamasının veya daha%1geç
donmasının sebebi içinde
bölgelerde kışın araba radyag
0.150 + 100.50
= %son .]400 - 150 + 50Soğuk
çözünmüş olan 25.400
madde-miktarının
çok oluşudur.
10000 + 5000 = %son .300
86
15000 = %son .300
%son = 50
törlerine suyun donmaması için antifiriz
konulur.
Soru
ÜNİTE - 2
Buna göre çözeltinin,
I.
Derişimi
II.
Donmaya başlama sıcaklığı
III.
Çözelti kütlesi
Doymamış NaCI çözeltisine doymuş hale gelinceye kadar
NaCI eklenmesi çözelti kütlesini arttırır. Derişim artar. Ancak
donmaya başlama sıcaklığı azalır.
niceliklerinden hangileri artar?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Yanıt C
Aynı ortamda bulunan
Saf sıvının (çözücünün) donmaya başlama sıcaklığı en yüksektir. Çözücünün (suyun) içinde çözünen maddenin derişimi
arttıkça çözeltinin donmaya başlama sıcaklığı düşer.
Saf su
Doymamış
tuzlu su
Doymuş
tuzlu su
I.
II.
III.
Doygun çözeltinin derişimi doymamışa göre daha yüksektir.
Dolayısıyla donmaya başlama sıcaklığı daha düşüktür.
sıvılarının donmaya başlama sıcaklıkları arasındaki ilişki
aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) I > II > III
B) II > I > III
D) I > III > II
C) II > III > I
E) III > II > I
Yanıt A
X tuzu suda çözündüğünde suyun donma sıcaklığı düşer. Donma sıcaklığındaki düşme, aynı miktardaki suda çözünen tuzun
miktarı ile doğru orantılıdır.
80 gram su
+
20 gram tuz
20 gram su
+
4 gram tuz
30 gram su
+
10 gram tuz
I
II
III
60 gram su
+
15 gram tuz
IV
Şekildeki kaplarda bulunan çözeltiler aynı ortamda iken soğutulduğunda hangi ikisi aynı sıcaklıkta donmaya başlar?
A) I ve III
B) II ve IV
D) I ve IV
C) III ve IV
E) I ve II
Yanıt D
87
KARIŞIMLAR
Doymamış NaCI çözeltisine aynı sıcaklıkta doymuş hale gelinceye kadar NaCI ilave ediliyor.
B. Kaynama Noktası Yükselmesi
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
Bir çözeltinin kaynama noktası, buhar basıncının dış atmosfer basıncına eşit olduğu
sıcaklıktır. Kaynama esnasında suyu veya çözeltiyi oluşturan çözücü taneciklerinin tamamı
buharlaşmaya çalışır. Uçucu olmayan bileşen, çözeltinin buhar basıncını düşürdüğünden,
çözelti; saf çözücünün kaynama sıcaklığına gelindiğinde kaynamaz. Çünkü uçucu olmayan
bileşenin çözündüğü bir çözeltide çözücü tamamen buharlaşmaya çalışırken taneciklerinin
buhar fazına geçişi, çözünen tanecikleri tarafından engellenir ve dönüşüm daha fazla enerji
gerektirir. Böylece çözeltinin kaynama sıcaklığı saf çözücüden daha yüksek olur. Bu kaynama noktası yükselmesi çözeltinin derişimi ile doğru orantılı olarak artar.
Çözeltilerin belirli bir kaynama noktaları yoktur. Kaynamaları süresince sıcaklıkları sürekli
artar. Bu artış çözeltide çözünenin çökmeye başlaması yani çözeltinin doymuş olmasına
kadar devam eder.
Arabaların radyatörlerine antifriz konulması,
yazın radyatördeki suyun daha yüksek sıcaklıkta kaynamasına sebep olur. Böylece araba
hararet yapmamış olur.
Sıcaklık (°C)
Doymuş çözelti
103
102
Doymamış çözelti
100
Çözücü (su)
Zaman(dk)
Palme Yayıncılık
Saf çözücü ile çözeltinin ısınmasına ve kaynamasına ait sıcaklık – zaman grafiği
Katı ve sıvıdan oluşan çözeltilerde kaynama noktası saf sıvının kaynama noktasından
yüksektir. Örneğin; 1 atmosfer basınçta tuzlu suyun kaynama noktası 100oC nin üzerindedir. Çözeltideki tuz oranının artması aynı zamanda kaynama noktasını biraz daha yükseltir.
Yine birbiri içerisinde çözünebilen sıvı karışımlarının kaynama noktası, iki sıvının kaynama
noktası değerlerinin arasında bir değere eşittir.
Örneğin; suya glikol eklenip çözüldüğünde oluşan karışımın kaynama noktası suyun
kaynama noktasından yüksek, glikolün kaynama noktasından düşüktür. (Glikolün kaynama
noktası 198oC tır.)
SORU
Çözelti tam çözebileceği kadar maddeyi çözmüş durumdadır. Su eklendiğinde
daha fazla katı çözünebilecek duruma
gelir.
X(suda)
Yukarıdaki kapta X katısının doymuş sulu
çözeltisi bulunmaktadır. Kaba aynı sıcaklıkta çözelti iki katına çıkıncaya kadar
saf su eklendiğinde,
Su eklendiğinde hacim artacağından çözelti derişimi azalır. Dolayısıyla çözeltinin
kaynamaya başlama sıcaklığı da azalır.
I. Çözeltide daha fazla katı çözünebilir.
II. Çözelti derişimi azalır.
III. Çözeltinin kaynamaya başlama sıcaklığı değişmez.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
Yanıt C
E) I, II ve III
88
Soru
Kütlece
ÜNİTE - 2
Kütlece
Kütlece
B kabındaki çözeltinin çözüneni en fazla olduğundan kaynamaya başlama sıcaklığı en yüksektir.
Aynı ortamda bulunan yukarıdaki maddelerle hazırlanmış tuz
çözeltilerinin derişimleri farklıdır.
Buna göre, bu çözeltiler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi
yanlıştır?
A) A, B'ye göre seyreltik, C'ye göre derişiktir.
B) B kabındaki çözeltinin kaynamaya başladığı sıcaklık en
yüksektir.
C) C kabındaki çözeltinin donmaya başladığı sıcaklık en yüksektir.
D) B kabındaki çözeltinin aynı sıcaklıktaki buhar basıncı en
fazladır.
E) Derişimi en fazla olan B'dir.
C kabındaki çözeltinin çözüneni en az olduğundan donmaya
başlama sıcaklığı en yüksektir.
B kabındaki çözeltinin çözüneni en fazla olduğundan kaynamaya başlama sıcaklığı en yüksek olup buhar basıncı en azdır.
Yanıt D
Belli bir sıcaklıkta bulunan saf suya bir miktar tuz eklendiğinde;
I. Kaynama noktası yükselir.
II. Donma noktası düşer.
III. Fiziksel özellikleri değişir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) I ve III
E) I, II ve III
Yanıt E
Aynı koşullarda eşit miktarda su ile hazırlanan A, B, C kaplarındaki çözeltiler ile ilgili;
I.
II.
III.
C kabındaki çözeltide çözünen şeker miktarı en fazladır.
Her üç kaba da su eklenirse çözünen şeker miktarı artar.
B kabındaki çözeltinin kaynamaya başlama sıcaklığı A kabındaki çözeltiden fazladır.
yukarıdakilerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
Yanıt B
89
KARIŞIMLAR
Çözüneni en fazla olan B kabındaki çözelti en derişik, C kabındaki çözelti en seyreltiktir.
C. Ozmotik Basınç
ÜNİTE - 2
Suyun yarı geçirgen zar (membran) aracılığı ile derişimin düşük (az yoğun) olduğu ortamdan, yüksek (çok yoğun) olduğu ortama doğru geçişine ozmos denir.
KARIŞIMLAR
Saf su
h
Tuzlu su
Tuzlu su
Saf su
Membran
Ozmotik basınç bitkilerde suyun köklerden
yukarı doğru taşınmasını da sağlar. Yapraklar
sürekli havaya doğru su kaybettiklerinden,
yaprak sıvısındaki çözünen madde derişimi
artar. Böylece su ağacın gövde, dal ve saplarından ozmotik basınç ile iletilir.
Membran
Saf su ile tuzlu su yarı geçirgen
bir zarla ayrılmış durumdadır.
Tuzlu su saf suya uyguladığı emme
kuvveti ile suyu kendisine çekerek
derişimini azaltma yoluna gider.
Ozmosda, derişimi yüksek olan ortam derişimi düşük olan ortamdaki çözücüye bir emme
kuvveti uygular. Bu emme kuvveti ozmotik basınç olarak adlandırılır. Çok yoğun ortamın
derişimi ne kadar fazla ise oluşan emme kuvveti yani ozmotik basınç o kadar yüksek olur.
Ozmos olayı sonucunda çok yoğun ortamda sıvı seviyesi yukarıdaki şekilde görüldüğü
gibi h kadar yükselir. İşte bu yükselen sıvının bir başka deyişle sulu çözelti ya da su dolu
kolonun, kabın çeperlerine uygulayacağı basınca hidrostatik basınç denir. Çözücü geçişinin dengeye ulaştığı anda yükselen çözelti tarafının basıncı, kaba girecek su moleküllerinin
zardan geçmesine engel olur. Bu durumda ozmotik basınç hidrostatik basınca eşit olur.
Derişim köşeli parantez ile gösterilir.
Örneğin [X], X çözeltisinin derişimini
ifade eder.
Palme Yayıncılık
N ot
Ozmosa en iyi örnekler yaşayan organizmalarda görülür. Hücre zarı yarı geçirgen bir
zardır. Bu zar, hücre içindeki büyük moleküllerin hücre dışına çıkmasına izin vermez. Ancak küçük moleküllerin veya hidratlaşmış iyonların hücreye girişine veya hücreden çıkışına
izin verir. Bu nedenle hücre içindeki ve dışındaki çözünen maddelerin derişim farklarından
dolayı ozmotik basınç oluşur. Hücrenin içindeki çözelti dış ortama göre daha derişik olduğundan su bu ortama geçer. Böylelikle hücrede denge sağlanmış olur.
Hücre içi
X
Hücre
Hücre
içi dışı
X
Hücre içi
X
[X] < [Y]
hücre zarı
Tuzdan
Tuzlu
arındırılmış
su
su
Y
Hücre Hücre
dışı içi
Y
Hücre dışı
X
X
Hücre içi
Y
[X] < [Y] [X] > [Y]
hücre zarı
[X] < [Y]
X
Y
[X] > [Y]
Hücre dışı
Y
Hücre dışı
Y
hücre
[X]zarı
> [Y] hücre zarı
Hücre dışı, hücre içindenhücre
dahazarı
yoğun ise
Hücre içi, hücre
dışından
daha yoğun ise
hücre
zarı
ozmos olayı hücre dışına olur. Bu durumda
ozmos olayı hücre içine olur. Bu durumda
hücre büzülür. Hücrenin büzülmesine plazhücre şişer. Böyle bir çözeltiye hipotonik
moliz denir. Bu durumda hücre dışı, hücre
denir.
içine göre hipertonik çözeltidir.
Hücre içi
Hücre
Hücre
içi dışı Hücre dışı
X
X
Hücre içi
Y
Y
Hücre dışı
X
Suyun yarı geçirgen bir membran yardımıyla
daha yoğun bir ortamdan daha az yoğun
olan bir ortama geçmesine ters ozmos denir.
Ters ozmosda yüksek basınç kullanılır. Örneğin; deniz suyunun ozmotik basıncı 30 atmosferdir. Tuz çözeltisi üzerindeki basınç 30
atmosferin üzerine çıkarılacak olursa ozmotik
akış tersine döner ve su zardan geçerek
tuzdan arındırılmış olur. Böylece tuzlu deniz
suyundan içme suyu elde edilmiş olur.
Hücre
Hücre
içi dışı
Y
hücre zarı
hücre zarı
hücre zarı
Hücre içi derişimi, hücre dışı derişimine eşit ise çözelti izotonik adını alır. Ozmos olayı gerçekleşmez. Ancak yoğunluk
değişmeyecek şekilde madde giriş çıkışı olur.
UYARI
Hastalara verilen serumların izotonik çözeltiler olması hastanın sağlığı için önemlidir.
90
Soru
ÜNİTE - 2
Saf su
Yarı geçirgen zar
Yukarıdaki sistem ile ilgili;
I. Tuz çözeltisi bulunan tarafta çözelti yüksekliği zamanla artar.
II. İki madde arasında ozmos olayı gerçekleşir.
III. Tuz çözeltisinin derişimi zamanla azalır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Ozmotik basınç ile ilgili;
I. Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama madde geçişine
sebep olur.
II. Çok yoğun ortamın az yoğun ortama yapmış olduğu emme
kuvvetinin sonucu olarak ortaya çıkar.
III. Bitkilerin topraklardan aldıkları suyun yapraklara ulaşmasına sebep olur.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Yanıt E
Yanıt D
h
Saf su 1
Tuzlu su
2
Membran
Şekildeki sistemde tuzlu su ile su ince bir membran (geçirgen
zar) ile ayrılmıştır.
Bu sistemde gerçekleşen olaylar ile ilgili aşağıdakilerden
hangisi yanlıştır?
A) 1 nolu ok yönünde oluşan geçiş olayına ozmos denir.
B) 2 nolu ok yönünde oluşan geçiş olayına ters ozmos denir.
C) Su, tuzlu suya emme kuvveti uygular.
D) Tuzlu suya doğru çözücü geçişi olur.
E) Derişimler eşit oluncaya kadar çözücü geçişi devam eder.
Yanıt C
91
KARIŞIMLAR
Kütlece
% 10 luk
tuz
çözeltisi
Verilen sistemde az yoğun ve çok yoğun ortam bulunduğundan ozmos olayı gerçekleşir. Tuz çözeltisi suyu emer ve çözelti yüksekliği zamanla artar. Derişim azalır.
ÜNİTE - 2
ÇÖZÜMLÜ SORULAR
1.
Kütlece % 20 lık 400 gram tuzlu su çözeltisinde kaç
gram su vardır?
KARIŞIMLAR
A) 320
B) 340
C) 350
D) 360
5.
Bir su örneğinin analizinde 200 gramlık örnekte 0,4 miligram
Ca2+ olduğu bilinmektedir.
Buna göre, bu su örneğinin derişimi kaç ppm’dir?
E) 380
A) 1
2.
6.
Kütlece % 40'lık 150 gram tuz çözeltisi üzerine kaç gram
tuz ilave edilirse son çözelti kütlece % 50'lik olur?
A) 10
B) 20
C) 30
D) 40
B) 2
C) 4
D) 6
E) 8
Aşağıdaki işlemlerin hangisinde bir çözünme olmaz?
A) Çaya limon sıkılması
E) 50
B) Yağlı boya lekelerinin benzinle temizlenmesi
C) Suya mazot katılması
D) Suya sirke katılması
Palme Yayıncılık
E) Gazoz yapımında basınçlı gaz kullanılması
3.
Kütlece %30 luk 200 gram şeker çözeltisinin 50 gram
suyu buharlaştırıldığında kütlece % kaçlık olur?
(Herhangi bir çökelme olmamaktadır.)
A) 20
B) 40
C) 50
D) 60
E) 75
7.
I. Her zaman bileşenleri aynı fiziksel halde bulunmalıdır.
II. Formüllerle gösterilmez.
III. Fiziksel özellikleri bileşenlerine göre değişir.
Yukarıdaki özelliklerden hangileri karışımlar için doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
D) II ve III
4.
E) I, II ve III
Saf suyun çözücü olarak kullanıldığı çözünme olaylarına hidratasyon denir.
Buna göre, birbiri içinde çözünen aşağıdaki madde çiftlerinden hangilerinin oluşturduğu çözelti, dipol – dipol
etkileşiminin görüldüğü hidratasyondur?
A) NH3 – HF
B) HF – H2O
D) CH3CI – H2S
92
C) I ve II
C) KCI – H2O
E) HCl – CH3OH
8.
Aşağıdakilerden hangisi çözelti değildir?
A) Hava
B) Ayran
D) Tuzlu su
C) Tunç
E) Şekerli su
Soru
Aynı miktar suda çözünen KCI tuzunun derişik ve seyreltik sulu çözeltileri ile ilgili;
12.
I. Kaynamaya başlama sıcaklıkları
II. Donmaya başlama sıcaklıkları
III. Çözelti kütleleri
Yukarıdaki olaylar;
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
özellikleri ile eşleştirilmek isteniyor.
E) I, II ve III
Buna göre, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) I-a, II-b, III-c
B) I-a, II-c, III-b
C) I-b, II-a, III-c
D) I-b, II-c, III-a
E) I-c, II-a, III-b
10.
Saf su
Şeker
çözeltisi
Yarı geçirgen zar
I. Ozmos olayı gerçekleşir.
II. Saf suyun seviyesi düşer.
III. Şeker çözeltisinin derişimi artar.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
Palme Yayıncılık
Yukarıdaki kapta zamanla,
13. Koligatif özellikler ile ilgili;
I. Çözünenin kimyasal özelliklerine bağlıdır.
II. Çözünenin derişimine bağlıdır.
III. Farklı çözeltilerde eş değerlerde olabilir.
E) I, II ve III
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve II
C) II ve III
E) I ve III
11.
10 g yemek
tuzu
100 g su
40 g yemek
tuzu
100 g su
15 g yemek
tuzu
50 g su
Yukarıda verilen çözeltiler ile ilgili;
I. Aynı ortamda birinci çözeltinin kaynamaya başlama sıcaklığı üçüncü çözeltininkinden küçüktür.
II. Aynı ortamda ikinci çözeltinin donmaya başlama sıcaklığı en yüksektir.
III. Üçüncü çözeltinin kütlece yüzdesi en fazladır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) I ve III
C) II ve III
E) I, II ve III
14.
I. Kaynama noktası yükselmesi
II. Kütlece % derişim
III. Donma noktası düşmesi
Yukarıda verilenlerden hangileri koligatif özelliklerden
biri değildir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
93
KARIŞIMLAR
a. Kaynama noktası yükselmesi
b. Ozmotik basınç
c. Donma noktası düşmesi
aynı koşullarda niceliklerinden hangileri farklıdır?
A) Yalnız II
I. Makarnanın çabuk pişmesi için suyuna tuz atılması
II. Kışın radyatör sıvılarında antifriz kullanılması
III. Reçellerin bozulmaması için bolca şeker kullanılması
ÜNİTE - 2
9.
1.
100 g çözeltide
20 g tuz
400 g
?
8.
Ayran, homojen karışım değildir. Dolayısıyla çözelti değildir.
Yanıt B
KARIŞIMLAR
?= 80 g tuz vardır.
9.
400 – 80 = 320 gram su bulunur.
Yanıt A
2.
çözünenin kütlesi
Aynı miktar çözücüde çözünen oranı daha fazla olan derişik çözeltinin kaynamaya başlama sıcaklığı ve çözelti kütlesi
daha fazladır. Donmaya başlama sıcaklığı ise daha düşüktür.
Yanıt E
çözelti kütlesi
10. Verilen sistemde az yoğun ve çok yoğun ortam bulunduğundan ozmos olayı gerçekleşir. Ozmosda, az yoğun ortamdan
(sudan) çok yoğun ortama (şekerli suya) geçiş olur. Su seviyesi düşer. Şeker çözeltisine geçen sudan dolayı derişimi
azalır.
Yanıt C
3.
100 g çözeltide
30 g şeker
200 g
?
Yanıt B
?= 60 g şeker
11.
200 – 60 = 140 gram su vardır.
50 gram su buharlaştırıldığında 140-50 = 90 gram su kalır.
60
.100 1 40
%=
60 + 90
Yanıt B
4.
Hidratasyonda su kullanılmalıdır. B şıkkında verilen bileşiklerde hem su kullanıldığından hem de polar moleküller olduklarından oluşturdukları çözelti dipol – dipol etkileşiminin
görüldüğü hidratasyondur.
Yanıt B
5.
Çözeltinin ve çözünenin kütleleri aynı birime çevrilir.
mCa2+ = 0,4 mg
mçözelti = 200 gram = 2.105 mg
ppm=
6.
mçözünen
mçözelti
. 106 1
0,4
2.105
. 106= 2 olur.
Yanıt B
I. Birinci ve üçüncü çözeltiler karşılaştırıldığında birinci
çözeltide eşit miktar çözücüde çözünen madde miktarı
daha az olduğundan kaynamaya başlama sıcaklığı daha
küçüktür.
II. İkinci çözeltide 100 gram su olarak düşünüldüğünde
30 gram tuz çözünür. Aynı miktar çözücüde çözünen
madde miktarı en az olan birinci çözelti olduğundan
donmaya başlama sıcaklığı en yüksek olur.
III. Aynı miktar çözücüde çözünen madde miktarı en fazla
olan üçüncü çözelti olduğundan kütlece yüzdesi en fazla
olur.
Yanıt D
12. Makarna haşlanacak suya tuz atılması suyun kaynama sıcaklığını yükseltir. Kışın radyatör sıvılarına konulan antifriz
donma noktasını düşürür, donmayı engeller. Reçelde kullanılan bol şeker hipertonik bir şeker çözeltisi oluşmasını
sağlar. Ortamda bulunan bakteri hücrelerindeki su çözeltiye
geçer; hücre büzülür ve işlevi durur.
Yanıt B
Mazot, suda çözünmez.
Yanıt C
7.
Palme Yayıncılık
ÜNİTE - 2
ÇÖZÜMLER
13. Koligatif özellikler çözünenin derişimine bağlıdır. Farklı çözeltilerde eş değerlerde olabilir.
Bileşenleri tuzlu su çözeltisinde olduğu gibi farklı (katı-sıvı)
fiziksel hallerde bulunabilir.
Yanıt C
Karışımlar sembollerle veya formüllerle gösterilmez.
Kaynama noktası, donma noktası, yoğunluk gibi fiziksel
özellikleri bileşenlerine göre değişir.
Yanıt D
94
14. Kaynama noktası yükselmesi, donma noktası düşmesi ve
ozmotik basınç koligatif özelliklerden bazılarıdır.
Yanıt A
Soru
2.
Derişik bir çözeltiye bir miktar su eklenirse daha derişik hale gelir.
3.
4.
5.
1.
Çözünme olayında çözücü olarak su kullanılmış ise buna
…………….............. denir.
2.
Tek fazlı karışımlara ……….………. karışımlar denir.
3.
Kütlece % 30’luk 200 gram tuzlu su çözeltisine 300 gram
su eklenirse çözelti kütlece %......... lik olur.
4.
Karışımlar en genel olarak homojen ve ………… olmak
üzere ikiye ayrılır.
5.
Bir karışım en az ……………….. farklı maddenin kimyasal
özelliklerini kaybetmeden bir araya gelmesiyle oluşur.
6.
80 gram kütlece % 25’lik X tuzu çözeltisinde……….gram
daha X tuzu çözündüğünde oluşan çözelti kütlece % 50’lik
olur.
7.
Apolar yapıya sahip H2 molekülünün apolar yapıya sahip
CO2 molekülünde çözünmesi……………. .
8.
20 gram şeker 100 gram suda çözülüyor. Çözeltinin üzerine
100 gram şeker ve 180 gram su eklendiğinde oluşan son
çözelti kütlece % ………. luk olur.
9.
Kütlece % 20’lik 60 gram şekerli su çözeltisinin kütlece %
60’lık olması için çökelme olmadan ………….. gram su buharlaştırılmalıdır.
Karışımı oluşturan maddeler kendi kimlik özelliklerini
kaybederler.
KARIŞIMLAR
60 gram şekerin 240 gram suda çözünmesi sonucunda oluşan çözelti kütlece % 20 lik olur.
Karışımı oluşturan bileşenler belirli kütle oranlarında
her zaman bir araya gelirler.
Karışımların belli birer formülleri vardır.
6.
Zeytinyağı – su karışımı bekletildiğinde iki fazlı karışım
oluşur.
7.
Karışımı oluşturan bileşenlerin birleşme oranları değiştikçe karışımın fiziksel özellikleri değişir.
8.
Çözeltiler, çözücünün fiziksel hali ile aynı fiziksel haldedir.
9.
CH3CI maddesinin H2O da çözünmesi beklenmez.
10. CaF2 katısının suda çözünmesi solvatasyondur.
10. Çözücü ilave edilerek çözelti derişimini azaltma işlemine
…...........…........... denir.
1. D
2. Y 3. Y
4. Y 5. Y 6. D 7. D 8. D 9. Y 10. Y
1. hidratasyon 2. homojen 3. 12 4. heterojen 5. iki
6. 40 7. beklenir 8. 30 9. 40 10. seyreltme
ÜNİTE - 2
1.
95
ÜNİTE - 2
AÇIK UÇLU SORULAR
1.
4.
KARIŞIMLAR
Yukarıda aynı ortamda bulunan şekerli su çözeltilerinin en
derişik olandan en seyreltik olana doğru sıralaması nasıldır?
III > I > II
I.
II.
III.
IV.
V.
Karışım
Lehim
Tuzlu su
Alkollü su
Hava
Şekerli su
Bileşenlerin fiziksel hali
Katı – Katı
Katı – sıvı
Sıvı - sıvı
Gaz – gaz
Sıvı – gaz
Karışımı oluşturan maddelerin fiziksel halleri ile ilgili olarak
yukarıdakilerden kaç tanesi yanlıştır?
Yukarıda birbiri ile bağlantılı cümlelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar vererek ilgili yönde ilerlendiğinde hangi
çıkış noktasından çıkılır?
Palme Yayıncılık
2.
5
1
3.
Kütlece % 10’luk 400 gram tuzlu su çözeltisini kütlece
% 25’lik yapmak için kaç gram tuz eklenmelidir?
5.
I.
II.
III.
IV.
V.
100 gram çözünen eklemek
300 gram çözücü buharlaştırmak
200 gram kütlece % 30'luk çözeltiden eklemek
200 gram çözünen eklemek
500 gram kütlece % 40'lık çözeltiden eklemek
500 gram kütlece % 10'luk çözeltiye yukarıdaki işlemlerden
kaç tanesi ayrı ayrı uygulandığında kütlece % 25'lik çözelti
elde edilir?
80
96
3
Soru
10.
Kütlece % 20’lik ve % 8’lik tuz çözeltilerinin kaçar gramı birbiri ile karıştırılırsa kütlece % 12,5’lik 800 gram çözelti elde
edilebilir?
I. Etanolde (C2H5OH) hidrojen bromür (HBr) çözünmesi
II. İyot katısının (I2) karbon tetraklorürde (CCl4) çözünmesi
III. Şekerin suda çözünmesi
Yukarıda verilen yargılardan kaç tanesi solvatasyona örnektir?
KARIŞIMLAR
300–500
7.
200 gram kütlece % 10’luk tuz çözeltisi ile bir miktar kütlece
% 20’lik şeker çözeltisi karıştırılıyor.
2
Oluşan çözeltide şeker derişimi kütlece % 12 olduğuna
göre, eklenen şeker çözeltisi kaç gramdır?
2+
–
X ........................ δ
11.
3–
Y ........................ δ
+
su
X ve Y elementlerinden oluşan bir katının suya atıldığında, su
molekülleri ile olan etkileşimi yukarıda verilmiştir.
Buna göre;
I. Katı iyonik bir bileşiktir.
II. Oluşan çözelti elektrolittir.
III. Hidratasyon olayı meydana gelmiştir.
50
5 kilogram suda kaç gram Na+ iyonu bulunursa çözeltinin
derişimi 20 ppm olur?
0,1
9.
5 gram şeker
10 gram şeker
20 gram şeker
20 gram su
40 gram su
120 gram su
I.
II.
III.
yargılarından kaç tanesi doğrudur?
Palme Yayıncılık
8.
3
12. Kütlece % 10’luk 250 gram şekerli su çözeltisini kütlece %
12,5’luk yapmak için kaç gram su buharlaştırılmalıdır?
50
Yukarıda verilen kaplardaki su üzerlerine belirtilen miktarlardaki şekerler atıldığında tamamı çözünmektedir. Buna göre
bu çözeltilerin normal basınçtaki kaynamaya başlama sıcaklıkları arasındaki ilişki nasıldır?
I = II > III
ÜNİTE - 2
6.
13. Kütlece % 20’lik 200 gram şekerli su çözeltisini kütlece %
10’luk yapmak için kaç gram su eklenmelidir?
200
97
1.
Aşağıdakilerden hangisinde, verilen çözelti türünün karşısındaki örnek yanlıştır?
KARIŞIMLAR
Çözücü
Çözünen
A)
Sıvı
Katı
Tuzlu su
B)
Gaz
Sıvı
Maden suyu
C)
Katı
Katı
Lehim
D)
Gaz
Gaz
Hava
E)
Sıvı
Sıvı
Kolonya
5.
A) Lehim
Örnek
B) Hava
D) Duman
6.
2.
Aşağıda verilen maddelerden hangisi çözelti değildir?
Su ile hazırlanmış kütlece % 10’luk 400 gram tuz çözeltisi için;
C) 14 ayar altın
E) Gazoz
200 gram kütlece % 40’lık tuz çözeltisine kaç gram tuz
eklendiğinde çözelti kütlece % 50’lik olur?
A) 10
B) 20
C) 25
D) 35
E) 40
I. 360 gram su içerir.
II. 80 gram tuz içerir.
III. 400 gram su eklenirse kütlece % 5’lik olur.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
Palme Yayıncılık
ÜNİTE - 2
TEST – 1
7.
3.
Kütlece % 25 lik 200 gram şeker çözeltisinde bulunan
suyun yarısı buharlaştırıldığında yeni çözelti kütlece %
kaçlık olur?
A) 60
4.
B) 50
C) 40
D) 20
Bir su örneğinin analizinde, 200 gramlık örnekte 1,6 miligram
Ca2+ iyonu olduğu belirleniyor.
Buna göre, bu su örneğinin derişimi kaç ppm’dir?
A) 8
E) 10
B) 6
C) 4
D) 3
E) 2
I. HCI – CH3OH
II. CH3CI – H2O
III. CCI4 – I2
Polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler ise apolar çözücülerde çözünürler.
Buna göre, yukarıda verilen madde çiftlerinden hangilerinin birbiri içerisinde çözünmesi beklenir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
D) II ve III
98
C) I ve II
8.
E) I, II ve III
1. B
1. C2. C
2. E3. C
Kütlece % 36 NaCI içeren çözeltinin 50 gramına 150
gram su eklendiğinde kütlece % kaçlık olur?
A) 9
3. C4. E
4. C5. D
5. B6. E
B) 10
6. B7. A
C) 20
Soru
7. E8. A
D) 25
E) 30
13. Kütlece % 25’lik 240 gram tuzlu su çözeltisinden 40 gram
su buharlaştırılıyor. Buna göre, çözeltinin kütlece yüzdesi
kaçtır?
Aşağıdaki işlemlerin hangisinde çözünme olmaz?
A) Çaya şeker atılması
B) Yağlı boya lekelerinin tinerle temizlenmesi
A) 30
B) 32
C) 38
D) 40
E) 48
KARIŞIMLAR
C) Gazoz yapımında basınçlı gaz kullanılması
D) Tereyağının eritilmesi
E) Suya sofra tuzu katılması
14. Benzen (C6H6) apolar bir çözücüdür.
Buna göre, benzende,
10. Yemek tuzunun hidratlaşması olayında çözücü ve çözünen tanecikler arasında aşağıda verilen etkileşim türlerinden hangisi gözlenir?
I. CH4
II. HBr
III. H2
moleküllerinin hangilerinin çözünmesi beklenir?
A) İyonik
B) Dipol – dipol
(6C, 1H, 35Br)
C) İyon – dipol
A) Yalnız I
11. 20oC de 100 gram suda en çok 32 gram NaCI çözünüyor.
D) 450
A) 8
12. Kütlece % 10 ve % 30 oranlarında tuz içeren iki çözeltinin
40’ar gramları karıştırılıp, bu karışıma 320 gram su ekleniyor.
Oluşan yeni çözeltide kütlece yüzde kaç oranında tuz
vardır?
B) 5
C) 8
9. D
1. C
10. C
D) 10
B) 10
C) 12
D) 15
E) 25
E) 500
16.
A) 4
E) I, II ve III
15. Kütlece % 20’lik 90 gram şekerli su çözeltisine 12 gram
şeker 98 gram su eklenirse son çözeltide şeker yüzdesi
ne olur?
Aynı sıcaklıkta 96 gram NaCI tuzunu en az kaç gram su
çözer?
C) 400
C) I ve II
Palme Yayıncılık
E) İyon – indüklenmiş dipol
B) 300
B) I ve III
D) II ve III
D) İndüklenmiş dipol
A) 200
ÜNİTE - 2
9.
I. 50 gram tuz 150 gram su
II. 15 gram şeker 85 gram su
III. 80 gram tuz 320 gram su
Yukarıda verilen çözeltilerin kütlece yüzdeleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) I > III > II
E) 12
2. E 11. B 3. C 12. A 4. C
13. A5. B
B) II > III > I
D) III > II > I
14.6.
BB
15.
7. DE
16. A
C) I > II > III
E) II > I > III
99
4.
1.
KARIŞIMLAR
100 mL
arı su
Sıcaklık (°C)
110
100 mL
şekerli su
102
100
I
II
0
Aynı ortamda bulunan yukarıdaki kaplarda birincisinde 100
mililitre arı su, ikincisinde 100 mililitre şekerli su bulunmaktadır.
Buna göre,
I. Kaynama noktası
II. Homojenlik
III. Donma noktası
I. Çözeltinin kaynamaya başlama sıcaklığı 102°C dir.
II. a – b zaman aralığında çözelti doymamıştır.
III. a anında çözelti kaynamaya başlar.
yukarıdaki özelliklerden hangileri arı su ve şekerli su için
ortaktır?
B) Yalnız II
D) I ve III
2.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
C) I ve II
Aynı ortamda bulunan yukarıdaki maddelerin donma
noktaları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde
doğru verilmiştir?
B) I > II > III
D) II > I > III
B) Yalnız II
D) II ve III
E) II ve III
I. Kütlece % 5’lik tuzlu su çözeltisi
II. Kütlece % 10’luk tuzlu su çözeltisi
III. Saf su
A) III > I > II
Zaman(dk)
b
Saf X tuzu ile hazırlanan sulu bir çözeltinin sıcaklık – zaman
ilişkisi grafikteki gibidir.
Buna göre,
A) Yalnız I
a
C) I ve II
E) I, II ve III
Palme Yayıncılık
ÜNİTE - 2
TEST – 2
5.
I
II
C) III > II > I
E) II > III > I
Glikoz
molekülü
Su
molekülü
Çözelti
Yarı geçirgen zar
3.
Yukarıda verilen şekille ilgili olarak;
I. Donma noktası düşmesi bir koligatif özelliktir.
II. Çözünen moleküllerin derişimine bağlı olan özelliklerine
koligatif özellikler denir.
III. Katı – sıvı çözeltilerinin donmaya başlama sıcaklığı, saf
çözücünün donma noktasından yüksektir.
I. İkinci bölmede zamanla sıvı seviyesi azalır.
II. Su moleküllerinin diğer tarafa geçmesine ters ozmos
denir.
III. Birinci bölmedeki çözeltide seyrelme olur.
yargılarından hangileri doğrudur?
Yukarıda verilen yargılardan hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
100
A) Yalnız I
C) I ve II
D) I ve III
E) II ve III
1. C
B) I ve II
1.2.BE
2.3.AC
3.4.CC
4.5.EB
5. 6.
DB
7. E
C) II ve III
E) I, II ve III
Soru
9.
Piston
1. bölme
Piston
Kütlece
% 20 lik
300 gram
flekerli su
2. bölme
I
Yarı geçirgen zar
II
I. Çözünen madde miktarları II > I = III şeklindedir.
II. İkinci çözeltideki şeker miktarı birincidekinin 3 katıdır.
III. Birinci ve ikinci çözeltilerin kaynamaya başlama sıcaklıkları eşittir.
Buna göre,
I. Kaplar arasında ozmos olayı gerçekleşir.
II. Yarı geçirgen zardan su moleküllerinin geçişi ikinci bölmeden birinci bölmeye doğrudur.
III. İkinci bölmedeki pistonun üzerine ozmotik basınçtan
daha fazla bir basınç uygulanırsa olay tersine döner.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
yargılarından hangileri yanlıştır?
B) I ve II
7.
C) I ve III
10.
E) I, II ve III
Palme Yayıncılık
D) II ve III
Koligatif özellikler;
III
Oda koşullarında hazırlanan yukarıdaki çözeltiler ile
ilgili;
Şekilde yarı geçirgen bir zarla ayrılmış kabın iki bölmesinde
de şeker çözeltileri vardır.
A) Yalnız II
Kütlece
% 5 lik
400 gram
flekerli su
C) I ve III
E) I, II ve III
I. Tuzlu peynirin su içine konulduğunda suyun peynir içine
ilerlemesi
II. Deniz suyundan içme suyu eldesi
III. Yarı geçirgen zar ile ayrılmış farklı derişimlerdeki iki çözeltiden derişimi fazla olandan az olana doğru çözücü
ilerlemesi
Yukarıdaki olaylardan hangilerinde ozmos olayı gerçekleşmez?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
I. Çözünenin kimyasal özelliğine
II. Çözünen tanecik derişimine
III. Çözünen/çözücü oranına
11.
yukarıdakilerden hangilerine bağlıdır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
C) I ve II
E) I ve III
X tuzunun 200 gram sulu çözeltisine bir miktar saf X tuzu
ilave edildiğinde X kütlesinin zamanla değişim grafiği yukarıdaki gibi oluyor.
8.
Buna göre;
I. Şekerin suda çözünmesi
II. Etil alkolün suda çözünmesi
III. İyot katısının (I2) karbon tetraklorürde (CCI4) çözünmesi
Yukarıda verilen çözünmelerden hangileri hidratasyona
örnektir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve II
C) Yalnız III
I. Çözeltinin ilk derişimi kütlece % 10 dur.
II. Çözeltiye 50 gram X eklenmiştir.
III. t anında çözelti kütlece % 20 liktir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
D) II ve III
E) II ve III
1. C 6. A
2. E 7. D
3. C 8. D
B) Yalnız II
4. C 9. B
5. B 10. E 6. B 11. C 7. E
C) I ve II
E) I, II ve III
101
KARIŞIMLAR
90 g şeker 40 g şeker
300 g su
100 g su
Kütlece
% 10 luk
200 gram
flekerli su
ÜNİTE - 2
6.
HETEROJEN KARIŞIMLAR
ÜNİTE - 2
Çok fazlı karışımlara heterojen karışım denir. Yani özellikleri her yerinde aynı olmayan
karışımlardır. Heterojen karışımlardan alınan farklı örneklerde maddelerin karışma oranları
aynı olamaz.
KARIŞIMLAR
Her örneği çıplak gözle inceleyerek homojen ya da heterojen olduğuna karar vermek
mümkün değildir. Kum-su gibi karışımlar çıplak gözle bile incelendiğinde heterojen olduğu
anlaşılır. Ancak süt gibi bazı karışımların ise heterojen olmasına karar verebilmek için büyüteç, mikroskop kullanılabildiği gibi Tyndall ışığı etkisi ile de ayırım sağlanabilir.
Karışımları oluşturan maddelerden biri diğeri içinde dağılıyorsa dağılan maddeye dağılan
faz, diğer maddeye ise dağıtan faz denir.
Tyndall Etki
Karışımın üzerine güçlü bir ışık gönderildiğinde ışık demetini gösteren karışım,
heterojen karışım olarak sınıflandırılır.
Dağıtan faz
Dağılan faz
Katı
Katı
Örnek
Çelik, kaya, toprak, koyu kırmızı cam,
kıymetli taşlar
Sıvı
Katı
Bulanık su, kan, krema, çalkalanmış
yumurta, boyalar
Gaz
Katı
Duman, volkanik kirlilik
Katı
Sıvı
Jel, jöle, merhem, losyon
Sıvı
Sıvı
Süt, mayonez, su içinde benzen
Gaz
Sıvı
Sis, bulut, saç spreyleri
Katı
Gaz
Lav, sünger taşı, toprak
Sıvı
Gaz
Bira köpüğü, traş kremi
Palme Yayıncılık
Bazı karışımlardaki dağıtan ve dağılan fazlar
Heterojen karışımlar, dağıtan ve dağılan fazın fiziksel haline göre;
� Süspansiyon
� Emülsiyon
� Aerosol
� Koloit
olarak sınıflandırılır.
Türk kahvesi süspansiyona örnektir.
A. Süspansiyon
Dağıtan fazı sıvı, dağılan fazı katı olan heterojen
karışımlardır. Kumlu su, çamurlu su, tebeşir tozu–su,
ayran, Türk kahvesi, meyva sularının bir çoğu, sabahları içtiğimiz çorbalar süspansiyona örnek verilebilir.
Ayran, yoğurt ve suyun süspansiyon
halinde karışmasıyla oluşan bir içecektir.
SORU
Süspansiyonlar ile ilgili;
I. Katı ve sıvıdan oluşmuşlardır.
II. Bileşenler kendi özelliklerini korurlar.
III. Homojen karışımlardır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
102
Süspansiyon, katı-sıvı heterojen karışımdır. Karışımlarda bileşenler kendi özelliklerini korurlar.
Yanıt D
Soru
B. Emülsiyon
ÜNİTE - 2
Sıvı-sıvı heterojen karışımdır. Emülsiyonda hem dağıtan fazı
hem de dağılan fazı sıvıdır. Zeytinyağı-su, benzin-su, mayonez,
su–karbontetraklorür karışımı birer emülsiyon örneğidir.
SORU
I. Zeytinyağı-su karışımı
II. Tuzlu su
III. Naftalin-su karışımı
Yukarıda verilen karışımlar aşağıdakilerden hangisinde doğru sınıflandırılmıştır?
I
II
III
A) Çözelti
Süspansiyon Emülsiyon
B) Süspansiyon Çözelti
Emülsiyon
C) Emülsiyon
Süspansiyon Çözelti
D) Süspansiyon Emülsiyon
Çözelti
E) Emülsiyon
Çözelti
Süspansiyon
Mayonez, yumurta sarısıyla zeytinyağının
karışmasıyla oluşan bir emülsiyondur.
Zeytinyağı-su karışımı bir emülsiyondur.
Tuzlu su bir çözeltidir. Naftalin-su karışımı ise süspansiyondur.
Yanıt E
Dağıtan fazı gaz, dağılan fazı katı ya da sıvı olan heterojen karışımlardır. Bulut, sis, sprey sıvı aerosollere örnek
verilirken, volkanik kirlilik, duman, tozlu hava katı aerosollere
örnek verilebilir.
Deodorantın butonuna basılınca basınçla havaya püsküren sıvı deodorant parçacıkları havada sıvı aerosol
türünden bir karışım oluşturur.
Palme Yayıncılık
C. Aerosol
Bir volkanın kraterinden çıkan gazlar ve
tozlar atmosferde katı aerosol oluşturur.
SORU
Karışım türü Dağıtıcı faz Dağılan faz
I. Süspansiyon Katı
Sıvı
II. Çözelti
Sıvı
Katı
III. Aerosol
Gaz
Sıvı
Yukarıda verilenlerden hangileri doğru
olabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) II ve III
E) I, II ve III
Süspansiyonda dağıtıcı faz sıvı, dağılan
faz katıdır. Çözeltilerde dağıtıcı faz sıvı,
dağılan faz katı olabilir. Aerosolde dağıtıcı
faz gaz, dağılan faz sıvı veya katı olabilir.
Yanıt D
SORU
Sis ve duman ile ilgili olarak;
I. İkisi de heterojen karışımdır.
II. Duman bir katının bir gaz içinde dağılmasıyla oluşmuştur.
III. İkisi de aerosoldür.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
D) I, II ve III
Sis ve duman aerosoldür. İkisi de heterojen karışımdır. Dumanda dağıtan faz gaz,
dağılan faz ise katıdır.
Yanıt E
Ani sıcaklık değişimlerinde havadaki nem
yoğunlaşarak çukur bölgelerde sis oluşturur. Oluşan bu sis sıvı aerosollara örnektir.
103
KARIŞIMLAR
Zeytinyağı-su karışımı bir
emülsiyondur.
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
Aşağıdakilerden hangisi bir emülsiyondur?
A) Buzlu su
B) Tuzlu su
Mazotlu su karışımı bir emülsiyondur.
C) Mazotlu su
D) Topraklı su
Aşağıdakilerden hangisi süspansiyona örnek değildir?
A) Ayran
Yanıt C
E) Sirkeli su
B) Türk kahvesi
D) Portakal suyu
Sis bir aerosoldür.
C) Sis
E) Tebeşir tozu-su
Yanıt C
X, Y ve Z saf maddeleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
• X-Y karışımı süspansiyondur.
• Y-Z karışımı emülsiyondur.
Buna göre;
I. X katı bir maddedir.
II. Y ve Z sıvıdır.
III. X ve Y'nin oluşturduğu karışımda dağıtan madde X'tir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
Karışım türü
Yanıt B
E) I, II ve III
Dağılan fazın fiziksel hali
Aerosol
X
Emülsiyon
Y
Süspansiyon
Z
Yukarıdaki karışım türlerinde dağılan fazların (X, Y ve Z) fiziksel halleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
X
Y
Z
A)
sıvı/gaz
sıvı
sıvı
B)
gaz
katı
gaz
C)
katı/sıvı
gaz
katı
D)
katı/sıvı
sıvı
katı
E)
katı/gaz
katı
sıvı
104
Yanıt D
Soru
D. Koloitler
ÜNİTE - 2
Katı bir maddenin sıvı içerisinde çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük tanecikler
halinde heterojen olarak dağılması ile koloitler oluşur. Katı-sıvı koloit sistemlere sol denir.
Çözelti
Koloit sistem
Süspansiyon
Homojendir.
Heterojendir.
Heterojendir.
Deniz köpüğü koloit türünden bir karışımdır.
Parçacıklar 10–9 m'den kü- Parçacık boyutu 10–9 m ile Parçacıklar 10–6 m den
çüktür.
Işığı saçmaz.
10–6 m arasındadır.
büyüktür.
Işığı saçar (Tyndall olayı).
Işığı saçar ve absorblar.
Çözelti, koloit ve süspansiyon karışımların bazı özellikleri
Krema, çalkalanmış yumurta, boyalar, jöle, sabun köpüğü birer koloit örneğidir. En çok
bilinen koloitler dağıtıcı ortamı su olanlardır. Sabun köpüğü hem hidrofil hem de hidrofob
kısım içermesinden dolayı koloit için iyi bir örnek teşkil eder.
Koloit karışımlar ile ilgili olarak;
I.
Dağılan madde ışık demetiyle görülebilir.
II. Heterojendirler.
III. Katı-katı karışımlardır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
Koloit karışımlarda dağılan madde ışık
demetiyle görülebilir. Koloit karışımlar
heterojen karışımlardır. Katı–sıvı karışımlardır.
Palme Yayıncılık
SORU
Sabun köpüğü koloit türünden bir karışımdır.
Yanıt C
E) I, II ve III
SORU
Koloit karışımlar ile ilgili;
I.
Bir maddenin sıvı içerisinde asılı kalmasıyla oluşan heterojen karışımdır.
II. Dağılan madde gözle görülebilir.
III. Işık demeti saçılmaya uğramaz.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Katı bir maddenin sıvı içerisinde asılı
kalmasıyla oluşan homojen görünümlü
heterojen karışımlara koloit denir. Dağılan madde gözle görülemez. Işık demeti
saçılmaya uğrar.
Yanıt A
SORU
Aşağıdaki karışım türlerinden hangisi
koloidal karışımdır?
A) Deodorant
B) Deniz suyu
C) Jöle
D) Sirke
E) Musluk suyu
Jöle koloidal bir karışımdır.
Krema koloit türü bir karışımdır.
Yanıt C
105
KARIŞIMLAR
Koloitler, sıvı içerisinde dağılan taneciklerin büyüklüğü açısından çözeltiler ile süspansiyonlar arasında yer alır. Bu yüzden koloit karışımlara normal olarak bakıldığında iki fazlı
olduğu anlaşılamamaktadır.
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
Karışım türü
Şekerli su bir çözeltidir. Süspansiyon değildir.
Örnek
I. Aerosol
Tozlu hava
II. Koloit
Sahildeki deniz köpüğü
III. Süspansiyon
Şekerli su
Yukarıdaki karışım türlerinden hangilerinin karşılarında yazılan örneği doğru verilmiştir?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
Yanıt B
Koloit, süspansiyon ve emülsiyonlar ile ilgili;
I. Dağıtan fazları
II. Dağılan fazları
III. Bileşenlerine ayrılma süreleri
özelliklerinden hangileri ortaktır?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
D) II ve III
C) I ve II
E) I, II ve III
Yanıt A
Parçacık boyutu 10–9 m ile 10–6 m arasında değişen karışımlar ile ilgili;
I. Heterojen yapılıdır.
II. Süspansiyondur.
III. Işık yardımıyla incelenebilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
D) I ve III
C) I ve II
E) I, II ve III
Yanıt D
Jöle maddesi ile ilgili;
I. Homojen bir karışımdır.
II. Koloidal yapıda bir karışımdır.
III. Bileşenleri zaman içerisinde ayrılmaz.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
106
C) I ve III
Yanıt D
E) I, II ve III
Soru
Homojenizasyon
Palme Yayıncılık
Jöle homojenize edilmiş heterojen bir
karışımdır.
Yumurta sarısı, gıda endüstrisinde kullanılan emülgatörlerden biridir.
SORU
Homojenizasyon işlemine tabi tutulmuş
bir süspansiyon ile ilgili;
I. Emülgatör içerir.
II. Sürekli faz oluşturmuştur.
III. Çözelti olarak sınıflandırılır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Homojenizasyon işlemi emülgatörler
yardımı ile yapılır. Burada karışımın sürekli faz durumu sağlanır. Süspansiyonlar çözelti olarak sınıflandırılamaz.
Yanıt B
Adi Karışımlar
Karışımı oluşturan bileşenler arasında belli bir kural olmayan ve düzenliliği sürekli olmayan karışımlardır. En iyi örneklerden biri topraktır. Kum-un, su-un-demir tozu gibi karışımlar
adi karışımlardır. Tanecik büyüklükleri oldukça fazladır. Bu
karışımlar gözle rahatlıkla bakılarak ayrılabilirler. Örneğin kum
ile çakıl karışımından çakıl taneleri rahatlıkla ayrılabilir.
Tahin–pekmez karışımı karıştırıldığında
kısa bir süre tek faz gibi görünür.
Şekildeki karışım adi karışımdır.
107
KARIŞIMLAR
Homojenize edilmiş çikolatalı
fındık ezmesi
ÜNİTE - 2
Heterojen karışımı oluşturan dağılan ve dağıtan fazların homojene yakın bir şekilde dağılmasının sağlanmasına homojenizasyon denir. Homojenizasyon özellikle gıda ve boya
sanayinde önemlidir. Örneğin, süt içindeki yağlar homojenizasyon sonucunda daha uygun
içimlik süt elde edilebilir.
Emülsiyon ve süspansiyonlar sürekli faz oluşturan (uzun
sürede ayrışan) veya sürekli olmayan (kısa sürede oluşan) faz
durumlarına göre ikiye ayrılırlar. Su-yağ emülsiyonu sürekli
olmayan faz durumu oluştururken kan serumu uzun sürede
ayrıştığından sürekli faz oluşturur. Emülsiyon oluşturan sıvılar
kendi haline bırakıldığında kısa sürede kendisini oluşturan bileşenlere ayrılırlar. Bu duruma faz ayrılması denir.
Heterojen karışımlarda faz ayrılmasını engellemek ve uzun
Kaymak tutmuş süt
süre homojene yakın bir durumda kalmasını sağlamak için fiziksel ve kimyasal önlemler kullanılır. Fiziksel önlemleri dağılan fazın tanecik boyutlarını küçültme (öğütme, toz haline getirme gibi) şeklinde belirtebiliriz.
Kimyasal olarak karışımın sürekli faz durumunu sağlamak için emülgatör adı verilen
katkı maddeleri kullanılır. Emülgatörler hidrofil ve hidrofob kısımlara sahip olup bir ucu ile
dağılan taneciklere, diğer ucuyla dağıtan taneciklere tutunarak, karışımın dağılan ve dağıtan
fazlarının birbirinden ayrılmasını engeller. Böylece karışım topaksız, homojene yakın ve kararlı bir yapıya dönüşür.
Eskiden beri yağ asitleri, lesitin, bal mumu, yumurta sarısı
emülgatör olarak kullanılmıştır. Emülgatörler; margarin, mayonez, kremalı soslar, işlenmiş paketli gıdalar, şekerlemeler
gibi birçok gıda üretiminde, ilaç ve boya sanayilerinde faz ayrımını önlemek için kullanılırlar.
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
Alkol bir emülgatör değildir.
Aşağıdakilerden hangisi emülgatör değildir?
A) Yumurta sarısı
B) Balmumu
C) Lesitin
D) Alkol
E) Yağ asitleri
Yanıt D
I.
Emülgatörler, heterojen karışımlarda faz ayırımını hızlandırır.
II.
Emülsiyonlar, emülgatör kullanılarak homojenize edilebilir.
III.
Emülsiyonlar sürekli faz oluşturur.
Yukarıda verilen yargılardan hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
Yanıt A
Emülgatör adı verilen kimyasal maddeler ile ilgili;
I.
Emülsiyon türü karışımlarda homojene yakın görünüm
elde etmek için kullanılır.
II.
Karışımın dağılan ve dağıtan fazlarının birbirinden ayrılmasını engeller.
III.
Gıda ürünleri imalatında önemli rol oynar.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
108
C) I ve III
E) I, II ve III
Yanıt E
Soru
KARIŞIMLAR
ÜNİTE - 2
Aşağıda verilen maddeleri çözelti, emülsiyon, süspansiyon veya aerosol olma durumuna göre (+) ile belirtiniz.
1)
N2 gazı – O2 gazı
2)
22 ayar altın
3)
Naftalin – su karışımı
4)
Sprey
5)
Benzin – su karışımı
6)
Kum – su karışımı
7)
Duman
8)
Türk kahvesi
9)
Ayran
Çözelti
Emülsiyon
Süspansiyon
KARIŞIMLAR
Karışımlar
Karışım
Aerosol
Palme Yayıncılık
ÜNİTE – 4
ETKİNLİK – 1
10) Deniz suyu
11) Kolonya
12) Tuzlu su
13) Tunç
14) Volkanik kirlilik
15) Gazoz
16) Bulut
17) Portakal suyu
276
1. çözelti 2. çözelti, 3. süspansiyon 4. aerosol
5. emülsiyon
6. süspansiyon 7. aerosol
8. süspansiyon
9. süspansiyon
10. çözelti
11. çözelti
12. çözelti
13. çözelti
14. aerosol
15. çözelti
16. aerosol
17. süspansiyon
109
ÜNİTE - 2
ÇÖZÜMLÜ SORULAR
1.
Aşağıda verilen yargılardan hangisi yanlıştır?
4.
KARIŞIMLAR
A) Emülsiyonlar sıvı – sıvı heterojen karışımlardır.
B) Emülsiyonların fazları gözle görülebilir.
Aşağıdaki heterojen karışımlardan hangisinin dağılan ve
dağıtan fazlarının fiziksel halleri yanlış verilmiştir?
A)
B)
C)
D)
E)
C) Duman, gözden kaybolan fazın katı, görünen fazın gaz
olduğu bir koloit karışım örneğidir.
D) Süspansiyon, katı – sıvı homojen karışımdır.
Karışım
Dağılan faz
Çelik
Katı
Volkan külü
Katı
Bulut
Sıvı
Kaya
Gaz
Jöle
Sıvı
Dağıtan faz
Katı
Gaz
Gaz
Katı
Katı
E) Zeytinyağı – su karışımı emülsiyona örnektir.
5.
2.
I. Bileşenleri katı-gaz halinde olabilir.
II. Dağılan fazı sıvı olabilir.
III. Dağıtan fazı gazdır.
I. Homojen olma
II. Bileşenlerinin katı ve sıvı halde olması
III. Saf olmama
yargılarından hangileri doğrudur?
Yukarıdaki özelliklerden hangileri süspansiyon ve çözeltiler için her zaman ortaktır?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
C) I ve II
6.
E) I, II ve III
I. Süspansiyon
II. Koloit
III. Tuzlu su
Yukarıdaki karışımlarda dağılan taneciklerin çapları arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Heterojen
Kar›fl›mlar
3.
A) I > II > III
B) II > III > I
D) I > III > II
Süspansiyon
Emülsiyon
Koloit
Türk kahvesi
Boya
Mazot–su
Deodorant
I
II
III
IV
E) II > I > III
7.
Heterojen karışımlarda homojenliği sağlamak üzere kullanılan kimyasallar ile ilgili;
I. Emülgatör adını alırlar.
II. Örnek olarak yağ asitleri, lesitin, balmumu verilebilir.
III. Faz ayrılmasını engeller.
Buna göre hangi iki örneğin yeri değiştirilirse kavram
haritası düzeltilmiş olur?
yargılarından hangileri doğrudur?
A) I ve II
A) Yalnız II
B) I ve III
D) III ve IV
C) II ve III
E) I ve IV
C) III > II > I
Aerosol
Kimya öğretmeni Cüneyt, öğrencileri için 'Heterojen Karışımlar' konusuyla ilgili bir kavram haritası hazırlamıştır. Fakat
tabloda örnekleri yazarken bir karışıklık yapmıştır.
110
C) I ve II
E) II ve III
Palme Yayıncılık
D) I ve III
Aerosol ile ilgili;
B) Yalnız III
D) II ve III
C) I ve II
E) I, II ve III
Soru
1.
5.
Süspansiyon, katı – sıvı heterojen karışımdır.
Yanıt D
Aerosol bir katı ya da sıvının gaz içinde dağılmasıyla oluşan
heterojen karışımdır.
2.
Süspansiyonlar, katı-sıvı heterojen karışımlardır. Çözeltiler
ise bileşenleri her fiziksel halde olabilecek homojen karışımlardır. Her ikisi de saf değildir.
6.
Yanıt B
Tuzlu su çözeltidir. Süspansiyon ve koloit ise heterojen karışımdır. Çözeltilerde parçacıklar 10–9 metreden küçük, koloitlerde 10–9 metre ile 10–6 metre arasında, süspansiyonlarda
ise 10–6 metreden büyüktür.
Palme Yayıncılık
Yanıt A
3.
Boya bir koloit, mazot-su karışımı ise bir emülsiyondur.
Yanıt C
7.
Heterojen karışımlarda faz ayrılmasını engellemek ve uzun
süre homojene yakın bir durumda kalmasını sağlamak için
kullanılan kimyasallara emülgatör denir. Bal mumu, yumurta
sarısı, lesitin, yağ asitleri örnek olarak verilebilir.
Yanıt E
4.
Kaya, dağılan fazı katı, dağıtan fazı katı olan bir karışımdır.
Yanıt D
111
KARIŞIMLAR
Yanıt E
ÜNİTE - 2
ÇÖZÜMLER
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
1.
................., katı veya sıvı taneciklerin gazda heterojen dağılmasıdır.
2.
Sis, duman, süt, köpük vb. nin örnek verildiği karışımlar
.......................... karışımlardır.
Heterojen karışımların hepsinde dağılan tanecikler
gözle görülür.
3.
Dağılan fazı katı olan homojen görünümlü sıvı karışıma
............................... denir.
4.
Heterojen bir karışımın fiziksel halini dağıtan faz belirler.
4.
Emülsiyonlarda bileşenler maddenin ...............................
halindedir.
5.
Emülgatörler heterojen karışımların homojene yakın bir
şekilde karışmasını engeller.
5.
Ayran, ............................... türü bir karışımdır.
6.
Dağılan ve dağıtan fazı gaz halinde olan heterojen karışımlara aerosol denir.
6.
Bir volkandan püsküren küllerin havada oluşturduğu karışıma ............................... denir.
7.
Süspansiyonların dağıtan fazı sıvıdır.
7.
Koloit ve süspansiyonlarda dağılan faz ...............................
haldedir.
8.
Dağılan fazı katı, dağıtan fazı gaz olan heterojen karışımlara deniz köpüğü örnek verilebilir.
8.
Koloit ve aerosoller ............................... görünümlü
............................... karışımlardır.
9.
Türk kahvesi süspansiyona örnektir.
9.
Dağılan fazı gözle görülür boyuttaki katı taneciklerden oluşmuş katı-sıvı karışıma ........................ denir.
1.
Emülsiyon, sıvıların birbiri içerisinde heterojen dağılmasıdır.
2.
Sirke-su karışımı emülsiyona örnektir.
3.
10. Süspansiyonlarda tanecik boyutu 10–6 m'den büyüktür.
112
1. D
2. Y 3. Y
4. D 5. Y 6. Y 7. D 8. Y 9. D 10. D
10. Özellikleri her yerinde aynı olmayan karışımlara ...................
karışımlar denir.
1. Aerosol
6. aerosol 7. katı
Soru
2. heterojen 3. koloit 4. sıvı
5. süspansiyon
8. homojen, heterojen
9. süspansiyon 10. heterojen
ÜNİTE - 2
AÇIK UÇLU SORULAR
1.
4.
Dağıtan faz
Örnek
I.
Gaz
Sıvı
Köpük
II.
Sıvı
Sıvı
Mayonez
III.
Sıvı
Gaz
Sis
IV.
Katı
Gaz
Tozlu hava
V.
Katı
Sıvı
Mürekkep
– X ile Y'nin oluşturduğu karışım katı aerosoldür.
– X ile Z'nin oluşturduğu karışım süspansiyondur.
Buna göre, X, Y ve Z maddeleri ile ilgili;
I. X maddesi katı haldedir.
II. Y ile Z karışımı gaz-sıvı karışımıdır.
III. X ile Z karışımındaki faz ayrılması, X ile Y karışımındakine
göre daha erken olur.
yargılarından kaç tanesi doğrudur?
Yukarıda verilen koloidal yapılardan kaç tanesi doğru örneklendirilmiştir?
4
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
Çamurlu su
Duman
Jöle
Tozlu hava
Kan
Portakal suyu
Hava
3
Yukarıda verilen maddelerden kaç tanesi heterojen karışımdır?
Palme Yayıncılık
2.
5.
X, Y ve Z maddeleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
X: Sıvı aerosol
Y: Emülsiyon
Z: Koloit
6
3.
Madde
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
Gaz yağı – su
Süt
Türk kahvesi
Tebeşir tozu – su karışımı
Deodorant
Ayran
Kalay
Krema
Sınıfı
Emülsiyon
Çözelti
Süspansiyon
Süspansiyon
Aerosol
Emülsiyon
Çözelti
Koloit
Buna göre, X, Y ve Z maddeleri ile ilgili;
I. X ile Z karışımlarının dağılan fazları aynı fiziksel haldedir.
II. Y ve Z karışımlarının dağıtan fazları sıvıdır.
III. X karışımının dağıtan fazı Y ve Z karışımlarının dağıtan
fazları ile homojen karışım oluşturabilir.
yukarıdakilerden kaç tanesi yanlıştır?
Yukarıda verilen maddelerden kaç tanesinin karşısında yazılan sınıfı doğru verilmiştir?
5
1
113
KARIŞIMLAR
Dağılan faz
X, Y ve Z maddeleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
ÜNİTE - 2
TEST – 1
1.
Aşağıdaki maddelerden hangisi heterojen karışım değildir?
KARIŞIMLAR
A) Metal para
B) Mürekkep
D) Ayran
5.
C) Duman
E) Toprak
I. Farklı iki maddeden birinin katı, diğerinin sıvı halinin karıştırılması
II. Farklı iki sıvının karıştırılması
III. Farklı iki maddeden birinin sıvı, diğerinin gaz halinin karıştırılması
Yukarıdaki karışımlardan hangilerinin heterojen yapılı
olacağı kesin değildir?
A) Yalnız III
B) I ve II
D) II ve III
2.
C) I ve III
E) I, II ve III
Aşağıdaki karışım türlerinden hangisi heterojen karışıma örnek verilemez?
A) Koloit
B) Süspansiyon
D) Emülsiyon
6.
C) Çözelti
E) Aerosol
I. Benzin-su
II. Limon suyu–şeker
III. Tebeşir tozu-su
Yukarıdaki karışımlar aşağıdakilerden hangisinde doğru
olarak verilmiştir?
Palme Yayıncılık
I
3.
I. Sis ve bulutta dağılan faz sıvı haldedir.
II. Mayonezde dağıtıcı faz sıvı haldedir.
III. Şekerli su karışımında dağılan faz katı haldedir.
II
III
A)
Çözelti
Süspansiyon
Emülsiyon
B)
Süspansiyon
Çözelti
Alaşım
C)
Alaşım
Emülsiyon
Çözelti
D)
Emülsiyon
Alaşım
Süspansiyon
E)
Emülsiyon
Çözelti
Süspansiyon
Yukarıda verilen yargılardan hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
7.
X, Y ve Z maddeleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
– X ile Y'nin oluşturduğu karışım emülsiyondur.
– X ile Z'nin oluşturduğu karışım süspansiyondur.
4.
I.
II.
III.
IV.
Buna göre, X, Y ve Z maddelerinin fiziksel halleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Duman
Süt
Süzme bal
18 ayar altın
Yukarıdakilerden hangileri heterojen karışımdır?
A) Yalnız I
B) Yanlız III
D) III ve IV
114
C) I ve II
E) I, II ve IV
1. A
2. C
3. E
4. C
X
Y
Z
A)
Sıvı
Gaz
Katı
B)
Sıvı
Gaz
Sıvı
C)
Katı
Sıvı
Sıvı
D)
Sıvı
Sıvı
Katı
E)
Sıvı
Katı
Gaz
5. E
6. E
7. D
Soru
11.
Heterojen kar›fl›mlar
I
II
Koloit
I. Bulut: Çözücü ve çözüneni gaz olan çözeltidir.
II. Köpük: Çözücü ve çözüneni sıvı olan çözeltidir.
III. Deodorant: Çözücü ve çözüneni katı olan çözeltidir.
Yukarıda verilen yargılardan hangileri yanlıştır?
IV
Odun
talafl›su
Mazotsu
D) I ve II
Sis
III
B) I ve III
C) II ve III
KARIŞIMLAR
A) Yalnız II
E) I, II ve III
Yukarıda verilen kavram haritasındaki numaralı boşluklara aşağıdakiler uygun olarak yazılırsa hangi seçenek
boşta kalır?
A) Jöle
B) Emülsiyon
D) Aerosol
12. X, Y ve Z maddeleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
C) Naftalin
– Y katısı, X sıvısında çözünmemektedir.
– X sıvısı ile Z sıvısı karıştırıldığında emülsiyon oluşmaktadır.
E) Süspansiyon
Buna göre, X, Y ve Z maddeleri ile ilgili;
I. X ile Y karışımı süspansiyon olabilir.
II. X ile Z'nin oluşturduğu karışımda faz ayrımı gözlenir.
III. X ile Z'nin oluşturduğu karışımda dağılan faz ile dağıtan
faz aynı fiziksel haldedir.
Süspansiyon özelliği gösteren bir karışım oluşturulmak isteniyor.
Buna göre bileşenler,
I. Katı ve sıvı fiziksel hallerine sahip olmalı
II. Sıvı ve gaz fiziksel hallerine sahip olmalı
III. Birbirleri içerisinde çözünmemeli
yukarıda verilen özelliklerden hangilerine sahip olmalıdır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
yargılarından hangileri doğrudur?
Palme Yayıncılık
9.
C) I ve III
A) Yalnız II
D) II ve III
13.
E) I, II ve III
B) Yalnız III
I.
II.
III.
IV.
V.
C) I ve II
E) I, II ve III
Türk kahvesi
Deniz suyu
Köpük
Lehim
Kolonya
Yukarıda verilen maddelerden kaç tanesi heterojen karışımdır?
10. Aynı şartlardaki X, Y, Z ve T arı maddelerinden oluşan karışımların sınıflandırılması aşağıdaki gibidir.
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
– X + Y karışımı: Emülsiyon
– Y + Z karışımı: Süspansiyon
– X + T karışımı: Çözelti
Buna göre,
14. Bir sıvının veya katının gaz içinde dağılması ile oluşan heterojen karışımlara ......................... denir.
I. Y'nin fiziksel hali sıvıdır.
II. T'nin fiziksel hali katıdır.
III. X ile Z'nin fiziksel halleri farklıdır.
Yukarıdaki cümlede verilen boşluğa aşağıdaki kelimelerden hangisi getirilmelidir?
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
A) Çözelti
C) I ve II
D) Aerosol
E) II ve III
8. C
9. C
10. D
B) Emülsiyon
11. E
12. E
13. B
14 . D
ÜNİTE - 2
8.
C) Süspansiyon
E) Alaşım
115
1.
KARIŞIMLAR
I.
II.
III.
IV.
V.
5.
Tek Fazlı
Çok Fazlı
Lehim
Süt
Şekerli su
Köpük
Kan
Hava
Oda parfümü
Sis
Kolonya
Zeytinyağlı su
II
Portakal
suyu
Yukarıda verilen maddelerin görünümleri ile ilgili kaç tanesi yanlıştır?
A) 1
B) 2
C) 3
IV
III
D) 4
V
Şerbet
Toprak
Kan
I
E) 5
Süt
İrem
2.
Parçacık boyutu 10–6 m'den büyük olan karışımlar ile ilgili;
I. Özelliği her yerinde aynıdır.
II. Partiküller gözle ya da ışık demetinde görülebilir.
III. Süspansiyon olarak adlandırılır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
3.
C) Yalnız III
E) I, II ve III
İrem’in elindeki balonların üzerinde yazılanlardan kaç
tanesi heterojen karışım örneğidir?
Palme Yayıncılık
ÜNİTE - 2
TEST – 2
I. Sabun köpüğü
II. Musluk suyu
III. Şekerli su
A) 1
6.
Yukarıda verilen karışımlardan hangilerinde parçacık
boyutu 10–9 metre ile 10–6 metre arasında yer almaktadır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
I. Homojen olma
II. Birden fazla atom içerme
III. Fiziksel yollarla bileşenlerine ayrılma
Yukarıdaki ifadelerden hangileri sadece karışımlara aittir?
A) Yalnız I
C) I ve II
B) Yalnız III
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
E) I, II ve III
7.
Koloit karışımlar ile ilgili,
I. Bir maddenin sıvı içerisinde asılı kalmasıyla oluşur.
II. Dağılan tanecikler karışım üzerine gönderilen ışığı saçarlar.
III. Homojen karışımlardır.
4.
Aşağıda verilen karışım türlerinden hangisi çamurlu su
ile aynı tür karışıma örnektir?
A) Krema
B) Ayran
D) Boya
116
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
C) Jöle
D) II ve III
E) Sabun köpüğü
1. D
2. D
B) Yalnız III
3. A
4. B
5. D
6. B
7. C
C) I ve II
E) I, II ve III
Soru
12.
Çıplak gözle bakıldığında homojen gibi görünmesine karşın
mikroskopla bakıldığında heterojen olduğu gözlenen maddeler vardır.
Buna göre;
I. Benzin–su
II. Kan
III. Hava
B) Yalnız II
D) I ve III
9.
A) I – e
Türü
Emülsiyon
Aerosol
Süspansiyon
Koloit
Çözelti
B) II – b
D) IV – a
C) I ve II
C) III – c
E) V – d
E) II ve III
13.
Süspansiyon halinde bulunan bir karışım ile ilgili;
I. Özelliği her yerinde aynı değildir.
II. Yapısında çözücü ve çözünen maddeler bulunur.
III. Kimyasal yollarla bileşenlerine ayrılır.
B) I ve II
Y
s›v›s›
C) I ve III
E) I, II ve III
Palme Yayıncılık
D) II ve III
Ifl›k
kayna€›
X
s›v›s›
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
a.
b.
c.
d.
e.
Aşağıda verilen karışım–tür eşleştirmelerinden hangisi
doğrudur?
yukarıda verilen maddelerden hangileri için bu açıklama
doğrudur?
A) Yalnız I
Karışım
Mürekkep
Parfüm
Zeytinyağlı su
Ayran
Şerbet
10. Emülsiyon halinde bulunan bir karışım ile ilgili;
Işık kaynağından çıkan ışınlar X sıvısından geçirildiğinde görünmezken, Y sıvısından geçirildiğinde her yöne dağıtıldığından kolaylıkla görülebiliyor.
Buna göre;
I. X sıvısı homojendir.
II. Y sıvısı koloidal bir karışımdır.
III. Y sıvısı heterojendir.
yargılarından hangileri doğrudur?
I. Tüm bileşenleri sıvıdır.
II. Homojen ya da heterojen olabilir.
III. Bileşenleri arasında sabit bir oran vardır.
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
D) I ve II
C) II ve III
E) I ve III
14. X, Y ve Z maddeleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
• X – Y karışımı aerosol oluşturmaktadır.
• Y – Z karışımı süspansiyon oluşturmaktadır.
11.
I. Böcek öldürücü spreyler
II. Baca dumanları
III. Havadaki toz
Buna göre;
I. X maddesi gazdır.
II. Y maddesi sıvıdır.
III. Z maddesi katıdır.
Yukarıda verilen maddelerden hangileri aerosol karışıma örnektir?
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
A) Yalnız I
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
8. B
9. A
B) I ve II
D) II ve III
10. A
11. E
12. B
13. E
14. A
C) I ve III
E) I, II ve III
117
KARIŞIMLAR
I.
II.
III.
IV.
V.
ÜNİTE - 2
8.
KARIŞIMLARIN AYRILMASI
Karışımları Nasıl Ayırabiliriz?
ÜNİTE - 2
İlk çağlardan beri insanlar birçok yararlı maddeyi, doğada karışımları halinde bulunan
yararsız maddelerden ayırmak için birçok ayırma yöntemleri geliştirmişlerdir. Karışımları bileşenlerine ayırmak için karışımı oluşturan maddelerin fiziksel veya kimyasal özelliklerinin
farklılığından yararlanılır.
KARIŞIMLAR
Bu yöntemlerde, tanecik boyutu, çözünürlük, yoğunluk, erime ve kaynama noktalarındaki farklılık gibi fiziksel özelliklerden yararlanılır.
1. Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Geliştirilen Ayırma Yöntemleri
Günümüzde geliştirilmiş bir kum-çakıl
eleme sistemi resimde görülmektedir.
Karışımı oluşturan taneciklerin boyutları birbirinden farklı olan tanecikler bileşenlerine
ayrılabilir. Şimdi bu ayırma yöntemlerini sırası ile ifade edelim.
a. Eleme ile Ayırma
Katı-katı heterojen karışımları bileşenlerine ayırmak için
kullanılan yöntemlerden biridir. Eleme işleminde kullanılan araçlar elektir. Elekler ayrıştırılmak istenen karışımların
özelliklerine göre farklı büyüklüklerde gözeneklere (deliklere) sahiptir. Un gibi çok ince tanecikli maddeler için küçük
gözenekli elekler kullanılırken, agrega (kum-çakıl karışımı)
gibi daha büyük tanecikli karışımları ayırmak için aynı eleği
kullanamayız.
Un eleme işlemi
Palme Yayıncılık
b. Ayıklama ile Ayırma
Tanecik boyutları, şekilleri, renkleri vb. özellikleri farklı
olan maddelerin oluşturduğu heterojen katı-katı karışımlarını
ayırmada ayıklama yöntemi kullanılır.
Pirinç, nohut, mercimek, kahve gibi maddelerin içerdiği
taş vb. yabancı maddelerin ayıklanması bu yönteme örnek
olarak verilebilir.
Yine toplanan meyve ve sebzelerin büyüklüklerine göre
ayrılması ya da içlerindeki çürük olanların ayrılması ayıklama
yöntemi ile yapılabilir.
Bir arkeolog yapmış olduğu kazıda
istediği malzemeyi, karışmış olduğu
topraktan ayıklamaya çalışıyor.
Demir (Fe), nikel (Ni), kobalt (Co) metallerini ayırmak için kullanılan mıknatısla ayırmada
maddelerin manyetik özelliklerinden yararlanılmasına rağmen bir tür ayıklama yöntemidir.
N ot
Mıknatıs ile ayırmada, alaşımlar ile sadece mıknatısla ayrıştırılabilen metalleri içeren
karışımlar ayrıştırılamazlar. Örneğin, demir-bakır alaşımı ya da demir tozu-kobalt tozu
Kobalt–samaryum mıknatısları yüksek verimli
karışımı mıknatıs ile ayrılamaz.
motorlarda kullanılır.
c. Elektriklenme ile Ayırma
Karışım demir tozu ve kum içermektedir.
Mıknatıs demir tozlarını karışımdan ayırır.
Aynı teknik, alüminyum, cam ve plastik
gibi manyetik özelliği olmayan maddelerden demirin ayrılması amacıyla büyük
ölçekli sistemlerde de uygulanır.
118
Birbirleri ile heterojen karışan hafif veya ağır taneciklerden oluşan bir karışım yüklü bir çubuk ile ayrılabilir. Plastik,
cam ve ebonit çubuklar sürtünme yolu ile elektriklenirler.
Örneğin tuz-karabiberden oluşan bir karışıma elektrik
yüklü cisim yaklaştırıldığında karabiberler cisim tarafından
çekilerek ayrılır.
Elektrik yüklü tarak
Elektrik yüklü tarak. Eğer saçlarınızı kuruyken tararsanız tarakta durgun yük oluşur ve yaklaştırıldığında kağıt parçalarını çeker.
Soru
ÜNİTE - 2
Demir tozu – Nikel tozu
II.
Bakır tozu – Demir tozu
III.
Nikel tozu – Bakır tozu
Yukarıdaki madde çiftlerinden hangileri mıknatıs kullanılarak ayrıştırılabilir?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
Ayıklama, eleme ve süzme yöntemlerinde kullanılan ortak
özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çözünürlük farkı
B) Öz kütle farkı
C) Tanecik büyüklüğü
D) Kaynama noktası farkı
E) Görünüş farkı
Demir, nikel ve kobalt tozlarından oluşmuş bir karışım
mıknatıs yardımıyla bileşenlerine ayrılır.
II. Dumanlı hava filtre edilerek temiz hava elde edilebilir.
III. Bileşenleri katı-sıvı olan bir çözelti süzme yoluyla bileşenlerine ayrılabilir.
Yukarıdaki ifadelerde doğru olanlarda 'D' yanlış olanlarda
'Y' harfleri kutulara yazıldığında doğru sıralama hangi seçenekteki gibi olur?
A) D, Y, D
B) Y, Y, D
C) Y, D, Y
I.
Demir tozu-nikel tozunun ikisi de mıknatıslanabildiğinden mıknatıs ile ayrıştırılamaz.
II.
Bakır tozu-demir tozu karışımında demir tozu mıknatısla
ayrıştırılabilir.
III.
Nikel tozu-bakır tozu karışımında nikel tozu mıknatısla
ayrıştırılabilir.
Yanıt D
Yanıt C
I.
D) D, Y, Y
E) Y, D, D
Yanıt C
I.
Saçımıza sürülen tarağın küçük kağıt parçalarını çekmesi
elektriklenme ile olur.
II. Eleme, katı-katı homojen karışımları bileşenlerine ayırmak
için uygulanan bir yöntemdir.
III. Eleme işleminde katı maddelerin tanecik büyüklüğü farkı
gözetilir.
IV. Karışımı renk, şekil, büyüklük gibi özelliklerinden yararlanarak yapılan ayırma işlemine ayıklama denir.
Yukarıdaki cümlelerden doğru olanı (D), yanlış olanı (Y) ile
değerlendirildiğinde aşağıdaki sıralamalardan hangisi elde
edilir?
A) Y, D, D, Y
B) D, Y, D, D
D) D, D, Y, Y
C) D, Y, Y, D
E) Y, Y, D, Y
Yanıt B
119
KARIŞIMLAR
I.
Bir katının, bir sıvı ya da bir gaz içinde heterojen dağılKarışım
masıyla
oluşan karışımların Yöntem
bileşenlerine ayrıştırılmasında
(a) süzme
Naftalin – su
(1) Buharlaştırma
yöntemi kullanılır.
Örneğin, çay, bardağa dolduru(b) lurken
Petrol çayın posasını(2)ayırma
Yoğunlaştırma
sırasında, makarnaların pişirildikten sonra kevgir ile
sırasında, baraj sularından
(c) Hava
(3) süzülmesi
Ayrımsal damıtma
süzgeç
(d) içme
Şeker –suyu
tuz eldesinde (4)
Ayrımsalkullanılır.
kristallendirme
ÜNİTE - 2
(e) TuzluOtomobillerdeki
su
(5) Süzme
yağ
filtresi,
motorun çalışması esnasınçok kü-
Yukarıdaki
tablodayataklarındaki
verilen karışım örnekleri
ve ayırma
yöntemle- oluşan
da motor
aşınma
sonucunda
rini birbirleriyle uygun olacak şekilde eşleştiriniz.
Çayın süzgeç yardımıyla süzülmesi
Çayın süzgeç ile süzülmesi
çük metal parçalarını süzer.
✶
✶
Makarnanın süzgeç
yardımıyla ayrıştırılması
Makarnanın süzgeç yardımıyla ayrıştırılması
Katı-sıvı heterojen karışımları ayırmak için kullanılan süzme
yöntemi katı-gaz karışımlarını da ayırmada kullanılır. Kirli
a ile 5 : Naftalin suda çözünemez ve suda asılı kalır. Bu nedenle
süzme yöntemi
ayrıştırılmalıdır.
havadaki
toz veile dumanı
ayırmak için hava filtrelerinin, fabb ile 3 : Petrol, yapısında, benzin, mazot, fuel oil, katran ve
rika bacalarından çıkan gazları katı taneciklerden ayırmak
uçak yakıtı gibi birçok maddeyi içermektedir. Bu maddeler ayiçin gazkaynama
filtrelerinin
kullanılması,
süzme ile ayırma
yöntemine
rıştırılırken
noktaları
farkından yararlanılmaktadır.
Bu
nedenle
karışıma ayrımsal damıtma yöntemi uygulanmalıdır.
örnektir.
✶ c ile 2 : Hava, bileşiminde azot, oksijen, karbondioksit gibi gaz
karışımını
bulundurmaktadır.
her bir
Ayrıca
insanların Karışım
günlüksoğutulduğunda
hayatta havadaki
tozu tutması
gaz farklı sıcaklıklarda sıvı hale geçer. Bu nedenle yoğunlaşiçin
toz
maskeleri
takmaları,
aynı
şekilde
yangın
esnasında
tırma yöntemi kullanılmaktadır.
Hava filtresi
✶ d kullandıkları
ile 4 : Şeker ve tuz,
ikisi de sudabir
çözünebilmektedir.
Bu
gazhermaskeleri
tür süzme olayıdır.
nedenle bu iki katı ile yüksek sıcaklıkta hazırlanan doymuş karışım soğutularak, şeker ile tuzun ayrıştırılması sağlanır.
✶ e ile 1 : Tuzlu su bir kaba konularak ısıtıldığında su buharlaşırSORU
ken tuz kapta kalır ve böylelikle karışım ayrıştırılmış olur.
Aşağıdaki verilen ayırma yöntemlerinden hangisi katı-katı karışımları ayırma
Katı–sıvı karışımlarının ayrıştırılmayöntemlerinden
birisi değildir?
sında kullanılan diğer
bir metot ise, santifDüflük
Palme Yayıncılık
KARIŞIMLAR
ÜNİTE – 4 Karışımlar
d. Süzme ile Ayırma
288
Süzme, katı-sıvı veya katı-gaz karışımları
ayırma yöntemidir.
Yüksek
yo€unluklu
yo€unluklu
rüjleme yöntemi ile ayrıştırılamayan
s›v›
s›v›
karışımların ayrıştırılmasında
A) Süzmeyararlanılan
B) Eleme
diyaliz yöntemidir. Diyaliz, kolloit karışımC) Ayıklama
D) Elektriklenme
Kimyasal silahların kullanıldığı zehirli gazların gözenekli zardan
geçebilmesi temeline dayanan çözümleme ve arıtma
lardan korunmak için gaz maskesi takılır.
Su
E) Mıknatıslanma
(çözücü)
yöntemidir. Bu yönteme göre çözücü molekülleri ve çözünen molekülleri yarı geçirgen bir zardan geçirilirken ortamda
bulunan daha büyük kolloidal tanecikler bu
zardan geçemezler. İnsan vücudunda böbe. Diyaliz ile Ayırma
Hücre zar›
rekler, koloidal bir karışım olan kanı temizYo€unluk eflitlenene kadar, az yo€un
lerken bu yönteme
benzer
bir işlem gözenekli
Koloit
karışımların
zardan
geçebilmesi
ortamdan çok yo€un ortama do€ru s›v› akar
uygulamaktadırlar. Böbrekler normalde vütemeline
çözümleme ve arıtma yöntemidir.
cutta biriken üre,
kreatinin dayanan
gibi toksik(zehirli) maddelerinBu
vücuttan
uzaklaştırılmasını
sağlarlar.bir
Böbrek
hastalarında bu
yöntemde
yarı geçirgen
zar yetmezliği
kullanılır.
toksik maddeler vücutta birikerek hastaların ölümüne neden olurlar. Bu nedenle böbrek
� Budiyaliz
yönteme
göre çözücü molekülleri
ve çözünen
yetmezliği hastalarına
işlemi uygulanmaktadır.
Bu işlemde hastanın
kanı diyaliz
Diyaliz Makinesi
makinesinden geçirilerek
toksik maddeler
kandan temizlenir
ve temiz kan
tekrar vücuda
molekülleri
yarı geçirgen
bir zardan
geçirilirken
verilir.
Yanıt A
İki ucu bağlı
diyaliz tüpü
Büyük
moleküller
ortamda bulunan daha büyük koloidal tanecikler
bu zardan geçemezler. İnsan vücudunda böb289
rekler, koloidal bir karışım olan kanı temizlerken
bu yönteme benzer bir işlem uygulamaktadırlar.
Küçük
moleküller
� Böbreğin görevini yapamadığı hastalarda diyaliz
makinası vücut dışında böbrek görevi görür. Diyaliz makinesi vücudun dışında böbreğin görevini
üstlenerek kanın yüzey alanı geniş olan diyaliz zarından geçirilmesi esasına göre çalışır. Metabolik
atık olan küçük moleküller zardan geçerken kan
plazmasının gerekli bileşenlerinden olan büyük
moleküllü proteinler zardan geçemeyerek kanda
kalırlar. Böylece kirli kan zararlı atıklardan arınır.
Diyaliz tüpü içindeki büyük moleküller içerde
kalırken küçük moleküller yarı geçirgen zardan dışarı hareket eder.
Diyaliz makinesine bağlı böbrek hastası
120
Soru
ÜNİTE - 2
Mıknatıslama
II.
Suda çözme
III.
Süzme
IV.
Buharlaştırma
D şıkkına bakıldığında mıknatıslama ile önce demir tozu ayrılır. Suda çözme işleminde tuz suda çözünürken odun talaşı
çözünmez. Süzme ile odun talaşı alınır. Süzüntüde ise tuzlu
su bulunur. Tuzlu su buharlaştırıldığında ise geriye tuz kalır.
Sırası ile yukarıdaki işlemler uygulanan karışım aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Tebeşir tozu, tuz, naftalin
B) Naftalin, odun talaşı, kum
C) Kükürt tozu, kum, demir tozu
D) Odun talaşı, demir tozu, tuz
E) Alkol, kum, naftalin
Yanıt D
Aşağıda verilen karışımlardan hangisinin ayırma yöntemi
yanlış olarak verilmiştir?
Karışım
A) Kum–çakıl
B) Tozlu hava
C) Fe-Ni tozları
D) Kan
E) Tuz-karabiber
Ayırma Yöntemi
Eleme
Süzme
Mıknatıslanma
Diyaliz
Elektriklenme
Yanıt C
Şeker, yemek tuzu, odun talaşı ve kumdan oluşan karışım yeterli
miktarda su ile karıştırılıyor.
Bu karışıma sırasıyla,
I. Süzme
II. Süzüntüyü ısıtarak buharlaştırma
işlemleri uygulanıyor.
Buna göre, I ve II işlemleri sonunda süzgeç kağıdında ve
buharlaştırma kabında hangi maddeler kalır?
Süzgeç kağıdı
Buharlaştırma kabı
A) Şeker, odun talaşı
Kum, yemek tuzu
B) Tuz, şeker
Kum, odun talaşı
C) Tuz, kum
Şeker, odun talaşı
D) Kum, şeker
Yemek tuzu, odun talaşı
E) Kum, odun talaşı
Şeker, yemek tuzu
Yanıt E
121
KARIŞIMLAR
I.
3) Sıvı–Sıvı Karışımlarının Ayrıştırılması
2. Yoğunluk Farkından Yararlanarak Ayırma
Öz kütleleri birbirinden farklı olup birbiri içerisinde çözün
rılmasında ayırma hunisi kullanılmaktadır. Birbirinden ayrıla
nisine konup bir süre sabit olarak asılı bırakılır. Bu sırada yoğ
toplanırken, daha az yoğun olan sıvı yüzeyde toplanmaktad
lunan musluk hafifçe açılarak altta bulunan sıvı bir beher ya
mış olur. Zeytinyağı su karışımının ayrıştırılması bu bölüme
Yöntemleri
ÜNİTE - 2
a. Ayırma Hunisi ile Ayırma
Birbirleri içerisinde çözünemeyen ve öz kütleleri farklı
olan sıvılardan oluşan heterojen karışımları ayırmak için kullanılan alete ayırma hunisi denir.
Atık sular temizlenirken çöktürme havuzunda bekletilerek suyu kirleten maddelerin çökmesi sağlanır.
b. Savurma ile Ayırma
284
Yoğunlukları farklı olan katı-katı karışımlarının ayrılmasında kullanılır. Günlük hayatta çiftçilerin sıklıkla uyguladıkları
bir yöntemdir. Buğday–saman karışımı havaya savrulduğunda öz kütleleri küçük olan samanı rüzgar sürükler. Böylece buğday ve saman birbirinden ayrılmış olur.
Samanı savurma ile ayırma
c. Çöktürme ile Ayırma
Santrifüj cihazı
Merkezcil kuvvet etkisiyle heterojen katısıvı karışımlarını ayırmak için kullanılan
bir yöntemdir. Süzgeç kağıdından geçebilecek katı-sıvı heterojen karışımlar için
uygulanır. Tüplere konan karışım santrifüj
makinasına yerleştirilerek çalıştırılır ve
katının çökmesi sağlanır. Kan tahlillerinde
santrifüjleme kullanılır.
Palme Yayıncılık
KARIŞIMLAR
Ayırma hunisine konulan karışım bir süre bekletildikten
Çamaşır makinesinde çamaşırlar santifrüjleme
sonra yoğunluğu büyük olan alttaki
musluk açılarak alınır.
yöntemisıvı
ile kurumaktadır.
Yoğunluğu küçük olan sıvı ise başka bir kaba alınarak karışım bileşenlerine ayrılır. Zeytinyağı-su, mazot-su karışımları
Soldaki resimdeAyırma
zeytinyağı
ile suyun karıştırılmasından hemen
hunisi
miştir. Karışım bir müddet bekletildiğinde ise sağdaki gibi zey
ayırma hunisi ile ayrıştırılabilir.
tarafta toplandığı görülmektedir.
İki çözelti karıştırıldığında çözeltideki iyonların birbirleriyle tepkime vererek suda çözünmeyen ve yoğunluğu suyun
yoğunluğundan büyük olan bir katı oluşturmasına çökelme
oluşan katıya da çökelek denir.
Mağaralardaki sarkıt ve dikitler, Pamukkale travertenleri
çökme tepkimeleri sonucu oluşmuştur. Ayrıca çaydanlıktaki tortulaşma da çökme sonucu oluşur. Çöktürme işleminden, suyun
Pamukkale travertenleri
arıtılmasında içme suyundan demirin uzaklaştırılmasında, atık
sularda fosfatların uzaklaştırılması gibi işlerde yararlanılır.
Laboratuvarlarda çöktürme işlemi büyük taneciklerle çalışılıyorsa uygun büyüklükte bir
beher içerisinde, küçük taneciklerle çalışılıyorsa santrifüj tüpünde yapılır.
SORU
X, Y ve Z sıvılarından oluşan bir karışım
ayırma hunisi ile ayrıldığında ilk önce X, en
son Z sıvısı huniden ayrılıyor.
Buna göre;
I. Karışım heterojen yapıdadır.
II. Yoğunluğu en büyük olan Z sıvısıdır.
III. Y sıvısı huni içerisinde ortada yer almaktadır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
İlk önce X ayrılıyor ise X'in yoğunluğu en
büyüktür. Çünkü en alttadır. Z ise en üstte olur. Karışım ise heterojen yapıda olur.
Yanıt C
SORU
Aşağıdaki karışımlardan hangisi ayırma
hunisi ile bileşenlerine ayrıştırılabilir?
A) Kolonya
B) Tuzlu su C) Mazotlu su
D) Limonata E) Naftalinli su
122
Ayırma hunisi ile birbiri içerisinde çözünemeyen sıvı-sıvı karışımlar ayrıştırılabilir.
Yanıt C
Soru
d. Aktarma (Dekantasyon) ile Ayırma
Bu işlemin verimli olması için dipteki katının iri taneli,
ağır ve kristal yapıda olması gerekir.
Duru sıvı
ÜNİTE - 2
Katı-sıvı heterojen karışımda katı maddelerin dibe çökmesi sonrasında üstte kalan sıvının bulandırılmadan başka
bir kaba alınarak ayrılması işlemidir.
Bir altın madeninde altın ile karışım halinde bulunan toprak bir kaba konulur.
e. Yüzdürme (Flotasyon) ile Ayırma
Bu kap suya yavaşça daldırılıp çıkarılır.
Topraktaki altının kabın dibine çökmesi
Katı-katı heterojen karışımlara uygulanabilir. Bu yöntemde karışımı oluşturan katıların
içine atıldıkları sıvıda çözünmemesi ve sıvının yoğunluğunun, katılardan birisininkinden
büyük, diğerininkinden küçük olması gerekir.
için yavaşça kap sallanır. Daha sonra üzerindeki su aktarılır, kabın dibindeki altın
ayıklanır.
Yüzdürme işlemi sudan hafif askıda olan katı taneciklerin su yüzeyine yükseltilerek uzaklaştırılmasıdır. Yüzdürme yöntemi özellikle madencilikte sülfürlü cevherlerin ayrıştırılmasında
kullanılır. Ayrıca ıspanak, marul, maydanoz gibi maddelerin taş, toprak ve kumundan su
kullanılarak ayrıştırılmasında da yüzdürme yöntemi uygulanmaktadır.
SORU
I.
Katı-sıvı homojen karışımlara uygulanır.
II. Katı, iri taneli ve kristal yapıda olmalıdır.
III. Fiziksel bir yöntemdir.
yargılarından hangileri yanlıştır?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
Dekantasyon (aktarma) katı-sıvı heterojen karışımlara uygulanır. Katı, iri taneli,
ağır ve kristal yapıda olması gerekir. Fiziksel bir yöntemdir.
Yanıt A
Palme Yayıncılık
Dekantasyon yöntemi ile ilgili;
SORU
Yüzdürme (flotasyon) yöntemi ile ilgili;
I. Madencilik sektöründe yaygın kullanılır.
II. Çözünmeyen katının sıvı yüzeyinde
toplanması sağlanır.
III. Bakır, kurşun ve çinko cevherlerinin
ayrılması bu yolla yapılır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
Yüzdürme madencilikte sülfürlü cevherlerin ayrıştırılmasında kullanılır. Çözünmeyen katı taneciklerin su yüzeyine yükseltilerek uzaklaştırılmasıdır.
C) I ve III
E) I, II ve III
Yanıt E
Dünyada yüzdürme işlemi özellikle bakır,
kurşun ve çinko cevherlerinin ayrıştırılması
sırasında kullanılan bir yöntemdir. Toz
SORU
haline getirilen cevher, yağ-su karışımı
I. Rüzgarda savurma
II. Santrifüjleme
III. Flotasyon
Yukarıda verilen yöntemlerden hangileri
katı-katı karışımlara uygulanabilir yöntemlerdendir?
A) Yalnız I
D) II ve III
B) I ve II
ile karıştırılır. İçerisinden basınçlı hava
Savurma ve flotasyon katı-katı heterojen
karışımlara uygulanırken, santrifüjleme
katı-sıvı heterojen karışımlara uygulanır.
geçirilerek köpük oluşturulur. Oluşturulan
köpük, kömür gibi maddeleri sürükleyerek
yüzeye çıkarır. Yüzeyde kalan maddeler
köpükle birlikte üstten, çöken maddeler
ise alttan alınarak ayırma işlemi gerçekleşir.
C) I ve III
E) I, II ve III
Yanıt C
123
KARIŞIMLAR
Çökelek
Çamurlu su yeterince beklenirse bu yöntemle ayrıştırılabilir. Ayrıca zeytinyağı üretiminde ezilen zeytin posası
ile zeytinyağının ayrılmasında, altın madeninden altın elde
edilmesinde de aktarma yöntemi uygulanmaktadır.
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
I.
Kum – su
II.
Zeytinyağı – su
III.
Tuz – şeker – su
Kum-su süzme ile yani tanecik boyutu ile ayrıştırılabilir.
Zeytinyağı-su ayırma hunisi ile yani yoğunluk farkı ile ayrıştırılabilir.
Yukarıdaki karışımlardan hangileri yoğunluk farkı ile bileşenlerine ayrıştırılabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
Tuz-şeker-su karışımı aynı sıcaklıktaki çözünürlük farkı ile
ayrıştırılabilir.
C) I ve II
E) I, II ve III
Yanıt B
I.
Kandaki metabolik atıkların uzaklaştırılmasında
II.
İçme suyundaki ağır metallerin uzaklaştırılmasında
III.
Haşlanmış makarnanın suyundan ayrılmasında
Yukarıdaki işlemlerden hangilerinde çöktürme yöntemi kullanılır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve II
C) Yalnız III
E) II ve III
Yanıt B
Aktarma (Dekantasyon) yöntemi ile ilgili;
I.
Maddelerin yoğunlukları farkından yararlanılır.
II.
Katı-sıvı heterojen karışımları ayırmada kullanılır.
III.
Kabın dibinde bulunan iri taneli çökeleği bulandırmadan
üstteki sıvının başka bir kaba alınması işlemidir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
X, Y ve Z saf sıvılarının ayırma hunisindeki konumları şekildeki gibidir.
Ayırma hunisi ters çevrilip denge kurulduğunda sıvıların toplanma sırası aşağıdakilerden hangisi gibi olur?
A) Z, Y, X
B) X, Y, Z
D) Z, X, Y
124
Yanıt E
Z
Y
X
C) Y, Z, X
E) X, Z, Y
Yanıt B
Soru
3. Çözünürlük Farkından Yararlanılarak Kullanılan Ayırma Yöntemleri
ÜNİTE - 2
ÜNİTE – 4 Karışımlar
ÇÖKTÜRME
Çözünürlük, katı, sıvı ve gazlar için ayırt edici bir özelliktir. Bu nedenle karışımdaki maddeler, çözünürlükleri farkı yardımıyla birbirlerinden
İki ayrıştırılabilmektedirler.
çözelti birbirine karıştırıldığında çözeltideki
iyonların
birbirleriyle
tepkimeyavererek
� Bir sıvı içerisinde çözünmüş olan bir katı maddenin,
çözeltinin
soğutulması
da ısıtılsuda
çözünmeyen
katı
oluşturması
ması sonucunda doygunluğa ulaşarak çöktürülmesi işlemine kristallendirmeişlemine
adı verildenir. Mağaralardaki sarkıt ve dikitler, Pamektedir. Örneğin şekerin sudaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça artmaktadır. Bu nedenle,
mukkale travertenleri çökme tepkimeleri soyüksek sıcaklıklarda suda doygunluğa yakınnucu
miktardaki
şeker çözülmesi
ile hazırlanan
oluşmuştur.
Ayrıca çaydanlıktaki
şekerli su çözeltisi soğutulduğunda belli bir sıcaklıktan
şekersonucu
kristallerinin
tortulaşmasonra
da çökme
oluşur.oluşmaÇökya başladığı görülür. Bu olaya kristallenme denir.
türme işleminden, suyun arıtılmasında,
içme
suyundan
demirin
� Eğer katılardan birisi çözücü olarak kullanılan
sıvıda
çözünüyor,
diğeriuzaklaştırılmaçözünmüyorsa
sında,
atık
sularda
fosfatların
uzaklaştırılkarışım öncelikle sıvıda çözülür. Daha sonra sırasıyla süzme ve buharlaştırma
yöntemması
gibi
işlerde
yararlanılır.
leri uygulanarak karışımın ayrıştırılması sağlanır. Örneğin Naftalin-KNO3 tuzu karışımını
ayrıştırmak için karışım önce suda çözülür, daha sonra süzgeç kağıdı ve huni yardımıyla
süzülerek naftalinin ayrıştırılması sağlanır. Oluşan süzüntü buharlaştırıldığında ise KNO3
elde edilmiş olur.
X,Y ve Z saf maddelerinden oluşan bir ka
rışımdan Y ayrılırken süzüntü buharlaşt
maktadır. Buna göre;
II. X, şeker olabilir mi?
KARIŞIMLAR
I. Başlangıçtaki karışım homojen m
III. X ve Zʼden oluşan karışım ayırma
mi?
I. Süzme ile ayrıştırma yöntemi kul
homojen olamaz.
II. X maddesi süzüntünün buharlaştır
göre şeker olabilir.
KNO3 ÜN AYRIMSAL
KRİSTALLENDİRİLMESİ
III. X ve Zʼ den oluşan karışım birbiri iç
ayırma hunisi ile ayrıştırılamaz.
Eğer her iki katı da suda çözünebiliyorsa o zam
İki çözelti birbirine karıştırıldığında çözeltiX,Y ve Z saf maddelerinden oluşan bir
karışım
süzüldüğünde
ka-Aynı sıvıda çözünebilen iki
verilen
yöntem
uygulanır.
deki iyonların birbirleriyle tepkime vererek
Soğutma sonucunda
oluşan K2Cr2O7
rışımdan
Y
ayrılırken
süzüntü
buharlaştırıldığında
kapta
X
kalzünürlükleri
farkından
birbirinden ayırma
� suda
Gaz-gaz
karışımları
birbirleri ileişlemine
homojen karışır. Bu nedenle gaz karışımlarını ayırmak
kristallerinin
süzgeçyararlanarak
kağıdı ve huni yarçözünmeyen
katı oluşturması
maktadır. Buna göre;
adı verilmektedir.
Örneğin
şeker ve tuzdan oluşan ka
dımıyla çözeltiden
ayrıştırılması
kolay Mağaralardaki
olmasa da çözünürlük
farkı yardımı
ile ayrıştırılabilir. Belli bir çözücüde çözünürdenir.
sarkıt ve dikitler,
PaI. Başlangıçtaki
karışım
homojen
midir? aynı kapta her iki katının doygunluğa yakın çö
zülerek
mukkale
travertenleri
çökme
tepkimeleri
solükleri farklı
olan gaz
karışımı
bu çözücü
içerisine gönderilirse
gazlardan biri
çözünür
yavaş soğumaya bırakılır. Belli bir sıcaklığa gelindiğin
nucu
Ayrıca bu
çaydanlıktaki
X, şeker
olabilir mi?
diğeri oluşmuştur.
çözünmez. Karışım
şekilde ayrıştırılabilir. ÖrneğinII.He–NH
3 gazları karışımı asit
tortulaşma da çökme sonucu oluşur. Çöktarı tuz
kristallerinden
çok daha fazla olur. Böylelikle
III.
X
ve
Zʼden
oluşan
karışım
ayırma
hunisi
ile ayrıştırılabilir
çözeltisinden geçirildiğinde NH3 asit çözeltisinde kalırken He gazından ayrıştırılmış olur.
türme işleminden, suyun arıtılmasında,
rışmaya başlar. Sıcaklık değişiminin şekerin çözünür
mi?
a. Ayrımsal
Kristallendirme
ile Ayırma
içme
suyundan
demirin uzaklaştırılmaçözünürlüğü sıcaklık değişiminde pek fazla etkilenme
Renksiz KNO3 kristalleri, KNO3 ve CuSO4 (safatık sularda
fosfatların
uzaklaştırıl� sında,
Aynı sıvıda
çözünebilen
iki ya
da daha fazlasızlık)
katının
çözünürlüklerinin
sıcaklık
değişiminsudaki çözünürlüğü 287 g/100 mL su iken bu değer 2
ın sulu çözeltisinden ayrılır. Çözeltinin
ması gibi işlerde yararlanılır.
den farklı etkilenmesi özelliğinden yararlanarak
yapılan
ayırmakalan
işlemine
kriskarşılık NaClʼ nin 60°Cʼ ta sudaki çözünürlüğü 37,3 g
mavi rengi
çözeltide
Cu2+ ayrımsal
dan dolayıdır.
Palme Yayıncılık
ÜNİTE – 4 Karışımlar
ÇÖKTÜRME
36 g/100 mL sudur. Görüldüğü üzere şekerin çözünü
tallendirme denir. Ayrımsal kristallendirme yöntemi, çözünürlükleri sıcaklıkla artan veya
I. Süzme ile ayrıştırma yöntemikileniş
kullanıldığına
göre karışım
miktarı tuzunkine
göre çok daha fazladır.
azalan iki tuzu ayırmak için kullanılabilir. Örneğin oda sıcaklığında sudaki çözünürlükleri
homojen olamaz.
birbirine çok yakın olan potasyum nitrat (KNO3) ve bakır(II) sülfat(CuSO4) karışımı bileII. X maddesi süzüntünün buharlaştırılması ile elde edildiğine
3 ÜN AYRIMSAL
şenlerineKNO
bu yöntemle
ayrılır.
AYRIMSAL
KRİSTALLENDİRME
göre şeker olabilir. İLE
KRİSTALLENDİRİLMESİ
AYIRMA
III. X YÖNTEMİ
ve Zʼ den oluşan karışım birbiri içinde çözündüğüne göre
Çözünürlük (g/100
g su) hunisi ile ayrıştırılamaz.
ayırma
140
NaNO3
Karıştırılan Arı Maddeler
X ve Y
Renksiz KNO3 kristalleri, KNO3 ve CuSO4 (safsızlık) ın sulu çözeltisinden ayrılır. Çözeltinin
mavi rengi çözeltide kalan Cu2+ dan dolayıdır.
AYRIMSAL KRİSTALLENDİRME İLE
Ay
NaClçözünebiliyorsa o zaman da ayrımsal kristallendirme adı
Eğer her iki katı da suda
50
X ve Z
Ayrıms
verilen yöntem uygulanır. Aynı sıvıda çözünebilen iki katı karışımını belli sıcaklıktaki
çözünürlükleri farkından yararlanarak birbirinden ayırma işlemine ayrımsal kristallendirme
Oda koşullarında katı fazdaki X, Y ve Z sa
10
adı verilmektedir. Örneğin şeker ve tuzdan oluşan karışım, yüksek sıcaklıktaki suda çöS›cakl›k (°C)
rulan iki ayrı karışım ve aynı koşullarda su k
0 aynı
20kapta40
zülerek
her iki60
katının doygunluğa yakın çözeltisi hazırlanır. Bu karışım yavaş
bileşenlerine ayırma yöntemleri yukarıda
yavaş soğumaya
Belli bir sıcaklığa gelindiğinde oluşan şeker kristallerinin mikGrafiğe
göre NaNObırakılır.
3—NaCl çözeltisini soğutBuna yavaş
göre oda
koşullarında
tarı tuz
kristallerinden
çok daha
fazlaetkisi
olur.ile
Böylelikle şeker yavaş
karışımdan
ay- bulunan X, Y v
maya
başladığımızda
NaCl'nin
sıcaklık
I.
X
ve
Z
karışımı
suda
çözünebilir mi
rışmaya
başlar.
Sıcaklık
değişiminin
şekerin
çözünürlüğüne
etkisi
daha
fazla
iken
tuzun
çözünürlüğü çok küçük değişime uğrar. Yani
çözünürlüğü
değişiminde
pek fazla
şekerin
60°Cʼ
ta
20°C'ye
kadar sıcaklık
genellikle
NaNO3 çökmesi
göz-etkilenmemektedir. Örneğin
II. X, Y ve su karışımı homojen midir?
lenir.
sudaki çözünürlüğü 287 g/100 mL su iken bu değer 20°Cʼ ta 204 g/100 mL su'dur. Buna
III. X ve Z karışımı ayırma hunisi ile ay
karşılık NaClʼ nin 60°Cʼ ta sudaki çözünürlüğü 37,3 g/100 mL su iken bu değer 20°Cʼ ta
36 g/100 mL sudur. Görüldüğü üzere şekerin çözünürlüğünün sıcaklık değişiminden etkileniş miktarı tuzunkine göre çok daha fazladır.
125
286
SORU
ÜNİTE - 2
Kum, tuz, şeker maddelerinden oluşmuş bir karışımı bileşenlerine ayrıştırmak için;
KARIŞIMLAR
I. Süzme
II. Suda çözme
III. Ayrımsal kristallendirme
işlemleri hangi sırayla uygulanmalıdır?
A) I, II, III
Kristal örneği
D) II, III, I
B) II, I, III
Önce suda çözme işlemi yapılır. Tuz ile
şeker suda çözünürken, kum çözünmez.
Süzme ile kum ayrılır. Süzüntüde tuzşeker-su karışımı kalır. Ayrımsal kristallendirme ile de tuz ve şeker ayrıştırılır.
C) III, II, I
E) III, I, II
Yanıt B
SORU
Odun talaşı, demir tozu ve tuz karışımını
ayrıştırmak için;
I. Mıknatıslama
II. Kristallendirme
III. Süzme
IV. Suda çözme
işlemleri hangi sıra ile uygulanmalıdır?
A) II, IV, I, III
B) III, I, II, IV
C) I, IV, III, II
D) IV, III, I, II
Mıknatıslama ile demir tozu ayrıştırılır.
Suda çözme işlemi ile tuz çözünür, odun
talaşı çözünmez. Süzme ile odun talaşı
ayrıştırılır. Kalan tuzlu sudan ise kristallendirme ile tuz ayrıştırılır.
Yanıt C
Palme Yayıncılık
E) II, I, IV, III
Çayın demlenmesi sırasında çay içerisindeki maddelerin suya geçerek renk vermesi
özütlemedir.
b. Ekstraksiyon (Özütleme, Çekme) ile Ayırma
Katı veya sıvı karışımın ilave edilen çözücü yardımıyla karışmış olduğu diğer katı veya sıvıdan ayrılması işlemine ekstraksiyon (özütleme, çekme) denir. Çayın demlenmesinde
özütleme işlemi gerçekleşir. Çay yaprağında çaya renk ve tat
veren maddeler çözünerek suya geçerler. Böylece katı olan
yapraktaki bu maddeler özütlenmiş olur.
Bundan başka, aspirinin hammaddesinin söğüt ağacından
elde edilmesinde, şeker pancarından şeker elde edilmesinde, Çok tuzlu bir peynirin bir süre suda
bitkilerden ilaç ve parfümlerin hammaddelerinin elde edilme- bekletilerek tuzun bir kısmının suya
geçmesi özütlemedir.
sinde, tuzlu topraktan tuz elde edilmesinde özütleme işleminden yararlanılır. Özütleme işleminde su yerine özütlenecek
maddenin özelliğine göre aseton, karbon tetraklorür, eter, alkol ve sıvı yağlar gibi organik
maddeler çözücü olarak kullanılır. Özütleme, katı, sıvı ve gaz maddelerden yapılabilir.
SORU
Sıvı-sıvı özütlemesi
126
Ekstraksiyon (özütleme) yöntemi ile ilgili;
I. Maddenin her üç halinede uygulanabilir.
II. Tuzlu peynirin su içine koyularak tuzunun suya alınması örnek olarak verilebilir.
III. Şekerli sudan şeker eldesi örnek olarak verilebilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Özütleme, katı, sıvı ve gaz maddelere de
yapılabilir. Tuzlu peynirin su içine konulduğunda tuzunu bırakması özütlemedir.
Şekerli sudan şeker eldesi kristallendirme ile olabilir. Özütleme işlemi yapılamaz.
Yanıt B
Soru
mlar
Erime noktas›
fark› yard›m›yla
� Bir katı ile bir sıvı karıştırıldığında, katı sıvının içerisinde çözünüyor ise süzülerek ayrılamaz. Oluşan çözelti ısıtılarak sıvının buharlaştırılması sonucu katının dibe çöktürülmesi ile
ayrıştırılması işlemi buharlaştırmadır. Örneğin tuzlu su bir behere konup ısıtıcı yardımıyla
suyunun tamamı buharlaştırıldığında beherin dibinde tuz kalmaktadır.
Çözünürlük
fark› yard›m›yla
T
f
A) Erime Noktası Farkı Yardımıyla Ayırma
Katı– katı karışımlarının ayrıştırılmasında kullanılır. Özellikle alaşımların bileşenlerine ayrılmasında kullanılmaktadır. Örneğin
24 ayar altın saf altın olarak adlandırılır.
22 ayar, 18 ayar ve 14 ayar altından, altın ve
bakırın ayrıştırılmasında maddelerin erime
noktaları farkından yararlanılmaktadır. Altının
erime noktası 1064°C, bakırınki ise 1083°Cʼ
tır. Alaşım halindeki karışım ısıtılıp altın ve bakırın birbirinden ayrıştırılması sağlanmakta400°C
dır.
S›cakl›k(°C)
1083
1064
A
KARIŞIMLAR
� Saf maddelerde hal değişimi süresince sıcaklık sabittir. Hal değiştirme sıcaklıklarının
farklı olmasından yararlanarak erime noktaları farklı olan katı-katı karışımları, kaynama
noktaları farklı olan sıvı-sıvı karışımları ve yoğunlaşma noktaları farklı olan gaz-gaz karışımları bileşenlerine ayrılabilir.
Yo€unluk
fark› yard›m›yla
ÜNİTE - 2
4. Kaynama Sıcaklıkları Farkından Yararlanılarak Uygulanan Ayırma
Ayrımsal damıtma bir çok endüstriyel işlemde
Yöntemleri
kullanılır
Kaynama noktas›
fark› yard›m›yla
Altın–bakı
ayrıştırılma
Diğer bir yöntem ise basit damıtma yapmaktadır. Basit damıtma işlemi, bir sıvının buharB) Kaynama Noktası Farkı Yardımıyla Ayırma
laştırılarak tekrar yoğunlaştırılmasıdır. Bu olaya destilasyon da denir. Elde edilen sıvıya da
Ham petrolün bileşenlerine ayrılması
destilat denir. Örneğin, tuzlu su karışımı damıtma balonuna konulup ısıtılmaya başlanır.
1) Sıvı–Sıvı Karışımlarının Ayrıştırılması
Buharlaşan su molekülleri soğutucu yardımıyla toplama kabında toplanır. Böylelikle su ve
Bu ayırma yönteminde, kaynama noktaları birbirinden farklı olan
tuz ayrıştırılmış olur. Bu yöntemde her iki bileşen saf olarak elde edilmektedir.
bilmektedir. Karışımda yer alan sıvılar ısıtıldıklarında her sıvı kendi kay
Termometre
Su ç›k›fl›
So€uk su girifli
So€u
tucu
Bu işlemde sıvı karışımı ısıtılarak kaynama noktası küçük olan sıvı önce gaz fazına geçirilmektedir. Daha sonra bu gaz tekrar yoğunlaştırılarak
karışımdan ayrıştırılmakta ve toplama kabında
toplanmaktadır.
Ay›rma
kolonu
Toplama
kab›
Destilat
Dam›tma
balonu
Ayrımsal damıtma düzeneği
UYARI
Palme Yayıncılık
� Kaynama noktaları birbirinden farklı olan sıvıların oluşturduğu karışımların ayrıştırılmasında ayrımsal damıtma yöntemi kullanılır. Bu işlem için
damıtma düzeneği kullanılır.
kaynamaktadır. Bu şekilde, birbiri içerisinde çözünen sıvı karışımların
ları farkından yararlanarak ayrıştırma işlemine ayrımsal damıtma ad
işlemde sıvı karışımı ısıtılarak kaynama noktası küçük olan sıvı önce
mektedir. Daha sonra bu sıvı tekrar yoğunlaştırılarak karışımdan ayrı
lama kabında toplanmaktadır. Fakat sıvılar her sıcaklıkta buharlaştırıldı
noktası küçük olan sıvının yanında bir miktar da kaynama noktası b
harlaşmakta ve toplama kabına geçmektedir. Bu durumda ya karışım bi
tabi tutulmalı ya da ayırma kolonu küçük cam parçalarıyla doldurulma
çaları kaynama noktası küçük olan sıvının buharlarının soğutucuya ul
mektedirler. Örneğin eter, etil alkol ve sudan oluşan karışımı birbirinde
üç sıvıdan oluşan karışım ısıtılmaya başlanır. Önce kaynama noktası
36°Cʼ ta kaynayarak ortamdan uzaklaşır. Daha sonra sırasıyla 78°Cʼ
ta su kaynayarak karışım bileşenlerine ayrıştırılmış olur. Ham petrolü
rıştırılmasında da maddeleri kaynama noktaları farkından yararlanılm
Tek başına bir sıvının önce kaynatılıp sonra yoğunlaştırılarak sa
mıtma(destilasyon), iki ya da daha fazla sıvının bu yöntemle bileşenle
işlemine ise ayrımsal damıtma adı verilmektedir. Damıtma sonucunda
elde edilen maddeye ise destilat adı verilmektedir.
282
Ayrımsal damıtmada ayırma işleminin daha verimli olabilmesi için sıvıların kaynama noktaları arasında belirgin bir fark olmalıdır. Ayrıca soğutucunun sıcaklığı sıvıların kaynama
sıcaklığı en düşük olanından daha düşük olmalıdır.
Etil alkol ve sudan oluşan homojen karışım ısıtıldığında kaynama sıcaklığı düşük olan
etil alkol öncelikle kaynar. Alkol buharları soğutucudan geçerken yoğunlaşırlar ve toplama
kabında sıvı halde toplanırlar. Ayrımsal damıtmanın kullanım alanlarında biri ham petrolün;
benzin, mazot, motorin, fuel oil gibi bileşenlerine ayrıştırılmasıdır.
N ot
� Katı-katı karışımları erime sıcaklıkları farkından yararlanılarak ayrıştırılabilir. Örneğin bakırın erime noktası 1085°C ve çinkonun erime noktası 419,5 °C'dir. Bu
iki metalden oluşan bir karışım bir potada ısıtıldığında erime noktası düşük olan
çinko önce erir. Sıvı hale geçen çinko süzülerek bakırdan ayrılır.
� Gaz-gaz karışımları yoğuşma sıcaklıkları farkından yararlanarak ayrıştırılabilir. Gazlar
soğutulduklarında yoğuşma noktası büyük olan gaz önce sıvılaşır ve gaz ortamından
ayrıştırılır.
Örneğin hava, bilindiği üzere bir gaz karışımıdır. Hava soğutulduğunda oksijen gazı
–183°C de, azot gazı –196°C de yoğuşmaktadır. Böylelikle havadaki gazlar birbirinden
ayrıştırılabilmektedir.
Çinko ve bakır tozu karışımından çinko
eritilerek ayrılır. Çünkü çinko daha düşük
sıcaklıkta erir.
127
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
I. Süzme
II. Ayırma hunisi
III. Basit damıtma
Yukarıdaki işlemlere göre aşağıdaki karışımlardan hangisi
ayrıştırılabilir?
A) Tuz – su – zeytinyağı – şeker
B) Kum – su – benzin – şeker
C) Tuz – su – alkol – tebeşir tozu
D) Kükürt – su –naftalin – benzin
E) Su – eter – kum – tebeşir tozu
Süzme ile kum ayrıştırılır. Şeker suda çözünürken benzinde
çözünmez. Şekerli su ile benzin karışımı ayırma hunisi ile ayrıştırılır. Şekerli sudan şeker ise basit damıtma ile ayrıştırılır.
Yanıt B
X, Y ve Z saf maddelerine ilişkin şu bilgiler veriliyor;
–
X katısı, Y ve Z sıvılarında çözünmüyor.
–
Y sıvısı, Z sıvısında çözünüyor.
–
Aynı koşullarda Y'nin tanecikler arası çekim kuvveti,
Z'ninkinden büyüktür.
Buna göre, X, Y ve Z maddelerinin oluşturduğu karışımın
ayrılması için sıra ile hangi yöntemler uygulanmalıdır?
A)
Süzme-kristallendirme
B)
Ayırma hunisi–süzme
C)
Ayrımsal damıtma-ayırma hunisi
D)
Süzme-ayrımsal damıtma
E)
Basit damıtma–kristallendirme
Yanıt D
Eşit kütleli X ve Y saf sıvılarından oluşan homojen karışıma uygulanan ayrımsal damıtma işlemi süresince karışımdaki Y'nin
kütlece yüzdesi artıyor.
Buna göre;
I.
X ile Y sıvıları birbiri içerisinde çözünür.
II.
Toplama kabında ilk önce X toplanır.
III.
Y sıvısının kaynama noktası, X sıvısınınkinden küçüktür.
yargılarından hangileri yanlıştır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
128
C) Yalnız III
E) II ve III
Yanıt C
Soru
Su Arıtımında Koagülasyon Yöntemi
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
Koagülasyon içme suyu arıtılmasında yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biridir. Sularda çökme özelliği olmayan çok küçük katı tanecikler su içinde koloidal olarak karışır. Su içinde bulunan bu gözle görünmeyen parçacıkları
çöktürmek için suya bazı kimyasallar ilave edilir. Koloidal
maddelerle askı halindeki çok küçük taneciklerin çökmesini
kolaylaştırmak için suya ilave edilen maddelere koagülant,
Koagülasyon
koagülasyon ise koagülantlar sayesinde su içinde koloidal
olarak dağılmış taneciklerin birbirlerine tutunarak yumak halinde daha büyük tanecikler haline getirilmesi işlemidir.
Koagülant olarak Al2(SO4)3 veya Fe(III) tuzları kullanılır. Bu maddeler suya çözelti halinde
katılır ve koagülasyon ile çöktürme havuzlarına alınır. Çöktürme bölümünde suyun içindeki koloit halindeki maddelerin çökmesi sağlanır. Sonra su süzülerek yabancı maddelerden
arındırılır. Su dezenfekte için klorlama veya ozonlama işlemine hazırlanır. Sudaki koloidal
tanecikler suya renk, tat, koku veren maddeler olduğundan, bu maddelerin sudan uzaklaştırılmaları için koagülasyon yöntemi uygulanır.
Pamukkale'deki travertenler, kaynak sularında
bol miktarda bulunan kalsiyum (Ca2+) ve karbonat (CO32– ) iyonlarının tuz olarak çökmesi
sonucunda oluşur.
Sert Suların Yumuşatılması
İçlerinde Ca2+ ve Mg2+ gibi iyonları çokça bulunduran sulara sert su adı verilir. Sert
sular halk arasında acı su olarak da adlandırılır. Sert suların yumuşatılması içindeki sertliğe
neden olan Ca2+ ve Mg2+ gibi iyonların sudan uzaklaştırılmasıyla gerçekleştirilir. Sert suları
yumuşatmak için farklı yöntemler kullanılır.
a. Kaynatarak Yumuşatma
Sert su kaynatıldığında sertliğe neden olan Ca2+ iyonları
Ca2+(suda) + CO32–(suda)
Kaynatma
Palme Yayıncılık
Yağmur suları yeryüzünde ve yeraltında deniz ve göllere doğru ilerlerken kireçli topraktan geçtiklerinde kireci çözerler. Bunun sonucunda suya Ca2+ iyonları karışır. Benzer şekilde bazı toprak katmanlarından sular geçtiğinde bu sulara Mg2+ iyonları da karışır.
CaCO3(k)
denklemine göre CaCO3 olarak dibe çöker. Böylece sert su
yumuşatılmış olur.
b. İyon Değiştirici Reçine Yastıkları ile
Yumuşatma
Kaynatılan sert sudaki kireç çöker.
Sonuçta su yumuşar.
Kopmuş
Na+
Mg2+
İyon değiştirici
reçine yastık
Na
Ca
Na
++
Na+
+
Na +
+
Mg
+
++
Na
g ++
Na
Ca2+
Sert su
Yumuşak
su çıkışı
Sert sular iyon değiştirici reçine yastıklardan
M
Reçine yastıkları genellikle küçük boncuklara benzer taneciklerden oluşur. Bu reçinelerde suya sertlik vermeyen Na+ gibi iyonlar
gevşek bir şekilde bağlıdır. Reçine yastığı, Na+ iyonlarının tamamı
harcandığında kullanılmaz hale gelir. Yani artık suyu yumuşatamaz.
Kullanılmış reçine yastıkları tekrardan kullanılabilir hale getirilebilir.
Bunun için derişik NaCl çözeltisi kullanılmış reçine yastığından geçirilirse Na+ iyonları reçinedeki Ca2+ ve Mg2+ iyonları ile tekrar yer
değiştirerek reçine yastığı kullanılabilir hale gelir.
Reçineye
bağlanmış
Ca2+ ve Mg2+
+
İyon değiştirici reçine yastıkları sudaki Ca2+ ve Mg2+ iyonlarının suya sertlik vermeyen
+
Na veya K+ gibi iyonlarla yer değiştirilmesini sağlar. Böylece sert su yumuşatılmış olur. Bu
yöntemde sert su reçine içinden süzülerek geçirilir. Süzülme sırasında reçinede bulunan
sodyum (Na+) iyonları ile suda bulunan kalsiyum (Ca2+) ve magnezyum (Mg2+) iyonları yer değiştirir.
Musluk
Ca++
geçirildikten sonra Ca2+ ve Mg2+ gibi iyonlar
reçinedeki Na+ iyonu ile yer değiştirir.
129
ÜNİTE - 2
KARIŞIMLAR
Su arıtımında kullanılan koagülasyon işlemi ile ilgili,
I. Sudaki koloidal taneciklerin kimyasallarla çöktürülmesidir.
II. Fiziksel bir işlemdir.
III. Koagülant olarak Al2(SO4)3 kullanılabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Koagülasyon, suda istenmeyen koloidal katıların Al2(SO4)3
gibi tuzlarla kimyasal etkileşimi sonucu çöktürülme işlemidir.
Koagülant, Al2(SO4)3 gibi çöktürme işleminde kullanılan maddelere verilen isimdir.
Yanıt C
I.
İyon değiştirici reçineler hiçbir işleme tabi tutulmadan
uzun süre kullanılabilir.
II. Sert su kaynatıldığında yumuşama gerçekleşir.
III. İçme suları ve atık sulardaki renk ve bulanıklığı gidermek
için suya katılan bir kimyasal ile tortu oluşturulması olayına
koagülasyon denir.
IV. İyon değiştirici maddelerden bazılarına genel olarak reçine
denir.
Yukarıdaki cümlelerden doğru olanı (D), yanlış olanı (Y) ile değerlendirildiğinde aşağıdaki sıralamalardan hangisi elde edilir?
A) Y, D, D, D
B) Y, Y, D, D
C) D, D, Y, Y
D) D, Y, D, Y
E) Y, Y, Y, D
Yanıt A
Ca2+ ve Mg2+
iyonları
Su tankı
İyon değiştirici
reçine yastığı
Yumuşatılmış
su
Toplama kabı
Şekildeki düzenekte tanktaki su, Ca2+ ve Mg2+ iyonlarından
arındırılarak toplama kabında toplanmaktadır.
Bu işlem ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Toplama kabındaki Ca2+ iyonları sayısı, su tankındakinden azdır.
B) İyon değiştirici reçine yastığında Na+ iyonlarının Ca2+ ve
Mg2+ iyonları ile değişmesi sağlanır.
C) Reçine yastığında sınırsız miktarda su Ca2+ ve Mg2+ iyonlarından temizlenir.
D) İyon değiştiriciden geçen suyun tadında değişiklik olur.
E) Reçine yastığında Ca2+ ve Mg2+ iyonları tutulur.
130
Yanıt C
Soru
1.
4.
Aşağıda bazı öğrencilerin ayırma yöntemleri ile ilgili aralarında geçen konuşmalar verilmiştir.
Buna göre;
I. X odun talaşı olabilir.
II. X ve Y çözünürlük farkından yararlanılarak ayrılabilir.
III. Y suda çözünemeyen bir maddedir.
yargılarından hangileri yanlıştır?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
Buna göre, hangi öğrencilerin söylediği ayırma yöntemleri fizikseldir?
B) Ali ile Didem
D) Didem ile Mert
2.
C) Ali ile Mert
Demir tozu, sofra tuzu ve naftalin katılarından oluşan bir
karışımı ayırmak için,
I.
II.
III.
IV.
5.
E) Ali, Didem ve Mert
Süzme
Suda çözme
Mıknatıslama
Buharlaştırma
I. Ayıklama
II. Süzme
III. Mıknatıslama
Yukarıdaki ayırma yöntemlerinden hangilerinde tanecik
boyutu önemsizdir?
Palme Yayıncılık
A) Yalnız Ali
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
C) Yalnız III
E) II ve III
yukarıdaki ayırma yöntemleri hangi sırayla uygulanmalıdır?
A) II, IV, I, III
B) III, I, II, IV
D) II, I, III, IV
C) I, II, III, IV
E) III, II, I, IV
6.
3.
Sıvı – sıvı heterojen karışımları birbirinden ayırmak için;
I. Flotasyon
II. Kristallendirme
III. Ayırma hunisi
B) Yalnız III
D) I ve III
Yukarıda verilenler sırasıyla uygulandığında aşağıdaki
karışımlardan hangisi bileşenlerine ayrıştırılabilir?
A) Kömür tozu – bakır tozu
B) Tebeşir tozu – kükürt tozu
yöntemlerinden hangileri kullanılabilir?
A) Yalnız I
I. Suda çözme
II. Süzme
III. Buharlaştırma
C) Alkol – zeytinyağı
C) II ve III
E) I ve II
D) Odun talaşı – sofra tuzu
E) Karabiber –odun talaşı
131
KARIŞIMLAR
X ve Y'den oluşan karışım suya atılıp süzgeç kağıdı ile
süzüldüğünde X süzgeç kağıdında kalmaktadır. Süzüntü
damıtılınca su ve Y katısına ayrılmaktadır.
ÜNİTE - 2
ÇÖZÜMLÜ SORULAR
10.
X ve Y'den oluşan bir karışım basit damıtma ile bileşenlerine
ayrılmaktadır. İşlem sonunda ısıtılan kapta X, toplama kabında Y bulunmaktadır.
Y, Z
X
Buna göre,
KARIŞIMLAR
I. Karışım heterojen olabilir.
II. X katı, Y sıvıdır.
III. Karışım kristallendirme yöntemiyle ayrıştırılabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
X, Y ve Z saf sıvılarından oluşan bir karışım ayırma hunisi
içerisinde şekildeki gibi durmaktadır.
C) I ve III
Buna göre;
E) I, II ve III
I. Y–Z karışımı ayrımsal damıtma ile ayrılır.
II. Z–X karışımının ayrıştırılması sırasında ayırma hunisinden ilk önce X ayrılır.
III. Y–X karışımı emülsiyondur.
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
A) Yalnız I
8.
I. Uçuculuğu diğer sıvılardan fazladır.
II. Molekülleri arasındaki çekim kuvveti diğer sıvılardan büyüktür.
III. Isıtılarak kaynatıldıktan sonra soğutularak yoğunlaştırılan en son sıvıdır.
yargılarından hangileri yanlıştır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
B) Yalnız III
D) I ve III
Ayrımsal damıtma işleminde toplama kabında en son
toplanan sıvı ile ilgili;
Palme Yayıncılık
ÜNİTE - 2
7.
C) I ve II
E) I, II ve III
11. Arı X, Y ve Z sıvılarından oluşan bir karışım ayırma hunisine konulduğunda iki sıvı katman gözlenirken karışımdan ilk
ayrılan sıvının Z olduğu, X ve Y'nin ise ayrımsal damıtma ile
birbirinden ayrıldığı bilinmektedir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin doğruluğu kesin
değildir?
A) X ve Y sıvılarının kaynama noktaları farklıdır.
B) Z sıvısının öz kütlesi, X sıvısınınkinden büyüktür.
C) X ve Y sıvılarından oluşan karışım homojendir.
D) Z, X ve Y sıvılarında çözünmez.
E) X, Y ve Z farklı sıvılardır.
9.
Arı X, Y ve Z maddelerinden X ile Y süspansiyon, Y ile Z ise
sıvı çözelti oluşturmaktadır.
Buna göre;
I. X ile Y karışımı süzme yöntemi ile ayrılabilir.
II. Y ile Z karışımı ayırma hunisi ile ayrılabilir.
III. X ile Y karışımı ayıklama ile ayrılabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
D) I ve III
132
I. Su mikroplardan arındırılmıştır.
II. Suya sertlik veren iyonların sayısı artırılmış olur.
III. Ca2+ ve Mg2+ iyonlarından arındırılmıştır.
yukarıdakilerden hangileri doğrudur?
C) II ve III
E) I, II ve III
12. İyon değiştirici reçineden geçirilerek yumuşatılan su ile
ilgili;
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
C) Yalnız III
E) II ve III
Soru
1.
7.
Isıtılan kapta X toplandığından X katı, Y ise sıvı olur. Karışım
mermer tozu–su karışımı gibi heterojen olabilir. Karışım tuzlu
su gibi bir karışım ise kristallendirme yöntemiyle de ayrıştırılabilir.
Yanıt E
2.
Demir tozu, sofra tuzu ve naftalin karışımından önce mıknatıslanma ile demir tozu ayrılır. Kalan karışım suda çözündüğünde sofra tuzu çözünür, naftalin çözünmez. Süzme ile
naftalin alınır. Tuzlu su çözeltisi buharlaştırıldığında ise sofra
tuzu elde edilir.
Yanıt E
8.
Ayrımsal damıtma işleminde toplama kabında en son toplanan sıvı kaynama noktası en büyük olan sıvıdır. Dolayısıyla
uçuculuğu en azdır. Molekülleri arasındaki çekim kuvveti en
büyüktür.
Ayrımsal damıtma, sıvıları kaynattıktan sonra soğutarak yoğunlaştırma işlemi olduğundan uçuculuğu en az olan sıvı en
son bu işlemleri gerçekleştirir.
3.
Yanıt A
Flotasyon (yüzdürme) katı–katı karışımları, kristallendirme
katı – sıvı karışımları ayırma yöntemidir.
Ayırma hunisi, sıvı – sıvı heterojen karışımları ayırma yöntemidir.
Yanıt B
4.
5.
Süzgeç kağıdında X kaldığından X maddesi suda çözünmemektedir. Odun talaşı olabilir.
Süzüntüde su ve Y katısı bulunduğundan Y maddesi suda
çözünmektedir. X suda çözünemezken, Y suda çözünebildiğinden, X ve Y'den oluşan karışım çözünürlük farkı ile ayrıştırılabilir.
Yanıt B
I. Mercimekten veya pirinçten taş seçerken renk ve görünüm farkından yani ayıklama işlemi yaparken tanecik
boyutu farkından yararlanılır.
II. Kumlu su karışımında süzme ile ayrıştırma yapılabilir.
Tanecik boyutu önemlidir.
III. Mıknatıslanma ile ayırmada tanecik boyutu önemsizdir.
Yanıt C
Palme Yayıncılık
9.
X ile Y karışımı süspansiyon olduğundan katı – sıvı heterojen
karışımıdır. Süzme ve basit damıtma yöntemleri ile ayrılabilir.
Y ile Z karışımı sıvı – sıvı çözeltisi olduğundan ayırma hunisi
ile ayrılamaz.
Ayıklama katı–katı karışımları ayırmada kullanılabilir. Katı-sıvı heterojen karışımları ayrıştıramaz.
Yanıt A
10. Y ile Z'nin kaynama noktaları bilinmediğinden ayrımsal damıtma ile ayrılabileceği hakkında yorum yapılamaz.
Z ile X'in yoğunlukları bilinmediğinden ayırma hunisinden
hangisinin ilk önce ayrılacağı bilinemez.
Y ile X sıvıları birbirleri içerisinde çözünemediğinden oluşturdukları karışım emülsiyondur.
Yanıt B
11. Z'nin öz kütlesi, X–Y karışımından büyüktür. Ancak Z'nin öz
kütlesinin X'inkinden büyük olduğu kesin değildir.
Yanıt B
6.
Odun talaşı – sofra tuzu karışımı suya atıldığında talaş suda
yüzerken tuz suda çözünür.
Karışım süzüldüğünde talaş süzgeç kağıdında kalır ve ayrışmış olur. Süzüntüde bulunan tuzlu su ise buharlaştırıldığında
sofra tuzu elde edilir.
Yanıt D
12. İyon değiştirici reçine yastıkları ile sert sulardaki Ca2+ ve
Mg2+ iyonları Na+ iyonları ile yer değiştirir. Sert su bu şekilde
yumuşak su haline getirilir.
Yanıt C
133
KARIŞIMLAR
Mıknatıslanma, elektriklenme ve elek ile ayırma fiziksel ayırma yöntemleridir.
Yanıt E
ÜNİTE - 2
ÇÖZÜMLER
ÜNİTE - 2
1.
Ayıklama yönteminde maddelerin tanecik boyutlarının
farklı olması özelliğinden yararlanılır.
1.
Flotasyon yöntemiyle ayırmada .............................. farkından yararlanılır.
KARIŞIMLAR
2.
Dekantasyon, katı-sıvı heterojen karışımları ayırmada
kullanılan bir işlemdir.
2.
Bileşenlerinden biri demir, kobalt veya nikel olan heterojen
karışımlar .............................. yardımıyla karışanlarına ayrılır.
3.
Demir tozu-kükürt tozu karışımı mıknatıslanma ile ayrıştırılabilir.
3.
Ayrımsal damıtmada toplama kabında ilk önce kaynama
noktası .............................. olan madde toplanır.
4.
Eleme ve ayıklama homojen karışımları ayırmak için
kullanılan yöntemlerdir.
4.
Böbrekleri çalışmayan bir hastanın kanının süzülmesi
.............................. ile olur.
5.
Kristallendirme, katı-sıvı karışımlardaki çözünmüş olan
katıyı elde etme işlemidir.
5.
Bir maden cevherindeki maddelerin yüzeye çıkarılarak ayrılması .............................. işlemidir.
6.
Kristal yapılı ve iri taneli çökeleklerin bulunduğu çözeltiler dekantasyon yöntemine göre ayrılır.
6.
Santrifüjleme, katı– .............................. heterojen karışımları
ayırmada kullanılan bir yöntemdir.
7.
Kaynama noktaları farklı sıvı–sıvı karışımlar destilasyon yöntemine göre ayrılır.
7.
Ayrımsal kristallendirme yönteminde, karışımdaki bileşenlerin aynı çözücüdeki .............................. farkından yararlanılır.
8.
Ayrımsal kristallendirme yöntemi ile ayrılacak maddelerin aynı sıcaklıktaki çözünürlük farkından yararlanılır.
8.
Atık suların arıtılmasında suyun içinden geçirildiği maddelere genel olarak .............................. denir.
9.
Haşlanmış makarnanın suyundan uzaklaştırılmasında
çöktürme yöntemi kullanılır.
9.
İçme suları ve atık sulardaki renk ve bulanıklığı gidermek
için suya katılan bir kimyasal ile tortu oluşturması olayına
.............................. denir.
10. Eleme, katı–katı homojen karışımları bileşenlerine ayırmak için uygulanan bir yöntemdir.
134
1. D
2. D 3. D
4. Y 5. D 6. D 7. Y 8. D 9. Y 10. Y
10. Ayran, .............................. yöntemiyle bileşenlerine ayrılır.
Soru
1. yoğunluk 2. mıknatıs 3. küçük 4. diyaliz
5. flotasyon
6. sıvı 7. çözünürlük 8. iyon değiştirici 9. koagülasyon 10. süzme
1.
3.
Ayırma Yönteminde
Kullanılan Özellik
a. Yoğunluk farkı
b. Çözünürlük farkı
c. Mıknatıslanma
d. Tanecik boyutu
e. Elektriklenme
f. Ayrımsal kristallendirme
Yukarıdaki tabloda verilen karışım örneklerini ve ayırma yöntemlerini birbirleriyle uygun olacak şekilde eşleştiriniz.
I. Tanecik boyutları, şekilleri vb. özellikleri farklı olan maddelerin oluşturduğu heterojen katı – katı karışımlarını
ayırmada kullanılan yöntem .........................'dır.
II. Katı veya sıvı bir karışımın ilave edilen çözücü yardımıyla
karışmış olduğu diğer katı veya sıvıdan ayrılması işlemine .......................... denir.
III. Böbreğin kandaki üreyi ayıramaması nedeniyle hasta
kanının üreden temizlenmesi için yapılan uygulama
............................. dir.
IV. Sudan hafif askıda olan katı taneciklerinin su yüzeyine
yükseltilerek uzaklaştırılması işlemine .......................
denir.
Yukarıda verilen cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun olan
kelimeler nedir?
I. ayıklama, II. ekstraksiyon, III. diyaliz, IV. yüzdürme
2.
Saf X, Y, Z ve T maddelerinin oda koşullarındaki karışımları
ile ilgili aşağıdaki bilgiler veriliyor;
Palme Yayıncılık
I ile d, II ile c, III ile b, IV ile e, V ile a, VI ile f
4.
– X ile Y karışımı süspansiyondur.
– Y ile Z karışımı ayrımsal kristallendirme ile karışanlarına
ayrılıyor.
– Y ile T karışımı flotasyon ile karışanlarına ayrılıyor.
– X ile T karışımı ayırma hunisi ile karışanlarına ayrılıyor.
Buna göre;
a) X, Y, Z ve T maddelerinin oda koşullarındaki fiziksel hali
nedir?
b) Y ile T karışımında yüzeyde bulunan madde hangisidir?
c) Y ile Z karışımının ayırma işlemi hangi yöntemden faydalanılarak yapılmıştır?
d) X ile T karışımının ayırma işlemi hangi yöntemden faydalanılarak yapılmıştır?
yapılır.
Yukarıda birbiri ile bağlantılı cümlelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar vererek ilgili yönde ilerlendiğinde hangi
çıkış noktasından çıkılır?
a. X ile T sıvı, Y ile Z katı, b. Y,
c. Aynı koşullarda çözünürlük, d. Yoğunluk
1
135
KARIŞIMLAR
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
Karışım
Kum + çakıl taşı
Kobalt tozu + cam tozu
Naftalin + tuz
Karabiber + şeker
Nohut + saman
Çamaşır sodası + yemek tuzu
ÜNİTE - 2
AÇIK UÇLU SORULAR
KARIŞIMLAR
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
8.
Tebeşir tozu – su
Odun talaşı – su
Kum – su
Zeytinyağı – su
Şeker – su
Mermer tozu – su
Buğday – saman
Yukarıda verilen karışımlardan kaç tanesi süzme yöntemi ile
karışanlarına ayrıştırılır?
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
Kumlu su
Tuzlu su
Kan
Atık suların arıtılması
Alkollü su
Şarabın tortularından arındırılması
Sülfürlü cevherlerin saflaştırılması
Yukarıda verilen karışımlardan kaç tanesi ayrımsal damıtma
yöntemine göre ayrılabilir?
4
1
9.
6.
Ayırma hunisine, birbiri içerisinde çözünmeyen ve yoğunlukları birbirinden farklı olan saf X, Y ve Z sıvıları konuyor.
Ayırma hunisinin musluğu açıldığında toplama kabında ilk
önce Y sıvısı, en son Z sıvısı toplandığına göre, bu üç sıvı bir
cam tüpe konduğunda tüpteki konumları nasıl olur?
Palme Yayıncılık
ÜNİTE - 2
5.
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
Demir tozu – naftalin karışımına su katarak aktarma
Zeytinyağı – su karışımını ayırma hunisi ile ayırma
Tuz – karabiber karışımına su katarak süzme
Şeker – kükürt tozu karışımına su katarak süzme
Benzin – su karışımını ayırma hunisi ile ayırma
Kahve – şeker karışımına su katarak süzme
Odun talaşı – kum karışımına su katarak aktarma
Yukarıda verilen karışımlardan kaç tanesi yoğunluk farkı ile
karışanlarına ayrılır?
4
7.
İyon değiştirici ..........I............ yastıkları sert suları yumuşatmak için kullanılır. Suya ...............II............. veren iyonlar
Ca2+ ve Mg2+ iyonlarıdır. İyon değiştirici reçinelerde sudaki
Ca2+ ve Mg2+ iyonları reçinedeki ...........III............. iyonu ile
değiştirilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere yazılması gereken
uygun kelimeler nelerdir?
10.
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
Demir tozu – Kükürt tozu
Nikel tozu – Alüminyum tozu
Nikel tozu – Kobalt tozu
Kobalt tozu – Odun talaşı
Odun talaşı – Nikel tozu
Çinko – Demir alaşımı
Kurşun tozu – Kalay tozu
Yukarıda verilen karışımlardan kaç tanesi mıknatıslanma ile
karışanlarına ayrılabilir?
I. reçine
II. sertlik
III. Na+
136
4
Soru
1.
4.
Yemek tuzu, kükürt ve demir tozlarından oluşan karışımı
bileşenlerine ayırmak için;
X: Havanın sıvılaştırılmasından azot eldesi
Mıknatıs kullanma
Suda çözme
Buharlaştırma
Süzme
Y: Ham petrolden benzin eldesi
Z: Diyaliz makinalarının çalışma prensibi
Buna göre, X, Y ve Z ile ilgili;
yöntemleri hangi sıra ile uygulanmalıdır?
A) I, II, III, IV
X, Y ve Z ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
B) I, III, IV, II
D) II, III, I, IV
I. X’te gazların yoğunlaşma noktasından faydalanılmıştır.
II. Y de sıvıların kaynama noktasından faydalanılmıştır.
III. Z de süzme yönteminden faydalanılmıştır.
C) I, II, IV, III
E) IV, III, II, I
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve III
I. Şeker pancarından şekerin ayrılmasında ...................
yöntemi uygulanır.
II. Havadaki tozların temizlenmesinde ................... aleti
kullanılır.
III. Emülsiyonun bileşenlerine ayrılmasında maddelerin
................... farkından yararlanılır.
Yukarıdaki ifadelerde boş olan yerlere yazılması gereken sözcükler hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?
I
II
III
A) Kristallendirme
Süzgeç
Kaynama noktaları
B) Ekstraksiyon
Membran
Yoğunluk
C) Ekstraksiyon
Filtre
Yoğunluk
D) Ayrımsal
kristallendirme
Filtre
Yoğunluk
E) Ekstraksiyon
Membran
Kaynama noktaları
5.
E) I, II ve III
Aşağıdaki ayırma yöntemlerinden hangisinde karışanların öz kütle farkından yararlanılır?
A) Savurma
Palme Yayıncılık
2.
C) I ve II
B) Ayrımsal damıtma
C) Süzme
D) Ayıklama
E) Eleme
6.
Karışımlar
3.
I. Naftalin – su
II. Kum – su
III. Alkol – su
Yukarıda verilen maddelerden hangileri fiziksel yöntemlerle bileşenlerine ayrılır?
A) Yalnız III
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
I.
Tebeşir tozu ve su karışımını ayırma
A: Çözünürlük
II.
Naftalin ve tuz karışımını ayırma
B: Kaynama noktası farkı
III.
Ham petrolden benzin
eldesi
C: Süzme
Yukarıdaki tablonun birinci kısmında karışım örnekleri, ikinci
kısmında ise ayırma yöntemleri verilmiştir.
Buna göre, aşağıdaki eşleşmelerden hangisi doğrudur?
A) IA, IIC, IIIB
E) I, II ve III
1. C
1. C2. E
B) IC, IIB, IIIA
D) IC, IIA, IIIB
3. C
2. C
3. E4. C
Ayırma yöntemi
4. E5. B
5. A6. B
6. D7. E
C) IB, IIC, IIIA
E) IB, IIA, IIIC
137
KARIŞIMLAR
I.
II.
III.
IV.
ÜNİTE - 2
TEST – 1
11. Sıvı-katı heterojen karışımları,
X katısı Y sıvısında çözünürken, Z katısı Y sıvısında çözünmemektedir.
I. Kristallendirme
II. Süzme
III. Aktarma
Buna göre,
KARIŞIMLAR
I. Z–Y karışımı kristallendirme yöntemi ile karışanlarına ayrılır.
II. Z katısı, Y sıvısında yüzer.
III. X–Y karışımı flotasyon yöntemi ile karışanlarına ayrılır.
yöntemlerinden hangileri ile ayrıştırılabilir?
A) Yalnız I
D) II ve III
yargılarından hangileri doğru olabilir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
D) I ve II
8.
C) I ve III
E) I, II ve III
C) II ve III
E) I ve III
12. Demir tozu-kükürt tozu karışımını ayırmak için kullanılan
yöntemin aşağıdaki karışımlardan hangisinde kullanılması uygundur?
Diyaliz işlemi ile ilgili;
I. Koloidal karışımlar bu yolla ayrılır.
II. Yoğunluk farkından yararlanılır.
III. Karışım gözenekli zardan geçirilir.
A) Alkol – Su
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
B) Kobalt tozu – Tuz
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
C) Kum – Tuz
D) Su – Tuz
E) I, II ve III
E) Demir tozu – Nikel tozu
9.
Aşağıda bazı maddeler ve bunları ayrıştırma yöntemleri karşılarında verilmiştir.
Buna göre, bu ayrıştırma yöntemlerinden hangisi yanlış
verilmiştir?
Madde
Ayrıştırma yöntemi
A) Buğday–saman
Savurma
B) Karabiber-şeker
Ayrımsal kristallendirme
C) Deniz suyu
Basit damıtma
D) Zeytinyağı-su
Ayırma hunisi
E) Şeker–kükürt tozu
Suda çözerek süzme
Palme Yayıncılık
ÜNİTE - 2
7.
13. Sıvı–sıvı heterojen karışımları birbirinden ayırmak için;
I. Flotasyon
II. Kristallendirme
III. Ayırma hunisi
yöntemlerinden hangileri kullanılabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
C) Yalnız III
E) I ve II
10. Aşağıdakilerden hangisinde ayırma işlemi yapılmamıştır?
A) Çürük meyvelerin diğerlerinden ayıklanması
B) Hava filtresi ile toz ve dumanın havadan ayrılması
C) Saman ve buğday taneciklerinin havaya savrulması
14. Şeker, demir tozu ve kumdan oluşan karışımı ayrıştırmak için aşağıdaki işlemlerden hangisine gerek yoktur?
A) Süzme
D) Yemek tuzunun suda çözünmesi
D) Kristallendirme
E) Petrolden benzin elde edilmesi
138
7. A
1. C8. C
B) Suda çözme
2. E9. B
3. C10. D
4. C 11. D 5. B 12. B6. B
13. C
7. E
Soru
14. E
C) Mıknatıslanma
E) Ayırma hunisi
1.
5.
Y: Su ile karıştırıldığında üstte toplanır.
Yukarıda verilen karışımları bileşenlerine ayırmak için
hangilerinde öz kütle farkından yararlanılarak ayırma
yapılır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) II ve III
X: Su ile karıştırılıp süzüldüğünde süzüntü içerisinde bulunur.
Bazı özellikleri verilen X ve Y maddeleri ile ilgili;
I. Y, suda çözünemeyen saf bir sıvıdır.
II. Y, süzme ile ayrılabilir.
III. X, suda çözünemeyen bir katıdır.
C) Yalnız III
yargılarından hangileri doğru olamaz?
E) I ve III
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve II
2.
A) Yalnız I
B) Yalnız II
6.
E) II ve III
X, Y ve Z maddeleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
– X ile Y karışımı kristallendirme ile ayrılmaktadır.
C) Yalnız III
– Y ile Z karışımı ayrımsal damıtma ile ayrılmaktadır.
E) I ve III
Buna göre, X, Y ve Z ile ilgili;
Palme Yayıncılık
D) I ve II
I. Basit damıtma
II. Ayırma hunisi
III. Süzme
I. X ile Z karışımı ayırma hunisiyle ayrıştırılır.
II. X ile Y karışımı basit damıtma yöntemiyle de ayrıştırılabilir.
III. Y ile Z karışımı elek ile de ayrılabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
Yukarıdaki ayırma yöntemlerinden hangileri sıvı–katı karışımları bileşenlerine ayırmada kullanılabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
D) I ve II
B) Yalnız III
D) I ve III
C) I ve II
E) II ve III
C) I ve III
E) II ve III
7.
Oda koşullarında
hazırlanan karışım
4.
C) Yalnız III
I. Demir tozu, zeytinyağı, su
II. Yemek tuzu, naftalin, su
III. Kum, etil alkol, su
Yukarıda verilen madde karışımlarından hangileri sırasıyla süzme ve ayırma hunisi kullanılarak bileşenlerine
ayrılabilir?
3.
KARIŞIMLAR
I. Şekerli su
II. Alkollü su
III. Zeytinyağlı su
Ayırma hunisi ile bileşenlerine ayrılabilen iki bileşenli karışım için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Ayırma yöntemi
X
Dekantasyon
Y
Ayrımsal damıtma
Z
Diyaliz
Yukarıdaki tabloda iki karışandan oluşan maddelerin ayrılabilme yöntemleri verilmiştir.
A) Bileşenlerinin öz kütleleri faklıdır.
B) Heterojendir.
C) Emülsiyondur.
Buna göre, X, Y ve Z karışımlarından hangileri, fiziksel
halleri farklı olan karışanlar ile hazırlanmıştır?
D) Çözeltidir.
A) Yalnız X
E) Bileşenlerinin fiziksel halleri aynıdır.
1. C
B) X ve Z
D) X ve Y
E
2. A
3. C
C
4. D
5.CB
5.
6.AB
6.
7.BE
7.
ÜNİTE - 2
TEST – 2
C) Y ve Z
E) X, Y ve Z
139
ÜNİTE - 2
8.
11. Su içerisine atılan kum + şeker karışımını ayırmada kullanılan yöntem aşağıda verilen karışımlardan hangisini
ayırmada kullanılabilir?
KARIŞIMLAR
A) Demir tozu + talaş tozu
B) Alkol + su
C) Şeker + tuz
D) Kum + tebeşir tozu
E) Tebeşir tozu + tuz
12. X maddesi suya atıldığında Y çözeltisi ve suyun üstünde
yüzebilen Z katısı oluşmaktadır.
Yukarıdaki düzenek, kaynama sıcaklıkları sırasıyla 58°C,
70°C ve 100°C olan X, Y ve Z saf sıvılarından oluşan homojen karışımın ayrımsal damıtma ile ayrıştırılmasına aittir.
Buna göre,
I. X bir karışımdır.
II. Karışıma önce süzme, sonra basit damıtma uygulandığında sırasıyla Z ve Y elde edilir.
III. Z katısının yoğunluğu, suyunkinden büyüktür.
Buna göre, sıcaklığın 80°C de sabit kaldığı zaman aralığında damıtma kabında kalan ve toplama kabında toplanan sıvılar için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
9.
yargılarından hangileri doğrudur?
Toplama kabı
A)
X, Y
Z
B)
Y
X, Z
C)
Y, Z
X
D)
Z
X, Y
E)
X
Z, Y
A) Yalnız I
Saf X, Y ve Z maddeleri ile ilgili aşağıdaki bilgiler veriliyor;
– X ile Z karışımı kristallendirme ile bileşenlerine ayrılmaktadır.
– Y ile Z karışımı ayrımsal damıtma ile bileşenlerine ayrılmaktadır.
Buna göre, X, Y ve Z maddeleri ile ilgili;
C) I ve II
Ayırma Yöntemi
Ayrımsal damıtma
Süzme
Yoğunlaştırma
Buna göre, hangi ayırma yöntemi uygun verilmiştir?
B) I ve II
D) II ve III
140
Madde
Öz kütle
(g/cm3)
Kaynama
Noktası (°C)
Çözünürlük
X
0,8
78
Y de çözünür.
Y
1,2
100
X'te çözünür.
Z
0,6
212
X ve Y'de
I. X ile Y
II. Y ile Z
III. X ile Z
karışımlarını bileşenlerine ayırmak için kullanılması gereken yöntemler hangisinde doğru olarak verilmiştir?
E) II ve III
10. Aşağıda bazı karışım örnekleri ve karışımları bileşenlerine
ayırma yöntemi karşılarında verilmiştir.
A) Yalnız III
13.
Buna göre,
B) Yalnız II
Karışım
I. Petrol
II. Çamur
III. Hava
E) I, II ve III
X, Y ve Z saf sıvılarının bazı özellikleri yukarıda verilmiştir.
yargılarından hangileri doğrudur?
D) I ve III
C) I ve III
çözünmez.
I. X ile Y aynı fazlardadır.
II. X ile Z farklı fazlardadır.
III. Y ile Z farklı fazlardadır.
A) Yalnız I
B) I ve II
D) II ve III
Palme Yayıncılık
Damıtma kabı
X ile Y
Y ile Z
A) Ayrımsal
damıtma
Süzme
Eleme
B) Ayrımsal
damıtma
Ayırma hunisi
Ayırma
hunisi
C) Ayırma
hunisi
Ayrımsal damıtma
Ayrımsal
damıtma
D) Eleme
Ayırma hunisi
Ayırma
hunisi
E) Süzme
Ayırma hunisi
Ayrımsal
damıtma
C) I ve III
E) I, II ve III
1. C8. D
2. E9. B
X ile Z
3. C10. E 4. C 11. E 5. B 12. B 6. B
13. B7. E
Soru
Download

Ünite 2: Karışımlar