Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
SOLUNUM SİSTEMİ MİKOZLARI
Endemik (ithal) mikozlar
Kandidoz
Kriptokokkoz
Aspergilloz
Zigomikoz
Pnömosistoz
Trikosporonoz
Fusaryoz
Fırsatçı mikozlar
EPİDEMİYOLOJİSİ
ICD-10 B37
ICD-10 B45
ICD-10 B44
ICD-10 B46
ICD-10 B20.6
ICD-10 B48.8
ICD-10 B48.8
ICD-10 B48.7
Solunum sistemi mikozları bağışıklığı baskılanmış hastalarda morbidite ve mortalitenin
önemli nedenleri arasındadır. Sadece bağışıklığı baskılanmış bireylerde değil, yoğun
bakım ünitelerinde hastalıkları nedeni ile ciddi bakım gören hastalarda ve
prematürelerde de önemli solunum yolu enfeksiyonu oluşturabilirler.
Primer, fırsatçı veya endemik (ithal) mikoz etkeni bütün mantarlar solunum sisteminde
enfeksiyon (kandidoz, kriptokokkoz, aspergilloz, zigomikoz, trikosporonoz, pnömosistoz,
fusaryoz, sporotrikoz, penisilloz marneffei, koksidioidomikoz, parakoksidioidomikoz,
histoplazmoz, blastomikoz gibi) oluşturabilirler. Solunum yolu ile alınan konidyumlar
genellikle bağışıklığı sağlam bireylerde kendiliğinden iyileşen tablolar oluştururken,
bağışıklığı baskılanmış kişilerde invaziv hastalık tablosu oluştururlar.
KLİNİK
ÖZELLİKLERİ
Solunum yolunun mantar enfeksiyonlarında etkene özgül olmayan belirti ve bulgular
vardır. Bunlar virüs veya bakteri enfeksiyonlarındaki bulgulara benzerlik gösterebilir. Bu
bulgular hafif veya yüksek ateş, burun akıntısı, öksürük, dispne, hemoptizi ve şok olarak
sayılabilir.
Klinik tablo kronik ve sinsi seyirli olabileceği gibi, bağışıklığı baskılanmış bireylerde hızla
ilerleme gösterebilir. Klinik görünüm ve radyolojik bulgular özgül olmadığı için tanı
mikrobiyolojik incelemeye dayanır.
SOLUNUM SİSTEMİ MİKOZLARININ TANISI İÇİN LABORATUVAR İNCELEMESİ
Laboratuvara ne tür
klinik örnekler
gönderebilirim?
Balgam
Bronkoalveolar lavaj (BAL)
Endotrakeal aspirat (ETA)
Akciğer biyopsisi
Örnek almak için en
uygun zaman nedir?
Örnekleri almak için en uygun zaman antifungal tedavi öncesidir.
Örnekle birlikte
göndermem gereken
özel bir form var mı?
Ek-4’de verilen veya benzeri bir “Laboratuvar Bilgi Formu” mutlaka ve eksiksiz olarak
doldurulmalı ve örneklerle birlikte laboratuvara gönderilmelidir. Formda ön tanı mutlaka
yazılmalı; varsa endemik bölgede yaşama veya seyahat öyküsü ve meslek; ayrıca, özellik
arz ediyorsa konağın immün durumu mutlaka not edilmelidir.
Balgam mümkünse sabah aç karına alınmalı; mantar enfeksiyonu şüpheli her durumda
kültür için 3 günde arka arkaya alınmış en az üç balgam örneği gönderilmelidir.
[SOLUNUM SİSTEMİ MİKOZLARI]
Sayfa 1
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Örnek almak için
gerekli malzeme
nedir? Nasıl temin
edebilirim?*
Klinik örnekleri hastadan nasıl almalıyım?
Gerekiyorsa, hangi işlemleri uygulamalıyım?
Steril, vida kapaklı,
geniş ağızlı kap
Balgam: Örnek kalitesi önemlidir. Tükürük örnekleri kabul
edilmez. Mümkünse sabah aç karına alınmalıdır. Hastanın postnazal akıntı değil- alt solunum yollarından gelen bir
sekresyon örneği verebilmesi için iyi bir şekilde
yönlendirilmesi gerekir; nasıl örnek vereceği hastaya iyi tarif
edilmelidir. Örneğin bir hemşire ya da hekim gözetiminde
toplanması ideal olur. Mümkünse oral florayı uzaklaştırmak
için hasta ağzını çalkalamalı veya gargara yapmalıdır. Derin
bir inspirium ve ardından öksürük ile çıkarılmış, en az 3 ml
balgam, uygun örnek kabına toplanır.
% 3-10’luk hipertonik
tuzlu su
Balgam provoke edilebilir (indüklenmiş balgam). Önce
mümkünse hasta dişetlerini ve dilini fırçalayıp ağzını su ile
çalkalamalıdır. Bir nebulizör yardımı ile hastaya % 3-10’luk
hipertonik tuzlu su solutulur (25 ml veya 15-20 dk boyunca).
Sonra derin inspirium ve öksürük ile balgam örneği uygun
örnek kabına en az 1-2 ml toplanır. İndüklenmiş örneğin
laboratuvarda tükürük sanılarak reddedilmemesi için
üzerine indüklendiğine dair bir not yazılmalıdır!
Steril, vida kapaklı
(sızdırmaz) tüp veya
geniş ağızlı kap,
BAL/ETA fırçalama ya da yıkama: Hekim tarafından
bronkoskopi/operasyon şartlarında örnek alınır. Steril distile
su veya SF kullanılır. Mümkünse 5-10 ml örnek alınmalıdır.
Örnek, yıkayarak ya da aspire edilerek, uygun örnek kabına
toplanır. Fırça 2-3 ml SF içeren steril bir taşıyıcı tüpe konur.
≤2 s; OS
Biyopsi (transbronşiyal veya açık akciğer biyopsisi, doku):
Aseptik şartlarda, hekim tarafından alınır. En az 2-3 g doku
örneği 2-3 parça halinde alınmalıdır. Alınan örnek, steril,
geniş ağızlı, vida kapaklı bir kaba konur. Kurumayı önlemek
için üzerine 1-2 ml steril SF eklenir.
<1 s; OS
Steril distile su veya SF
Steril, vida kapaklı,
geniş ağızlı kap,
Steril SF
$
Şehir içi
Şehirlerarası
(kısa mesafe)
(uzun mesafe)
taşıma
süre-sıcaklık
taşıma
süre-sıcaklık
≤2 s; OS
<24 s; +4°C
>2 s; +4°C
≤24 s; +4°C
>2 s; +4°C
≤24 s; OS
Dokunun üzerine sürülmekle yetinilmiş bir silgiç asla örnek
olarak gönderilmemeli; örnek formalin içermemeli ve asla
buzdolabına konulmamalıdır!
Kısaltmalar - s: saat; OS: oda sıcaklığı; SF: serum fizyolojik
* Tabloda önerilen örnekleme malzemesini -ayrıca belirtilmedikçe- hastanenizin laboratuvarından temin edebilirsiniz.
$ Hastalardan alınan iyi bir örnek X10 büyütmede bir alanda ≤10 skuamöz epitel hücresi bulundurur.
Güvenlik önlemleri
nelerdir? Kendimi
nasıl koruyabilirim?
Her türlü klinik örnek “enfeksiyöz” kabul edilmeli ve örnek alırken, dokunurken, çalışırken
standart güvenlik önlemleri alınmalı, uygun kişisel koruyucu ekipman giyilmelidir.
Örnekleri hangi
laboratuvara
gönderebilirim?
Klinik örneklerden mikroskopi ve Candida kültürü bünyesinde Mikrobiyoloji Uzmanı
bulunan her laboratuvarda yapılabilir. Hastanenizin / Merkezinizin laboratuvarı bu koşulu
sağlamıyorsa ya da vakada solunum yollarının diğer mantar enfeksiyonlarından
şüpheleniyorsanız, örnekleri size en yakın Mikoloji Birimi olan Üniversite Hastanesi veya
Eğitim Araştırma Hastanesi Laboratuvarına ya da Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikoloji
Laboratuvarına gönderiniz (adres ve iletişim bilgileri için bkz. Ek-5).
Hangi durumlarda
örnekler
laboratuvara kabul
edilmez?
Şu örnekler laboratuvara kabul edilmez:
Sayfa 2






taşıma kabı hasar gördüğü için sterilitesi bozulmuş veya kabın dışına sızmış örnekler;
önerilen süre içerisinde ve uygun sıcaklıkta gönderilmemiş örnekler;
formalin içine alınmış veya kurumuş biyopsi örnekleri;
dokunun üzerine sürülmüş silgiç örneği;
şişe, tüp veya örnek kabı üzerinde hasta bilgileri yazılı olmayan örnekler;
hastaya ait uygun bir istek formu düzenlenmemiş örnekler.
[SOLUNUM SİSTEMİ MİKOZLARI]
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Hangi laboratuvar
incelemelerini
isteyebilirim?
Sonuçları ne
kadar zamanda
alabilirim?
Sonuçları nasıl yorumlamalıyım?
Boyalı mikroskopik
inceleme
½-1 gün
Mantar elemanlarının görülmesi tanıyı büyük oranda destekler.
Mantar kültürü
3 gün - 4 hafta*
Kültürde üreme hastanın kliniği, radyolojik/histopatolojik bulguları,
antijen testleri ile birlikte değerlendirilmelidir. Kontaminasyona
bağlı kültür pozitifliği olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
(etkene göre
değişebilir)
* Sonucun çıkış süresi için laboratuvar ile bağlantı kurunuz!
Daha fazla bilgi için önerilen kaynaklar:
1.
Tıbbi Mikrobiyoloji. Çeviri eds. Başustaoğlu A, Yıldıran ŞT, Tanyüksel M, Yapar M. 6. baskı, Atlas Kitapçılık, Ankara,
2010.
2.
Klinik Mikrobiyoloji (Manual of Clinical Microbiology. Murray PR, Baron EJ, Jorgensen JH, Landry ML, Pfaller MA
eds) 9. Baskı. Çeviri ed. Başustaoğlu A, Atlas Kitapçılık, Ankara, ISBN 978-975-7175-84-1, 2009.
3.
Clinical Mycology. Anaissie EJ, McGinnis MR, Pfaller MA, eds. Churchill Livingstone, 2009.
[SOLUNUM SİSTEMİ MİKOZLARI]
Sayfa 3
Download

Solunum sistemi mikozları - Türkiye Halk Sağlığı Kurumu