Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
FUSARYOZ
(Fusarium enfeksiyonları)
Fırsatçı mikozlar
EPİDEMİYOLOJİSİ
ICD-10 B48.7
Fusaryoz, bitki patojeni olarak çok iyi bilinen, bitkilerdeki patojenik ve toksijenik etkileri
birçok çalışmada araştırılmış olan Fusarium türlerine bağlı gelişen bir fırsatçı küf
enfeksiyonudur. Bağışıklık sistemi baskılanmış olgularda görülen fırsatçı mikozların
artması ile birlikte insanda önem kazanmıştır.
Fusarium türleri toprak, hava ve bitkilerde bulunan, septalı hifli hyalen küflerdendir. Çoğu
Fusarium türü, daha çok tropikal ve tropikal iklime yakın özellik gösteren bölgelerde
bulunurken, bazı türlere ise soğuk iklim koşullarında toprakta rastlanır. Son yıllarda
yapılan moleküler filogenetik çalışmalarla, birden fazla tür içeren tür kompleksleri olarak
sınıflandırılmışlardır. F.solani, F.oxysporum, F.verticillioides (eski adı F.moniliforme) ve
F.proliferatum, insanlarda en sık hastalık yapan türlerdir. Fusarium’un bir diğer önemi de
mikotoksin oluşturmasından kaynaklanır.
Fusarium, insan vücuduna inhalasyon, deri ve gastrointestinal sistem yoluyla girerek
enfeksiyonlara yol açar. İnhalasyon yoluyla giriş, sporların havadan direk olarak solunum
yoluyla alınması ile gerçekleşir. Bunların dışında su da nozokomiyal fusaryoz gelişiminde
kaynak olabilmektedir. Suda bulunan Fusarium, aerosoller aracılığı ile havaya saçılmakta
ve bu aerosollerin inhalasyon yoluyla girişini takiben de enfeksiyon oluşabilmektedir.
Bağışıklık sistemi normal fonksiyon gören sağlıklı kişilerde travma ya da cerrahi, Fusarium
enfeksiyonlarının gelişmesine zemin hazırlayan başlıca risk faktörleridir. Bağışıklık sistemi
baskılanmış hastalarda ise nötropeni, en önemli risk faktörü olarak saptanmıştır. GVH
(“graft versus host disease”) ve kortikosteroid kullanımı, diğer önemli risk faktörleridir.
İmmün baskılanmış bireylerde Fusarium, küf enfeksiyon etkenleri arasında ikinci sıklıkta
saptanmaktadır ve genellikle yaygın enfeksiyon şeklinde, yüksek mortalite ile seyreder.
KLİNİK
ÖZELLİKLERİ
Fusarium, lokal, fokal invaziv ve yaygın enfeksiyonlara yol açar. Nozokomiyal fusaryoz
salgınları da rapor edilmiştir.
Fusarium’a bağlı gelişen keratit, endoftalmit, otitis media, onikomikoz, cilt enfeksiyonları
(özellikle yanık lezyonlarında), miçetom, sinüzit, pulmoner enfeksiyonlar, endokardit,
peritonit, santral venöz kateter enfeksiyonları, septik artrit, yaygın enfeksiyonlar ve
fungemi bildirilmiştir. Yaygın enfeksiyonlar, antibiyotiklere yanıt vermeyen ateş,
pnömoni, sinüzit, endoftalmite bağlı görme kaybı ve deri lezyonları ile seyreder.
Fusaryoza bağlı deri lezyonları, ektima benzeri, maküler ve papüler ya da hedef lezyonlar
veya multipl subkütan nodüller şeklinde gözlenir.
FUSARYOZ TANISI İÇİN LABORATUVAR İNCELEMESİ
Laboratuvara ne tür
klinik örnekler
gönderebilirim?
Kan (kültür için)
Balgam, bronkoalveolar lavaj (BAL), endotrakeal aspirat (ETA)
Deri lezyonundan biyopsi,
Sinüs aspirasyon materyali,
Kornea kazıntısı
Serum
Örnek almak için en
uygun zaman nedir?
Örnek almak için en uygun zaman antifungal tedavi öncesidir.
Kan kültürleri mümkünse hastanın ateşlenmeye başladığı erken bir dönemde alınmalıdır.
Eğer antifungal tedavi alıyorsa o günkü doz verilmeden önce örnek alınmalıdır.
Balgam mümkünse sabah aç karına alınmalı; mantar enfeksiyonu şüpheli her durumda
kültür için 3 günde arka arkaya alınmış en az üç balgam örneği gönderilmelidir.
[FUSARYOZ]
Sayfa 1
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Örneklerle birlikte
göndermem gereken
özel bir form var mı?
Ek-4’de verilen veya benzeri bir “Laboratuvar Bilgi Formu” mutlaka ve eksiksiz olarak
doldurulmalı ve örneklerle birlikte laboratuvara gönderilmelidir. Formda ön tanı mutlaka
yazılmalı; ayrıca konağın immün durumu (nötropeni, organ nakli, kortigosteroid
kullanımı v.b.) ve varsa travma, cerrahi gibi risk faktörleri mutlaka not edilmelidir.
Örnek almak için
gerekli malzeme
nedir? Nasıl temin
edebilirim?*
Klinik örnekleri hastadan nasıl almalıyım?
Gerekiyorsa, hangi işlemleri uygulamalıyım?
Steril, vida kapaklı
(sızdırmaz) tüp;
Paranazal sinüs aspirasyon materyali: Kulak-Burun-Boğaz
uzmanı tarafından, aseptik şartlarda alınır. Sekresyon yoksa,
sinüs içine önce 0.5-1 ml steril SF enjekte edilir. Sonra
aspirasyon yapılır. Alınan örneğin miktarı 1 ml’den az
olmamalıdır. Aspire edilen materyal steril vida kapaklı tüpe
aktarılır.
Steril SF
Şehir içi
Şehirlerarası
(kısa mesafe)
(uzun mesafe)
taşıma
süre-sıcaklık
taşıma
süre-sıcaklık
OS
<24 s; OS
≤2 s; OS
<24 s; OS
≤15 dk; OS
<24 s; OS
Aspirat asla şırınga içinde laboratuvara gönderilmemelidir!
Aspirat örnekleri asla buzdolabına konmamalıdır!
Steril ince uçlu dacron
veya rayon silgiç;
Steril SF;
Hasta başı ekim için
uygun besiyerleri: Kanlı
agar, Çikolata agar;
Steril spatula;
Lam, bir kenarı buzlu
(önceden temizlenip
hazırlanmış);
Saf metanol
Steril spatula;
Steril ince uçlu dacron
veya rayon silgiç,
Hasta başı ekim için
besiyerleri: %10 koyun
kanlı agar, Brain-Heart
Infüzyon, Çikolata agar,
Inhibitor mold agar
Saf metanol
Konjonktival örnek: Gözü ilgilendiren enfeksiyonlarda farklı
etken olasılıklarını değerlendirebilmek için -korneal kazıntı
yapmadan önce genel amaçlı olarak- konjonktival örnek
alınması önerilir. Yalnız biri enfekte olsa bile, karşılaştırma
amacıyla (mevcut florayı belirleyebilmek için) her iki gözden
birden örnek alınmalıdır.
İki ayrı silgiç önce SF ile ıslatılır. Konjonktiva kısmında silgiç
çevrilerek, her iki gözden ayrı ayrı örnek alınır. Mümkünse
örnekler hemen hasta başında besiyerine (Çikolata ve Kanlı
agar) ekilir. Hemen ekim imkanı yoksa silgiçler 1 ml SF içeren
steril vida kapaklı tüp içinde laboratuvara gönderilir.
Ayrıca hemen, her bir silgiç ayrı lam üzerinde 1-2 cm alana
sürülerek yayma yapılabilir. Yaymalar havada 10 dk kadar
kurutulur ve yaymanın üzerine alkol damlatılarak sabitlenir.
Uygun bir lam kutusuna konarak tüplerle birlikte gönderilir.
Kornea kazıntısı: Oftalmolog tarafından, mikrobiyoloji
uzmanının desteği ile, örneğin ekimi de planlanarak
alınmalıdır. Önce iki ayrı silgiçle her iki konjonktivadan örnek
alınır (bkz. üstteki açıklamaya).
Takiben her iki göze 2 damla lokal anestezik damlatılır. Steril
spatula kullanılarak ülser ya da lezyondan kazıma yapılır ve
bu kazıntı hasta başında kültür besiyerlerine inoküle edilir.
Ayrıca spatula 2 ayrı lam üzerine 1-2 cm alana sürülerek
yayma yapılır. Yaymalar havada 10 dk kadar kurutulur ve
yaymanın üzerine metanol damlatılarak sabitlenir. Uygun bir
lam kutusuna konarak plaklarla birlikte gönderilir.
Fusaryoz şüpheli vakadan;
a.
alt solunum yolu örnekleri, deri biyopsisi, kan kültürü,
normalde steril diğer vücut sıvıları ve serum alınması ile
ilgili işlemler için “Fırsatçı mikozlar” bahsine,
b. tırnak örnekleri için “Dermatofitozlar” bahsine bakınız!
Kısaltmalar - s: saat; dk: dakika; OS: oda sıcaklığı; SF: serum fizyolojik
* Tabloda önerilen örnekleme malzemesini -ayrıca belirtilmedikçe- hastanenizin laboratuvarından temin edebilirsiniz.
Güvenlik önlemleri
nelerdir? Kendimi
nasıl koruyabilirim?
Sayfa 2
En ciddi risk kan alma işlemi esnasında personele kan-kaynaklı patojenlerin (özellikle HIV
ve hepatit etkenleri) bulaşma riskidir. Kan alma, serum ayırma gibi işlemler yapılırken
kesinlikle eldiven giyilmeli, standart güvenlik önlemleri uygulanmalıdır. Ayrıca her türlü
klinik örnek “enfeksiyöz” kabul edilmeli ve örnekleri alırken, dokunurken, çalışırken
standart güvenlik önlemleri alınmalı, uygun kişisel koruyucu ekipman giyilmelidir.
[FUSARYOZ]
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Örnekleri hangi
laboratuvara
gönderebilirim?
Örnekleri size en yakın Mikoloji Birimi olan Üniversite Hastanesi veya Eğitim Araştırma
Hastanesi Laboratuvarına ya da Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikoloji Laboratuvarına
gönderiniz (adres ve iletişim bilgileri için bkz. Ek-5).
Hangi durumlarda
örnekler
laboratuvara kabul
edilmez?
“Fırsatçı mikozlar” modülünde, ilgili kısımda belirtilen örnek ret kriterleri geçerlidir.
Hangi laboratuvar
incelemelerini
isteyebilirim?
Sonuçları ne
kadar zamanda
alabilirim?
Sonuçları nasıl yorumlamalıyım?
Boyasız direkt
mikroskopi
½ - 1 gün
Fungal elemanların görülmesi tanı koydurucu değildir. Kesin tanı
kültür ile konur.
Mantar kültürü
10 gün*
Kültür sonucunda üreme olması – “kesin tanı” bulgusudur.
Kan kültürü pozitifliği %40-60 oranında gözlenir.
1,3-beta-D-glukan testi
3-7 gün*
Test, panfungal bir serolojik testtir. Bu nedenle, fusaryoz tanısını
desteklemekte fayda sağlar, ancak kesin tanı koydurmaz.
* Sonucun çıkış süresi için laboratuvar ile bağlantı kurunuz!
Daha fazla bilgi için önerilen kaynaklar:
1.
Tıbbi Mikrobiyoloji. Çeviri eds. Başustaoğlu A, Yıldıran ŞT, Tanyüksel M, Yapar M. 6. baskı, Atlas Kitapçılık, Ankara,
2010.
2.
Klinik Mikrobiyoloji (Manual of Clinical Microbiology. Murray PR, Baron EJ, Jorgensen JH, Landry ML, Pfaller MA
eds) 9. Baskı. Çeviri ed. Başustaoğlu A, Atlas Kitapçılık, Ankara, ISBN 978-975-7175-84-1, 2009.
3.
Clinical Mycology. Anaissie EJ, McGinnis MR, Pfaller MA, eds. Churchill Livingstone, 2009.
[FUSARYOZ]
Sayfa 3
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Sayfa 4
[FUSARYOZ]
Download

Fusaryoz - Türkiye Halk Sağlığı Kurumu