Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
PARVOVİRÜS ENFEKSİYONLARI
Eritema Enfeksiyozum [Beşinci Hastalık]
EPİDEMİYOLOJİSİ
ICD-10 B08.3
Parvovirüs B19 (Erythrovirus B19) sadece insanlarda enfeksiyon yapan bir virüstür.
Virüsle karşılaşma genellikle çocuklukta veya adölesan dönemde olur. Erişkinlerin
yaklaşık %50’si virüsle karşılaşmıştır.
Enfeksiyon tüm dünyada, ılıman iklim kuşağında yıl boyunca görülür. Ancak salgınları
sıklıkla kış sonu, ilkbahar ve yaz başındadır. Bulaşma solunum sekresyonları aracılığı ile
solunum yolundan olur. Gebelikte geçirilen enfeksiyon fetüsü etkileyebilir. Plazma ve
faktör konsantresi gibi kan ürünleri nakliyle de bulaşabilir.
KLİNİK
ÖZELLİKLERİ
Parvovirüs B19, en sık çocukluk çağında döküntülerle karakterize, ılımlı bir hastalık olan
“beşinci hastalık” tablosuna neden olur. İnkübasyon dönemi 6-11 gün kadardır. Bifazik bir
hastalık tablosu görülür. Birinci dönem, “viremi dönemi” olup asemptomatiktir ya da
ateşli bir grip benzeri enfeksiyon gibi seyreder. İkinci haftanın sonunda ikinci döneme
geçilir. İmmünkompleks dönemi olarak adlandırılan bu dönemde makulopapüler
döküntüler vardır. Makulopapüler döküntüler yanaklarda tipik “şamar yemiş”
görüntüsüne neden olur; gövde ve ekstremitelerde ise dantel gibidir. Nadiren kaşıntılıdır.
Artralji ve artrit olabilir. Çocuğun genel durumu iyidir ve döküntüler 7-10 gün içinde
geçer. Hastalık geçirildikten sonra ömür boyu bağışıklık bırakır. Beşinci hastalık salgınları
sırasında olguların %20’sinde enfeksiyon belirtisiz seyreder.
Erişkin yaşta geçirilen Parvovirüs enfeksiyonlarında döküntüler ve/veya eklemlerde
şişme, ağrı görülür. Genellikle 1-2 hafta içinde geçen eklem bulguları bazen bir kaç aya
uzayabilir. Çocuklar ve erişkinlerde miyokardite de neden olabilir. Beşinci hastalık, sağlıklı
erişkin ve çocuklarda tedaviye gerek duyulmayan hafif bir hastalıktır. Eklem tutulumu
sekel bırakmadan iyileşir.
Parvovirüs B19 eritrositer seri öncül hücrelerinde replike olur. Bu nedenle talasemi,
hemolitik anemi, aplastik anemi gibi hastalıkları olan çocuklarda enfeksiyon sırasında
“geçici aplastik kriz” gelişebilir. İmmün baskılanmış kişilerde Parvovirüs B19 enfeksiyonu
kronik seyir gösterebilir ve saf eritrositer aplaziye neden olabilir.
Gebelikte geçirilen Parvovirüs B19 enfeksiyonu fetüsü etkileyebilir. Fetüsde derin anemi,
miyokardit ve kalp yetmezliği ile “non-immün hidrops fetalis” gelişebilir. Gebeliğin ilk 20
haftasında geçirilen Parvovirüs B19 enfeksiyonunda fetal kayıp riski %6-9’dur. Gebelerin
tedavisi için IVIG ve gereğinde bebeğe IU kan değişimi uygulanabilir. Öte yandan, gebeliği
sırasında Parvovirüs B19 enfeksiyonu olan bir kadını izlemek için evrensel olarak önerilen
bir yaklaşım yoktur. Bazı doktorlar, Parvovirüs B19 enfeksiyonunu düşük riskli bir durum
olarak değerlendirir ve hamile kadının rutin doğum öncesi izlemlerine devam ederler.
Tanı; serolojik yöntemlerle özgül antikorların ve nükleik asit amplifikasyon testi (NAAT)
ile viral DNA’nın gösterilmesine dayanır.
PARVOVİRÜS ENFEKSİYONLARININ TANISI İÇİN LABORATUVAR İNCELEMESİ
Laboratuvara ne tür
klinik örnekler
gönderebilirim?
Serolojik tanı için - serum
Örnek almak için en
uygun zaman nedir?
Serolojik tanı için, IgM bakılacaksa akut dönem örnekleri alınmalıdır. Tercihen akut ve
konvalesan faz olmak üzere en az 2 hafta ara ile çift serum örneği gönderilmelidir!
NAAT için - plazma, amniyon sıvısı, eklem sıvısı, kemik iliği ve diğer doku örnekleri
NAAT için, akut dönemde ya da hastalıktan şüphe edildiğinde örnek alınıp gönderilir.
[PARVOVIRUS ENFEKSİYONLARI]
Sayfa 1
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Örnekle birlikte
göndermem gereken
özel bir form var mı?
Ek-4’de verilen veya benzeri bir “Laboratuvar Bilgi Formu” mutlaka ve eksiksiz olarak
doldurulmalı ve örneklerle birlikte laboratuvara gönderilmelidir. Formda ön tanı mutlaka
not edilmelidir.
Örnek almak için
gerekli malzemeler
nelerdir? Nasıl temin
edebilirim?*
Klinik örnekleri hastadan nasıl almalıyım?
Gerekiyorsa, hangi işlemleri uygulamalıyım?
Şehir içi
Şehirlerarası
(kısa mesafe)
(uzun mesafe)
taşıma
süre-sıcaklık
taşıma
süre-sıcaklık
Antikoagülansız, jelli
vakumlu, serum tüpü
Serum: Hastadan önerilen tüpe 5 ml kan alınır; 5-6 kez
yavaşça alt üst edilerek karıştırılır. Çalkalama işleminden
kesinlikle kaçınılmalıdır. 15-20 dk bekledikten sonra santrifüj
edilir. Jel içermeyen kan tüpü kullanılmış ise santrifüj sonrası
hemen serum kısmı steril, vida kapaklı bir tüpe ayrılmalıdır.
≤1 s; OS
≤48 s; +4C
>1 s; +4C
>48 s; kuru
buzda
(-70C)
≤1 s; OS
≤72 s; +4C
>1 s; +4C
>72 s; kuru
buz içinde
(-70C)
+4C
≤72 s; +4C
DİKKAT: ağzı pamuk tıkaçlı
veya flasterli bir tüp, asla
kullanılmaz!
(serumu ayırmak için)
steril, vida kapaklı tüp,
EDTA veya ACD içeren
vakumlu kan alma tüpü,
DİKKAT! Heparinli tüp
kullanılmaz!
Plazmayı ayırmak için
nükleaz-içermeyen vida
kapaklı özel tüp
NAAT için nükleaziçermeyen vida kapaklı
özel tüp
Serolojik incelemeler için laboratuvara ulaşma süresi >48
saat ise, serum kanın alındığı gün santrifüj sonrası steril bir
tüpe ayrılmalıdır. Bu serum en fazla 5 güne kadar +4C’de
saklanabilir; örneğin gönderilmesi veya testin çalışılması
daha uzun sürecek ise örnek -20C’ye veya -70C’ye $
kaldırılmalı; kuru buzda laboratuvara ulaştırılmalıdır.
Plazma: Hastanın kanı EDTA ya da ACD içeren bir tüpe alınır.
En az 2 ml kan alınmalıdır. Pıhtı oluşmaması için kan alınır
alınmaz tüp 5-6 kez yavaşça alt üst edilerek karıştırılır ve
mümkünse hemen laboratuvara gönderilir. Çalkalama
işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır.
Örnek, kan alındıktan sonraki 4-6 saat içinde testin
yapılacağı laboratuvara ulaşamayacaksa plazma kısmı
nükleaz-içermeyen vida kapaklı özel tüpe alınmalıdır. İşlem
moleküler testler için uygun malzeme ve şartlar sağlanarak
(eldiven, steril filtreli-pipet ucu) yapılmalıdır. Örnek 72 saat
içinde laboratuvara ulaşamayacaksa
-70C’ye kaldırılmalı ve
$
kuru buzda taşınmalıdır.
§
Moleküler testler için diğer örnekler (amniyon sıvısı, eklem
sıvısı, kemik iliği ve diğer doku örnekleri): Hekim tarafından
aseptik şartlarda alınır. Bölgenin derisi üzerine önce iyotlu
bir bileşik ile antisepsi uygulanır. Perkütan iğne aspirasyonu
veya cerrahi yoluyla örnek alınır. Daima, mümkün olduğunca
çok sıvı (en az 2 ml) alınmalıdır. Sıvı yoksa, doku içine önce
0.5-1 ml steril SF enjekte edilir; sonra aspirasyon yapılır. Bu
şekilde alınan örneğin miktarı 1 ml’den az olmamalıdır.
>72 s; kuru
buzda
(-70C)
Kemik iliği alındıysa EDTA ya da ACD içeren bir tüpe konur.
Diğer örnekler nükleaz-içermeyen vida kapaklı özel tüpe
konmalıdır.
Aspirat laboratuvara asla şırıngası içinde gönderilmez!
Kısaltmalar - s: saat; dk: dakika; OS: oda sıcaklığı; EDTA: etilen diamin tetra asetik asit; ACD: asit sitrat dekstroz;
NAAT: nükleik asit amplifikasyon testleri
* Tabloda önerilen örnekleme malzemesini -ayrıca belirtilmedikçe- hastanenizin laboratuvarından temin edebilirsiniz
$ Tekrarlayan dondurup çözme işlemlerinden kesinlikle kaçınılmalıdır!
§ Testin çalışılacağı laboratuvara örneğin alınması ve gönderilmesi ile ilgili özel bir uyarılarının olup olmadığını sormanız önerilir.
Güvenlik önlemleri
nelerdir? Kendimi
nasıl koruyabilirim?
En ciddi risk kan alma işlemi esnasında personele kan-kaynaklı patojenlerin (özellikle HIV
ve hepatit etkenleri) bulaşma riskidir. Kan alma, serum ayırma gibi işlemler yapılırken
kesinlikle eldiven giyilmeli, standart güvenlik önlemleri uygulanmalıdır. Ayrıca her türlü
klinik örnek “enfeksiyöz” kabul edilmeli ve örnekleri alırken, dokunurken, çalışırken
standart güvenlik önlemleri alınmalı, uygun kişisel koruyucu ekipman giyilmelidir.
Örnekleri hangi
laboratuvara
gönderebilirim?
Parvovirus B19 tanısı için serolojik incelemeler bünyesinde Mikrobiyoloji Uzmanı olan her
laboratuvarda yapılabilir özelliktedir; ancak kullanılan kitin maliyet-etkinliği açısından,
yeterli hasta başvuru sıklığı kısıtlayıcı bir faktör olabilir. Bu nedenle, örnekleri
göndermeden önce Hastanenizin/Merkezinizin laboratuvarı ile iletişim kurmanız önerilir.
Serolojik incelemeler laboratuvarınızda yapılmıyorsa veya daha ileri incelemelere ihtiyaç
duyuluyorsa örnekleri bu koşulları sağlayan size en yakın Üniversite Hastanesi veya
Eğitim Araştırma Hastanesi Laboratuvarına gönderiniz.
Sayfa 2
[PARVOVIRUS ENFEKSİYONLARI]
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Hangi durumlarda
örnekler
laboratuvara kabul
edilmez?
Şu örnekler laboratuvara kabul edilmez:
Hangi laboratuvar
incelemelerini
isteyebilirim?
Sonuçları ne
kadar zamanda
alabilirim?
Sonuçları nasıl yorumlamalıyım?
Seroloji –
1 hafta*
IgM pozitif ise - geçirilmekte olan enfeksiyon bulgusudur.







hemolizli veya lipemik serum örnekleri (hatalı sonuç verebilir);
NAAT için uygun tüplere konmamış örnekler (viral DNA gösterilemeyebilir);
ağzı pamuk veya flaster ile kapatılmış tüp içinde gönderilmiş örnekler;
taşıma kabı hasar gördüğü için kabın dışına sızmış örnekler;
önerilen süre içerisinde ve uygun sıcaklıkta gönderilmemiş örnekler;
örneği içeren tüp/kap üzerinde hasta bilgileri yazılı olmayan örnekler;
hastaya ait uygun bir istek formu düzenlenmemiş örnekler.
Parvovirüs B19 IgM
Parvovirüs B19 IgM akut enfeksiyon belirtilerinin başlamasından
sonra 3-4 gün içinde saptanır, genellikle 2-3 ay içinde kaybolur.
Yenidoğanda anneden geçen IgG izotipindeki antikorlar bir yıl kadar
saptanabilir. Perinatal enfeksiyon tanısı için yenidoğanda Parvovirüs
B19 IgM ve kanda DNA pozitifliği araştırılmalıdır.
Seroloji –
1 hafta*
Parvovirüs B19 IgG
Real time PCR Parvovirüs DNA
IgG* pozitif ise - geçirilmiş enfeksiyona işaret eder.
IgG antikorları birinci haftadan sonra saptanır, yıllarca pozitif kalır.
İmmün sistemi baskılı veya aplastik hastalarda antikor yanıtı geç ve
düşük düzeyde oluşabilir. Böyle hastalarda ve fetal enfeksiyonda
viral DNA araştırılmalıdır.
1-2 hafta*
Real-time PCR yöntemi ile pozitif sonuç aktif viral replikasyonu
gösterir – “kesin tanı” bulgusudur.
Real-time PCR ile plazma, amniyon sıvısı ve doku örneklerinden
Parvovirüs B19 DNA’sı 1-10 viral partikül duyarlılığında saptanabilir.
13
Akut enfeksiyonda kandaki virüs yükü oldukça yüksektir (10
gEq/ml); kaybolması birkaç ay sürebilir.
* Sonucun çıkış süresi için laboratuvar ile bağlantı kurunuz!
Daha fazla bilgi için önerilen kaynaklar:
1.
Naides SJ. Parvoviruses. In: Clinical Virology Manual. Specter S, Hodinka RL, Young SA, Wiedbrauk DL, eds. 4th
Ed., ASM Press, Washington D.C., 2009; s. 546-561.
2.
Brown KE. Human Parvoviruses. In: Principles and Practice of Clinical Virology. Zuckerman AJ, Banatvala JE,
Schoub BD, Griffiths PD, Mortimer P, eds. 6th Ed., John Wiley & Sons, Ltd., Sussex, UK, 2009; s. 853-867.
[PARVOVIRUS ENFEKSİYONLARI]
Sayfa 3
Download

Beşinci hastalık