Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
YÜZEYEL MANTAR ENFEKSİYONLARI
Dermatofitoz Harici Yüzeyel Mikozlar
Pityriasis versicolor (Malassezia furfur enfeksiyonu)
Tinea nigra (Hortaea werneckii enfeksiyonu)
Beyaz piedra (Trichosporon sp enfeksiyonu)
Siyah piedra (Piedraia hortae enfeksiyonu)
ICD-10 B36
ICD-10 B36.0
ICD-10 B36.1
ICD-10 B36.2
ICD-10 B36.3
EPİDEMİYOLOJİSİ
Dermatofitozlar dışında kalan, derinin yüzeyel mantar enfeksiyonları Pityriasis versicolor,
Tinea nigra, Beyaz Piedra ve Siyah Piedra’dır. Bu enfeksiyonların etkenleri sadece stratum
corneum katmanında (boynuzsu doku) bulunurlar. Enfeksiyonlarında yangısal reaksiyon
ya yoktur veya çok azdır. Genellikle kozmetik enfeksiyonlardır. Tüm dünyada görülmekle
birlikte tropikal ve subtropikal iklim bölgelerinde daha sık rastlanır.
KLİNİK
ÖZELLİKLERİ
Pityriasis versicolor deri florasında bulunan Malassezia furfur, Malassezia globosa ve
Malassezia sympodialis gibi Malassezia cinsi maya mantarlarının oluşturduğu, sıklıkla
gövdede, deri renginden farklı (koyu veya açık) lekeler (maküller) ile karakterizedir.
Tinea nigra özellikle avuç içlerinde, çoğu kez melanom ile karıştırılan kahverengi-siyah
lekeler (maküller) yapar; etkeni, esmer bir küf olan Hortaea werneckii’dir.
Piedra, saç gövdesine yapışık nodüller yapar. Beyaz piedra’da nodüller beyaz-sarımsı
renkte olup bit sirkeleri ile karıştırılır; etkeni, maya olan Trichosporon cinsinin patojen
türleridir. Siyah piedra tropikal bölgelerde sık görülür; koyu renkli-siyah, sertçe nodüller
ile karakterize olup etkeni esmer bir küf olan Piedraia hortae’dir. Her iki tip piedra saç
dışında aksiler ve pubik kıllarda ve sakal-bıyıkta da görülebilir.
YÜZEYEL MANTAR ENFEKSİYONLARININ TANISI İÇİN LABORATUVAR İNCELEMESİ
Laboratuvara ne tür
klinik örnekler
gönderebilirim?
Pityriasis versicolor ve tinea nigra kuşkusunda - Deri lezyonlarından deri (epitel) kazıntısı
Piedra kuşkulu hastadan - Epilasyon ile veya keserek alınan nodüllerin bulunduğu kıllar
Örnek almak için en
uygun zaman nedir?
Genel ilke, klinik örneklerin hastaya antifungal ilaç başlamadan önce alınmasıdır. Ancak,
hasta laboratuvara başvurusundan önce topikal (pudra, krem veya merhem) veya
sistemik etkili antifungal ilaç kullanmış ise en erken, sırası ile, 3 ve 15 gün ara verildikten
sonra klinik örnek alınmalıdır.
Örnekle birlikte
göndermem gereken
özel bir form var mı?
Ek-4’de verilen veya benzeri bir “Laboratuvar Bilgi Formu” mutlaka ve eksiksiz olarak
doldurulmalı ve örneklerle birlikte laboratuvara gönderilmelidir. Formda ön tanı mutlaka
yazılmalıdır.
Örnek almak için
gerekli malzemeler
nelerdir? Nasıl temin
edebilirim?*
Klinik örnekleri hastadan nasıl almalıyım?
Gerekiyorsa, hangi işlemleri uygulamalıyım?
Şehir içi
Şehirlerarası
(kısa mesafe)
(uzun mesafe)
taşıma
süre-sıcaklık
taşıma
süre-sıcaklık
Steril makas veya
cımbız; 10x10 cm steril,
koyu renkli kağıt veya
steril Petri kutusu;
Kıl örnekleri: Makas veya cımbız ile etkilenmiş saçlı
bölgeden gövdesi sağlam 10-12 kıl toplanır; toplanan kıllar
temiz Petri kutusu veya koyu renkli kağıt üzerine alınır.
OS
<24 s; OS
Elden veya
başka bir
zarf içinde
posta ile
Başka bir
zarf içinde
posta ile
Parafilm (tercihen)
Mektup zarfı
Örnek Petri kutusuna alındıysa kenarı Parafilm (yoksa
selofan bant) ile kapatılır. Örnek kağıt üzerine alındıysa
paket şekline getirilir. Paket zarf içine konur ve zarf kapatılır.
Petri kutusu veya zarfın üzerine hasta ile ilgili bilgiler yazılır.
[YÜZEYEL MANTAR ENFEKSİYONLARI]
Sayfa 1
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Örnek almak için
gerekli malzemeler
nelerdir? Nasıl temin
edebilirim?*
Klinik örnekleri hastadan nasıl almalıyım?
Gerekiyorsa, hangi işlemleri uygulamalıyım?
Şehir içi
Şehirlerarası
(kısa mesafe)
(uzun mesafe)
taşıma
süre-sıcaklık
taşıma
süre-sıcaklık
Steril bisturi ucu veya
temiz lam
Deri mikozları için kazıntı örneği: Örnek alınmadan hemen
önce lezyon bölgesi %70’lik etil alkol ile temizlenir. Bisturi
ucu veya lam kenarı ile deri lezyonunun aktif kenarından
dikkatlice kazıntı yapılır. Bu işlem esnasında lezyon kanatılmamalıdır! Birden çok lezyon var ise en yeni lezyondan
örnek alınmalıdır. Alınan deri kazıntısı en az raptiye başı
büyüklüğünde olmalıdır.
OS
<72 s; OS
Elden veya
başka bir
zarf içinde
posta ile
Başka bir
zarf içinde
posta ile
%70’lik etil alkol
10x10 cm temiz, koyu
renkli kağıt veya temiz,
kuru Petri kutusu
Parafilm (tercihen)
Mektup zarfı
Örnek Petri kutusuna alındıysa kenarı Parafilm (yoksa
selofan bant) ile kapatılır. Örnek kağıt üzerine alındıysa
paket şekline getirilir. Paket zarf içine konur ve zarf kapatılır.
Petri kutusu veya zarfın üzerine hasta ile ilgili bilgiler yazılır.
Kısaltmalar - s: saat; OS: oda sıcaklığı
* Tabloda önerilen örnekleme malzemesini -ayrıca belirtilmedikçe- hastanenizin laboratuvarından temin edebilirsiniz.
Güvenlik önlemleri
nelerdir? Kendimi
nasıl koruyabilirim?
Yüzeyel mantar enfeksiyonlarında, örnek alırken eldiven giyilmelidir!
Örnekleri hangi
laboratuvara
gönderebilirim?
Yüzeyel mantar enfeksiyonu tanısı için mikroskopi, bünyesinde Mikrobiyoloji Uzmanı
bulunan her laboratuvarda yapılabilir. Hastanenizin/Merkezinizin laboratuvarı bu koşulu
sağlamıyorsa, ya da kültür yapılmasına ihtiyaç duyuyorsanız örnekleri size en yakın
Mikoloji Birimi olan Üniversite Hastanesi veya Eğitim Araştırma Hastanesi Laboratuvarına
gönderiniz.
Hangi durumlarda
örnek laboratuvara
kabul edilmez?
Örnek kabı veya zarfı üzerinde hasta bilgileri kayıtlı olmayan örnekler ve hastaya ait
uygun bir istek formu düzenlenmemiş örnekler laboratuvara kabul edilmez.
Hangi laboratuvar
incelemelerini
isteyebilirim?
Sonuçları ne
kadar zamanda
alabilirim?
Sonuçları nasıl yorumlamalıyım?
Boyasız direkt
mikroskopi
½ - 1 gün
Pityriasis versicolor için mikroskopik incelemede tipik maya-hif
yapılarının görülmesi tanı koydurucudur. Kesin tanı; klinik tablo ve
mikroskopik inceleme sonuçları birlikte değerlendirilerek konur.
Epidemiyolojik bir amaç içermiyor ise kültür gereksizdir.
Piedra için nodülün rengi Piedra tipi konusunda bir ön fikir verebilir.
Kesin tanı için kültür sonucu beklenmelidir.
Tinea nigra için fungal elemanların gözlenmesi tanı koydurucu
değildir. Kesin tanı için kültür sonucu beklenmelidir.
Mantar kültürü
7-21 gün*
Piedra ve tinea nigrada kesin tanı; karakteristik klinik tablo, direkt
mikroskopik inceleme ve kültür sonuçlarına göre konulur.
* Sonucun çıkış süresi için laboratuvar ile bağlantı kurunuz!
Daha fazla bilgi için önerilen kaynaklar:
1.
Tıbbi Mikrobiyoloji. Çeviri eds. Başustaoğlu A, Yıldıran ŞT, Tanyüksel M, Yapar M. 6. baskı, Atlas Kitapçılık, Ankara,
2010.
2.
Klinik Mikrobiyoloji (Manual of Clinical Microbiology. Murray PR, Baron EJ, Jorgensen JH, Landry ML, Pfaller MA
eds) 9. Baskı. Çeviri ed. Başustaoğlu A, Atlas Kitapçılık, Ankara, ISBN 978-975-7175-84-1, 2009.
3.
Clinical Mycology. Anaissie, McGinnis, Pfaller, eds. Churchill Livingstone, 2009.
Sayfa 2
[YÜZEYEL MANTAR ENFEKSİYONLARI]
Download

Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi