Bir önceki konumuz
Marife ve nekra idi.
1 sınıf
Konu 5
İrab yönünden isimler
İrab neydi hatırlayalım
Şuydu. Bir kelimenin son sesinin ya da seslerinin neden, nasıl
değiştiğini bilmeye ve uygulamaya irab denir.
Merfu
ُ
Ötre ( ) ya da onun
yerini tutan harflerin
isimde bulunmasıdır. Bir
isim olduğu halde
kalmışsa yüksek
ihtimalle merfudur.
2
Mensub
ُ
üstün( ) ya da onun
yerini tutan harflerin
isimde bulunmasıdır.
Nekra isimlerde tenvinin
elif üstünde gelmesi
bizim için tanınmayı
kolaylaştırıcıdır. Diğer
isimlerde çoğunlukla
hareke koyulmaktadır.
Farklı haller için bilgi
verilecektir.
Mecrur
ُ
Esre ( ) ya da onun
yerini tutan harflerin
isimde bulunmasıdır.
Mecrur isimler genel
olarak harfi cer ya da
nekra-marife isim
yakınlaşmasında marife
ismin durumudur.
Bir ismin irabını
Mini sözlük
Murab= irab olabilen,
son harekesi ya da
harfi
değişebilen
isimdir.
Bina= irab’ın zıddıdır.
Kelimenin son harf ya
da
harekesinin
değişmemesidir.
Mebni= son harfi ya da
harekesi değişmeyen
isimdir.
3
Alameti Tekilse
merfu
mensub
mecrur
İkilse
‫ان‬
‫ين‬
‫ين‬
Çoğulsa
‫ات ون‬
ُ
‫اتُ ين‬
‫اتُ ين‬
Sonundaki bu hareke ya da harflerden
anlarız.
Not: hareke ile olan irablar marife ve
nekralığa göre tenvinlenebilir. Bu bizim
dikkatimizi dağıtmamalı şaşırtmamalı.
Fiillerin irabını nerden nasıl anlarız.
Mazi fiillerin irabını hiçbir şekilde anlayamayız çünkü yoktur. İlk
dersi hatırlıyorsak ne demiştik. Mazi fiillerin yapısı asla ama asla
ama asla değişmez. Mazi mebnidir.
Muzari fiiller
merfu
Zamir olmayan A1, b1, c1, e1 ve e3 formlarının
nunların durması sonunun ötre olması
mensub
Zamir olmayan A1, b1, c1, e1 ve e3 formlarının
nunların düşmesi sonunun üstün olması
Zamir olmayan A1, b1, c1, e1 ve e3 formlarının
meczum nunların düşmesi sonunun cezimli olması
4
Örnek bir irab yapalım.
1. Fiili mazi olduğu için mebni. Fetha üzere mebni.
2. İsim, merfu. Ref alameti sonundaki damme
3. İsim, mensub. Nasb alameti sonundaki fetha
3
2
‫الدرس‬
‫المعلم‬
‫قدم‬
َ
َ
ُ
Bizim çoğunlukla ötre, üstün, esre olarak bildiğimiz harekelerin arapçadaki
orijinal isimlerini bilmemizde fayda var.
Ötre
Üstün
Esre
Cezim
5
: damme, raf’
: fetha, nasb
: kesra, cer
: sükun
1
Hocam, her isim murab
midir?
Hayır, çekirge. Eşya isimleri murabdir. Halı, kilim, çakı,
çakmak, ayna, tarak bunlar. Zamirler, edatlar, harfi
cerler, yani özetle kamu görevi gören bir isim murab
olmaz olamaz imkansız.
Şu soruya bakalım örneğin.
Aşağıdakilerden hangisi murab bir isimdir.
a. ‫انت‬
b.‫ذلك‬
c. ‫اولئك‬
d.‫الطالب‬
e. ‫الذين‬
6
Bak çekirgeciğim, şimdi bu adam bize
murab ya da değil öncelikle bir isim
soruyor değil mi?
Evet, hocam.
Peki, seçeneklerde isim kaç tane var?
‫ ال‬takısı almış d seçeneği var.
Peki başka isimlik alameti gösteren
kelime var mı?
Yok hocam.
E, sen anladın o zaman
Cevap d yani hocam.
Aferin çekirge. Çabuk öğreniyorsun.
Kendimizi Sınayalım
1. Aşağıdakilerden hangisi mu‘rab bir
isimdir?
a. َ‫أنت‬
b. َ‫ذلِك‬
c. َ‫أُولئِك‬
d. َ‫ال ُّطالَّب‬
e. َ‫الَّذِين‬
2 .َِ‫الكتابَ←َالمسجدَ←َالمدرسة‬
ُ
Yukarıda verilen isimlerin i‘râb
kategorilerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden
hangisi doğrudur?
a. Mecrûr → Mansûb → Merfû‘
b. Merfû‘ → Mansûb → Mecrûr
c. Merfû‘ → Mecrûr → Mansûb
d. Mecrûr → Merfû‘ → Mansûb
e. Mansûb → Merfû‘ → Mecrûr
7
َ‫ُي ْلقِيَاأل ُ ْستا ُذَ ُمحاضراتََعلىَا ْل ُم ْست ِمعِينَي ْوم‬
3 . .َ‫االِ ْثن ْي ِنََمِنْ َاإلذاع ِة‬
Yukarıdaki cümlede altı çizili
kelimelerin i‘râbı için
aşağıdakilerden
hangisi söylenebilir?
a. merfû‘-mecrûr
b. merfû‘-mansûb
c. mansûb-mecrûr
d. mansûb-merfû‘
e. mecrûr-mecrûr
َِ‫يطَالِع الطَّالِب ك‬
‫ت‬
5 . ‫يخ‬
ِ ‫اب التَّا ِر‬
َ
ُ ُ
ُ
32
1
Yukarıdaki cümlede altı çizili kelimelerin i‘râbı hangi seçenekte doğru
olarak verilmiştir?
a. 1. Fail - Merfû‘; 2. Mef‘ûlün bih – Mansûb; 3. Muzâfun ileyh – Mecrûr
b. 1. Fail - Merfû‘; 2. Mef‘ûlün bih – Mansûb; 3. Mef‘ûlün bih gayru
sarih – Mecrûr
c. 1. Fail - Merfû‘; 2. Mef‘ûlün bih – Mansûb; 3. Muzâfun ileyh –
Mansûb
d. 1. Fail - Mansûb; 2. Mef‘ûlün bih – Mansûb; 3. Muzâfun ileyh –
Mecrûr
e. 1. Mübtedâ - Merfû‘; 2. Mef‘ûlün bih – Mansûb; 3. Muzâfun ileyh –
Mecrûr
Gelin bu soruya dikkatlice bakalım.
İlk bakışta görünce kaçılası gibi duran bu sorunun aslında ne kadar beleş olduğunu
göreceğiz birazdan.
8
َِ‫يطَالِع الطَّالِب ك‬
. ‫يخ‬
‫ت‬
ِ ‫اب التَّا ِر‬
َ
ُ ُ
ُ
‫ الطالب‬kuralımız belliydi değil mi. Ötre merfu idi. D seçeneği direk elendi.
Baştaki kelimenin bir fiil olduğunu gördüm dolayısıyla mübteda diyen e seçeneği de
elendi.
Kaldı üç seçeneğimiz. Kitab kelimesi için bütün kalan seçenekler aynı şeyi söylediği
için geçiyoruz.
‫ التاريخ‬kelimesinin sonundaki esre’den mecrur olacağını biliyoruz.
A seçeneği mecrur dediği için dursun.
B seçeneği meful bişe bişe zırvalamış durmuş. Mefulun her türlüsü görünüşte olmasa
bile mahallen mansub olacağı için uyuşmazlıktan siliniyor.
C seçeneği hem mansub dediği için hem de muzafun ileyh ve mansub kavramını
yanyana getirdiği için elenir ve a seçeneği tek doğru cevap olarak kalır.
Sıradaki konumuz
İsim cümlesinin öğeleri
9
Download

aö1-1 ders 5 irab yönünden isimler