3. Dönem
Konu 2
Haber çeşitleri
Bir önceki ders mezid fiillerdi.
I am a doctor. Ben doktorum.
‫انا طبيب‬
Yukarıda üç ayrı dildeki aynı anlamlı üç cümlede haber olan kısım kırmızı ile
gösterilmiştir. Yeşil ile gösterilen yerler iki ayrı kavramın cümle olarak algılanmasını
sağlayan unsurdur. Cümle bağıdır. Bu bağ arapçada görünmez. Bu yüzden bir
ifadenin cümle olup olmadığını anlamadan tam anlamıyla bilemeyiz.
Haber dediğimiz şey Türkçe’de yüklem olarak karşılanabilir. Hüküm belirten
yapılardır. Bu nedir sorusunda «ne» haberdir.
Gözlerin cehennemdir cümlesinde dir eki alan cehennem kelimesi yüklem yani
haberdir. Haber cümlenin kuruluş nedenidir, taşınan bilgidir. .
Haber çeşitleri
1. Cümle olmayan (müfred) haber (‫المفرد‬
‫)الخبر‬
İsminden de anlaşılacağı üzere, basit tekil ifadelerden oluşan haberdir.
Bu tür haberlerde bizim karşımızda soru olarak çıkabilecek hususlar
şunlardır.
a) Mübteda haber uyumu
Mübteda haber dışındaki öğedir. Haber genellikle cümle sonuna geldiği için
diğer öğeye başlangıç anlamında mübteda denilmiştir. Mübteda ve haber
bazı durumlarda bir çok yönden bazı durumlarda da her yönden birbiriyle
uyumlu olmak zorundadır. (Türkçe için özne-yüklem uyumunu düşünebiliriz)
Mübteda ismu fail ya da meful gibi sıfat manalı kelimelerden olursa aralarında
cins (müzekker-müennes) ve sayı (tekil- ikil - çoğul) uyumu aranır.
Ör:
‫ المجتهد محبوب‬İki öğe de tekil-müzekker
‫ المجتهدات محبوبات‬İki öğe de çoğul – müennes
‫ المجتهدون محبوبون‬İki öğe de çoğul - müzekker
Mübteda akılsız olduğunda çoğulu ile tekil müzekker kullanılır.
Ör:
‫ الكتب مفيدة‬kitaplar faydalıdır
Kitaplar akılsız varlıklar olduklarından tekil müfred sayılırlar.
Önemli not: akıllı telefonum var diye sevinmeyin onlar da akılsızdır.
Sınavda yanlış yapayım demeyin. 
Haber cümle olabilir.
Cümleler de isim ve fiil olabilir. Öyleyse haber
isim cümlesi ya da fiil cümlesi olabilir.
Hatırlayalım
isim cümlesi
fiil cümlesi
‫اسمه احمد‬
‫يصلي احمد في السرير‬
Haberi isim cümlesi olan cümle
Haberi fiil cümlesi olan cümle
‫انا اسمي احمد‬
‫احمد ينام في السرير‬
Haberi şibih cümle olan isim cümlesi
Ne demek?
Yani haber öyle bir yapıdaki
cümle desem bana yazık demesem sana yazık.
Nasıl yani?
Şöyle. (çiçek masanın üzerindedir)
‫الزهرة فوق املنضدة‬
cümlesinde masanın üzeri ifadesi cümle değildir müfred
de değildir ama cümleye de çok benzemektedir. Bunun
için cümle benzeri anlamındaki şibih cümle adı verilmiştir.
Hımm. Tamam.
Anladım.
Dur daha bitmedi. Adamlar sırf bize çile olsun diye şibih cümleyi iki kısma ayırmışlar.
Zarftan oluşan şibih cümle ve car-mecrurdan oluşan şibin cümle diye. Esasen türkçe
düşünüldüğünde ikisi de aynıdır. Bir şeyin diğeriyle konum-bağ ilişkisini belirten
yapılardır harf-i cerler.
Ne fark var aralarında örnek üzerinde görelim
Yandaki üç cümlenin üçünün de manası
özünde aynı. Üç farklı söyleniş var. Bu
farkların temel amacı muhataba
aktarılmak istenen maksadın
mahiyetidir.
‫ الطالب يَجتَهد في دروسه‬.1
‫ الطالب ُمجت ِهد في دروسه‬.2
ِ ‫ الطالب على‬.3
‫الال ْجتِهاد في دروسه‬
1. Cümle öğrencinin hali hazırda şu anda çalıştığını vurgulamaktadır. Daha sonra
çalışmış mıdır, bundan önce çalıştığı vaki midir, söyleyen bunun hakkında bilgi
sahibi midir belli değildir. Kesin olan şu zaman diliminde öğrencinin çalışırken
görüldüğüdür.
2. Cümle öğrencinin şu anda çalışmadığı görülse dahi onun derslerine çalışan bir
insan olduğunu vurgulamak içindir.
3. Cümle de anlamdan çok bir yapı farklılığı görülmektedir. Derslerine çalıştığı
bilgisi vardır fakat şu anda ya da başka bir zaman gerçekleştiğine dair bir
vurgu yoktur.
Cümle ha isim cümlesi olmuş ha fiil cümlesi
bize ne bundan?! Diyesiniz geldiyse açıklayalım
Ali geldi dediğimde anlatmak istediğim Ali hakkında bir şeydir. Fatma
hakkında bir şey duymak istiyorsan bu benim şu anda anlatmak istediklerim
arasında yoktur demek isterim satır altından.
Gelen Aliydi dediğimde muhtemelen gelinmesi gereken yerde bulunmuş
ve gelenlere göz atmışımdır. Muhatabıma aktarmak istediğim şey gelenlere dair
bilgim olduğudur. Ali’nin başka hallerine dair merak ettiğiniz varsa benden uzak
olun mesajı veriyorumdur satır altından.
Aynı şekilde ‫احمد‬
‫ ذهب‬dediğimde vurgulamak istediğim Ahmet'in gidişidir. Başka
bir şey yapıp yapmadığına dikkat kesilmemişimdir. ‫ذهب‬
‫ احمد‬dediğimde vurgum
gidenin Ahmet olduğunadır. Başka birisi gitti sanılmasın demek istiyorumdur.
İsmi mevsul
bir sonraki konumuz
Download

3 dönem ünite 2 haber çeşitleri