ANLATIM
BOZUKLUKLARI
13.12.2015
ANLAMLA İLGİLİ
(BAĞDAŞIKLIK) ANLATIM
BOZUKLUKLARI
 GEREKSİZ SÖZCÜK KULLANILMASI
 SÖZCÜĞÜN YANLIŞ ANLAMDA
KULLANILMASI
 ANLAMCA ÇELİŞEN SÖZCÜKLERİN BİR
ARADA KULLANILMASI
 SÖZCÜĞÜN YANLIŞ YERDE
KULLANILMASI
 MANTIK İLKELERİNE AYKIRILIK
 DEYİMİN ANLAM VE BİÇİMCE YANLIŞ
KULLANIMI
 ANLAM BULANIKLIĞI (Belirsizlik)
13.12.2015
DİLBİLGİSİ
(BAĞLAŞIKLIK)YANLIŞLARI
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
ÖZNE YANLIŞLARI
1. Özne Eksikliği
2. Özne– Yüklem Uyumsuzluğu
NESNE EKSİKLİĞİ
TÜMLEÇ (D.T/Z.T) EKSİKLİKLERİ
YÜKLEM/EK-FİİL/EYLEMSİ
1. Ekfiil Eksikliği
2. Eylemsi (Fiilimsi) Eksikliği
TAMLAMA YANLIŞLARI
1. Tamlayan – Tamlanan Eki Eksikliği
2. Ortak Tamlayan Kullanımı
EK YANLIŞLIKLARI
ÇATI UYUMSUZLUĞU
13.12.2015
ANLAMLA İLGİLİ
ANLATIM
BOZUKLUKLARI
(BAĞDAŞIKLIK)
13.12.2015
1. GEREKSİZ SÖZCÜK KULLANIMI
Aynı anlama gelen kelimelerin bir arada kullanımı
ÖRNEKLER:
Buralara ayda yılda bir, seyrek olarak gelirdi.
(1993/öss)
Ülkemiz ilk defa olarak o yıl dünya pazarlarına
çıktı. (1993/öss)
Hitit tabletlerinde orman kelimesinin adı sık
sık geçmektedir. (1991/öss)
Bu konuda herkesin fikir ve görüşünü
almalısınız.
Misafirlerine her zaman ilgi ve alaka gösterirdi.
13.12.2015
 Güç ve müşkül zamanlarda üstüne
düşeni yerine getirir.
 Ben çok varlıklı, zengin biri değilim.
 Neşeli, sağlıklı, şen bir görünüşü vardı.
 Bu konudaki arzu ve isteklerinizi bize
iletebilirsiniz.
 Doktoruna göre babamın bir ay dinlenip
istirahat etmesi gerekiyor.
 Erzurum’da sıcaklık dün gece sıfırın
altına eksi on dereceye düşmüş.
 Yirmi dakika geçmesine rağmen program
henüz, hâlâ başlamadı.
13.12.2015
Bir Sözcüğün Anlamının Başka Sözcükte Saklı
Olması
Onunla ilk kez bir arkadaş toplantısında
tanıştık. (1990/öss)
Bu arkadaşımla yaklaşık üç yıl karşılıklı mektuplaştık.
Bu şehirde savaş sırasında toplu katliam yapılmış.
Bitkilerin kurumasının nedeni havaların çok sıcak
olmasındandır.
Yaşanmış deneyimlerinden hareketle bu sonuca
varıyor.
13.12.2015
2. SÖZCÜĞÜN YANLIŞ ANLAMDA
KULLANIMI
 Ülkemizde etken bir yanardağın olmadığı
bilinmektedir. (etkin)
 Bu yoğun çalışmanın sonucunda iyi bir
tatili hak etmiş olacaksınız. (sonunda)
 Son dakikada attığı golle takımının galip
gelmesine yol açtı. (sağladı)
 Başarısızlığını düzensiz çalışmasına
borçludur. (sebep oldu)
 Caddenin kenarlarına değişik türde
ağaçlar ekilmiş. (dikilmiş)
 Teknoloji ne kadar artarsa da el emeğinin
önemi azalmıyor. (ilerlerse) (2002-öss)
13.12.2015
Birbiriyle karıştırılan sözcükler
 Bu konuda gençleri azımsamak doğru
değildir. (küçümsemek) [996-öss]
 Başvurduğu işyerinden son öğretim
durumuyla ilgili bilgi istediler. (öğrenim)
 Yeni gelen kızın neden bu denli
çekimser davrandığını bilmiyorum.
(çekingen)
 Bu davranış iyi bir öğretim almamış
olmanın sonucudur. (eğitim)
 Ben iki sınıf arasında bir ayrıcalık
göremiyorum. (ayrım, fark)
 Çocukların birbiriyle uygunluk içinde
olmaları beni sevindirdi.
13.12.2015
3. ANLAMCA ÇELİŞEN SÖZCÜKLERİN
KULLANIMI
 Irakta tam üç yıla yakın bir zaman
öğretmenlik yaptım.
 Eminim, gönderdiğimiz paketleri almış
olmalısınız.
 Mutlaka şu anda sizi arıyor olabilir.
 Öyle zannediyorum ki yarın mutlaka gelir.
 Babasının kulağına bağırarak bir şeyler
fısıldıyor.
 Çocuklar yavaşça yerlerinden kalkıverdi.
13.12.2015
 Kesinlikle yarın gelebilirler.
 Aşağı yukarı bundan tam yirmi yıl
önceydi.
 Şüphesiz bu sözleri bütün öğrenciler
duymuş olmalı.
 Sözünü ettiğiniz şairin herhâlde on
altıncı asırda yaşadığını zannediyorum
 Eminim bu saatlerde eve gelmiş olmalı
 Mutlaka bir gün çocukluk arkadaşlarını
belki yine arayacak.
 Yanılmıyorsam, bu ikisinin aynı şey
olduğunu tahmin ediyorum.
13.12.2015
4. SÖZCÜĞÜN YANLIŞ YERDE KULLANIMI
 Yeni elbisemi giymiştim ki kapı açıldı.
(elbisemi yeni giymiştim ki…)
 Alınan bu karar savaşta askerin daha çok
ölmesine yol açtı. (daha çok askerin..)
 Annesini değil bir gün, bir ay bile görmese
hemen özlerdi. (değil bir ay, bir gün…)
 Her yolda duran adama yardım edilmez.
 Aramızda ilk denize giren Murat oldu.
 Bu tip hastalar çok seyrek hastaneye
yatırılır.
 Uzmanlar, sigaranın ölüme hatta kansere
yol açan zararlı maddeler içerdiğini
söylüyor.
13.12.2015
5. MANTIK İLKELERİNE AYKIRILIK
Oylama yapılmış ve önerge 280’e
karşı 170 oyla reddedilmişti. (170’e karşı
280 )
Korkarım işler yolunda gidiyor.
Sen bu gidişle değil iyi not almak
sınıfı bile geçemezsin.
Seni tanımadığım birine benzettim.
Geceler kısa olduğundan hemen
uyuduk.
13.12.2015
6. DEYİMİN ANLAM VE BİÇİMCE YANLIŞ
KULLANIMI
 Öğretmenin anlattığı konu tüm öğrencilerin
dikkatini çekmişti. Herkes kulak kabartmış,
öğretmeni dinliyordu. (kulak kesilmek)
 Doktor hastayı baştan tırnağa güzelce
muayene etti. (baştan ayağa)
 Karanlık sokakta göz yordamıyla ilerledi. (el)
 Öğrencilerin tüm haklı isteklerine göz
yumulmuştu. (görmezlikten gelinmiş)
13.12.2015
7. ANLAM BULANIKLIĞI (Belirsizlik)
Zamir ya da noktalama eksikliği gibi sebeplerle bir
cümlenin birkaç şekilde anlaşılması anlam
bulanıklığına yol açar.
 Yabancı gazeteciye tüm bildiklerini anlattı.
 Bize geleceğini neden haber vermedin.
 Köye taşındıktan sonra onu ilk kez ziyaret
ediyorum. (taşınan: ben mi, o mu)
 Ben, senden çok zarar gördüm.
13.12.2015
DİLBİLGİSİ
YANLIŞLARINDAN
KAYNAKLANAN
ANLATIM
BOZUKLUKLARI
(BAĞLAŞIKLIK)
13.12.2015
1. ÖZNE YANLIŞLARI
A. Özne Eksikliği
Sıralı, bağlı veya birleşik cümlelerde özne, I.
cümlede verilip sonraki cümlelerde
zikredilmeyebilir. Bu durumda ilk cümlenin
öznesi sonraki cümleler için ortak sayılır. Bu
özne ile yüklemlerin biri arasındaki uyumsuzluk
yeni bir özne gerektirir.
 Yarın suçluların ifadesi alınacak ve (suçlular)
mahkemeye sevk edilecek.
 Şirketimizce yaptırılan otelin inşaatı
haziranda bitecek, (otel) bir aksilik olmazsa
temmuzda faaliyete geçecek.
 Sınav nedeniyle çocuğun sinirleri bozuldu,
(çocuk) hemen hastaneye kaldırıldı.
13.12.2015
Hastanın durumu gittikçe
kötüleşiyor, bir türlü yerinden
kalkamıyordu.
Yemeğe tuz atarak ateşten indirildi.
Arabanın benzini bittiğinden (araba)
bir türlü çalışmıyor.
13.12.2015
B. Özne– Yüklem Uyumsuzluğu
- Olumsuzluk/Olumluluk
“herkes, hepsi” özne olursa yüklem olumlu; “kimse,
hiç kimse, hiçbir” özne olursa yüklem olumsuz olur.
 Arkadaşlarımın hiçbiri geziye gitmemiş, (hepsi)
okuldaki kursa katılmıştı.
 Hiçbiri –Ali Suavi’den başka– bir isyana
kalkışmamış, padişaha bağlılığı kutsal bir görev
saymıştı.
 Herkes yanındakiyle sohbet ediyor, konuşmacının
anlattıklarını dinlemiyordu.
 Hiç kimse ona gerçeği anlatmamış; (herkes) onu
yalan yanlış sözlerle oyalamıştı. /2002-ÖSS
13.12.2015
- Tekillik/Çoğulluk Bakımından
Bitki, hayvan, cansız varlık adları ve soyut isimler
“çoğul özne” olursa “yüklem tekil” olur.
 Kuşlar, her yıl bu mevsimde göç ederler. (eder)
 Bayram nedeniyle masa örtüleri yıkandılar.
(yıkandı)
 Ağaçlar yapraklarını döktüler. (döktü)
 Güzel duygular insanın gözlerini yaşarttılar.
(yaşartır)
Çokluk anlamını veren zamirler özne olursa yüklem
tekil olur.
 Birçoğu bizi bu seçimde desteklemedi/ler.
 Öğrencilerin hepsi programa katıldı/lar.
 Herkes dünkü maçta çıkan olayları konuşuyordu.
13.12.2015
Özne insan ve çoğulsa yüklem tekil
ya da çoğul olabilir.
İşçiler hükümeti protesto etti/ler.
Veliler, bazı temennilerini diler
getirdi/ler.
Öğrenciler bahçede top
oynuyor/lar.
Futbolcular bu hafta maç
yapmayacak/lar.
13.12.2015
- Şahıs Uyumu
Özne birden fazla ve öznelerden biri “Ben” ise
yüklem “Biz”e göre çekilir.
 Durakta bir ben bir de sigara içen adam kalmıştı/k
 Yarışmaya ben ve babam katıldı/k
 Bu zor soruyu bir ben bir de yeni gelen öğrenci
doğru cevapladı/k
Özne birden fazla ve öznelerden biri “Sen” ise
yüklem “Siz”e göre çekilir.
 Yarışmaya okulumuzu temsil eden Alper ve sen
katılacaksın. (katılacaksınız)
 Sen ve arkadaşın yarınki toplantıya katılmayın
13.12.2015
Özne sadece 3. şahıslardan oluşursa
yüklem “O ve Onlara” göre çekilir.
Öğretmen, öğrenci ve veliler salona
geçti/ler. (ikisi de Doğru)
O ve dünkü sınava girmeyenler
yarınki sınava katılsın/lar. (iki
durum da Doğru)
13.12.2015
2. NESNE EKSİKLİĞİ
Birden fazla eylemin kullanıldığı cümlelerde
eylemlerden birinin dolaylı tümleç, ötekinin
nesne alması durumunda nesnenin
kullanılmaması anlatım bozukluğuna yol
açar




Söylediklerinize kesinlikle katılmıyorum;
ama (onları, söylediklerinizi) savunmanız
için her türlü özgürlüğünüz var.
Büyüklerimize daima saygı duymalı, güler
yüz göstermeli ve (onları) hiç üzmemeliyiz.
Olaylara bu gözle bakmak, (olayları) bu
gözle değerlendirmek gerekir.
Ona asla kızmıyor, (onu) çok seviyoruz.
13.12.2015
Farklı nesneleri alması gereken
eylemlerin aynı nesneye bağlanması
da anlatım bozukluğuna yol açar.
 Filmin eleştirisini okudum; bu nedenle
(filmi) izlemek istiyorum.
 Çayın tadı hoşuma gitmedi; bundan
dolayı içmedim.
 Kalemin mürekkebi bittiğinden çöpe
attı.
13.12.2015
3. TÜMLEÇ (D.T/Z.T) EKSİKLİKLERİ
Sıralı cümlelerde her yüklem aynı tümleci
kullanamayabilir. Ortak gibi kabul edilen tümleç
ile yüklem arasındaki uyumsuzluk yeni bir
tümleci zorunlu kılar.
 İnsan dünyaya ağlayarak gelir, (dünyadan)
ağlayarak gider.
 Çocuklara hiç durmadan bağırıyor, (onlarla) hiç
ilgilenmiyordu.
 Arkadaşının sıkıntı çektiğini biliyor, sezdirmeden
(ona) yardım ediyor.
 Arkadaşlarına hep tepeden bakar, (onlarla) bir
türlü geçinemezdi.
 Olayları böyle değerlendirmek ve bu gözle
bakmak yanlıştır.
 Geçen ay Paris’e gittim ve bir ay kaldım.
13.12.2015
4. YÜKLEM/EK-FİİL/EYLEMSİ
Sıralı (birden fazla yüklemli) cümlelerde, aynı
yükleme bağlanmaması gereken eylemlerin, yan
cümleciklerin ve ekeylemlerin aynı yükleme
bağlanmasından kaynaklanan anlatım
bozukluklarıdır.
 Bu yıl ben denize hiç, (girmedim) kardeşim en
az dört kez girdi.
 Bu soruyu ne sen çözebilirsin ne de hoca.
(çözebilir)
 Biz aşağı katta Fizik (çalışıyoruz), Emel ile Gül
üst katta Biyoloji çalışıyorlar.
 Geçen yıl yüz bin ağaç bu yıl da iki yüz bin
ağaç dikmeyi düşünüyoruz.
 O bana dert ben ona mutluluk verdim.
13.12.2015
- Ekfiil Eksikliği
 Yoksul görünümlü biriydi o. Boyu kısa(ydı),
bedeni pek biçimli değildi.
 Davranışları sempatik(ti), sözleri çekilmez
değildi.
 Her sabah beni arar, birlikte yürüyüşe
çıkardık.
- Eylemsi
(Fiilimsi) Eksikliği
• Ülkemize her yıl yasal (olan) ve yasal olmayan
yollardan binlerce telefon sokuluyor.
• Bu konuya gösterdiğiniz özen ve (verdiğiniz)
önem için size minnettarız.
• Hangisinin başarılı, hangisinin başarılı
olamadığını öğreneceğiz.
13.12.2015
5. TAMLAMA YANLIŞLARI
- Ortak Tamlayan Kullanımı
Sıfat ve ismin aynı tamlananı kullanması
tamlanan eksikliği oluşturur.
 Askeri (Liselere) ve Fen Liselerine
giriş sınavı yapıldı.
 Festival boyunca çeşitli kültürel
(etkinlikler) ve sanat ekinlikleri
yapıldı.
 Bu önlemler ekonomik ve askeri
açısından yaralı sonuçlar verdi.
 Köyde yaşlı kadınlar ve çocuklardan
başka kimse yoktu.
13.12.2015
-Tamlayan/Tamlanan Eki Eksikliği
 Bu seçimde hepimiz(in) partimizin
başarısı için çalışması lazım.
 Gördüğüm rüyayı ona anlattım ve
ondan (rüyanın) yorumunu
yapmasını istedim.
 Ahmet Bey derneğimizin üye(si) ve
ikinci başkanıdır.
 Güvenlik (makamları) ve askeri
makamlarca görevlendirilen
personel, başarılı oldu.
13.12.2015
6. EK YANLIŞLIKLARI
 Bizi en çok sevindiren senin sınavı
kazandığındır. (kazanmandır)
 Yazarların köy yaşayışına ilgilenmeleri
toplumumuz açısından çok yararlıdır.
(yaşayışıyla)
 Şu an tek düşüncem üniversiteyi kazanmak
ve iyi bir bölüme girmemdir.
 Vergilerin yeni sisteme göre toplanacağını
sağlayacaklar.
 Tek amacımız yurdumuza dönmemiz ve
ülkemize yararlı olmaktır.
 Öğrencilerin başarısına ilgilenmek gerekir.
13.12.2015
 Onun için zevkine ve keyfine düşkün ne
kadar memurlar varsa, hep burasını ister,
buraya yerleşirdi. (-ler, gereksiz) 1984 – ÖYS
 Tarihte bu uluslar, öteki ulusların arasına
kaynaşmışlardır. (uluslarla) 2004 – ÖSS
Deniz kenarına dün akşam yüzlerce
balıklar vurmuş.
 Lise yıllarındaki okuduğum romanları
unutamıyorum.
13.12.2015
7. ÇATI UYUMSUZLUĞU
Bileşik ya da sıralı-bağlı cümlelerde
eylemsiler arasında etkenlik-edilgenlik
bakımından uyum bulunmalıdır.
 Her ne kadar şehir dışına taşın(ıl)mışsa da
istenilen rahatlığa kavuşulamamıştır.
[1990 – ÖYS]
 Arabayı durdurup kimlikler kontrol edildi.
(araba durdurulup)
 Bu konu, çok soru çözerek öğrenilir.
(çözülerek)
 Onun seçip görevlendirildiği kişiler hep
başarılı oldu.
13.12.2015
 İki bardak çay içildikten sonra o
konuyu görüştüler.
 Teneffüste pencereler açılıp sınıf
güzelce havalandırmalıdır.
 Bu halılar yarına kadar yıkanıp
müşteriye teslim etmelidir.
 Dağların zirvesine çıkıldıkça
sıcaklığın düştüğünü hissedersiniz.
 Trafik kurallarına dikkat edilirse kaza
yapmazsınız.
13.12.2015
Download

Anlatım Bozuklukları Neslihan Beyhan