MURAT EĞİTİM KURUMLARI
1. sınıf
Konu 7
Fiil cümlesinin öğeleri
Fiil cümlesi nedir.
Türkçe için fiille biten, Arapça için fiille başlayan cümledir.
Cümle öğesi nedir?
Cümlenin her bir anlamlı parçasına öğe denir.
Fiil cümlesinin öğesi denilince ne anlamam gerekiyor
Bir fiilin oluşması için ne gerekir sorusuna akıllı mantıklı
cevap vermem gerekiyor
Verelim o zaman
Öncelikle bir fail, özne lazım. İş yapacak ya da
kendisine yapılandan bahsedilebilecek bir kişi ya da
şey gerekli. Araplar buna fail, Türkler ise özne diyor.
Fiil
Fail
Fail bulunursa onun fiilinden bahsetmek
zorundayız ki fail olabilsin değilse sıradan
bir adam ya da şey olarak kalır.
Fiil bir şey üzerinde gerçekleşiyorsa (bu
insan dahil her şey olabilir) o da cümlenin
içinde olmalıdır.
Mef’ûl
İlk dersten mazi ve muzari fiili nasıl tanıyacağımızı öğrendik. Şimdi
emir yapmayı öğreneceğiz. Çünkü mazi ve muzari gibi emir de bir fiil
çeşididir ve kullanılarak fiil cümlesi yapılabilir.
A ve B satırları (gaib) için emir
C ve D satırları (muhatap) için emir
Muzari fiilini al
ُ‫يذهب‬
Başına bir ‫ لِـ‬getir. Sonunu cezmet
ْ َ‫لِيَ ْذه‬
ُ‫ب‬
ِ‫ل‬
‫ لِيَ ْذ َهبُو‬- ‫ب – لِيَ ْذ َهبَا‬
‫ه‬
‫ذ‬
‫ي‬
ْ
ْ َ َ
ِ‫ل‬
‫ لِيَ ْذ َه ْب َن‬- ‫ب – لِتَ ْذ َهبَا‬
‫ه‬
‫ذ‬
‫ت‬
ْ
ْ َ َ
ُ‫تَ ْذهَب‬
Muzari harfini at. Sonunu cezmet
ُْ‫اِ ْذهَب‬
ِ‫ا‬
‫ب – اِ ْذ َهبَا – اِ ْذ َهبُو‬
‫ه‬
‫ذ‬
ْ
ْ َ
‫ اِ ْذ َه ْب َن‬- ‫اِ ْذ َهبِي – اِ ْذ َهبَا‬
Muzari harfini attığında cezimli bir harf varsa
bu durumda bir sonraki harfin sesine göre
emir vezninin başına harekeli bir elif gelir.
ِ
ِ
ِ
‫ ا ْعلَ ْم‬- ‫س‬
‫ل‬
‫ج‬
‫ا‬
‫ب‬
‫ت‬
‫ك‬
‫ا‬
ُ
ْ
ُْ
ْ ْ
Yukarıdaki emir fiillere getirilmiş eliflerin harekelerine dikkat
kesilelim. Fiilin asıl harflerinden ilk harekelisi esre ve üstün
olduğunda esreli, ötre olduğunda ise ötreli oluyor elifler.
Hocam, ben bir şeyi anlamadım.
Üstün olduğunda da üstünlü
olsaymış, tam uyacakmış, niye
uyduramamışlar mı acaba?
Hayır çekirge. Üstün ile emir
yapılan 3+1li başka bir fiil
kalıbı var ondan. Onunla
karışmasın diye adamlar baştan
önlem almışlar.
Mezid fiillerin emir yapılma
stilinin normal fiillerden hiçbir
farkı yoktur.
• Muzari fiili al.
• Gaib için başına li getirip
sonunu cezmet.
• Muhatap için muzari harfini
at sonunu cezmet. Sakin
kalırsa başına bir elif getir.
Başına elif gelecek fiil
kalıpları kalın puntolanmıştır.
Altı çizili babın mazide düşen
elifi muhatap emir yaparken
geri gelir.
َ‫أَفْ َع َل‬
َ‫فَ َّع َل‬
َ‫اع َل‬
َ َ‫ف‬
َ‫إِنْ َف َع ََل‬
َ‫إِفْ تَ َع ََل‬
‫إِفْ َع ََّل‬
‫تَ َفعَّ ََل‬
َ‫اع َل‬
َ ‫تَ َف‬
‫إستَ ْف َع ََل‬
ْ
َ‫َ َيُ ْفعِ ُل‬
َ‫َيُ َف ِّع ُل‬
ِ ‫َي َف‬
َ‫اع ُل‬
ُ
‫يَ ْن َف ِع ُل‬
‫يَ ْفتَ ِع ُل‬
‫َيَ ْف َعل‬
َ‫َ َيَتَ َفعَّ ُل‬
‫اع َُل‬
َ ‫َيَتَ َف‬
‫َ َيَ ْستَ ْف ِع ُل‬
َ‫َإفْ َعال‬
َ‫َتَ ْفعِيل‬
َ‫اعلَة‬
َ ‫َ ُم َف‬
َ‫َإِنِْف َعال‬
َ‫َ َإِفْتِ َعال‬
َ‫َإفْعِالَل‬
َ‫َتَ َفعُّل‬
َ‫َ َتَ َفاعُل‬
َ‫إستِ ْف َعال‬
ْ ََ
Birinci dersten hatırlayacağımız mazi ve muzari tablolarımızda
ikililere gelen
elif (‫)ــَا‬
(elifu’l-isneyn ikilerin elif’i)
çoğul erkeklere gelen
vav
( vavu’l-cemaa çoğulların vavı)
Çoğul kadınlara gelen üstünlü
nun
‫)ــو‬
(‫ـن‬
َُ ْ‫)ـ‬
(
(nunu’n-nisve kadınların nunu)
Olarak anılması uygun görülmüştür. Bilgilerinize arz olunur. Sınavlarda dikkat edilmesi
anlamazlıktan gelinmemesi faydanıza olacaktır. Bu ve bunun gibi ifadeler kitabınızın
155. ve 156. sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Yabancılık çekmeyiniz.
Mansub muttasıl zamir diye bir ifade göreceksiniz kitabınızda. Bu da şu demek.
Nesne görevi gören (daha önceki notlarda bir zamir tablomuz vardı. Bakabilirsiniz.)
kendi başına yazılamayan (muttasıl bitişik demektir o yüzden) zamir türleri. Bunları da
‫ اِيَّا‬dan tanıyacağız. Onunla bitişmesi kulağa hoş gelen bir zamiri hiç tereddütsüz mansub
muttasıl zamir olarak etiketleyip rafa koyabilirsiniz.
Başbakan koltuğuna oturan başbakan olmaz ama
kendisini başbakan gibi hisseder.
Cümlelerde bazen tekil kelimeler gibi öğe olurlar ve bir mansub,
merfu ismin yerine geçebilirler. Böyle durumlarda cümleye mahallen
merfu/mansub, yani onun yerinde başka bir isim olsaydı mansub
olacaktı, cümle şu anda bir mansub/merfu ismin yerini işgal ediyor, o
gitsin esas sahibi mansub/merfu bir isim olacak görürsün, denilir.
Cârr
mecrûr
Cer harfleri dediğimiz harflere cârr, başına geldiği isme, cer
harfinden sonra gelip sonu esre ya da başka bir şey ile
değişikliğe uğramış isme mecrur denilir.
ِ‫أَتَىِال َّز ْو ُجِ َز ْو َجتَهُِبِاألَ ْز َهار‬
Mecrûr
Câr
Cümlenin irabı konusu kafamızı karıştırabilir. Burada tekniğimiz şu olmalı. Önce asıl
cümlenin isim ya da fiil cümlesi olduğunu tespit edeceğiz.
Cümle fiil ile başlıyorsa fiil, isim ile başlıyorsa isim cümlesidir, fakat burada yeni bir bilgi
ile karşı karşıyayız.
Başında ‫ن‬
ُْ َ‫ ا‬bulunan bir muzari fiil sanki bir isimmiş gibi farzedilir. Dolayısıyla böyle bir
başlangıç da isim olarak kabul edilip cümleye de isim cümlesi denilir. Böyle bir yapı fiil
cümlesinde kullanılırsa o zaman bakılır. Eğer cümlenin başladığı fiil de fail varsa
muhtemelen sen mefulsun denilir ve mahallen mansub irabı yapılır.
Bu cümlede başta en ve muzari bir fiil var demek ki bu bir
isim cümlesi olarak kurgulanmış.
ُ‫َوُاَ ْنُتَصوموُ َخ ْيرٌُلَك ْم‬
Bu cümlede ise en ve muzari fiil, fiil-fail ikilisinden sonra
gelmiştir. Demekki üçüncü adam mefulun yerini işgal
ediyor
ُ‫ُّوق‬
َ َ‫ا ِريدُاَ ْنُاَ ْذه‬
ِ ‫بُاِلَىُالس‬
‫اِيَّاــ‬
...
İle başlayan cümleler de fiil cümlesidir. Çünkü bu ifade kendisine nesne (meful bih)
zamiri bağlanması için kullanılır. Nesneler de sadece fiil cümlelerinde olabildiği için fiil
cümlesi olduğu anlaşılır.
Arapça cümlelerde fiil-fail (özne-yüklem) uyumu
İsim cümlesinde
Fiil cümlesinde
İsim önce geldiği için sayı ve cinsiyette
uyar
Fiil önce geldiği için sadece
cinsiyette uyar. Fail ikil (tesniye) ya
da çoğul (cem) da olsa fiil tekil olur.
‫ضربْ َن‬
Çoğul-müennes
ُ‫ِّساء‬
َ ‫الن‬
çoğul-müennes
İsim cümleleri isimle başlayacağı gibi,
ismin yerini tutan zamirlerle de
başlayabilir. Bu açıdan dikkatli olup,
zamir tablomuzu çok iyi incelememiz ve
zamirlerin çeşitlerini çok iyi bilmemiz
lazım. Hocadan söylemesi.
ُ‫ِّساء‬
َ ‫الن‬
Çoğul müennes
‫ت‬
ْ َ‫ضرب‬
tekil-müennes
Fiil cümleleri fiil ile başlar fakat fiile
bitişmesi gereken zamirler önemine
binaen öne alınabilir. Bu istisnai
duruma hazırlıklı olmamız
faydamıza olacaktır.
Bu kavramlarla karşılaşabiliriz
Munfasıl
Muttasıl
Merfu muttasıl
Mansub muttasıl
Merfu munfasıl
Mensub munfasıl
: Ayrık
: Bitişik
: Fail konumunda olan fiile bitişik
: Meful yerinde olan fiile bitişik
: Fail konumunda fiilden ayrı olabilen
: Meful konumunda, fiilden ayrı olabilen
Normalde sadece muttasıl olabilen zamirler, ‫ اِيَّا‬kelimesi ile
birleşerek munfasıl hale dönüşebilirler. Dikkatli ol, avlanma.
2 . (‫س ُّرنَاِأنْ ِتَ ْن َج ُحوا‬
ُ َ‫ ) ي‬cümlesinin ögeleri
için hangi sıralama doğrudur?
a. Fiil – Fâil – Mef‘ûl
b. Fiil – Mef‘ûl– Fâil
c. Fâil – Fiil – Mef‘ûl
d. Fâil – Mef‘ûl – Fiil
e. Hiçbiri
3 . (‫يض‬
َِ ‫يُ َعال ُجِاألطبَّا ُءِالمر‬hangi öge fâildir
ve i‘râbı nasıldır?
a. ِ‫األطباء‬fâil, merfû‘, ref alâmeti zamme
b. ِ‫األطباء‬fâil, merfû‘, ref alâmeti hemze
c. ِ‫األطباء‬fâil, merfû‘, ref alâmeti vav
d. ِ‫المريض‬
fâil, merfû‘, ref alâmeti zamme
َ
e. ِ‫المريض‬
fâil, merfû‘, ref alâmeti elif
َ
1. Aşağıdaki mef‘ûllerden
hangisi diğerlerinden
farklıdır?
a. ‫دعانيِصديقيِإلىِحفلةِالزواج‬
b. ‫يريدِحسنِأنِيكونِطبيبا‬
c. ‫ذهبِهللاِبنورهم‬
d. ‫صبغِالعمالِالجدران‬
e. ‫إياكِنعبدِوإياكِنستعين‬
Download

aö1-1 ders 7 fiil cümlesi