Bilimsel Araştırma:Temel Kavram,
İlke ve Yaklaşımlar
Bölüm Bir (Karasar, 2009)
1
Bilginin Kaynağı Nedir?
Tüm düşünenleri, özellikle felsefecileri uğraştıran konu
Değişik görüşler ve düşünce akımları



Rasyonalizm
1.
1.
2.
Aklı duygusal algılardan bağımsız olarak, bilgi kaynağı sayan
öğretileri ifade eder.
Bilgilerin doğrulanması için GÖZLEME yer verilmemekte ve kesin
bilgiler için DENEY
Empirizm
2.
1.
2.
2
BU KONUDAKİ İKİ TEMEL DÜŞÜNCE AKIMI:
Bilginin kaynağı DUYU ve DENEYİMLER
İdeal bilgi BİLİM ve olgusal özellikte
Bilginin Kaynağı Nedir?
Bir çok önemli Empirist vardır:

Bu kişiler her konuda hem fikir değillerdir,ama
anlaşmazlıkları bu düşünce yaklaşımının gelişmesine sebep
olmuştur.
Carnap (1967): Tümevarım




Popper (1961: 1972): Tümdengelim



3
İnsan bilgisinin tek tek yapılan gözlem ve bireysel deneyimlerin
sistemli bir birikimle oluşabileceği
Parçadan bütüne,özelden genele gidiş
Genel önermelerden hareketle özel durumlar için akıl yürüterek
sonuçlar çıkartılır
Bütünden parçaya gidiş
Problem Çözmenin Pratik Dayanakları
4
1.
Önceki uygulamalar (gelenekler/ örnekler)
2.
Otorite figürleri
3.
Kişinin kendi deneyimleri
4.
Bilim
Problem Çözmenin Pratik Dayanakları:
BİLİM
Genel, güvenilir, geçerli verilere dayalı…
Ortaklaşa benimsenen ölçütlere göre, gözlenebilir
(empirist yaklaşımla toplanmış) veri
Bilimin çeşitli tanımları






5
Nesnel sağlamlığı olan bilgiler bütünü
Neden-sonuç ilişkilerinin ifade edildiği sistematik bilgiler
birikimi
İnsanoğlunun biriktirdiği, kaydedilmiş sistematik bilgi
Problem Çözmenin Pratik Dayanakları:
BİLİM
 EN GENEL KABUL EDİLEBİLİR
HALİYLE BİLİM
Geçerliği kabul edilmiş sistemli bilgiler bütünü
 Bilim bir ÜRÜN
 Bu ürünü elde etmek için izlenen yol ise
BİLİMSEL YÖNTEM

6
BİLİM TEMEL İŞLEVLERİ:
Anlama



Açıklama





7
Niçin sorusuna cevap arama
Nedensel ilişkilerin bulunması ve kuram geliştirmeye yönelik
araştırmalar
Kontrol


Nedir sorusuna cevap arama
Varolan durumun olduğu gibi resmedilmesi
Üretilen bilgilerin fiilen uygulamaya aktarılması
Doğa ve toplum olaylarının denetim altına alınması
Betimleme, açıklama, yordama, tanımlama ve kontrol gibi
değişik adlandırmalar…
KURAMIN ÖNEMİ ve BİLİMDEKİ YERİ
Bilim KURAMLARLA gelişir.
Araştırmaların en üst düzeyde ürettikleri yeni bilgilerdir.
Araştırmaların çoğunun empirik ve KURAMSAL yönü vardır.
KURAM,








8
Olguları açıklamak için araştırmacı tarafından kurulur.
Kısmen doğrulanmış, fakat tümüyle kesinleşmemiş bir sistem,
birbirleriyle ilişkili önermeler demetiyle yapılan açıklama
Bir dünya görüşü kadar kapsamlı olmayıp, belli bir olgu türünü
kapsar ve verilerle test edilir.
Bazı geliştirilen kuramlar, araştırma sonuçlarını özetler, yeni
araştırmaların sonuçlarını özetlemeye yarar,yeni araştırmalar
için yol gösterici, boşlukları ve yeni araştırma hipotezlerini
belirleyicidir.
KURAMIN ÖNEMİ ve BİLİMDEKİ YERİ
Hiçbir kuram son şeklini almış sayılmaz.Yeni verilerle
geliştirilmesi mümkündür.
Bir alanda kuram geliştirmeden önce, bir dizi empirik çalışma
yapılması gerekir.
Hiçbir kuram alanındaki tüm verileri içerecek şekilde
olmamıştır.
İYİ BİR KURAMIN ÖZELLİKLERİ:








9
Empirik olarak sınanabilir sonuçlar vermeli: kendi yorumu ve
sınama yolları içermeli
Gözlemler ve önceki kuramlar ile tutarlı olmalı; olabildiğince
kapsamlı olmak
Kısa ve yalın bir anlatım
Gözlenebilir olgu ve ilişkiler dayalı olmalı
Bilimin Türleri
 Farklı bilim dallarında (psikoloji ve fizikteki değişik kavramlar)
yöntemsel bir farklılık yoktur.
 Bütün bilim alanları üç gruba indirgenebilir:
 Toplum ya da sosyal bilimler
 Amacı doğa bilimleriyle aynı olsa da toplumsal nitelikli olayları içerir.
 Doğa ya da fizik, tabiat bilimleri
 Doğa olaylarıyla ilişkili olup, var olanı anlamayı, açıklamayı ve kontrolü amaç
edinir.
 Matematik
 Sembollerle, olaylardan bağımsız gelişir ve olayların gerçekten varlığına gerek
yoktur.
 Bunlardan dolayı bazı sınıflandırmalarda bilim alanlarının üstünde ele alınır.
 Sadece matematik mutlaktır, diğerleri görelidir.
 Doğa ve toplum bilim arasındaki temel ayrım, içeriklerin kontrol ve
incelenebilme güçlüklerindeki düzey ayrılığı…
10
Araştırma Yöntembilimi
 Yöntembiliminin ürünü: araştırma yöntem ve teknikleri
 Yöntembilim temelde araştırmaya giden tıkalı yolları açmayı
amaçlar.
 Bunlar bilimsel tutum ve davranış eksikliği olabileceği gibi
 Yöntem ve tekniklerdeki yetersizlikler de olabilir.
11
Bilimin Temel Nitelikleri
 BİLİM
 Olgusaldır.
 Herkesçe gözlenebilir gerçeklere dayalı olması, kişisel görüş ve beğenilerden bağımsız
 Sistemlidir.
 dağınık ve ilişkisizmiş gibi görünen bir dizi olguyu, belli bir sistem, belli bir bütünlük içinde
açıklamak
 Akılcıdır.
 Açıklamalar akla uygun
 Genelleyicidir.
 Tek tek olayları açıklayıcı değil, onları de içerecek genellemeler biçiminde
 Evrenseldir.
 Her gelişmişlik düzeyinde yer ve zamana göre değişmeyen türde ilişkiler içermesi
 Birikimlidir.
 Her yeni katkı öncekilerle bütünleşerek gelişir.
 Kayıtlıdır.
 Sağlam fakat göreli bir bilgidir.
 Gerçeğe geçici doğrularla yaklaşma: geçerlik olasılığı yüksek genellemeler
12
Russell der ki
 Bilimde varılan her aşama, uzun bir yolculuktaki
konaklama yerleridir.
13
Bilimsel Yöntem
 Bilim üretmenin yolu
 Bilimin süreç yönü
 Kanıtlanmış bilgi elde etmek için izlenen yol gibi farklı
tanımlar var.
 GENEL BİR ANLATIMLA
 Problem çözmek için izlenen düzenli yol
 Tümevarım ile tümdengelim yaklaşımlarının SENTEZİ
14
Bilimsel Yöntemin Aşamaları
1.
2.
3.
4.
5.
6.
15
Güçlüğün sezilmesi
Problemin tanımlanması (güçlüğün araştırılabilecek bir
probleme dönüştürülmesi)
Çözümün tahmin edilmesi (sınanmak istenen hipotezlerin
kurulması ya da problemle ilgili soruların hazırlanması)
Gözlenebilir sınayıcıların belirlenmesi (hipotezlerin
sınanması için ya da cevaplanması gereken soruları için
gözlenebilir verilerin bulunması)
Deneme ve değerlendirmelerin yapılması
Raporlaştırma
Bilimsel Yöntemin Aşamaları



16
İlk üç aşama: TANIMLAMA
4 ve 5 : SINAMA
RAPORLAŞTIRMA
Bilimsel Yöntemin Temel Nitelikleri
BİLİMSEL YÖNTEM

Açık seçiktir.


Denetlenebilir.









17
Bilinen belli süreçlerden oluşur.
Herkese, her türlü denetime açıktır.
Yansızdır.
Eleştirici ve düzelticidir.
Deneyicidir.
Seçicidir.
Akla uygundur.
Duyarlığı yüksektir.
Olgusal düzeyde bilinen en güvenli problem çözme yöntemi
Bilimsel Yöntemin Dayandığı Temel
Varsayımlar (Sayıltılar)




18
Olaylar arasında sistemli neden-sonuç ilişkileri vardır.
Olaylar “eşya” gibi incelenebilir.
Tümevarım ve tümdengelim senteziyle geçerli ve güvenilir
bilgi toplanabilir.
Olaylar metafizik görüşlere dayalı olmaksızın açıklanabilir.
Diyalektik Yöntem İle İlişkisi
Diyalektik Nedir?



19
Karşılıklı tezler ileri sürerek konuşma, tartışma, fikir
alışverişinde bulunma
GENELDE, yöntemli ve doğru düşünme… doğru bilgiye
varma sanatı
Diyalektik Yöntem İle İlişkisi
Eski Diyalektik dört temel ilkeye dayalı





20
Her şey birbiriyle ilgilidir.
Her şey oluş halindedir.
Nicel değişmeler, nitel değişmeyi yaratır.
Gerçek, içsel çelişkileri içerir.
Diyalektik Yöntem İle İlişkisi
Yeni Diyalektik altı temel ilkeye dayalı







21
Diyalektik bilim, konuşma felsefesidir.
Diyalektik düşünce tümleyicidir.
Bilim organik bir yapıdadır.
Bilgi tarihsel yapıdadır.
Bilgi, eksikli ve geçici yapıdadır.
Yeni bir tutum (açık felsefe) gerekir.
Diyalektik Yöntem İle İlişkisi


22
Çağdaş bilim ve bilimsel yöntem anlayışı, diyalektik
görüşü de içerir fakat daha kapsamlıdır.
Bilimsel yöntem, varsayımlarda yanılma olasılığının
varlığını kabul eder.
Bilimsel Yöntemde “İsbat”
Daha önceleri


Sonraları ise, modern bilimsel yöntem anlayışında,


Elde edilen sonuçların yüksek bir olasılıkla doğru kabul edilmesi
ilkesi
Bu değişimin nedenleri






23
Bilimsel yöntemle elde edilen bilginin MUTLAK DOĞRU ve
DEĞİŞMEZ olduğu görüşü
Bilimsel yöntemin varsayımlara dayalı bir süreç olması ve bunların
geçerli olmama olasılıklarının var olması
Tek neden-tek sonuç yerine ÇOKLU NEDEN-ÇOKLU SONUÇ
Problemleri yaratan olası nedenlerin çokluğu
Araştırmacıdan kaynaklanabilecek yanılgılar ile problemin doğru
tanımlanamama olasılığı
Problem çözümünün,verilerin yorumlanmasıyla gerçekleşebildiği,
yorum yapmak öznel olduğu için, yanlış yorumların yapılabileceği
Download

Bilimsel Araştırma:Temel Kavram, İlke ve Yaklaşımlar