NİTEL ARAŞTIRMA
NİTEL ARAŞTIRMA
Cresswell (1994) doğal ortamında yürütülen,
katılımcıların detaylı görüşlerinin aktarıldığı,
sözel verilerden oluşturulan, bütüncül ve
karmaşık bir çerçeve içerisinde, sosyal ya da
insani sorunların sorgulandığı bir süreç olarak
tanımlamaktadır.
NİTEL ARAŞTIRMA
Gözlem, görüşme ve doküman analizi gibi
nitel veri toplama yöntemlerinin
kullanıldığı, algıların ve olayların doğal
ortamda gerçekçi ve bütüncül bir biçimde
ortaya konmasına yönelik bir sürecin
izlendiği araştırma türüdür.
NİTEL ARAŞTIRMA
• Kuram oluşturmayı temel alan sosyal
olguları bulundukları ortamda
değerlendiren araştırmadır (Yıldırım ve
Şimşek, 1999)
NİTEL ARAŞTIRMA
İnsan ve grup davranışlarının “niçin”ini
anlamaya yönelik araştırma yöntemleridir.
NİTEL ARAŞTIRMANIN
ÖZELLİKLERİ
NİTEL ARAŞTIRMA
YÖNTEMLERİNDE SORULAR
• İnsanlar niçin böyle davranır?
• Yargılar ve davranış nasıl oluşur?
• İnsanlar çevrelerinde olup bitenden nasıl
etkilenir?
• Kültürler niçin ve nasıl gelişir?
• Sosyal gruplar arasındaki farklar nelerdir?
NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ
• kişilerin yargıları
• deneyimleri
• algıları ve duyguları
subjektif veriler
NİTEL ARAŞTIRMANIN
ÖZELLİKLERİ
• Doğal ortama duyarlılık
• Araştırmacının katılımı
• Bütüncül yaklaşım
• Algıların ortaya konması
• Araştırma deseninde esneklik
• Tümevarımcı analiz
NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA
ARASINDAKİ FARKLAR
Nicel araştırma
Nitel araştırma
 Gerçeklik nesneldir.
 Gerçeklik oluşturulur.
 Asıl olan yöntemdir.
 Asıl olan çalışılan durumdur.
 Değişkenler kesin sınırlarıyla
saptanabilir. Arasındaki
ilişkiler ölçülebilir.
 Değişkenler karmaşık, iç-içe
geçmiştir. Arasındaki ilişkileri
ölçmek zordur.
 Araştırmacı olay ve olgulara
dışarıdan bakar, nesnel bir
tavır geliştirir.
 Araştırmacı olay ve olguları
yakından izler, katılımcı bir
tavır geliştirir.
Nicel araştırma
Nitel araştırma
 Genelleme
 Derinlemesine betimleme
 Tahmin
 Yorumlama
 Nedensellik ilişkisini
açıklama
 Aktörlerin perspektiflerini
anlama
 Kuram ve denence ile
başlar
 Kuram ve denence ile son
bulur
 Deney, manipülasyon ve
kontrol
 Kendi bütünlüğü içinde ve
doğal
Nicel araştırma
Nitel araştırma
 Standardize edilmiş
araçları kullanma
 Araştırmacının kendisinin
veri toplama aracı olması
 Parçaların analizine
çalışılması
 Örüntülerin ortaya
çıkarılması
 Uzlaşma ve norm arayışı
 Çokluluk ve farklılık arayışı
 Verinin sayısal
göstergelere
indirgenmesi
 Verinin, bütün derinlik ve
zenginliği içinde
betimlenmesi
 Olay ve olguların dışında,  Olay ve olgulara dahil, öznel
yansız ve nesnel
perspektifi olan ve empatik
Soru Şekli
Sample Size
Cevaplayıcı
ifadeleri
Yönetici
Analiz Şekli
Araştırma Şekli
Nitel Araştırma
Nicel Araştırma
Derinlemesine
Küçük
Oldukça fazla
Sınırlı
Büyük
Çeşitli
Becerikli
araştırmacı
Öznel,
Yorumlayıcı
Keşfedici
Beceri
gerektirmez
İstatistiksel
Betimleyici veya
Nedensel
NİTEL
NİCEL
(Genellikle) Olasılığa Dayalı
olmayan örnekleme
Genellenemez.
Olasılığa dayalı örnekleme
Niçin ve Nasıl soruları
cevaplanır.
Zengin veri elde edilir ancak
analiz zaman alır
Kaç tane, ne zaman ve nerede
soruları cevaplanır.
Veri kolay elde edilir ancak veri
bağlamı elde edilmez
Genellenebilir
Çalışmanın aşamaları çalışma Tasarım önceden belirlenir
esnasında oluşturulur
Araştırmacının kendisi araçtır. Çeşitli araçlar kullanılır.
NİTEL mi? NİCEL mi?
• Her ikisini birleştirmek en etkili yoldur.
• Üçgenlere bölme deseni
• Açıklayıcı desenler
• Keşfedici desen
Nitel Araştırmanın Özellikleri
Gerçek Ortam
Müdahale edilmemiş gerçek ortamda çalışma
Tümevarımcı Analiz
Bütün boyutlar, ilişkiler, kurama ulaşma
Bütüncül Bakış Açısı
Bütün olguları kompleks sistemler olarak almak
Nitel veri
Detaylı veriler, doğrudan alıntılar
Araştırmacının Katılımcı Rolü
Araştırmacının kişisel deneyimini ve içgörülerini
kapsar
Dinamik Sistemler
Sürekli değişimin olduğunu varsayma
Özgün duruma yönelim
Her durumun kendine özgü olduğunu
varsayma
Ortama Duyarlılık
Bulguları tarihi, sosyal ve zaman bağlamında
açıklama
Empatik nesnellik
Empati gösterip nesnel kalma
Desende esneklik
Proje boyunca araştırmanın esnek yapı içinde
olması
NİTEL ARAŞTIRMA AŞAMALARI
NİTEL ARAŞTIRMA AŞAMALARI
1. Araştırılabilecek genel problem oluştur
•
Araştırmacının İlgisi
2. Araştırmanın amacıyla başla
•
Problem analizine dayalı
•
Önceki araştırmalardan meydana gelecek.
•
Literatür incelemesinin rehberlik ettiği
•
Araştırma sonuçlarının kimin tarafından
kullanılacağını belirle.
NİTEL ARAŞTIRMA AŞAMALARI
3. Çalışma için Kavramsal/Teorik bir çerçeve
geliştir.
4. Genel ve özel araştırma soruları (amaç ve
hedef) belirle.
5. Nitel araştırma deseni seç.
6. Bir örnekleme yöntemi belirle.
NİTEL ARAŞTIRMA AŞAMALARI
7. Veri toplama yöntemini belirle ve veri
toplama araçlarını geliştir.
8. Çalışmanın güvenirliğini sağla.
9. Verilerin nasıl kodlanacağı ve analiz
edeceğini belirle.
10. Bulguların Yorumlanması ve tartışılması.
11. Araştırma raporunun hazırlanması.
NİTEL ARAŞTIRMA DESENLERİ
NİTEL ARAŞTIRMA DESENLERİ
• Fenomenoloji (phenomenology)
• Etnografi (ethnography)
• Gömülü teori (grounded theory)
• Örnek olay (case study)
• Eylem Araştırması
Saha taraması (survey) nitel + nicel
Fenomenoloji
• Bir konuyu aydınlatma, dikkat çekme,
• Fenomenler; olay, durum, deneyim kavram.
• Temeli felsefeden gelir.
• Okul başarısızlığının gençlerin, uyuşturucu
kullanımıyla ilişkileri
Etnografi
• Bir topluluğun, bir kültür grubunun
gelenekleri, inançları, birbiriyle bağlantıları
tanımlanır.
• Antropoloji temellidir.
• Katılımcı gözlemleme ya da Doğa
sorgulama olarak adlandırılır.
• Ethno = Kişi
• Graphy = Bir şeyleri tarif etme
Zaman aralığı
İlgili Değil
Araştırmacının Dikkat Odağı
Amount of time in the field site
Önemli Değil
Figure: Adapted from Neuman 1997
Alandaki
tüm
detaylar
Gömülü teori
• Araştırmacı veri toplarken veya yorumlarken
verilerin içine gömülü olan kuramı ortaya
çıkartır ve araştırma boyunca yeni kavram
ve kuramlara ulaşabilir.
• Sosyal bilimler temellidir.
• Kuram geliştirmeyi temel alır.
• Eylem ve etkileşime odaklanır.
Örnek olay
• Bir tek ya da birkaç olayı derinlemesine
inceleme.
• Bir yöntem sorgulamadan çok olaya
odaklanır.
• Bir olaydan ne öğrenilebileceğine
odaklanır.
• Bir zaman dilimindeki sosyal olayların
incelenmesi.
Eylem Araştırması
• Uygulamada karşılaşılan sorunları
araştırma ve çözüm üretme
• Sosyoloji, psikoloji, eğitimde önceliklidir.
• Gözlem, görüşme, doküman analizi.
ÖRNEKLEM VE ÖRNEKLEME
ÖRNEKLEME
• Nitel araştırmanın amacı
• Bilgi açısından zengin veriler üretme.
• Genişlik yerine derinlik
• Genelleme yerine durumu kavrama
• Sayılar yerine kavramlar üzerine düşünme
• Bilgi açısından zengin bölge ve cevaplayıcılar
seçme.
ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ
Olasılık Temelli
(seçkisiz, küme,
tabaka)
Nicel gelenek
Amaçlı
(aykırı durum, tipik durum,
maksimum çeşitlilik, vb.)
Nitel gelenek
Genel Örnekleme Yaklaşımı
• Amaçlı Örnekleme
• Rasgele değildir
• Bilgi zengin durumlar seçme
• Uygun örnekleme ile aynı değildir
AMAÇLI ÖRNEKLEME
YÖNTEMLERİ
• Aşırı ya da aykırı durum:
• Aykırı bilgi zengini durumlar
• Maksimum çeşitlilik örneklemesi
• Örnekleme farklı karakterlerdeki kişileri alma
• Benzeşik örnekleme
• Benzer nitelikteki kişileri seçme
• Tipik durum örneklemesi
• Belirli özelliklere sahip durumları aydınlatmak ve
betimlemek için örnekleme
AMAÇLI ÖRNEKLEME
YÖNTEMLERİ
• Kritik durum örneklemesi
• Avantaj sağlanabilecek durumlardaki örnekleme
• Kartopu / zincir örnekleme
• Katılımcılardan konuya uygun kişi öğrenme
• Ölçüt örnekleme
• Ölçüte uygun örnekleme
• Doğrulayıcı ya da yanlışlayıcı durum
örneklemesi
• Durumun niteliğine odaklı örneklem seçimi.
ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜ
• Doygunluk
• Fazlalık
• Araştırmanın amacına ve sınırlılıklarına
uygun olarak makul kapsama sahip
küçüklükte örnekleme yapılmalıdır.
Nitel Araştırma Sonuçları Ne
Dereceye Kadar Genellenebilir?
 Genelleme öncelikli amaç değil
 Örneklemin temsiliyet yeteneği
 Perspektif ve deneyim sağlama
 Kavram ve Kuram oluşturma
 Okuyucuya ve uygulayıcı – yorumlama ve kendi
durumuna transfer etme
 Sayısal genelleme – analitik genelleme
Araştırmacının Varsayımları,
Görüşleri, Değer Yargıları
Sonuçları Etkiler mi?
• Nesnel yaklaşımla öznel durumları
çalışma
• Amaç yargıda bulunma değil, anlama
• Varsayımları ve görüşleri açıklama
• Veriye dayalı, teyit edilmiş sonuçlar
Nitel Araştırmada Veri Türleri
• Çevresel veri
• Süreçle ilgili veri
• Algılar
Veri Toplama Yöntemleri
Veri Toplama Yöntemleri
• Gözlem- Sosyal olguların gözlenerek
anlaşılması
• Görüşme- Algılar, deneyimler,
perspektifler, duyguları ortaya koymak
• Yazılı doküman
VERİ TOPLAMA
• Bireysel
• Odak grup
GÖZLEM
• Herhangi bir ortam ya da kurumda oluşan
davranışı ayrıntılı olarak tanımlamak
amacıyla kullanılan bir yöntemdir.
• Ayrıntılı
• Kapsamlı
• Zamana yayılmış
resim
GÖZLEM TÜRLERİ
• Gözlem ortamı
• Doğal
• Yapay
• Araştırmacının yapısal kararları
• Yapılandırılmış
• Yapılandırılmamış
Gözlemle Veri Toplama Teknikleri
• Yazılı tasvirler
• Video kayıtları
• Fotoğraf ve malzemeler
• Yazılı kaynaklar
GÖZLEM
Güçlü yanları
• Sözel olmayan davranış
• Doğal çevre
• Uzun süreli analiz
Zayıf yönleri
• Kontrolün olmaması
• Sayısallaştırma güçlüğü
• Örneklem küçüklüğü
• Alana giriş güçlüğü
• Gizliliğin ortadan kalkması
GÖRÜŞME
• Önceden belirlenmiş, ciddi bir amaç için
yapılan, soru sorma ve yanıtlama
tarzına dayalı karşılıklı ve etkileşimli bir
iletişim süreci
GÖRÜŞMELER
• Informal – Araştırmacı tartışmayı hatırlamayı
gerektirir.
• Yapılandırılmamış – Sorular serbest, istenilen
konuda derinleştirilir, yanıtlar yönlendiricidir.
• Yarı yapılandırılmış – bazı açık uçlu sorular
vardır bazı konularda derinleştirilir.
• Yapılandırılmış – herkese önceden belirlenen
aynı sorular.
OLUMLU YÖNLERİ
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Esneklik
Yanıt oranı
Sözel olmayan davranış
Ortam üzerindeki kontrol
Soruların sırası
Anlık tepki
Veri kaynağının onaylanması
Tamlık
Derinlemesine bilgi
OLUMSUZ YÖNLERİ
•
•
•
•
•
•
•
•
Maliyet
Zaman
Olası yanlılık
Kayıtlı ve yazılı bilgileri kullanamama
Zaman ayırma güçlüğü
Gizliliğin kaybı
Soru standardının olmayışı
Bireylere ulaşmada güçlük
Doküman İnceleme
Araştırılması hedeflenen olgu ya da olgular
hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin
analizini kapsar.
Diğer dokümanlar
• Film
• Video
• Fotoğraf
OLUMLU YÖNLERİ
•
•
•
•
•
•
•
Kolay ulaşılamayacak özneler
Tepkisellik olmaması
Uzun süreli analiz
Örneklem büyüklüğü
Bireysellik ve özgünlük
Görece düşük maliyet
Nitelik
OLUMSUZ YÖNLERİ
• Olası yanlılık
• Seçilmişlik
• Eksiklik
• Ulaşılabilirlik
• Örneklem yanlılığı
• Sınırlı sözel olmayan davranış
• Standart format yokluğu
• Kodlama zorluğu
ANKETLER
Üç yöntem:
1. Yüz yüze görüşme
2. Kendi kendine yönetilen anketler
3. Telefon Görüşmesi
NİTEL ARAŞTIRMADA
GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK
NİTEL ARAŞTIRMALARDA
GEÇERLİLİK
• Dış geçerlilik – veri toplama aracının benzer
gruplarda benzer sonuçlar ortaya çıkarması
• İç geçerlilik – ölçülmek istenen verinin
kullanılan araçla gerçekten ölçülebilirliği
• Araştırmacı esnekliği !
• Araştırmacının kendisini ve süreci eleştirel
gözle sorgulaması ve raporlandırması
NİTEL ARAŞTIRMALARDA
GÜVENİLİRLİK
• Sonuçların tekrarlanabilirliği
• Dış güvenilirlik – sonuçların benzer
ortamlarda aynı şekilde elde edilmesi
• İç güvenilirlik – aynı verilerle başka
araştırıcıların aynı sonuca ulaşması
• Nitel araştırmanın temel ilkeleri ile çelişki!
İnsan davranış ve algılarındaki farklılıklar dış
ve iç güvenilirliği değiştirir
Dış güvenilirlik için:
• Araştırmacı tarafından konumunun açık hale
getirilmesi
• Veri toplanan bireylerin
• Sosyal ortam ve süreçlerin
• Verilerin analizinde kullanılan kavramsal
çerçeve ve varsayımların
• Veri toplama ve analiz yöntemlerinin
Tanımlanması
iç güvenilirlik için:
• Verilerin önce yorumsuz sunumu
• Birden fazla araştırmacı
• Gözlemlerin görüşmelerle onaylanması
• Analizde başka araştırmacı kullanımı
• Önceden oluşturulmuş ayrıntılı kavramsal
çerçeveye bağlı veri analizi
çeşitleme (triangulation) !
ÇEŞİTLEME
• Yöntemler – Görüşme, gözlem, doküman
analizi
• Kaynaklar – Genel/özel, farklı perspektif
• Çözümleyici – Çoklu çözümleyici, bağımsız
analiz ve bulguların karşılaştırılması
• Kuramlar – Farklı varsayımların bulguları
nasıl etkileyeceğini anlama, tutarsızlıkları
aydınlatma.
NİTEL VERİ ANALİZİ
NİTEL VERİ ANALİZİ
• Betimleme- veriler araştırma problemine
ilişkin olarak neler söyler, hangi
sonuçları ortaya koyar?
• Analiz – kavramsal kodlama sonrası
temaların ilişkileri
• Yorumlama- söylenen /gözlenenin
anlamı
ANALİZ SÜRECİ
Verilerin
• İşlenmesi
• Görsel hale getirilmesi
• Sonuç çıkarma ve onaylama
• Betimsel analiz
• İçerik analizi
NİTEL VERİ ANALİZİ SÜRECİ
• Nitel veri analizi doğrusal olmayan
yinelemeli bir süreçtir.
• Veri analizi süreci 3 bölümde
incelenebilir
• Veri toplama anında
• Veri toplamadan sonra
• Yorumlama
NİTEL VERİ ANALİZİ SÜRECİ
1. Okuma / Veriyi Derinlemesine İnceleme
2. Kodlama
3. Veriyi Gösterme
4. Hipotez geliştirme, sorgulama ve
doğrulama
5. Veri indirgeme
6. Yorumlama
• Veri toplama Esnasında
• Okuma – Verileri derinlemesine okuma ve
tekrar okuma
• Kodlama – Verileri dinleme ve sunulan
metinlere kod ya da etiket vermeye
başlama
• Veri toplamadan sonra
• Gösterme – Konu
• Hipotez geliştirme, sorgulama ve
doğrulama
• İndirgeme – Ana noktaları belirleyip verileri
sınırlama
• Yorum
• Tüm aşamalarda – Düşünce, duygu ve
davranışları temel anlamlarını araştırma.
• Tüm yorumlar
• Konuların diğerleriyle nasıl alakalı olduğunu
belirleme
• Çalışma sorularının nasıl cevaplandığını
açıklama
• Bulguların çalışmayla nasıl bağlantılı olduğunu
açıklama
I.Görüşmel
erin yazıya
aktarılması
II.
Güvenirli
k Analizi
III.
Verilerin
Kodlanm
ası
IV. Tema
ve
kategorile
rin
oluşturul
ması
V. Sonuç
& Yorum
Download

nitel araştırma