Muhtemel Patlayıcı Ortamlarda
Kullanılan Teçhizat ve Koruma
Sistemleri
SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Muhtemel Patlayıcı
Ortamlarda Kullanılan
Teçhizat Seçimi
94/9/AT Yönetmeliği ne zaman yürürlüğe girdi?
Avrupa’da;
1 Mart 1996 tarihinde yayımlanmış, 1 Temmuz 2003
tarihinde zorunlu uygulamaya girmiştir.
Ülkemizde ise ;
27 Ekim 2002 tarihli ve 24919 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanmış, 31 Aralık 2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
ATEX
ATmospheres EXplosibles
ATEX
94/9/AT Yönetmeliği nedir?
Bu Yönetmeliğimiz, muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılmak istenen teçhizatlar ve koruma
sistemleri gibi teknik ürünlerin serbest ticaretini kolaylaştırmak için gerekli teknik ve yasal şartları
belirleyen 94/9/EC sayılı AB Yeni Yaklaşım direktifi esas alınarak hazırlanmıştır.
Bu Yönetmelik, bulunduğu muhtemel bir patlayıcı ortamda muhtemel bir patlamaya neden olacak ısı,
ark, kıvılcım çıkarma riski taşıyan teçhizatlar ilgili olarak asgari temel emniyet gereklerini belirler.
Bu Yönetmelikte belirtilen temel emniyet gereklerini yerine getiren ve ürünlerine CE işareti iliştiren
muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılmak istenen teçhizatlar ve koruma sistemleri imal eden
imalatçılar, herhangi bir yasal engelle karşılaşmadan ürünlerini piyasaya arz edebilirler. Bu ürünler
muhtemel patlayıcı ortamlarda uygun olduğu şartlara göre kullanılabilirler.
94/9/AT Yönetmeliği
Muhtemel Patlayıcı ortamlarda kullanılmak için tasarlanmış;
• Teçhizat
• Koruyu sistemler ile
•Elektrikli Motorlar
•Kompresörler
•Dizel Motorlar
• Bu ortam dışında da kullanılan ve
ekipman ve koruyucu sistemlerin
emniyetli çalışması için gerekli
olan veya buna katkı sağlayan
emniyet cihazları, kumanda
cihazları
•Aydınlatma Tesisatları
•Kontrol ve İletişim Cihazları
• Ölçme ve tespit Cihazları
•Vb.
Kapsamaktadır.
94/9/AT kapsamı ürünler ;
Koruyucu Sistemlere örnekler
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Patlama yalıtım sistemleri (aktif, pasif)
Patlama tahliye tertibatı
Söndürücü engel
Alev tutucular
Alevsiz patlama ve tahliye tertibatları
Alev geçirmez mahfazalar
Su perdeleri
Basınçtan ve patlamadan koruma Panelleri
Patlama saptırıcıları
Söndürme Sistemleri
Hızlı hareket eden kapama vanaları…vb.
94/9/AT Yönetmeliği
- ç
Bu yönetmelik, muhtemel patlayıcı ortam
tehlike seviyesine göre bu ortamlarda
kullanılacak teçhizat seçiminin kolaylıkla
yapılabilmesi
için
bu
teçhizatları
gruplara, kategorilere ayırmaktadır.
-
Grupları, kategorileri
-
Temel Teknik gerekler
-
Uygunluk değerlendirme prosedürü
-
İşaretleme ve belgeleme
94/9/AT Yönetmeliği hangi ürünleri kapsamaz?
Tıbbi cihazlar,
Patlama tehlikesinin sadece patlayıcı maddelerin veya kararsız kimyasal
maddelerin bulunmasından kaynaklandığı teçhizat ve koruyucu sistemler,
Muhtemel patlayıcı ortamların yalnızca kazayla gaz sızıntısı sonucu nadiren
oluşabileceği ev ortamında ve ticari olmayan ortamlarda kullanılan teçhizatlar,
Kişisel Koruyucu Donanım ile İlgili Yönetmelik (89/686/AT) kapsamındaki kişisel
koruyucu teçhizatlar,
Üzerindeki teçhizatlarla birlikte açık denizde seyreden gemiler ve kıyıdan uzaktaki
seyyar su üniteleri,
Ulaşım vasıtaları,
Silah, mühimmat ve savaş malzemeleri.
ATEX Direktifleri
94/9/AT
99/92/AT
Veya
Veya
ATEX 100a
ATEX 137
Veya 95
Veya 118a
Teknik teçhizatla ilgilidir.
çalışanların güvenliği ile ilgilidir 10
ATEX Direktifleri
Teçhizat seçimi
Teçhizat seçiminde gerekli
güvenlik teknik bilgileri
Teçhizat sınıflaması
GRUP II teçhizat
Kategoriler 1,2,3
Zone 0 ve zone 1 ve zone3
Yer yüzü
Grup I Teçizatları (Ekipmanları)
Kategorile M1 ve M2
Bölge ayrımı yoktur.
II
1/2/3
G
EEx x II x Tx
I
M1/M2 EEX x
I
Tx
TEÇHİZAT GRUPLARININ KATEGORİLER HALİNDE SINIFLANDIRILMASI
Grup
Kategori
Bölge
Açıklama
I
(Maden)
M1
0
Sürekli çalışma,bağımsız iki koruma, IPG Ma koruma
seviyesi, iki arıza bile çalışmalı (EX ia)
M2
1
Sürekli çalışması gerekmeyen, gücün kesilmesi, kötü
çalışma ortamlarına uygun EPL Mb seviyesi (Ex ia)
II
1G
1D
0
20
Ortam sık görülen (1000 s/yıl fazla) ve sürekli ortam varsa,
, çalışmaya deva eden, iki koruma, IPG Ga koruma seviyesi,
iki arıza bile çalışmalı (EX ia)
2G, 2D,
1G 1D
1
21
Ortam sık görülmüyor (1000 saatten az/yıl), kötü çalışma
ortamlarına uygun EPL Gb seviyesi ,donanım arızaları
meydana gelse bile istenen koruma devam etmesi istenir
3G, 3D,
2G, 2D,
1G 3D
2
22
Ortam nadiren görülüyor (10 saatten/yıl), kötü çalışma
ortamlarına uygun EPL Gc seviyesi ,donanım normal
çalışma için istenen normal seviyeside bir koruma
(Gaz,toz
ve buhar)
TEÇHİZAT GRUPLARININ KATEGORİLER HALİNDE
SINIFLANDIRILMASI
I nolu Teçhizat Grubu :
Madenlerde kullanılmak üzere tasarımlanmış :
Hava, Su, vb. tahliye amaçlı kullanılan pompalar ve motorlar
Aydınlatma Armatürleri ve Sistemleri
Elektrik Dağıtım ve Bağlantı Ekipmanları
Madenci Baş Lambaları
Kazı ve Delici Aletleri
Muhtelif El Aletleri, vb.
Kablolar ve cihazlar (gaz dedektörleri, telefon şebekeleri gibi vb.)
Bu madenlerde kullanılan cihazlar, Ex ia uygun çok yüksek seviyeli korumaya
sahip olmalı ve EPL Ma uygun koruma seviyesine sahip olmalıdır.
15
En azından bağımsız bir ikinci koruma vasıtası istenen koruma
seviyesini sağlayan cihazlarda koruma örnekleri
16
ZONE 2
ZONE 1
ZONE 0
18
ZON 2
Teçhizat seçimi
Bu verilere göre:
Muhtemel patlayıcı ortamın
güvenlik teknik verileri
belirlenir:
Grup(Grup I veya II)
Kategori (M1, M2, 1,2,3)
Bölge (Zone) zone 0, 1,2
toz ise, Zone 20, 21,22
Yerüstünde
Maden
Gaz ve/veya toz
Gaz ve/veya toz grubu,
Teçhizatın azami çalışma sıcaklığının belirlenmesi
(T1, T2, T3, T4, T5, T6 gibi)
Sıcaklık sınıfı
(T1, T2, T3, T4, T5, T6 gibi)
Koruma sınıfı:
Elektrikli ve/veya elektrikli
olmayan teçhizata göre
(b, c, d, e, i, k,m,n,o,p gibi)
Koruma sınıfının belirlenmesi
Elektrikli ve/veya elektrikli olmayan teçhizata göre
(b, c, d, e, i, k,m,n,o,p gibi)
Toza karşı IP koruma sınıfı
Toz ise ayrıca IP koruma sınıfının
belirlenmesi -EN 60529- göre
Teçhizat seçimi
Uygunluk değerlendirme
Onaylanmış kuruluş
ve/veya
İmalatçı tarafından iç üretim kontrolü
Test ve muayene sürecinin tamamlanması
Teknik dosya oluşturulur.
Sertifikalandırma
Her ürünle birlikte AT
uygunluk beyanı verilir.
Techizata CE işareti ve
İşaretinin iliştirilmesi
Patlama olması için
• Isı kaynağından verilen enerji > Karışımın
tutuşma ısısı veya sıcaklığı
veya
• T karışım > parlama noktası sıcaklığı
Muhtemel Patlayıcı
Maddeler
• Hava ile karışım halinde patlama özeliği olan
maddelere örnekler
Gaz
Buhar
Tozlar
Metan
Bütan
Propan
Hidrojen
LPG
vb.
Karbon sülfürü
Etil alkol
Etiloksid
Aseton
Benzin buharı
vb.
Alüminyum
Nişasta
Un ve tahıl ürünleri
Karbon
Grafit
vb.
Muhtemel patlayıcı ortamın oluşmasına
neden olabilecek kritik karışım yüzde
ve değerleri
Alt ve üst patlama sınır
değerleri
Gaz Grubu
LEL %
Hydrogen
Acetylene
Ethylene
Propane
Methane
II C
II C
II B
II A
I
4
3
2.7
2
5
UEL %
75.6
100
34
9.5
15
Örneğin ortamda propan gazı söz konusu ise II A grupu seçilmelidir.
II
x
G
EEx x
II A T4
24
Toz ise grubu bilinmelidir
• Grup III A: Patlayıcı uçan parçacık tozlar
• Grup III B: İletken olmayan Tozlar, elektriksel öz direnci 10 000 Ωm’dan (om metre)
daha fazla olan tozlardır.
• Grup III C: İletken tozlar, elektriksel öz direnci 10 000 Ωm veya daha az olan
tozlardır Tozları yanıcılık özelliklerine göre sınıflandırırsak;
• A Yanıcı tozlar
• B Yanıcı olmayan tozlar olarak iki sınıfta toplayabiliriz.
• Tozların % 70’i yanıcı,
% 30’u nun ise yanıcı olmadıkları yapılan deneylerle ispatlanmışlardır. .
II
x
D
EEx x
A21 T4
IP66
Sıcaklık sınıflaması
• Bu duruma göre, muhtemel patlayıcı ortamda kullanılmak üzere
tasarımlanmış teçhizat azami yüzey sıcaklığına göre, seçilmelidir.
SICAKLIK SINIFI
Sıcaklık
sınıfı SINIFI
Sıcaklık
Azami yüzey sıcaklığı (OC)
Azami Yüzey Sıcaklığı
• Örneğin 105 °C yüzey sıcaklığına sahip cihaz T4 olarak sınıflandırılır.
• T4 (135 ° C) < Tutuşma sıcaklığı ATEX olduğu doğrulanmalıdır.
II
x
G/D
EEx x II A/A22 T4
Teçhizatın korunma tipi bilinmelidir
Elektrikli olmayan teçhizatda koruma
En 13463-1:2009
EN 13463-2:2004
Akış sınırlayıcı
mahfaza
fr
EN 13463-3:2005
Alev sızdırmaz
mahfaza
d
EN 13463-5:2011
Yapı itibarı ile
koruma
c
EN 13463-6:2005
Kıvılcım kaynakları
denetimi
b
EN 13463-8:2003
Sıvıya batırma
yoluyla koruma
k
Yanıcı toz ortamların standardları EN 50281
Teçhizatın korunma tipi bilinmelidir
II
x
G
EEx d II Tx
Örnek olarak bir teçhizat seçiminin yapılması

Kıvılcım oluşturmaz – Zone 2
II 3G EEx nA II T3 ( eski EN 50021- yeni EN 60079-15:2010)
and Ex nA II T3 (IEC 60079-15)

Dust-explosion proof
Zone 21: II 2D IP65 T125°C
Zone 22: II 3D IP55 T125°C

Certified for:
50Hz and 60Hz for all
of the usual voltages

As energy-saving motors

EFF1 / EPACT and EFF2

Aluminum or cast iron frame
31
I. Grup M 2 ve II. Grup 2. Catagory (1 M2; II 2)
Bağımsız koruyucu Sistemler
İçten yanmalı motorlar elektrikli ürünler dahil
Aksamlar ( CE hariç)
AT Tip Onayı
Ek III (Modül B)
Ürün Kalite
Güvence Ek VII
(Modül E)
Birim Doğrulama
Annex IX (Modül G)
Tipe Uygunluk Ek VI (Modül C)
AT Uygunluk Beyanı ve CE İşareti iliştirme
I. Grup M 2 ve II. Grup 2. Catagory (1 M2; II 2)
Bağımsız koruyucu Sistemler
İçten yanmalı motorlar elektrikli ürünler Hariç
Aksamlar ( CE hariç)
Teknik dosyanın teşekkülü
İç üretim Kontrolü Ek VIII (Modül A)
Birim Doğrulama
Annex IX (Modül G)
Onaylanmış Kuruluşa teknik dosyayı
etmek ve onaylanmış kuruluştan
teslim ettiğine dair yazı almak
AT Uygunluk Beyanı ve CE İşareti iliştirme
II. Grup 3 Kategori Elektrikli ve Elektriksiz Ekipmanlar
Aksamlar
İç üretim Kontrolü
Ek VIII (Modül A)
Birim Doğrulama
Annex IX (Modül G)
AT Uygunluk Beyanı ve CE İşareti iliştirme
Not: Üründe bir potansiyel risk var ise risk analizi yapılır ve risk ortadan kaldırıp
teknik dosya hazırlanır.
Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve
Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (94/9/AT)
MODÜLLERİN BELİRLENMESİ
Kategori
Grup1&2 Ekipmanlar ve parçaları,
bağımsız koruyucu sistemler.
Kalite Güvence Kalite Güvence
Sistemi Yok
Sistemi Var
G
Grup I & II – Kategori M1 ve 1
Ekipman ve parçaları, bağımsız
koruyucu sistemler
B+F
B+D
Grup I & II Kategori M2 ve 2 İçten
Yanmalı Motorlar veya elektrik
ekipmanı ve oların parçaları
B+C
B+E
Grup I & II Kategori M2 ve 2 İçten
Yanmalı Motorlar veya elektrik
ekipmanı ve onların parçalarının
haricindeki ekipmanlar
A+
-
A
-
Grup II Kategori 3 ve onların parçaları
Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve
Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (94/9/AT)
KATEGORİLER, ZONLAR, MODÜLLER VE KORUMA SEVİYELERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Seviye
Zon
Tüm
Kategoriler
Grup1&2 Ekipmanlar ve parçaları,
bağımsız koruyucu sistemler.
Çok
0-20
Yüksek
Grup I & II – Kategori M1 ve 1 Ekipman
ve parçaları, bağımsız koruyucu sistemler
Yüksek 1-21
Yüksek 1-21
Normal
2-22
-KG
+KG
G
B+F
B+D
Grup I & II Kategori M2 ve 2 İçten
Yanmalı Motorlar veya elektrik ekipmanı
ve oların parçaları
B+C
B+E
Grup I & II Kategori M2 ve 2 İçten
Yanmalı Motorlar veya elektrik ekipmanı
ve onların parçalarının haricindeki
ekipmanlar
A+
-
A
-
Grup II Kategori 3 ve onların parçaları
UYGUNLUK BEYANI
[FİRMANIN ORİJİNAL ANTETLİ KAĞIDINA YAZILMALI]
Mamul Bilgileri
Mamul Adı
:
Marka
:
Katalog No
:
Kafile/Seri No
:
İmalatçı Bilgileri
İmalatçı
Adres :
Ülke
Temsilci
:
:
:
Avrupa’daki Yetkili Temsilci/Bayi
Adı
:
Adresi:
Ülke
:
Uygunluğun Tanımı
Belirtilen ürünün Konsey Direktifi _______________’nin temel gerekleri ve _____________ standartlara
uygun olduğu beyan olunur.
İmza
Yer ve tarih
İmza
İsim
:
:
: (Yetkili personelin ad, unvan ve imzası)
38
CE İŞARETLEMESİ
xxx
II
Teçhizat
Grup No
Onaylanmış
Kuruluşun kimlik
numarası
ATEX Ex logosu
2
G
EEx e
G (Gaz) veya
D(toz)
Teçhizat Kategorisi
(M1,M2,M3,1,2,3)
II T4
koruma tipi gaz
grubu ve
sıcaklık sınıfı
Standartlardan
gelen kısımdır
Toz
•
•
•
•
•
Tozlu ortamlara çalışacak ekipmanların işaretlenmeleri
II 2D Ex tD A21 IP 67
Ex nA II
Ex tD A22 IP65 T80°C
II 2GD ; Ex emb II ; Ex tD A21 IP66/IP67 T100 C T4, T5,
• Elektrikli teçhizat (Toz): tD, pD, iD, mD
Teknik Dosya’nın hazırlanmasında nelere dikkat edilmelidir ?

Teknik Dosya’yı düzenlemekten sorumlu kişi veya üreticinin yetkili temsilcisidir,

Zorunlu nedenlerle üreticinin Teknik Dosyayı düzenleyememesi veya AB içinde yetkili
temsilcisinin olmaması durumunda piyasaya arz eden taraf sorumluluğu alır,

Teknik Dosya için gerekli olan tüm dokümanlar, fiziksel olarak Teknik Dosya ile birlikte
olmasalar bile, sorumlu kişinin bulunduğu yerde ulaşılabilir durumda bulundurulmalıdır,

Sorumlusu, Teknik Dosyayı makul bir sürede ortaya koyabilmelidir. Bununla birlikte
Teknik Dosyanın daha tasarım aşamasında hazırlanması önerilir. Çünkü ancak bu aşamada
ilgili tüm bilgilere ulaşılabilir,

Teknik Dosya, belirli bir ürünün üretiminden 10 yıl sonrasına kadar muhafaza
edilmelidir. Teknik Dosya, AB resmi dillerinden biriyle hazırlanmalıdır.

Ürünlerin bazı parçalarının dışarıdan temin edildiği durumlarda üretici bu parçaların
standart ve şartnamelere uygun olarak temininden sorumludur. Üretici bu tür parçalarla ilgili
bilgileri kendi Teknik Dosyasında birleştirmeli ve parçaların ilgili veriler ve spesifikasyonlara
uygunluğunu tedarikçisinden doğrultmalıdır.
Teknik Dosya’nın içerisinde neler olmalıdır ?

Ürünün genel bir tanımı,

Tasarım ve imalat çizimleri ve parçaların, parça gruplarının, kablo ve devrelerin
şemaları,

Çizimlerin, şemaların ve ürünün çalışmasının anlaşılması için gerekli tanımlar ve
açıklamaları, patlama güvenliği ile ilgili bilgi,

Patlama güvenliği ile ilgili işaretlerin, etiketlerin ürünün üzerinde nerede
bulunduklarının çizimleri,

Ateşleme tehlikesi değerlendirme raporu,

Teknik düzenlemede belirtilen ve kısmen veya tamamen uygulanan standartların
listesi, bu standartların uygulanmadığı durumlarda teknik düzenlemenin temel
gereklerini karşılamak üzere benimsenen çözümlerin açıklamaları,

Yapılan tasarım hesaplamalarının ve gerçekleştirilen muayenelerin sonuçları,

Test raporları.
STANDARDİZASYON
Uyumlaştırılmış EN standardı sayısı :
93
Türkiye’deki durum:
93 ADET STANDARDIN çoğu TSE TARAFINDAN
TÜRKÇE OLARAK UYUMLAŞTIRILMIŞTIR.
ATEX STANDARTLARI
Avrupa Standardizasyon Komitesi
(European Committee for Standardization)
Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesi
(European Committee for Electrotechnical Standardization)
Uluslar arası Elektroteknik Komisyonu
(International Electrotechnical Commision)
Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü
(European Telecommunications Standards Institute)
ONAYLANMIŞ KURULUŞ
AB ve EFTA Bünyesinde 66- 70 adet ATEX Onaylanmış
Kuruluşu mevcuttur.
94/9/AT sayılı Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan
Teçhizat ve Koruyucu Sistemler İle İlgili Yönetmelik
kapsamında ülke olarak
2284 numara ile IEP ve 2336 numara ile SCA (tip inceleme
yetkisi alındı!) iki Onaylanmış Kuruluşumuz vardır.
Türk
Standardları
Enstitüsü
Başkanlığı,
Onaylanmış Kuruluş olma yönünde çalışmaları devam
etmektedir.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
Sanayi Genel Müdürlüğü
Mirşan DEMİR
Makine Mühendisi
Sanayi Genel Müdürlüğü
E-Mail : [email protected]
Tel.No : 0(312) 2015533
Faks No: 0(312) 2196498
Download

Atex teçhizat seçimi sunumu