AİLE İŞLETMELERİNDE
KURUMSALLAŞMA
Prof. Dr. Osman DEMİRDÖĞEN
Atatürk Üniversitesi Öğretim Üyesi,
Erzurum Avrupa Birliği İş Geliştirme Merkezi (ABİGEM) Direktörü
1
“Şans sadece hazır olan
akıllara güler”
Louis Pasteur
2
Kurumsallaşma
Kurumsallaşma, firmanın belirli amaç ve hedefler
doğrultusunda, belirli ilke ve değerler çerçevesinde
yönetilmesi; sistemleşme ve kurallaşma sürecidir.
3
Neden Kurumsallaşma
Genel
Ailenin
Kurumsallaşması
Şirketin
Kurumlaşması
Kurumsal Yönetimin
Rolü
4
Neden Kurumsallaşma
YOK OLUP GİDEN 20 MEŞHUR TÜRK AİLE ŞİRKETİNİN YOK
OLMA NEDENLERİ
5%
19%
14%
Aile içi çatışma
Miras Kavgası
19%
43%
Kaynak: © Haluk Alacaklıoğlu: Global Family Business Consultants;2003
Kardeşler arası
çatışma
Kardeş-yeğen-kuzen
kavgası
Aileler, eşler arası
kavga
5
4
Neden Kurumsallaşma
Devamlı değişen dünya ve rekabet
şartlarında;
1. Kurucu nesilin iş işten geçmeden ailesini ve
şirketini kurumsallaştırması
2. Gelecek neslin hazırlanması
6
Aile Şirketlerinin Güçlü ve Zayıf
Yönleri
Güçlü
• Kararlar hızlı alınır
• İşletmede oluşan bilgi birikiminin
korunması aile şirketlerinin gücünü arttırır.
• Kar (genelde) dağıtılmaz, şirket sermayesi
güçlendirilir
Zayıf
• Yeteneklerine bakılmaksızın hatır için yetki ve
sorumluluk verilmesi
• Dış kaynak kullanılmaması
• Profesyonel istihdamı sağlanamaması
• İşlere yetişilememesi
• Farklı kuşakların birlikte yönetimde yeralması
9
Şirket Organizasyonu’nun
Oluşturulması
• Aile Anayasası
• Aile Misyonu
AİLE
• Aile Meclisi
YÖNETİM KURULU
• Aile İş Konseyi
• Yönetim Kurulu Yapısı
• Yönetim Kurulu Görev,
• CEO Görev Tanımı
GRUP
BAŞKANI
Yetki ve Sorumlulukları
GENEL
MÜDÜR
• Genel Müdür Görev
Tanımı
10
Kurumsallaşma ve Yalın
Organizasyon
Grup İş Kültürü
Organizasyon ve
Performans Değerlendirme
• Karar merkezlerinin
oluşturulması, hangi
kararların nerelerde,nasıl ve
ne zaman alınacağının
belirli olması
(Şirket İcra Komiteleri)
• Kurumun vizyonunun, uzun
vadeli stratejik amaçlarının
belirlenmiş ve benimsenmiş
olması
Genel Yönetim Modeli
• İş tarifleri ve görev
tanımlarının belirlenmesi
• Kimlerin hangi görevlere
nasıl geçeceğinin ve kimin
kime vekalet edeceğinin
belirlenmesi
(Kariyer Planlama)
Sistemler ve Standartların
Oluşturulması
• Risk Yönetimi
• Stratejik planlama ve uyumlu
yıllık bütçelerle yönetim
• Zaman içinde departmantal
bütçe yapısına geçilmesi
• Bütçe sapmalarının analizi
Yönetim Sürekliliği,
Şirket İletişim Ağı,
Yetki Sorumluluk İlişkileri
• Karar merkezlerinde
SWOT analizlerinin sürekli
kılınması
• Yetki-sorumluluk-iş-ilişki
dengelerinin sağlıklı yapılması
İzleme, Kontrol,
Raporlama
• Performans değerlendirme,
gözlem, denetim,
gelişmeleri yorumlamaya
dayalı, geri beslemeli
(feedback), erken uyarı
sistemi
• Bölümler ve şirketler arasında
sürekli ve hızlı erişime dayalı
entegrasyon ve koordinasyon
İlişkilerin Yönetimi
• Değer zincirinin sürekli analizi
• Ürün ve hizmet kalitesinin
sürekli iyileştirilmesi
• Kuruluşun, iş, çevre ve ortamı
ile bütünleşmesi
• Faaliyet, iş, ürün, gider
standartlarının oluşturulması.
Revizyonu, planlama,
programlama ve bütçeleme
maliyetlendirmede
kullanılması
• Globalleşme ve alt yapının
oluşturulması
• Rekabetin analizi
Yönetim Enformasyon (MIS)
ve Koruma
• Arşivleme
• Entegre bilgisayar ve
iletişim ağı sistemi
• Entellektüel sermayenin
korunması
11
Kurumsallaşmada Örnek Yol Haritası
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Durum Analizi ve Stratejik Plan
Yönetişim Etkinliği
İş Planı, Bütçe ve Hedefler
İnsan Kaynağının Yönetimi
Yönetim Enformasyon Sisteminin (MIS)
Geliştirilmesi
Organizasyon, görev, sorumluluk
ve karar yetkilerin tanımlanması
İş kademeleri, iş aileleri
Yetkinlik ve performans
değerlendirme
Ücret yönetimi/prim sistemi
Kaizen öneri sistemi
Temel Proseslerde
Mükemmellik
Entelekt
üel
Sermaye
nin
Şirkette
İçselleş
mesi
Entellekt
Serm
İçselleş.
mesi
Şirkette temel yönerge,
yönetmelik ve kuralların
tanımlanması
Tasarım el kitabı
Tedarik zinciri yönetim sistemleri
İş akışının hızlandırılması
(yerleşim)
Ürün ve müşteri bazlı maliyet
öngörüsü
Ürün geliştirme süreci
12
“Erzurum Alt Bölgesi’ndeki (Erzurum, Erzincan ve
Bayburt) İl merkezlerindeki aile işletmelerinin
Kurumsallaşma Eğilimi ve İhtiyacının Belirlenmesi”
konulu çalışmada şu sonuçlara ulaşılmıştır:

Erzurum il merkezindeki 67 mikro ölçekli işletmelerin
çoğunluğunda kasa-harcama prosedürü (60 işletme), iş
tanımlaması (58), görev tanımlanması ve üretim
prosedürü(56), hizmet kalitesi prosedürü (54), satış-pazarlama
ve idari işler prosedürü(52) kriterleri bulunmaktadır. Erzincan
il merkezindeki mikro işletmelere (11işletme) bakıldığında
işletmelerin çoğunluğu bu kriterlere sahip değildir. Bayburt il
merkezindeki mikro ölçekli işletmelerin tamamı (2 işletme) bu
kriterlere sahiptir. Bu durumda Erzincan il merkezindeki mikro
ölçekli aile işletmelerinin kurumsallaşma düzeyinin diğer
illerdeki işletmelere göre düşük olduğu söylenebilir.
13
“Erzurum Alt Bölgesi’ndeki (Erzurum, Erzincan ve
Bayburt) İl merkezlerindeki aile işletmelerinin
Kurumsallaşma Eğilimi ve İhtiyacının Belirlenmesi”
konulu çalışmada şu sonuçlara ulaşılmıştır:

Erzurum il merkezindeki 44 küçük ölçekli işletmenin büyük bir
çoğunluğunda iş tanımlaması (41), denetim prosedürü (41),
satın alma prosedürü (93), idari işler, kasa-harcama, hizmet
kalitesi,
satış-pazarlama
prosedürü(40)
kriterleri
bulunmaktadır. Erzincan il merkezindeki 22 küçük ölçekli
işletmelerde ise bu kriterlerin bulunma oranının düşük olduğu
belirlenmiştir. Bayburt il merkezindeki sayıları 8 olan küçük
ölçekli işletmelerin tamamında görev tanımlaması ve kariyer
geliştirme prosedürü, yedisinde yönetim kurulu ve yönetim
kurulu toplantıları ve iş tanımlaması, altısında satın alma
prosedürü, beşinde idari işler prosedürü ve harcırah
yönetmeliği bulunmaktadır. Üç il merkezindeki işletmelerde
bulunma düzeyi en düşük olan kurumsallaşma kriterleri; aile
şirketleri anayasası, aile meclisi prosedürü, insan kaynakları
14
prosedürü ve profesyonel destek alma kriterleridir.
“Erzurum Alt Bölgesi’ndeki (Erzurum, Erzincan ve
Bayburt) İl merkezlerindeki aile işletmelerinin
Kurumsallaşma Eğilimi ve İhtiyacının Belirlenmesi”
konulu çalışmada şu sonuçlara ulaşılmıştır:

Orta ölçekli işletmelerin kurumsallaşma düzeyleri bakımından sayıları
7 olan Erzurum il merkezindeki işletmelerin tamamında yönetim
kurulu, iş ve görev tanımlaması, altısında yönetim kurulu toplantıları,
satın alma, idari işler, kasa-harcama, yetki devretme, satışpazarlama, dağıtım ve hizmet kalitesi prosedürleri bulunmaktadır.
Erzincan il merkezindeki orta ölçekli 2 işletmenin tamamında bu
kriterlerin sadece üçü (yönetim kurulu, yönetim kurulu toplantıları,
satın alma prosedürü) bulunmaktadır. Bu işletmelerin hiçbiri aile
şirketi anayasası, aile meclisi prosedürü, denetim prosedürü, kuruma
özgü kültür ve profesyonel destek alma kriterlerine sahip değildir.
Bayburt il merkezindeki orta ölçekli işletmede sadece aile şirketi
anayasası bulunmamaktadır. Bu sonuçlara göre Erzincan il
merkezindeki aile işletmelerinin kurumsallaşma düzeyinin diğer
illerdeki işletmelere göre düşük olduğu ifade edilebilir.
15
ÖNERİLER


İşletme faaliyetlerinde verimliliğin artması sonucuna yol açan
kurumsallaşma
çalışmalarının
karlılığı
da
artırdığı
görülmektedir. Bu açıdan da kurumsallaşmanın rekabet
üstünlüğü sağlayabileceği söylenebilir.
Kurumsallaşma
çalışmalarının
zaman
içerisinde
gerçekleşebildiği anlaşılmaktadır. İkinci ve üçüncü kuşak
işletmelerde kurumsallaşma faktörlerinin büyük bir kısmının
uygulanması bu fikri desteklemektedir. Ancak, bu çalışmalar
esnasında profesyonel destek alınmasının sürecin kısalmasına
katkıda bulunacağı düşünülmektedir.
16
ÖNERİLER

Aile işletmelerinin kurumsallaşmasının, özellikle bu tür
işletmelerdeki kararları daha objektif ve rasyonel hale
getireceği, aile fertleri arasındaki olası çatışmaları işbirliğine
dönüştüreceği, işletme içi ve dışı ilişkileri daha profesyonel
hale getireceği, daha uzun ve daha güvenilir ekonomik
ilişkilere yol açacağı ve işletme içerisinde kariyer planlaması
dahil aile ile ilgili birçok geleceğe yönelik konu için planlama
yapılabileceği bilinmektedir. Bu anlamda Erzurum ve Bayburt
İllerindeki aile işletmelerinin kurumsallaşma ihtiyaçlarının
farkında oldukları, kurumsallaşma eğiliminin ise olumlu yönde
geliştiği söylenebilir. Ülke içi ve ülke dışı rekabetin aynı anda
ve iç içe gelişmesi, firmaların, kurumsallaşma çalışmaları için
gereken süreyi kısaltmaları ve bu konuda daha planlı hareket
etmeleri gerektiğini düşündürmektedir.
17
ÖNERİLER

Kurumsallaşma çalışmalarının aile işletmelerinin destek
almadan başarabilecekleri bir süreç olmadığı düşünülmektedir.
Bu nedenle KOSGEB ve ABİGEM gibi kurumların
kurumsallaşma konusunda eğitim faaliyetlerinde bulunmasının
aile işletmelerinin daha rasyonel ilkelerle yönetilmesine
katkıda bulunacağı düşünülmektedir.
18
ÖNERİLER

Erzincan il merkezindeki işletmelerin kurumsallaşma
çalışmalarında Erzincan Üniversitesi’nin öncü olması gerektiği,
Üniversite-Sanayi İşbirliği Geliştirme ve Girişimcilik Araştırma
ve Uygulama Merkezi gibi birimlerle gerekli desteğin
verilmesinin yararlı olabileceği düşünülmektedir.
19
TEŞEKKÜRLER...
Prof. Dr. Osman DEMİRDÖĞEN
Atatürk Üniversitesi Öğretim Üyesi,
Erzurum Avrupa Birliği İş Geliştirme Merkezi (ABİGEM) Direktörü
20
Download

Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma seminer sunumu