1.Giriş
•Türkiye’de kamu kurumlarını bir kenara bırakırsak
şirketlerin yüzde 99’unu aile şirketleri oluşturuyor . Türk
ekonomisini aile şirketleri yönetiyor.
•Dünyada da durum farklı değil. Dünyanın en büyük 500
şirketinin yüzde 40’ını dahi aile şirketleri oluşturuyor.
Avrupa’da şirketlerin yüzde 60’ını, Latin Amerika’da
yüzde 65-90’ını, Kuzey Amerika ve Asya’da ise yüzde
95’ini aile şirketleri oluşturuyor.
AİLELER NEDEN ŞİRKET KURAR ?
ABD’de 75 şirket sahibi aile ve eşleri ile yapılan anket
10%
Çocuklarına fırsat yaratmak
34%
15%
Aile mirasını ölümsüzleştirmek
Aileyi bir arada tutmak
Finansal bağımsızlık ve varlık
yaratmak
21%
3
DİĞER NEDENLER
• Kendi emeklilik ve kişisel planları için % 8
• Liyakatlı çalışanlarını korumak için % 6
• Aileye finansal güvenlik sağlamak için % 5
• Topluma yararlı olmak için % 1
4
AİLE İŞLETMESİ TANIMI
 Aile işletmeleri konusunda üzerinde uzlaşılan bir tanım
vermek zordur.
 Aile Şirketi “Ailenin servetini dağıtmamak
kurulmuş olan özel bir şirket biçimidir.”
üzere
 Aile işletmesi; birden fazla aile üyesinin yatırımın
önemli bir kısmına, işletmenin yönetimine veya
faaliyetlerine yüksek düzeyde katılımının olduğu
işletmedir.
 Bu bağlamda aile için kan bağı, evlilik, ömür boyu bağlılık
ilişkisi olan insanlar manası kastedilmektedir
AİLE ŞİRKETLERİNİN TANIMI
•Aile Şirketleri, ailenin geçimini sağlamak veya
mirasın dağılımını önlemek için kurulan, ailenin
geçimini
sağlayan
kişice
yönetilen,
yönetim
kademelerinin
çoğunluğunun
aile
üyelerince
doldurduğu, karar almada büyük ölçüde aile
üyelerinin etkili olduğu ve aileden en azından ikinci
neslin istihdam edildiği işletmeler olarak tanımlanır.
(Genç ve diğ., 2004:21)
AİLE ŞİRKETİ NEDİR?
 Benght Karlöf ’e göre Aile Şirketi “Ailenin servetini
dağıtmamak üzere kurulmuş olan özel bir şirket biçimidir”
 Potobsky’ye göre, “Aile üyelerinin yönetim
kademelerinde çalıştığı işletmeler, Aile Şirketleri’dir
AİLE ŞİRKETİ NEDİR?
Kuruluş amacı ailenin geçimini sağlamak ve geleceğe
dönük kaygılarını gidermek olan ve genellikle ailenin
geçimini sağlayan kişinin genel müdür veya yönetim
kurulu başkanı olduğu, yönetim kademelerinin önemli bir
kısmında aile üyelerinin yer aldığı veya kararların
alınmasında büyük ölçüde aile üyelerinin etkili olduğu
şirketlerdir.
AİLE ŞİRKETLERİNİN TEMEL
ÖZELLİKLERİ
 1. Genellikle aileden en az iki kuşak, işletme yönetimiyle ilgilenir. Anne/baba-




çocuk ortaklıkları, kardeş ortaklıkları, kuzen ortaklıkları ve sürekli olmayı
başaran ortaklıklar bünyelerinde en az iki kuşağı barındıran Aile Şirketleridir.
Her ne kadar karı-koca arasında kurulan Aile Şirketlerinde, kuşak farkı
görülmese de aşağıda belirtilen diğer özellikleri yapılarında barındıkları için
Aile Şirketi statüsünde ele alınırlar.
2. İşletme politikası, çoğunlukla aile çıkarları ile uyumludur. Genellikle
aile varlığının ve bütünlüğünün korunması amacıyla kurulan Aile şirketleri,
aile değer ve inançlarından etkilenir.
3. Genellikle şirket sahibinin aile içinde sevgi ve güven duyduğu
kişiler, işletme içerisinde de aile içinde olduğu kadar girişimciye yakındır.
 4. Şirket sahipleri gelecekte miras olarak bırakacakları işletmeyi,
çocuklarının tanımalarını isterler. Çocuklarının geleceklerini
güvence altına almak isteyen girişimciler onların firmayı
sahiplenmelerinin ve işleri öğrenmelerinin firmanın ve ailenin
geleceği açısından önemli olduğunu düşünürler.
 5. Genellikle işletmenin ismi ve prestiji, ailenin ismi ve prestiji ile
birlikte gelişir. Yani aile bireylerinin toplumdaki statüleri
işletmenin de statüsünü etkiler. Dolayısıyla aile bireylerinin
işletmede bilfiil çalışıp çalışmadıkları değil, taşıdıkları soyadı
önem kazanır.
 6. Aile bireylerinin işletmedeki görevleri aile içerisindeki
durumlarını da etkileyebilir. İşletmede başarılı ve güçlü bir
pozisyona sahip olanlar aile içinde de güçlü olabilirler.
 7. Bu tür şirketlerde doğal bir koruma söz konusu olabilir. Bir
başka ifade ile çalışma koşulları aile üyelerinin sağlığını tehlikeye
sokmayacak şekilde düzenlenebilir, doğum ve yıllık izinler ile
çalışma saatleri konusunda esneklik gösterilebilir.
 8. Ailenin mevcut normları Aile Şirketlerinin büyük bir çoğunluğunda
 kullanılabilir. Aile değerleri ve inançları örgütteki işlerin yapılma şeklini, kişiler




arasındaki ilişkileri, işlerin yapılması sırasında kullanılan yöntemleri vb.
kısacası örgüt kültürünü önemli ölçüde etkiler.
9. Aile Şirketleri genellikle aile bireyleri tarafından kurulduğundan
kapalı bir görünüm arz edebilir. Dolayısıyla bu şirketler finanssal zorluğa
düştüklerinde halka açılmaktan ya da borçlanmaktan ziyade aile bireylerinin
mali desteğini kabul edebilirler, şirkete ilişkin bilgileri paylaşmak
istemeyebilirler.
10. Aile Şirketlerindeki idari personel genellikle aileden ve akrabalardan temin
edilir. Bu tür şirketlerde güvenilirliğin uzmanlıktan önce geldiği ve aile üyeleri
mevcut iken aile dışından idari personel almanın hoş karşılanmadığı
durumlara rastlanabilir. Dolayısıyla seçme ve yerleştirmede aile üyelerine
öncelik tanınabilir.
11. Aile Şirketlerinde genellikle firma sahibi ile tepe yönetici aynı kişidir. Kurucu
ortakların (girişimci) büyük çoğunluğu sağlıkları yerindeyken firmalarını bir
başkasına devretmeyi düşünmezler. Firma sahibi oldukları için Genel
Müdürün ya da Yönetim Kurulu Başkanının kendileri olmalarının normal
olduğunu kabul ederler.
AİLE ŞİRKETLERİNİN AVANTAJLARI
 Sermaye Yapısı/Finansman
 Yönetim Politikaları
 Karar Alma
 Personel
 Sosyal Statü
 Ülke Çıkarları
 Ortaklık
 Çevre
1) Sermaye Yapısı/Finansman
(Özkaynak: Sermaye Gücü)
 Aile işletmelerinin birçoğunda işletme sermayesinin hemen hemen
 tamamı öz kaynaklardan oluşmakta ve finansman sorunları daha çok aile
içinde çözümleme yoluna gidilmektedir. Sermaye sorununu çoğunlukla kendi
içlerinde çözmeleri ve öz kaynakların, sermayenin önemli bir kısmını
oluşturması, dışarıda işletmeyi güçlü konuma getirir. Ayrıca işletme finansman
açısından zor duruma düştüğünde; aile üyeleri olan ortaklar, diğer
işletmelerdeki ortaklara oranla gelirlerini daha kolay feda edebilirler. Çünkü
ailenin adıyla bütünleşen işletme, ailenin çocuğu gibidir ve işletmenin iflas
etmemesi için gerek girişimci, gerek diğer aile üyeleri, gelirlerinden ve mal
varlıklarından kolaylıkla vazgeçebilir.
2. Karar alma
 Karar alma, yöneticinin yaptığı en önemli işlerden biridir. Aile
 İşletmelerinde kararlar patron tarafından alınır. Sermayenin
önemli kısmına sahip olan patron, aile üyesi; teknik konularda,
idari konularda ve yatırım konularında hızlı karar alabilir.
Bürokrasi yaratmadan hızlıca karar alabilme yeteneğine sahip aile
işletmeleri, kararların gecikmesinden dolayı ortaya çıkabilecek
problemleri azaltmaktadır.
3. Uzun vadeli planlama
 Aile işletmelerinde kar dağıtımdan daha çok ailenin
gelecek
kuşaklarına
bırakılabilecek
bir
iş
hedeflendiğinden, genellikle aile işletmeleri günü
yaşamaktan
öte,
geleceğe
yönelik
yapıyı
güçlendirmeye çalışmaktadırlar.
4. Sosyal statü
 Aile bireylerinin toplumdaki statüleri, işletmenin
statüsünü de etkiler. Dolayısıyla aile bireylerinin
işletme bünyesinde aktif çalışıp çalışmadıkları değil,
taşıdıkları soyadı önem kazanır. Diğer bir anlatımla
işletmenin itibarı eşittir ailenin itibarıdır. Ailenin
sahip olduğu tanınmışlık düzeyi, işletmenin çevre
tarafından kabulünü kolaylaştıran, işletmeye zaman ve
parasal tasarruf kazandıran bir durumdur.
5. Ortaklık
 Ortakların
aynı aileye mensup olması sürekli bir arada
olabilmelerini, benzer kültürden gelmeleri itibariyle de uyumlu
olmalarını sağlar. Ortakların uyumlu ve bir arada olmaları işlerin
etkin ve hızlı olmasında avantaj sağlar. Ayrıca aile bağlarının
güçlü olması, kendini işine adamış bir yönetim kadrosunun
oluşmasını sağlar. İşletme aile bireyleri tarafından kurulduğu için
sahiplenme duygusu yoğun olarak yaşanır ve bu sahiplenme
duygusu içerisinde pazar payı arttırılarak işletme sürekliliğinin
sağlanması yolunda hızlı bir çalışma temposu tutturulur. Aile,
yetenekli aile bireylerinin başkaları yanında çalışmaları yerine,
aile işletmesinde çalışmayı tercih etmelerini ister.
6. Yönetim politikaları
 İşletmeler
açısından önemli sorunlardan biri
yöneticilerin sık sık değişmesi ve değişen yöneticiler
ile birlikte yönetim felsefelerinin de değişmesidir. Aile
işletmelerinde devamlılık görüldüğü için yönetim
politikalarında da devamlılık görülmektedir.
7. Personel
 Aile işletmelerinde örf-adet-ahlak-vefa gibi duygulara
verilen önem hem yöneticilerin personeline bağlı
olmasını hem de personelin yöneticilerine bağlı
olmasını sağlar. Bu bağlılık güven öğesini ortaya
çıkarırken, kendini işine adamış ve sadık bir personel
kadrosunu sağlar.
8. Ülke çıkarları
 Aile İşletmeleri, ülke ve dünya konjonktüründe
yaşanan kötü dönemlerde bile yatırımlardan
vazgeçmemekle, daha yeni ve daha çok iş imkanını
zorlamaktadırlar. Sosyal refahın korunmasında ve
arttırılmasında
Aile
İşletmelerinin
katkısı
küçümsenemez.
9. Çevre
 Aile işletmeleri değişen çevre koşullarına daha kolay
uyum sağlayabilmektedir, çünkü bu işletmelerde
bürokrasinin baskısı azdır, hızlı karar alma yeteneği
söz konusudur. Bu özellikler işletmeye dinamizm
kazandırır.
AİLE İŞLETMELERİNİN DEZAVANTAJLARI





Finansman
Nepotizm
Yetki
İşbölümü
Aile İçi Rekabet
 Çevre
 Kuşaktan Kuşağa Geçiş
 İşletme Kültürü
 Güdülenme
1) Finansman
 Ailenin menkul, gayrimenkul ya da nakdinin fazla
olmaması ya da işletmenin borçlanmaya olumlu
bakmaması durumunda, işletmenin büyüyememesi ya
da büyüme hızında yavaşlama olasılığı söz konusu
olabilir. Burada başka bir nokta da aileye gelir
getirmek için kurulmuş işletmenin aile ihtiyaçlarını
karşılamak adına kendi finansman ihtiyaçlarından
mahrum kalabileceğidir.
2. Nepotizm
 Aile üyelerinin hem işe alma hem de yükselme esnasında
kayırılması anlamına gelen nepotizm, aile işletmelerinin en
önemli problemlerinden biridir. Aile İşletmelerinde istihdamın iş
gereklerine uygun yetenek ve bilgiden çok, ilişki seviyesine ya da
girişimciye olan yakınlığa göre yapılması yaygın bir uygulamadır.
Aile değerlerinin, iş değerlerinden daha önemli olması
durumunda (kan bağının ön plana çıkarak, “işe göre adam” değil,
“adama göre iş” ilkesinin uygulanmasını gündeme getirmesi
noktasında), gelecekteki yönetimin yetersiz ve cesaretsiz aile
bireylerinin elinde kalması tehlikesi söz konusu olabilir
3. Yetki
 iş tanımlarının genelde mevcut olmaması, mevcut iş tanımlarının
uygulamaya yansıtmaması, yetki ve sorumlulukların açıkça
belirlenememesi, otorite ve rol çatışmalarına neden olabilir.
 Aile İşletmelerinde yetkinin bir kişi ya da belli bir grup elinde
toplanması sakıncalar yaratmaktadır, aslında bu girişimcinin
özelliğine bağlı bir durumdur. İşletmeyi kuran, patron-yönetici
yetkiyi de kendisi kullanarak en doğru iş yapmak istemektedir.
Oysa işletmenin büyümesinde ve sürdürülebilirliğinde yetkinin
diğer yöneticilere aktarılabilmesi büyük önem arz etmektedir.
4. İş bölümü
 Aile
işletmelerinin bir çoğunda aile üyelerinin
aralarında iş bölümüne gitmemeleri ya da yapılmış
olan iş bölümüne uymamaları, işletmede çalışan aile
dışından olan personelin kimin yönetiminde
olduklarına kime bağlı olduklarını bilmemelerine
neden olmaktadır. Bu biraz da kişilerin aile üyesi
sermayedar
ve
çalışan
olma
rollerini
karıştırmalarından ortaya çıkmaktadır.
5. Aile içi rekabet
 Kişilerin
bakış
açılarından,
beklentilerinden
kaynaklanan farklılaşmalar çatışmalara yol açabilir ve
bu çatışmalar işletmenin işleyişini olumsuz etkiler.
 Öbür yandan aile içi anlaşmazlıkların çıkması da
işletmeyi doğrudan etkilemektedir. Her iki problem de
aile ve işletme içerisinde gruplaşmalara neden
olmaktadır
6. Çevre
 İşletme
sahibi çevredeki değişmelere karşı tutuculuk
gösterebilmektedir. Bu yöneticilerin risk almaya karşı olumsuz
tutum sahibi olmaları durumu da yönetimde tutuculuk olarak
kendini göstermektedir.
 Aile İşletmelerinin yöneticileri kaybedebileceklerinin büyüklüğü
nedeniyle profesyonel yöneticilere göre yenilik ve gelişmelere
karşı daha çekingen olabilmektedirler.
 Çevredeki gelişmelere ve değişmelere uyum sağlamak yerine
tutucu bir tavır sergilemek işletmelerin pek çok fırsat
kaçırmalarına, rekabet güçlerinin azalmasına ve aile içi kuşak
çatışmalarına yol açmaktadır
7. Kuşaktan kuşağa geçiş
 Yönetimin
kime
devredileceği
hususu
aile
işletmelerinin en önemli konularından biridir. Aile
işletmelerinin yaşam süresini kısaltan kuşaktan
kuşağa devir krizleri, girişimciden sonra onun yerini
alarak işletmeye liderlik edecek varisin belirlenmesi
çalışmaları ve devir planlanmalarıdır.
 Bu süreci mevcut rekabet ortamı içerisinde
çözebilmek işletmenin devamlılığında büyük katkı
sağlar.
8. İşletme kültürü
 Pek çok aile işletmesi sermayedarında var olan aile
kültürü, değişim karşısında mevcut normlara yapı ve
kurallara aşırı derecede bağlı kalma ve direnç gösterme
eğilimindedir. Yukarıda da ifade edilen tutuculuk
ailenin dolayısıyla işletmenin kültürünü oluşturuyor
ise işletmeyi olumsuz etkileyecektir.
9. Personel
 İşletme belirli bir büyüklüğe ulaşmadan aile dışından personel istihdamı
gündeme gelmez. Aile dışından personel ihtiyacı gündeme geldiği durumda,
idari personel genellikle aileden, akrabalardan ve aileye yakın kişilerden uzak
akrabalar, tanıdıklar ve komşuların çocukları istihdam edilir. Bu tür
işletmelerde güvenilirliğin uzmanlıktan önce geldiği ve aile üyeleri var iken, aile
dışından idari personel almanın hoş karşılanmadığı durumlara sıkça rastlanır.
Diğer taraftan çalışanların profesyonel olduğu unutulur; iş ücret dengesi ve
fazla mesai kavramları ihmal edilir. Çağdaş bir ücret ve ödül politikası
uygulaması genellikle söz konusu değildir. Ücret belirlemede kıdem en çok
önem verilen kriterdir. Çalışanların niteliklerine ilişkin eğitim düzeyi, iş
deneyimi, teknik bilgi seviyesi, performans, yetenek ve yetkinlik gibi faktörler
genellikle dikkate alınmaz.
10. Güdülenme
 Aile İşletmelerinde kurucu-patronun ve aile üyelerinin
yüksek güdülenmesine karşın aile dışından olanlarda
ciddi bir güdülenme sorunu oluşabilir.
 Tüm
çalışanlarda
yüksek
güdülenmenin
sağlanabilmesi için performansa göre ücretlendirme ve
iş bölümü yapılmalıdır.
Aile İşletmelerine Başarı Getiren 4 Kural
•1950’lerde geliştirilen ve başarı getiren kurallar şöyle sıralanabilir:
1.İyi işleyen yönetim kurulu oluşturma ve aile şirketinin üyelerinin bu
yönetim kurulunun başarısına katkı vermesi,
–Aile üyelerinin şirkete katılma koşullarının belirlenmesi (Benim
araştırmalarıma göre, uzun yaşayan şirketlerde aile üyeleri şirket
yönetiminin dışında kalıyorlar veya belirli bilgi ve beceri birikimlerinden sonra
şirkete katılıyorlar.)
–Stratejik düşünce ve yöntem geliştirme. Aile şirketleri büyümek için
ihtiyaç duydukları finansal kaynaklara ulaşamıyorlar. Bunun için halka açık
olmaları gerekiyor. Bu durum ise, hangi işlere yöneleceklerini iyi belirleyen
ve buna odaklanmaları için stratejilerini iyi oluşturmaları gerektiğini ifade
eder.
–Uzun yaşayan şirketlerde aile anayasasına uygun aile üyelerinin şirkette
yer almalarının uygun olduğu anlaşılmıştır. Aile üyelerinin, babalarının
yaptığı gibi kendilerinin de şirketi gelecek nesile taşımaları gerektiği aile
anayasasında açıkça belirtilmelidir.
Dünya’da ve Türkiye’de Aile İşletmeleri
•Genel olarak, işletmelerin yapıları incelendiğinde, ortalama
%85’in aile işletmesi olduğu anlaşılmaktadır. Örneğin, AB
ülkelerindeki işletmelerin %82’si, Amerika’daki işletmelerin
%93’ü ve Türkiye’deki işletmelerin %97’si aile işletmeleridir.
•Aile işletmelerinin devamlılığında sorunlar yaşanmaktadır.
Örneğin, Amerika’da ikinci kuşağa geçebilen aile
işletmelerinin oranı %25’i geçmemektedir ve %25’inin ancak
%15’i üçüncü kuşağa geçebilmektedir.
•Türkiye’de girişimci ve kurucunun kurmuş olduğu işletmelerin
ancak %2’si üçüncü kuşağa geçebilmektedir.
•Türkiye’de küçük ve orta ölçekli işletmelerin sayısı büyüktür.
Çok büyük ölçeklere ulaşmış yüzyıllık aile şirketleri yoktur.
Ancak, Koç Grubu, Sabancı Grubu ve Doğuş Grubu yüzyıllık
olmamalarına karşın dünyanın büyük şirketleri arasında
gösterilmektedir.
Aile Şirketlerinin Başarısızlık Nedenleri
•Başarısız olan aile
şirketlerinin pek çoğu
işle ilgili değildir.
•Büyük bir kısmı,
yönetim
ve
aile
ilişkilerinden
kaynaklanan sorunlar
nedeni ile başarısız
olurlar.
Aile Şirketlerinin Başarısızlık Nedenleri
•Aile şirketlerinin aile büyükleri, çocuklarının
büyüdüğünü kabul etmiyorlar. Bu aileler,
çocuklarının düşüncelerine değer vermezler ve
onlara yetki vermekten kaçınırlar. Ölümsüz ve
kalıcı bir iş haline dönüşen bu aile şirketleri yavaş
yavaş yok olurlar.
•Bazı aile şirketlerinde aile işi, katı aile kuralları ve
egemen büyüklerden oluşmaktadır. Bu durum, ya
çocukları aile şirketinde çalışmaya zorlar ya da
aile işi dışında tutar. Bu ise, aileye bağlılık ve
bencillik sorununu yaratır.
Aile Şirketlerinin Başarısızlık Nedenleri
•Aile şirketlerinde yaşanan en önemli
sorunlardan biri de “ en iyisini kurucu bilir”
yaklaşımıdır. Kurucu, şirketin tek söz sahibidir.
Yatırım, üretim, borçlanma ve yönetici
görevlendirilmelerinde onun dediği olur. Bu
durum, kurucunun yokluğunda her şey ona
bağlı olduğundan şirketin dağılmasına neden
olur. Kurucunun yönetimine alışan yeni nesil
bunu devam ettirmek ister.
• Aile şirketinde büyükler, bazı sorunları
önemsemez,
kaynağını
ve
çözümünü
düşünmezler. Bu durum, ilerideki süreçlerde
şirketi zarara sokar. Çatışma halinde olan aile
üyeleri, aile içinde çalıştıkları için farklı
beklentiler nedeniyle kavgaya başladıkları
sorunlara ilgisiz kalıp zamanında sorunu
çözemedikleri için şirket çeşitli tehlikelerle
karşı karşıya kalabilir.
200 ÖNEMLİ SANAYİ ŞİRKETİNİN
ÖMRÜ 1924-1984 = ÜÇ NESİL
20%
80%
Yokolanlar
Kaynak: Ward Study USA
Bağımsız devam edenler
39
%20 HAYATTA KALANLARIN
2%
aynı ailede
5%
yabancılara satılmış
13%
Kaynak: Ward Study USA
kamunun olmuş
40
%80 YOK OLUP GİDEN AİLE ŞİRKETİNİN...
0-34 yıl
35%
35 -59 yıl
35%
60 - 89 yıl
16%
90 yılın üstü
16%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
Yaşam Süresi
%70 ‘i üçüncü kuşağa ulaşamamış
Kaynak: Ward Study USA
41
TÜRKİYE’ de
DURUM NASIL ?
42
YOK OLUP GİDEN 20 MEŞHUR TÜRK AİLE ŞİRKETİNİN YOK OLMA NEDENLER
5%
14%
19%
Aile içi çatışma
Miras Kavgası
19%
Kardeşler arası
çatışma
Kardeş-yeğen-kuzen
kavgası
Aileler arası kavga
43%
Kaynak: © Haluk Alacaklıoğlu: Global Family Business Consultants;2003
43
AİLE ŞİRKETLERİNİ ZORA SOKAN ANA
SORUNLAR
1. Aile üyeleri arasında beklentiler çatışması
2. Güç ve otoritenin devri
3. Kurumsallaşma altyapısı eksikliği
44
TÜRKİYE’NİN EN ESKİ 50 AİLE ŞİRKETLERİNDEN BAZILARI
4.Kuşakta
3
3.Kuşakta
26
2.Kuşakta
20
1.Kuşak
1
0
5
10
15
20
25
30
Aile Sayısı
Kaynak: © Haluk Alacaklıoğlu: Global Family Business Consultants;20037
45
% 92’Sİ EN KRİTİK 2-3. KUŞAKLARDA !
6%
2%
40%
52%
1.Kuşak
2.Kuşak
3.Kuşak
Kaynak: © Haluk Alacaklıoğlu: Global Family Business Consultants;2003
4.Kuşak
46
Aile Şirketlerinin Başarısızlık Nedenleri
Yapılan araştırma sonuçlarına göre, Türkiye’de
aile şirketlerinin başarısızlık nedenleri aşağıda
olduğu gibidir:
•Kardeşler arası anlaşmazlık……………..%47
•Aile içi sorunlar………………………….…%23
•Miras dağılımında ortaya çıkan sorunlar..%21
•Bağlılık,bencillikten kaynaklanan sorunlar..%9
Aile şirketlerinin sonunu getiren
nedenler şöyle;
 - Aile işletmelerinin sonunu getiren aile içindeki
çatışmalar
- İşin niteliğinin piyasaya uymaması. Mesela odun
sobası üreten bir firmanın yaptığı işi çok sevmesi ve
gaz sobası çıktığı halde odun sobası üretmeye devam
etmesi
- Vizyon eksikliği,
- Yeniliklere ayak uyduramama,
- Bilgi altyapısı ve raporlama düzeyinin yetersizliği,
 İnsan kaynakları fonksiyonunun gelişmiş olmaması,
- Kayıtdışı problemini tümüyle aşamamaları, aile
varlıkları ile şirket varlıklarının tümüyle
ayrıştırılmaması,
- Gelecek kuşaklara mülkiyet ve yönetim devrinin
gereğince planlanıp uygulanmaması,
- Hissedarlar arasında iş stratejileri ve yönetim
felsefesi konusunda derin görüş ayrılıklarının ortaya
çıkması,
- Aile üyesi hissedarların kendi arzularıyla borsada ya
da özel satış yoluyla ortaklıktan çıkmaları da etken
olabiliyor.
- Bazı durumlarda eşlerin şirkette çalışması veya
çocuklar arasındaki farklı kariyerlerin de ihtilafları
büyüterek krize dönüştürmesi aile şirketlerinin
sonunu getiriyor.
BAŞARILI AİLE ŞİRKETLERİNİN SIRRI
•Aile şirketlerinin devamlılığı, zor olsa da
dünyada ve Türkiye’de başarılı olan aile
şirketleri de vardır.
•Aile şirketinin kuşak yönetiminde Koç
Grubu’nun başarılı olduğu görülüyor. Koç
Grubu’nun kuşak geçişinin yönetimindeki
başarısını Suna Kıraç’ın 1999 yılında yeğenleri
ile kızına yazdığı mektupta, bu yıllarda bütün
dünyanın tartıştığı ve Türkiye için de bir tehdit
olmaya başlayacak “üçüncü kuşak” konusuna
dikkat çekiyor. Mektupta, Mustafa, Ömer ve Ali
Koç ile İpek Kıraç’a şunları anlatıyor:
BAŞARILI AİLE ŞİRKETLERİNİN SIRRI
•Biz 3 kız, 1 erkek kardeş olduğumuz için aramızda
çıkan fikir ayrılıklarına karşın, bugüne kadar uyum
içinde götürdük. Sizler 3 erkek, 1 kız torunsunuz.
Birbirinize saygı ve sevgi göstermezseniz, uyum
içinde olmazsınız, işleri yürütemezsiniz. Bugünkü
noktaya kolaylıkla gelinmemiştir. Büyükbabanız
“girişimci ve kurucu”, bizler “ koruyucu ve geliştirici”,
sizler ise “ hazır bulanlarsınız”. Şirketlerde şimdiye
kadar üçüncü neslin pek azının işlere sahip çıktığı
görülmüştür. İnşallah sizler hazır bulduğunuz bu
şirketi daha ileriye götürme başarısını gösterirsiniz.
Hep ileriye bakacaksınız, ancak geçmişine sahip
çıkmayan bir yönetim anlayışının bir kurumun
devamlılığını sağlamasının mümkün olmadığını
bildiğinizi sanıyorum.
BAŞARILI AİLE ŞİRKETLERİNİN SIRRI
•Kıraç, önemli bir tehlikeye işaret ediyor.
Türkiye’de aile şirketlerinin büyük bir
kısmı, üçüncü kuşağa geçti ya da
geçmek üzere. Araştırmalar, dünyadaki
şirketlerin %80’inin üçüncü kuşakta
sona erdiğini gösteriyor. Burada, “
koruyucu ve geliştiricilere” diğer bir
anlatımla ikinci kuşağa önemli görevler
düşüyor. Değişimin öncüsü onlar.
BAŞARILI AİLE ŞİRKETLERİNİN SIRRI
Koç Grubu’nun uzun yaşamasının sırrını şöyle sıralamak mümkün olabilir.
•Uzun yaşamak için bu kalabalık aile şirketinde odaklanmanın gerekliliğine
inandılar.
•Müşteri hizmetine önem vermeyi hep önde tuttular.
•Sürekli anlayış içinde oldular.
•Çalışanları da bu yönde teşvik ediyor, yaratıcı önerilerini şirkete bildirenleri
desteklediler.
•Hep büyük olmayı düşündüler, bütün şirketlerde aynı kültürü geliştirerek
büyüme stratejisini uyguladılar.
•Güçlü bir yönetim kadrosunu oluşturdular ve aile üyeleri bu yönetimin
sağlıklı işlemesine katkı sağladılar.
•Aile üyelerinin hangi koşullarda ve hangi noktada şirkete katışacağını iyi
belirlediler.
•İkinci kuşak aile üyelerinin, babaları gibi, kendilerinin de işlerini gelecek
nesile taşımaları gerektiğine inandılar.
Dünyanın en eski aile şirketleri
 Dünyada en eski ve genç kuşaklarını iyi hazırlayan aile
şirketleri arasında İsveç’te 7’nci kuşağa ulaşan medya
grubu Bonnier ailesi, Hollanda’da C&A zincirinin
sahibi Brenninkmaijer ailesi ve Portekiz’de 5’inci
kuşaktaki Espirito Santo ailesi dikkati çeken örnekler
arasında yer alıyor.
 Büyük
ölçeklere ulaşmasa da halen
devam eden şirketler arasında 578’de
kurulan Japon Konga Gumi (inşaat),
Fransız Chateau de Goulaire (bağcılık)
şirketleri
sayılabilir.
Türkiye’de ise en eski aile şirketleri
1777’de kurulan Hacıbekir ve 1871’de
kurulan Kurukahveci Mehmet Efendi.
Download

7.hafta AİLE ŞİRKETLERİ