İşletme-1
İşletme Bilimine Bakış
İşletme Biliminin Anlamı
• Ekonomide, kaynakların kullanımını
gerçekleştiren en somut birimler “işletme”
adını verdiğimiz örgütlerdir
• Bu birimler, insanların gereksinimlerini ve
isteklerini karşılamak amacıyla
oluşturulmuşlardır
• Bu birimlerin davranışları ekonominin işleyişini
yansıtan göstergelerdir
İşletme Biliminin Diğer Bilimlerle İlişkisi
•
•
•
•
Ekonomi ve işletme bilimi
Davranış bilimleri ve işletme bilimi
Matematik-istatistik ve işletme bilimi
Hukuk ve işletme bilimi
Ekonomi ve İşletme Bilimi
• Makroekonomi:Tüm ekonomiyi kapsayarak
inceleme yapar
• Mikroekonomi:ekonominin birimleriyle
ilgilenir (tüketicilerin davranışları)
Mikro birimler olarak işletmeler,
makro yapının çevresindeki
bütünün birer parçasıdır
• Sürekli yüksek oranlar izleyen enflasyon,
işletmelerin ayrı bir çaba göstermesine gerek
bırakmadan ellerindeki varlıkların değerini
yapay olarak arttırmakta, üretilen malların
fiyatını yükseltmekte, borçların değerini
düşürmekteydi.
• Bu durumda girişimci kolaylıkla darboğazdan
kurtulabilmekteydi
Davranış Bilimleri ve İşletme Bilimleri
• Davranış bilimleri, gözlemler ve deneyler
yoluyla bireylerin ve toplumların davranışlarını
çözümlemeyi amaçlar
• Psikoloji, sosyoloji, sosyal psikoloji, antopoloji
Matematik-İstatistik ve İşletme Bilimi
• İşletme biliminde sayısal çözümlemelerden
son yıllarda çok yararlanılmakta
• Çeşitli işletme sorunlarının çözümünde
matematik ve istatistik geniş ölçüde
kullanılmakta
• Doğru karar vermek için…
Hukuk ve İşletme Bilimi
• Devletin yasaları, yasaklar, özendirme
(teşvikler)
İşletme Bilimine Tarihsel Bakış
İşletme Kavramının Tarihsel Gelişimi
Günümüzden 700.000 yıl önce insan ilk iş araçlarını yapmak için taşları
işlemeye başlamıştır
İnsanlığın tarım ve hayvancılıkta uzmanlaşmasıyla birlikte ilk toplumsal
işbölümü ortaya çıkmıştır
Ekonomi, kendine yetme düzeyindeydi.
İşletmenin Birim olarak gelişimindeki
aşamalar
•
•
•
•
•
•
İlkel aşama
Tarımsal aşama
Zanaatkarlık aşaması
Lonca aşaması
Ev işçiliği aşaması
Fabrika aşaması
İlkel aşama
• İlkel toplumlarda, ürünler ticaret yapmayı
sağlayacak ölçüde bol değildi
• İnsanlar, maddeleri doğada bulunduğu
biçimiyle kullanıyorlardı
• Artık ürün bu aşamada yok!
Tarımsal aşama
• Artık ürün çıkmaya başlamış
• Değiş-tokuşlar
Zanaatkarlık aşaması
• Zanaat:El ustalığı isteyen işler
• Zanaatkarlık, elle kas gücüyle üretme
• Çeşitli güçle çalışan makineler bulunmadan
önce, yalnızca insan çabasıyla hammaddelerin
bitmiş ürünler haline dönüştürülmesi
zanaatkarlık
• Sabun, mum, nal, sandal, masa, kılıç
• Bu sistemde işletmelerde gelişim başlamış!
Lonca aşaması
• Lonca: Belli bir iş kolunda usta, kalfa ve
çırakları içine alan dernek, oda
• Ortaçağda (1100-1500)
• Tüccar ve zanaatkar loncaları
• Ortak çıkarları korumak için işbirlikleri
• Çalışma saatleri, çalışma yöntemleri, fiyat
ayarlamaları, vergi, gümrük
Ev işçiliği aşaması
• Bu aşama, zanaatkar loncaların yaptığı
anlaşmaların geliştirdiği bir aşama
• Ev işçiliğinde üretim üreticinin evinde
• Yeni bir işadamı ortaya çıktı: girişimci
• girişimci, hammaddeyi sağlar, üretimi kendi
yapmaz, zanaatkarlar kiralar
• Çalışanlar herhangi bir yatırım yapmazlar
• İşin üretim ve satışına ilişkin risk girişimcinindir
Fabrika aşaması
• 1760’lardan sonra
• Bir kezde birden çok iplik bükebilen makinenin
bulunuşu
• Buhar gücünün bulunuşu
• Küçük çaplı üretimler, büyük çaplı olmuş
• Yalnızca üretim yapılan binalar
gerekmiş:FABRİKALAR
• Düşük maliyetler
• Son teknoloji fabrikalar
İŞLETME KAVRAMI
• İnsan ihtiyaçlarını karşılamak için kurulan,
işleyen ve işletilen iktisadi birimdir.
• Bir ekonomik sistemin ihtiyaçlarını karşılamak
için mal ve hizmet sağlayan, tüm kâr amaçlı
faaliyet ve teşebbüslerdir.
İŞLETME KAVRAMI
• Kişi veya kurumların ihtiyaçlarını karşılamak
üzere, üretim faktörlerini bir araya getirerek
mal veya hizmet üreten, pazarlayan, maddi ve
manevi kar elde etmeyi amaçlayan iktisadi,
teknik, sosyal ve hukuki birimlerdir.
İŞLETME KAVRAMI
• İhtiyaç duyulan ekonomik mal ve hizmetleri
üretmek ve/veya pazarlamak, böylece var olan
talebi karşılayarak fayda yaratmak, dolayısıyla
kar elde etmek için faaliyette bulunan
ekonomik kuruluşlara/Teşebbüslere işletme
denir.
TEMEL KAVRAMLAR
• İhtiyaç: Karşılandığında insana mutluluk ve
huzur, karşılanmadığında ise elem ve sıkıntı
veren duygulardır.
İhtiyaçların Sınıflandırılması
• Birincil İhtiyaçlar: Yemek yeme, su içme,
giyinme, barınma gibi temel ihtiyaçlar.
• İkincil İhtiyaçlar : Sosyal veya ekonomik temelli
zorunlu ihtiyaçların dışındaki ihtiyaçlar.
Örn; sinemaya gitmek, müzik dinlemek,
kendini bir alanda geliştirme istemek vb.
Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
1. Fizyolojik İhtiyaçlar
Yemek, su, uyku, dengeli beslenme, ısı, giyinme, barınma, v.b.
2. Güvenlik İhtiyacı
Tehlikeye, tehdide ve yokluğa karşı korunma ihtiyacı.
3. Ait Olma ve Sevgi İhtiyacı
Ait olma, sevme, sevilme (Örn: İşletme içinde oluşan enformel
gruplar)
4. Saygı Görme İhtiyacı
İnsanlar başkalarının kendisine değer vermesini, saygı göstermesini
ister.
5. Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı
Bundan önceki her türlü ihtiyaçlarının tatmin olma mutluluğunu
görmüş olan kişiler için ortaya çıkar.
Kişinin kendi kendine yeterli olması, devamlı olarak kendisini
geliştirmesi, yaratıcı olma.
Örnek: Rahmi Koç ve Koç Sanayi Müzesi
Basamaklar
Fizyolojik ihtiyaçlar
Örnekler
Yemek ve barınma için yeterli maaş
Güvenlik ihtiyaçları
Uzun süreli iş sözleşmesi,güvenli bir
çalışma ortamı,eşit fırsatlar
Ait olma ve sevgi
ihtiyacı
Çalışma arkadaşları tarafından kabul
görme,yakın dostluklar
Saygı Görme İhtiyacı
Etkileyici unvan, büyük ofis,şirket
arabası
Kendini gerçekleştirme
ihtiyacı
Kendini geliştirmesini sağlayacak bir iş
imkânı
35
Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Kendini
Gerçekleştirme
İhtiyacı
Saygı Görme İhtiyacı
Ait Olma ve Sevgi İhtiyacı
Güvenlik İhtiyacı
Fizyolojik İhtiyaçlar
Temel Kavramlar
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Gereksinim
İstek
Talep-İstem
Tüketici-Müşteri
Yönetici
Girişimci
Yarar
Mal
Hizmet
Ürün
Yarar
• Fayda: Ekonomik uğraşılar sonucu, üretilen mal
veya hizmetlerin ihtiyaçları gidermesi nedeniyle
sağlanan tatmindir.
• Şekil faydası; Ağaçtan masa
• Yer faydası; Manisa kavununu Bartın’a getirmek
• Zaman Faydası; Kömürü yazın çıkarıp, kışın
satmak
• Mülkiyet faydası; Ürünü yetiştirenden
almak/sahibinden almak ve yetiştiremeyene
vermek (üretici- toptancı- tüketici hattını kurmak)
• Bilgi faydası; Eğitim öğretim faaliyetleri
Mal
• İnsan gereksinimlerini ve isteklerini gidermeye
yarayan somut araçlar
• Ekonomik olmayan mallar (serbest mallar)
• Hava, gün ışığı, yağmur suyu
• Ekonomik mal: Elde olunması için emek harcanan
mallar
• Ekmek, buzdolabı, uçak, bilgisayar, konserve,
kitap
• Dalgıç tüpü?
Mallar
• Tüketim malları (gereksinimleri doğrudan
doğruya giderebilen mallar)
• Ara mallar (Vida, sehpa ayağı):Başka malların
içinde yer alıp yeni mallara dönüştükten sonra
kullanılırlar
• Üretim malları (Yatırım malları): Başka bir
malın üretilmesi için gerekli olan mallar
(İşletme binası, makine, hammadde)
Mallar
• Dayanıklı mallar
• Dayanıksız mallar
Hizmet üretimi
• İnsan gereksinimlerini karşılayan ancak somut
olmayan araçlar
Tüketici
• Son tüketici
• Endüstriyel tüketici
• Tüketici miyiz? Üretici miyiz?
Üretim ve Üretim Faktörleri
Üretim
İşletme biliminde her türlü fayda yaratmaya,
diğer bir deyişle iktisadi mallar ve hizmetler
meydana getirmeye üretim denir.
Üretim faaliyeti için bir araya getirilmesi
gereken bazı temel unsurlara da “üretim
faktörleri” denir.
Üretim ve Üretim Faktörleri
• Üretim Faktörleri Açısından İşletme:
Üretim faktörlerinin uyumlu bir şekilde bir
araya gelmesiyle oluşan bir birim olarak
tanımlanabilir.
• “Uyum”;
Üretilecek mal veya hizmetin niteliğine göre gerekli miktarda,
gerekli nitelikte, (gerekli olduğu zaman) üretim faktörünün bir
araya getirilmesi.
Üretim Faktörleri
1.
2.
3.
4.
Doğal Kaynaklar
Emek (İnsan Kaynakları)
Sermaye
Teknoloji (Girişimci)
Doğal Kaynaklar
• Doğal yaşamda bulunan ve üretim için girdi
olabilen her türlü kaynak.
 Toprak,
 Tarımsal alanlar,
 Ormanlar,
 Akarsu,
 Göl ve Denizler,
 Yeraltı Zenginlikleri (Madenler, Doğal Gazlar, Petrol ve Yeraltı Suları)
Emek (İnsan Kaynakları)
• Üretimin en önemli unsuru.
• İnsanların Fiziksel ve düşünsel gücü,
• Büyük bir firmanın tepe yönetimini oluşturan
yöneticilerden, kendi başına iş yapan oto
tamircisine kadar herkes.
Sermaye
• İşletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli olan
finansal kaynaklar.
Para, Hisse senetleri , Tahvil vb.
+
Makineler, Araçlar, Binalar, Malzemeler vs.
• Sermaye salt para anlamına gelmez.
• Sermaye, insanlar tarafından üretilmiş üretim araçlarının tümü.
• İnsan yapısı olan ve üretimde insan emeğinin verimliliğini arttıran
her türlü alet, makine, tesis, bina ve malzeme.
• Sermayenin doğal kaynaklardan farkı, insanlar tarafından
üretilmiş olması.
Teknoloji
• İnsanın çalışmasını geliştirmek ve üretim
yeteneğini arttırmak için bilginin üretilmesi ve
uygulanması
Girişimci
• Üretim
faktörlerini,
başkalarının
ihtiyaçlarını karşılamak için tedarik eden
ve uygun şekilde birleştiren kimsedir.
• Kâr amacı güder ve risk alır.
Girişimci
•
•
•
•
İşletmeyi kuran ve riskleri üstlenen
Atak, ama sonu belirsiz serüvenlere girmeyen
Geliştirici ama önlemli
Riske katlanan ama kumar oynamayan bir
kişilik
• Belli bir ücret karşılığı girişimcinin işlevlerini
yerine getiren:Yönetici
Girişimci ve Yönetici Kavramları
• Girişimci: ekonomik mal ve hizmetleri üretmek veya
pazarlamak için üretim faktörlerini ele geçirip düzenli bir
biçimde biraraya getirip, kar amacı güden ve
girişimlerinin sonucu tüm risklere katlanan kişidir.
• Yönetici: kar ve riski başkalarına ait olmak üzere
ekonomik mal ve hizmetleri üretmek veya pazarlamak
için üretim faktörlerini ele geçirip düzenli bir biçimde
biraraya getiren ve böylece faaliyette olan işletmeyi
amaçlarına uygun bir şekilde çalıştırma ve yönetme
yetkisini girişimciden alan ve sorumluluk üstlenen kişidir.
Üretim Faktörlerinin Kazançları
Emek/İnsan
Kaynakları
Ücret
Doğal Kaynaklar
/Toprak
Rant
Sermaye/ Hisse
senedi, ana mal
Faiz
Girişimci/Müteşebbis
Kar
54
TEMEL KAVRAMLAR
• Talep: Yeterli satın alma gücüyle desteklenmiş satın alma
isteğidir.
• Arz: Talebi karşılamak amacıyla, faydalı mal ve
hizmetlerin belirli bir zamanda, belirli bir yerde ve belirli
bir fiyattan ortaya konulması veya sunulmasıdır.
• Tüketim: Üretilen mal veya hizmetlerin gerek nihai
tüketiciler gerekse endüstriyel tüketiciler tarafından
ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullanılmasıdır.
• Rekabet: İşletmelerin daha çok sayıda müşteri
kazanabilmek için bir mücadele içinde olmaları.
Rekabet Türleri
• Tam Rekabet
Piyasada bir çok firmanın bulunması. Tek bir işletmenin
kendi başına piyasa fiyatını belirleyemediği ortam.
Örnek: Tekstil sektörü
• Monopolistik (Tekelci) Rekabet
Bazı firmaların bazı ürünleri açısından rakiplerinden
farklı olmaları. Bu durum işletmelere fiyatları değiştirme
gücü verir.
Örnek: Büyük perakende mağazalar.
Rekabet Türleri
• Oligopol Rekabet
Piyasada az sayıda satıcı işletme vardır. Pazara giriş
zordur. Az sayıdaki satıcılar piyasa fiyatını kontrol
ederler.
Örnek: Turkcell – Vodafone- Avea
• Monopol Rekabet
Piyasada tek bir işletme vardır, başka rakip yoktur. Bu
firma piyasada fiyatı oluşturur.
Örn: Tekel – Türk Telekom
Tam Rekabet
Tekelci Rekabet
Oligopol
Monopol
Download

İşletme Yönetimi