AİLE KURAMLARI
Hazırlayan:
Prof. Dr. Kadir CANATAN
1
KURAM NEDİR?
• Kuram/teori, “olayların nasıl meydana geldiğini açıklayan bir
dizi soyut ve genel ifade”den ibarettir.
•
-
Araştırmanın çeşitleri
Tasvir etme
Açıklama
Tahmin etme
KURAMIN İŞLEVLERİ
1. Araştırmacıya yol gösterir (Baston metaforu)
2. Gerçekliği bazı boyutlarıyla görmemizi ve anlamamızı sağlar
(ya da tersi)
3. Hipotezler türetmeye yarar
4. Araştırma bulgularını değerlendirmeye yarar
KURAMLARIN KAYNAĞI
• Kuramlar çoğu kez “model”lerden türetilir.
• Örnek: Model
“biyolojik
organizma”
Kuram
Yapısal-işlevselcilik
ÜÇGEN ANALİZİ
Toplumsal
düzey
Kişisel
düzey
Çevresel
düzey
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
SOSYOLOJİ KURAMLARI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
EKOLOJİK KURAM
YAPISAL-İŞLEVSELCİLİK KURAMI
ÇATIŞMA KURAMI
FEMİNİZM KURAMI
SİMGESEL ETKİLEŞİMCİLİK KURAMI
TOPLUMSAL ALIŞVERİŞ KURAMI
AİLEVİ YAŞAM GELİŞİM KURAMI
AİLE SİSTEMLERİ KURAMI
1. EKOLOJİK KURAM (Genel)
Odak nokta: İnsan-Çevre İlişkisi
 Önermeler:
1. Organizma ve sosyal varlık olarak insan
kendi çevresiyle etkileşim içindedir.
2. İnsan yaşamının kalitesi ile çevrenin kalitesi
karşılıklı olarak birbirine etki eder.

1. EKOLOJİK KURAM (Aile)
AİLEYE BAKIŞI
Aile, çevresel değişimlere
uyum sağlayan ve kendini
yeniden örgütleyen bir
kümedir.
TEMEL SORULAR
- Ailevi roller ile çevresel
ortamlar arasında nasıl bir
ilişki vardır?
- İhtiyaçlarını karşılamak
için aileler (yönetim ve
işbölümü açısından) nasıl
davranışlar gösterirler?
Eleştiriler


Hangi değişmelerin çevresel etkilerden
kaynaklandığı her zaman açık olmadığı gibi
değişmelerin tamamının çevreden
kaynaklandığı da iddia edilemez. Sözgelimi
yaşlılaşma (aging) gibi.
Çevrenin hangi ölçek düzeyinde (mikro, meso
ve makro) davranışları açıklamada uygun
olduğu belirsiz.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
EKOLOJİK KURAMIN YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
2. YAPISAL-İŞLEVSELCİLİK (Genel)


1.
2.
Odak noktası: Bütün-Parça ya da GrupToplum ilişkisi
Önermeler:
Toplum, birbirleriyle karşılıklı ilişkiler içinde
olan alt-sistemlerden oluşmaktadır.
Alt-sistemlerin her biri diğeri için işlevseldir.
İşlevselliklerini koruduğu müddetçe de
toplum istikrarlı ve dengelidir.
2. YAPISAL-İŞLEVSELCİLİK (Aile)
AİLEYE BAKIŞI
TEMEL SORULAR
Aile, toplumsal yapının bir parçası
olarak toplumun devamlılığını
sağlamak üzere işlev gösteren bir
kurumdur. Aile üyeleri ailenin ve
toplumun sürekliliğini güvence
- Aile yapıları nasıldır,
işlevleri nelerdir ve
toplumsal istikrara nasıl
katkıda bulunurlar?
altına alırlar.
Eleştiriler

Düzen ve istikrara vurgu yapması nedeniyle
değişmeleri göz ardı ettiği gibi bunları “işlevbozucu” olarak görmek eğilimindedir.

Hangi işlevin sisteme ne şekilde hizmet ettiği
belirsiz olduğu gibi hangi aile işlevlerinin
hayati olduğu da tartışmalıdır.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
YAPISAL-İŞLEVSELCİ KURAMIN YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
3. ÇATIŞMA KURAMI (Genel)
Odak nokta: Gruplar Arası İlişkiler
 Önermeler:
1. Kıt kaynaklar toplumsal kümeleri birbirleriyle
mücadele etmeye zorlar.
2. Bu mücadele ve yarış nedeniyle toplumda
ilişkiler denge ve istikrar üzerine değil
çatışma üzerine oturur.

3. ÇATIŞMA KURAMİ (Aile)
AİLEYE BAKIŞI
TEMEL SORULAR
Aile, toplumsal eşitsizliğin
doğurduğu sorunları
deneyimleyen bir kümedir.
Aile ve aile üyeleri, toplumda
güçlü gruplar tarafından
kontrol eden kıt kaynaklar için
yarışmak zorundadırlar.
- Kaynakların sınırlı
olduğu durumlarda hangi
aileler bundan kazançlı
çıkmakta, hangi aileler
kaybetmektedir?
- Aileler kendi ayrıcalıklarını
nasıl korumaktadırlar?
Eleştiriler



Olumsuz bir insan görüşünden hareket
etmekte ve toplumsal ilişkiler konusunda
karamsar bir tablo çizmektedir.
Toplumdaki dayanışma ve yardımlaşmayı
ihmal ediyor.
Kurumsal süreçlere fazla odaklandığı için
günlük yaşamı gözden kaçırmaktadır.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
ÇATIŞMA KURAMININ YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
4. FEMİNİZM KURAMİ (Genel)


1.
2.
Odak noktası: Cinsler Arası İlişkiler
Önermeler:
Ataerkil toplumda kadın ve erkek ilişkileri
eşitsizlik temelinde gelişmiştir.
Kurumsal yapılar ve kültür bu eşitsiz ilişkileri
ayakta tutarlar.
4. FEMİNİZM KURAMİ (Aile)
AİLEYE BAKIŞI
TEMEL SORULAR
Aile, toplumsal cinsiyet (gender)
rolleri, toplumsal sınıf, ırk, yaş,
cinsel yönelim ve medeni
konumları temelinde üyelerinin
toplumsal olarak belirlenmiş
beklentileri öğrendiği bir
kurumdur.
- Aile yaşamı, ekonomik ve
ataerkil yapıları/ilişkileri
nasıl yansıtır?
- Erkek ve kadının ailevi
yaşam deneyimleri farklı
mıdır?
Eleştiriler

‘Kadın perspektifi’nden baktığı için ailenin
diğer üyelerini kenara itmektedir.

Nitel araştırmalara ağırlık verildiği için
bulguların ne kadar genelleştirilebileceği bir
soru işareti olarak kalmaktadır.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
FEMİNİST KURAMIN YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
5. SİMGESEL ETKİLEŞİMCİLİK (Genel)
Odak nokta: İnsan ve dünyası arasındaki
“anlamlı” ve “karşılıklı ilişkiler”
 Önermeler:
1. İnsan, dünyayı, ona yüklediği anlamlar
çerçevesinde algılar ve bu anlamlara göre
davranır.
2. Anlamlar, karşılıklı ilişkiler içinde oluşur.

5. SİMGESEL ETKİLEŞİMCİLİK (Aile)
AİLEYE BAKIŞI
TEMEL SORULAR
Diğer toplumsal kümeler
gibi, aile de bilgi, inanç,
tutum, değer ve rollerden
oluşan simgesel iletişimin
belirlediği bir etkileşim
odağıdır.
- Aile üyeleri, gerçekliği
nasıl algılamakta ve
açıklamaktadırlar?
- Aile, “doğru” ve “yanlış”
davranışları nasıl tanımlamakta, yorumlamakta,
pekiştirmekte ve
isteklendirmektedir?
Eleştiriler



Ailevi ilişkilere etki eden makro etkenleri
ihmal etmektedir.
Anlaşmazlık ve çatışmalar anlam ve iletişim
sorunlarına indirgenmektedir.
Davranışların irrasyonel ve bilinçsiz yönlerini
hesaba katmamaktadır.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
SİMGESEL ETKİLEŞİMCİ KURAMIN YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
6. TOPLUMSAL ALIŞVERİŞ KURAMI
(Genel)


1.
2.
Odak noktası: İnsan İlişkileri
Önermeler:
İnsan, başkalarıyla kar-zarar temelinde
(rasyonel) ilişkiler kurar.
Bu anlamda sosyal ilişki, bir mübadele
(değiştirim) ilişkisidir.
6. TOPLUMSAL ALIŞVERİŞİ KURAMI
(Aile)
AİLEYE BAKIŞI
Aile, üyeleri arasında
faydayı azamiye çıkarma,
maliyeti ise asgariye
indirme yoluyla hakça ve
dengeli değiştirim
ilişkilerinin sağlandığı
bir kümedir.
TEMEL SORULAR
- Bir ilişkide insanlar için
fayda ve maliyet nedir?
Eleştiriler

Davranışların her zaman rasyonel olduğu
varsayımından hareket etmektedir. Oysa
‘ticari insan’ tipi, her alanda ve her zaman söz
konusu değildir.

İlişkilerde rol oynayan psikolojik ve kültürel
faktörler hesaba katılmamaktadır.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
TOPLUMSAL ALIŞVERİŞ KURAMININ YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
AİLE KURAMLARI
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
EKOLOJİK KURAM
YAPISAL-İŞLEVSELCİLİK KURAMI
ÇATIŞMA KURAMI
FEMİNİZM KURAMI
SİMGESEL ETKİLEŞİMCİLİK KURAMI
TOPLUMSAL ALIŞVERİŞ KURAMI
AİLEVİ YAŞAM GELİŞİM KURAMI
AİLE SİSTEMLERİ KURAMI
7. AİLEVİ YAŞAM GELİŞİM KURAMİ
(Genel)


1.
2.
Odak nokta: Ailenin Gelişim Aşamaları
Önermeler:
Aile dinamik bir kurumdur.
Gelişim aşamalarına göre aile sürekli olarak
üyelerden yeni görevler beklemektedir.
7. AİLEVİ YAŞAM GELİŞİM KURAMI
(Aile)
AİLEYE BAKIŞI
Aile, bir dizi aşama
içinde üyelerinin özgül
gelişim görevlerini
tamamladığı bir kümedir.
TEMEL SORULAR
- Aile hangi aşamalardan
geçmektedir?
- Ayakta kalmak için ailenin
ve üyelerinin her aşamada
yerine getirmesi gereken
görevler nelerdir?
Eleştiriler



Yaşam aşamalarının net olarak ayırt edilmesi
her zaman mümkün görülmemektedir. Bu
aşamalar kültürel ve toplumsal olarak
belirlenmiştir.
Uygulamalar çekirdek aile ile sınırlı kalmıştır.
Her ailenin aynı aşama ve süreçlerden geçtiği
varsayılmaktadır. Çeşitlilik ve farklı
deneyimler göz ardı edilmektedir.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
AİLEVİ YAŞAM GELİŞİM KURAMININ YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
8. AİLE SİSTEMLERİ KURAMI (Genel)





Odak noktası: Sistem Olarak Aile
Önermeler:
Aile, bir sistemdir.
Varolmak için tüm sistemler gibi aynı
kurallara dayalı olarak çalışır.
Sistemler çevreyle ilişkiler sayesinde
kendilerini yeniden üretirler (geribildirim).
8. AİLE SİSTEMLERİ KURAMİ (Aile)
AİLEYE BAKIŞI
TEMEL SORULAR
Aile, üyelerinin kendi
aralarında ve toplumla
etkileşimlerine dayalı olarak
günlük işlevlerini yerine
getirmek ve devamlılığını
sağlamak zorunda olduğu bir
sistemdir.
- Aile, nasıl bir ilişki
kuruyor (işlevsel mi yoksa
işlev-bozucu mu)?
- İlişkiler nasıl daha iyi ve
ileri bir seviyeye çekilebilir?
Eleştiriler



Çok kavram geliştirilmiş, fakat ailenin nasıl
işlediği çok az tasvir edilmiştir.
İşlev-bozucu öğelerin hakim olduğu ailelere
uygulanmaktadır. Sağlıklı ailelerde nasıl
uygulanacağı tartışmalıdır.
Bulguların sınırlı olması dolayısıyla
genelleştirme sorunu var.
TARTIŞMA
SOSYAL HİZMET(Çİ) İÇİN
AİLE SİSTEMLERİ KURAMININ YARARI NEDİR?
ÜÇGEN ANALİZİ: BİREYDEN TOPLUMSALA
Toplumsal
Çevresel
Kişisel
Sonuçlar

Her teori gerçekliğin (aile) bir boyutunu
açıklamakta, diğer boyutlarını ihmal
etmektedir. Bu bakımdan hiçbir teori holistik
değildir.

Teoriler güçlü ve zayıf yanlarıyla
değerlendirilmeli ve hangi durumlarda
hangisinin işlevsel olacağı kestirilmelidir.
Download

Aile Kuramları - Ahmet Emin Baysal