Narkotik Ağrı Kesiciler
ve Antagonistleri
Genel Bilgiler



Narkotik ağrı kesiciler (NAK) MSS’yi
baskılamalarının yanı sıra güçlü ağrı kesici
etkileri olan maddelerdir.
Tamamı az yada çok bağımlılık yapar.
MSS’yi hafif yatışmadan, derin koma ve
ölüme kadar değişen derecede baskılarlar.
2-32
Genel Bilgiler

Veteriner Hekimlikte







Diğer ağrı kesicilerle dindirilemeyen ağrılarda
Preanestezik medikasyonda
Hayvanların sakinleştirilip yakalanmasında
Nörolept-ağrı kesilmesinde
Nörolept-anestezide
Sürgünlerin sağaltımı ve önlenmesinde
Doping amaçlı olarak kullanılırlar.
3-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Kaynaklarına ve etkilerine göre



Alkaloidler ve yarı sentetik türevleri
Sentetik türevleri ve
Parsiyel agonistler olarak üç gruba ayrılırlar.
4-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Doğal alkaloidler ve yarı-sentetik türevleri






Morfin
Oksimorfon
Hidromorfon
Heroin (Eroin)
Rasemorfon
Kodein
5-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Doğal alkaloidler ve yarı-sentetik türevleri



Opiyatlar olarak da bilinirler.
Afyonun içeriğinde bulunan 25’e yakın alkaloid
ve heroin gibi yarı sentetik türevleri bu grup içine
girer.
Doğal alkaloidler olgunlaşmamış haşhaş
kapsüllerinin çizilmesi ile edilen edilen sıvının
katılaşması sonucu oluşan afyon sakızının
içeriğinde bulunurlar.
6-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Doğal alkaloidler ve yarı-sentetik türevleri

Afyonda bulunan alkaloidler kimyasal olarak
 Fenantren türevleri (morfin, kodein, tebain) ve
 Benzilizokinolin türevleri (papaverin ve
noskapin) olmak üzere iki gruba ayrılırlar.
7-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Opioid reseptörler ve etki şekilleri


NAK MSS’de yaygın ama düzensiz dağılım
gösteren opioid reseptörlerine bağlanarak etki
gösterir.
MSS ve diğer yapılarda opioidlere benzer etkili
olan üç nöromodülatör
 Endorfinler,
 Dinorfinler ve
 Enkefalinler de bulunmaktadır.
8-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Opioid reseptörler ve etki şekilleri

MSS’de opioidlere ilgi gösteren;
 Mü- (μ)
 Kappa- ()
 Sigma- ()
 Delta- () ve
 Epsilon- (e) olarak beş reseptör tipi vardır.
9-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Opioid reseptörler ve aracılık ettiği etkiler
Etki
Reseptör
Ağrı kesilmesi
Beyin
μ1, 1, 1, 2
Omurilik
μ2, 2, 3
Solunum baskısı
μ2
Sindirim kanalı
μ2, , 
Yem, yemek yeme

Yatışma
μ, 
İdrar çıkarılması

Prolaktin salıverilmesi
μ1
BH salıverilmesi
μ2, 
Dopamin salıverilmesi
μ2, 
Ak salıverilmesi
μ1
10-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Opioid reseptörler ve etki şekilleri

Mü- (μ)




μ1: Opioidlerin ağrı kesici etkisine eşik eder.
μ2: Solunumun baskılanması, kusma, öfori ve
bağımlılık yapıcı etkilere eşik eder.
Sindirim sisteminde bulunan μ-reseptörlerinin
uyarılması hareketlerin azalmasına yol açar.
Nalokson bu reseptörlere antagonistik etki gösterir.
11-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Opioid reseptörler ve etki şekilleri

Kappa- ()




Opioidlerin omurilik ve beyin düzeyinde ağrı kesici
Uykuya yol açıcı
Pupilleri daraltıcı,
Disfori ve halisünasyon yapıcı etkilerine eşlik eder.
12-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Opioid reseptörler ve etki şekilleri

Sigma- ()



Opioidlerin MSS, kalp-damar ve solunum
sistemine olan uyarıcı
Pupilleri genişletici ve
Delirium yapıcı etkilerine eşlik eder.
13-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Opioid reseptörler ve etki şekilleri

Delta- () ve



Opioidlerin kalp-damar ve solunum sistemine olan
baskıcı etkileri ile
Davranışla ilgili etkilerine eşlik eder.
Beyin ve omurilik düzeyinde ağrı kesici etkiye eşlik
eder.
14-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Doğal alkaloidler ve yarı-sentetik türevleri

Morfin





Köpek, maymun ve insanlarda MSS baskısına;
Kedi, at ve diğer hayvanlarda uyarıya yol açar.
Orta dereceli ağrıların tümüyle kesilmesini,
şiddetli ağrıların yatışmasını sağlar.
Kuru öksürüğü, medulladaki öksürük merkezini
baskılayarak keser.
Kusma merkezini (Kemoreseptör Triger Zon: KTZ)
uyararak kusmaya neden olur.
15-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Doğal alkaloidler ve yarı-sentetik türevleri

Morfin

Önce idrar çıkarılmasında artışa yol açar. Daha
sonra idrar tutukluğu meydana getirir.
Veteriner hekimlikte başlıca

Preanestezik medikasyon
 Sürgün önleyici
 Öksürük kesici ve
 Ağrı dindirici olarak kullanılır.
Kedilerde kullanılması tavsiye edilmez.


16-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Sentetik türevler

Fenilpiperidin türevleri









Meperidin (Petidin, Dolantin)
Trimeperidin
Difenoksilat
Fentanil
Karfentanil
Alfentanil
Sulfentanil
Loperamid
Etoheptazin
17-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Sentetik türevler

Difenilpropilamin türevleri





Metadon (Amidon, Dolofin)
Propoksifen
Tiambuten
Dekstromoramid
-asetilmetadon
18-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Sentetik türevler

Meperidin





Ağrı kesici, yatıştırıcı ve düz kaslarda spazm çözücü
etkileri vardır.
Morfine benzer şekilde solunumu baskılar.
Doza bağlı olarak vücut sıcaklığını artırır.
Sindirim sistemi düz kaslarında hareketleri engelleyici
etkisi morfinin 1/750 katı düşük olduğu için sağaltım
dozlarında kabızlık yapıcı etkisi yok denecek kadar
azdır.
Kediler için güvenli bir ağrı kesicidir.
19-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Sentetik türevler

Meperidin





Kusma yapmaması, etki süresinin kısa olması,
atlarda çok seyrek olarak uyarıya yol açması ve
yavrular için daha güvenli olması morfine olan
üstünlükleridir.
DA yolla irkilticidir.
Kan basıncını ileri derecede düşürebilir.
Uzun süre kullanılması psijik bağımlılığa yol
açabilir.
20-32
Sağaltımda morfinin yerine kullanılabilir.
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Sentetik türevler

Metadon




Etkileri bakımından morfine benzer; ancak daha
geç başlayıp, daha uzun sürer.
Ağrı kesici etkisi morfinin 3 katıdır.
Veteriner hekimlikte morfine benzer şekilde
kullanılır.
Beşeri hekimlikte morfin ve heroin (eroin)
bağımlısı kişilerde yoksunluk belirtilerini gidermek
ve kanser hastalarında ağrı kesici olarak kullanılır.
21-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Parsiyel agonistler

Başlıcaları







Pentazosin
Nalbufin
Siklazosin
Buprenorfin
Propiramid
Nalorfin ve
Butorfanol’dur
22-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Parsiyel agonistler






Opioid reseptörlerin bazılarına agonistik, bazılarına
antagonistik etki ederler.
Nalorfin ve siklazosin gibi bazıları morfinden ayrılan
psikomotor etkilere yol açarlar.
Morfinden nitelik olarak ayrılan yoksunluk belirtilerine yol
açarlar.
Ağrıyı sadece omurilik düzeyinde kesebilirler ve dozlarının
artırılması etkilerini artırmaz.
Bağımlılık yapma güçleri daha zayıftır.
Solunumu daha az baskılarlar ve belli bir dereceden
23-32
sonra doz artımı olsa da solunum baskısı artmaz.
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Parsiyel agonistler

Pentazosin





Mü-reseptörlerine antagonist, Sigma ve Kappareseptörlerine agonistik etkilidir.
Ağrı kesici etkisi morfinin ½’si kadardır.
Morfin gibi solunumu baskı altına alır. Sindirim
kanalında spazma yol açarak kabızlığa sebep olur.
Köpeklerde tükürük salgısını artırması istenmeyen
etkisidir.
Hayvanlarda preanestezik ve ağrı kesici olarak
kullanılır.
24-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Parsiyel agonistler

Butorfanol





Etkileri pentazosine benzer.
Ağrı kesici etkisi morfinin 4-7 katıdır.
Kappa ve sigma-reseptörlerine etki eder.
Yatışma, güçsüzlük ve terleme gibi istenmeyen
etkilere yol açar.
Hayvanlarda öksürük, ağrı kesici ve preanestezik
olarak kullanılır.
25-32
Narkotik Ağrı Kesiciler (NAK)

Parsiyel agonistler

Nalorfin






Ağrı kesici etkisi morfininkine eşittir.
Solunumu belli bir tavan değere kadar baskılar.
Mü-reeptörü için antagonist, sigma ve kappareseptörleri için agonist etkilidir.
Kabızlığa yol açmaması dışında etkileri morfine
benzer.
Opioidlerle zehirlenen hayvanlarda MSS, solunum
ve dolaşıma olan etkilerini tersine çevirir.
Bağımlılık yapar ve etkisine tolerans gelişir.
26-32
Nörolept Ağrı Kesiciler


Nöroleptik ve opioid ağrı kesici ilaçların birlikte kullanılması
ile oluşturulan etki nörolept-ağrı kesilmesi olarak adlandırılır.
Nöroleptik olarak




Droperidol
Asepromazin
Klorpromazin
Opioid ağrı kesici olarak





Fentanil
Meperidin
Metadon
Etorfin
Morfin kullanılabilir.
27-32
Nörolept Ağrı Kesiciler

Fentanil-droperidol



Droperidol butirofenon türevi bir nöroleptik, fentanil ise
opioid ağrı kesicidir.
Birlikte kullanıldıklarında nörolept-ağrı kesici etkisinin
yanında droperidol bilinmeyen bir şekilde fentanilin ağrı
kesici etkinliğini artırır.
Nörolept-ağrı kesici etki ile


Genel anesteziklerin MSS, kalp-damar, solunum ve
metabolizmaya olan etkileri azalır.
Bunun yanı sıra büyük operasyonlarda dengeli anestezi
oluşturmaya katkı sağlanır.
28-32
Nörolept Ağrı Kesiciler

Fentanil-droperidol





Böbrek görevi bozuk hayvanlarda da iyi bir
preanesteziktir.
Kalıntı bıraktığı için et hayvanlarında ve
Uyarılara yol açtığı için kedi, at ve gevişenlerde
kullanılmamalıdır.
Köpek ve bazı laboratuvar hayvanlarında
preanestezik medikasyonda kullanılır.
Köpeklerde thiamilal ve metoksifluran anestezisinden
önce kullanılır.
29-32
Nörolept Ağrı Kesiciler

Etorfin







Tebainin yarı sentetik türevidir.
Asepromazin ve methotrimeprazinle birlikte kullanılır.
Morfinden 1000-80 000 kat daha güçlü ağrı kesicidir.
Kan-beyin engelini kolay aşar ve hayvanları hareketsiz
kılar.
Ortam sıcaklığı arttıkça zehirliliği artar.
Kedi, köpek, maymun ve ratta kalp hızında yavaşlama ve
hiptansiyon; atta gibi büyükbaş hayvanlarda kalp hızında
artma meydana getirir.
Genellikle asepromazinle birlikte vahşi hayvanların
30-32
yakalanmasında kullanılır.
Narkotik Antagonistler

Opiodilerle zehirlenmelerde kullanılan narkotik
anesteziklerin başlıcaları






Nalokson
Diprenorfin
Levallorfan
Naltrekson
Naltrindol
Nalorfindir.
31-32
Narkotik Antagonistler

Nalokson




Tüm opioid reseptörlerde uyarı geçişini engelleyen
saf bir antagonist maddedir.
Opioidlerden ileri gelen zehirlenmelerde ve
Endotoksik yada hipovolemik (Kan kaybına bağlı)
şokun sağaltımında kullanılır.
Şokta salgılanan -endorfinin kalp debsinde azalma,
kalp kasının kasılma gücünde zayıflama ve arteriyel
damar direncinde düşme yapıcı etkilerini önler.
32-32
Download

Narkotik Ağrı Kesiciler ve Antagonistleri