İşletme Yönetimi
Yöneltme: Liderlik ve Motivasyon
1
Liderlik


Çalışanları etkileyerek, amaç ve hedeflerin
gerçekleştirilebilmesi yolunda onları
yönlendirmek ve yönetmektir.
Liderlik, dinamik bir süreç olarak yöneticinin
davranışlarıyla ilişkilidir. Bu davranış
süreciyle yönetici, işletmedeki diğer insanları
işlerini hedefler doğrultusunda yapmaları için
etkilemeye çalışır.
2
Liderlik

Liderin başkalarını amaçlara yönlendirmek
için kullandığı araç, güçtür.
Liderliğin oluşması için biçimsel
organizasyonun varlığı gerekir mi?
Lider ve yönetici eş anlamlı mıdır?
13.12.2015
3
Temel işlev açısından
Liderlik
Yönetici
Lider
Kaynakları etkili ve
verimli bir biçimde,
yönetimin dört temel
işlevini de
kullanarak liderin
gösterdiği amaçları
ve uygulamaları
gerçekleştirmektir.
İşletmenin
misyonunu ve
temel amaçlarını
belirlemek ve bu
doğrultuda planlar
ve stratejiler
geliştirmektir.
4
Liderlik


Bir kişiyi lider yapan nedir?
Diğer kişilerin onu izleyerek, onun
yönlendirmesiyle işleri başarması üzerinde
etkili olan faktörler nelerdir?
5
Liderlik

Lider ve davranışlarını etkileyen hususlar:




Lider’in özellikleri
Yapılacak görevler
İzleyiciler (astlar)
İçinde bulunulan koşullar
6
Liderlik teorileri



Özellikler teorisi
Davranışsal liderlik teorileri
Liderlikte durumsallık teorileri
7
Özellikler teorisi
Lideri lider yapan kişilik özellikleridir.
8
Özellikler teorisi




Bu teoride liderin sahip olduğu özellikler liderlik
sürecindeki en etkili unsur olarak görülür.
Belirli bir grup içinde bir kişinin etkili olabilmesi ve
diğerleri tarafından benimsenmesi için bir takım
özelliklere sahip olması gerekir.
Bu teoriye göre eğer grup üyeleri çeşitli özellikler
bakımından karşılaştırılabilirse liderleri bulmak mümkün
olacaktır.
Bu teorinin ağırlık noktası grup üyeleri arasında başarılı
liderleri başarısızlardan ayırdığı düşünülen özelliklere
sahip olanları bulmak üzerinedir.
9
Davranışsal liderlik
Lideri oluşturan
temel unsur, onun
işyerindeki
davranışlarıdır.
10
Davranışsal liderlik

Bu teorinin ana fikri, liderleri başarılı ve etkin
yapan konunun liderin özelliklerinden çok
liderlik yaparken gösterdiği davranışlar
olduğudur.





Liderin astları ile iletişim şekli
Yetki devredip devretmemesi
Planlama ve denetim şekli
Amaçları belirleme şekli
Lidere olduğu kadar izleyicilere de ağırlık
vermiştir.
11
Rensis Likert’in Sistem 4 Modeli
Önderlik
değişkeni
Sistem 1
(İstismarcı
otokratik)
Sistem 2
(Yardımsever
otokratik)
Sistem 3
(Katılımcı)
Sistem 4
(Demokratik)
Astlara olan
güven
Astlara
güvenmez
Hizmetçi ile
efendisi arasındaki
bir güven
anlayışına sahiptir.
Kısmen güvenir
ancak, kararlarla
ilgili kontrole sahip
olmak ister.
Bütün konularda
tam olarak
güvenir.
Astların
algıladığı
serbestlik
İş ile ilgili
konuları
tartışmak
konusunda
kendilerini hiç
serbest
hissetmezler
Kendilerini fazla
serbest hissetmez.
Kendilerini oldukça
serbest
hissederler.
Kendilerini
tamamıyla
serbest
hissederler.
Üstün astlarla
ilişkisi
Sorunların
çözümünde
fikirleri nadiren
alınır.
Bazen fikrini sorar.
Genelde fikrini alır
ve onları
kullanmaya çalışır.
Daima fikirlerini
alır ve onları
kullanır.
13.12.2015
12
Davranışsal liderlik
Liderler insan ilişkileri ya da işe yönelik davranış sergileyebilir.
Düşük
Yüksek
Yüksek
En
etkili
liderlik
seçimi
İnsana
yönelik
davranış
Düşük
Düşük
Düşük
İşe yönelik davranış
Yüksek
13
X ve Y teorileri


Douglas McGregor tarafından geliştirilmiştir.
McGregor’a göre yöneticilerin davranışlarını
belirleyen en önemli faktörlerden birisinin
insanların davranışları hakkındaki inançları
ve varsayımlarının, gösterecekleri
davranışları etkileyeceğidir.
13.12.2015
14
X teorisi varsayımları



Ortalama bir insan çalışmayı sevmez ve işten
mümkün olduğunca kaçmaya çalışır.
Ortalama bir insan sorumluluk yüklenmek
istemez, fazla istekli değildir ve güvenceyi her
şeye tercih eder.
Bu özellikleri dolayısıyla insanları çalıştırmak
için onları zorlamalı, yakından kontrol etmeli
ve amaçları gerçekleştirmeleri için
cezalandırmalıdır.
13.12.2015
15
Y teorisi varsayımları





Kişi için iş oyun ve dinlenme kadar doğaldır.
Kişi doğuştan tembel değildir. Onu bu hale getiren
tecrübeleridir.
Kişi, belirlediği amaç doğrultusunda kendi kendini
kontrol ederek çalışır.
Her insanın belirli bir potansiyeli vardır. Uygun şartlar
altında kişi, bunları geliştirir ve daha fazla sorumluluk
yüklenmeyi öğrenir.
Yöneticinin yapması gereken uygun bir ortam
yaratarak, insanın kendini geliştirmesine ve sahip
olduğu enerjiyi amaçları doğrultusunda kullanmasını
sağlamaktır.
13.12.2015
16
Liderlikte durumsallık


Liderliğin oluştuğu koşullara ağırlık vermiştir.
Değişik durumların değişik liderlik tarzları
gerektirdiğidir.
17
Liderlikte durumsallık
Üstlerin bekleyiş ve
davranışları
Liderin kişiliği ve
tecrübeleri
Gerçekleştirilecek
amacın niteliği
LİDERİN DAVRANIŞI
Örgütsel hava ve
politika
İzleyicilerin bekleyiş
ve davranışları
Meslektaşlarının
özellikleri, bekleyişleri
Liderin etkinliğini belirleyen faktörler
13.12.2015
18
Liderlikte durumsallık

Durumsal teori ile ilgili iki ayrı model ele
alınmaktadır:


13.12.2015
Fred Fiedler’ın liderlik modeli
Amaç-Yol teorisi
19
Fred Fiedler’ın liderlik modeli

Liderin davranışlarını belirleyen 3 önemli
değişken vardır:



13.12.2015
Lider-izleyici ilişkileri
Başarılacak işin niteliği
Liderin mevkiye dayanan otoritesinin derecesi
20
Fred Fiedler’ın liderlik modeli

Lider-izleyici ilişkileri; lider ile çalışma grubu
arasındaki ilişkilerin yapısını vurgulamaktadır.
Eğer lider ve grup arasında saygı, güven ve
dayanışma varsa ilişkiler iyidir. Eğer az
oranda güven, saygı ve dayanışma varsa
ilişkiler zayıftır. İyi ilişkiler olumlu bir ortam
olduğunu, zayıf ilişkiler ise olumsuz bir ortam
yaratıldığını ifade eder.
13.12.2015
21
Fred Fiedler’ın liderlik modeli

Başarılacak işin niteliği; Grubun başarmaya çalıştığı
işin yapılması ile ilgili olarak önceden belirlenmiş yol
ve yöntemlerin bulunup bulunmaması ile ilgilidir.
Bazı işler son derece kesin yöntemlere bağlanmıştır.
Bazıları ise tamamen işi yapacak olanların kararına
bağlanmıştır. Planlanmış bir iş genellikle açık ve
seçik amaçlara sahiptir ve bunun nasıl yapılacağı
ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Ancak Planlanmamış
ve karmaşık işlerin nasıl başarılacağı, hangi
amaçlarla ilgili olacağı konusunda ayrıntılı yöntemler
geliştirmek zordur.
13.12.2015
22
Fred Fiedler’ın liderlik modeli

Liderin mevkiye dayanan otoritesinin
derecesi; Liderin sahip olduğu pozisyondaki
zorunlu gücüdür. Eğer lider, personelini
ödüllendirmek, cezalandırmak, işine son
vermek, terfi ettirmek, işi tanımlamak gibi
konularda fazla güce sahip olabilir. Tersi
durumda ise az güce sahiptir. Bu durumda
liderin fazla güce sahip olması olumlu olarak
nitelendirilirken az güce sahip olması
olumsuz olarak nitelendirilebilir.
13.12.2015
23
Fred Fiedler’ın liderlik modeli
13.12.2015
24
Fred Fiedler’ın liderlik modeli


Bu üç faktör, lider için olumlu ve olumsuz bir
ortam yaratarak, gösterilmesi gereken liderlik
davranışını etkilemektedir.
Bu üç faktörün alacağı değerlere göre oluşan
her durumda, değişik bir liderlik davranışı
etkin olacaktır.
13.12.2015
25
Fred Fiedler’ın liderlik modeli

Fiedler’a göre liderin göstereceği
davranışların etkinliği için;


13.12.2015
en olumlu ve en olumsuz sayılan durumlarda işe
yönelik liderlik davranışı etkin ve uygun iken;
nispeten olumsuz durumlarda kişiye yönelik
liderlik davranışı uygun ve etkin olacağını
düşünmektedir.
26
Fred Fiedler’ın liderlik modeli
Fiedler’a göre;
 en olumlu durumlarda, grup yönetilmeye
hazırdır ve liderin ne yapılması gerektiğini
söylemesini beklemektedir.
 en olumsuz durumlarda ise liderin kişiye
yönelik davranış göstermesi, hiç sonuç
alamaması ile sonuçlanacaktır. Bu nedenle
doğrudan işe yönelik bir davranış göstermesi
lideri daha başarılı yapacaktır.
13.12.2015
27
Amaç-yol teorisi

Bu teoriye göre, bir insanın davranışlarını
etkileyen iki faktör vardır:


13.12.2015
Bekleyiş; kişinin belirli davranışların, belirli
sonuçlara ulaştıracağı konusundaki inancı.
Valens; bu sonuçlara kişinin verdiği değer.
28
Amaç-yol teorisi

Bekleyiş teorisinin liderlik açısından anlamı
şudur: İzleyiciler, lider tarafından iki konuda
güdülenir:



Liderin, izleyicilerin beklentilerini etkileme derecesi
(yol)
Liderin, izleyicilerin valensini etkileme derecesi
(amaç)
Liderin en önemli işi, izleyiciler için önemli
sayılacak amaçlar belirlemek ve izleyicilerin
bu amaçları gerçekleştirecekleri yolu
bulmalarına yardım etmektir.
13.12.2015
29
Amaç-yol teorisi
13.12.2015
30
Amaç-yol teorisi


Bu teori, liderin gösterdiği davranışın, astların
güdülenmesi, tatmini ve performansları
üzerine etkisini açıklamaya çalışmaktadır.
Bu teoriye göre lider, aşağıdaki dört liderlik
davranışından birisini gösterebilir:




13.12.2015
Otoriter liderlik
Destekleyici liderlik
Katılımcı liderlik
Başarıya yönelik liderlik
31
Amaç-yol teorisi

Bu davranışların uygunluğu, aşağıdaki
durumsallık faktörleri tarafından
desteklenecektir:



13.12.2015
İzleyicilerin kişisel özellikleri
İzleyiciler üzerindeki zaman ve çevre baskısı
İşin niteliği
32
Amaç-yol teorisi

Örneğin;



13.12.2015
İnsanın kendi geleceğini kendi kararlarının
belirleyeceğine inananlar, katılımcı bir liderlik
tarzından tatmin olacaklardır.
İnsanın geleceğinin kişinin kontrolü dışındaki
faktörler tarafından belirleneceğine inananlar
büyük ölçüde otoriter liderlik tarzından tatmin
olacaklardır.
Başarmak istedikleri işin gerektirdiği nitelikleri
kendilerinde gören izleyiciler, liderin göstereceği
otoriter ve yol gösterici davranışı daha az
benimseyeceklerdir.
33
Motivasyon




Etimolojik olarak Latince “movere”, yani “hareket ettirme,
hareketlendirme” sözcüğünden gelir.
Kişiliğin oluşmasında, biçimlenmesinde tutum ve
davranışı başlatan, açığa çıkaran, sürdüren, yönlendiren
bilinçli ya da bilinçsiz etkenlere motive (güdü) denir.
Motivlerin etkisiyle oluşan süreç de motivasyon
(güdüleme) olarak tanımlanır.
Motivler yönünü ve öncelik sırasını da belirleyerek,
bireyleri bilinçli ve amaçlı eylemlerde bulunmaya
yönelten, iç ya da dış etkenlerdir.
Motivasyon, bir davranışa neden olan fizyolojik,
toplumsal ve psikolojik etkiler dolayısıyla ortaya çıkan
durumdur.
34
Motivasyon


Motivasyon, istekleri, arzuları, ihtiyaçları,
dürtüleri ve ilgileri kapsayan genel bir
kavramdır.
Açlık, susuzluk, cinsellik gibi fizyolojik
kökenli güdüler dürtü; insanlara özgü
başarma isteği gibi yüksek dürtülere de
ihtiyaç adı verilir.
35
Basit motivasyon modeli
İhtiyaçlar
Davranış
Ödüller
İçsel
Dışsal
36
Motivasyon

Motivasyon konusu esas itibariyle;




Kişilerin bekleyiş ve ihtiyaçları
Amaçları
Davranışları
Kendilerine performansları hakkında bilgi
verilmesi
37
Motivasyon

Motivasyonun iki önemli özelliği:


Motivasyon, kişisel bir olaydır. Birisini motive eden
herhangi bir olay veya durum başkasını motive
etmeyebilir.
Motivasyon ancak insanın davranışlarında
gözlenir.
38
Motivasyon teorileri


Kapsam teorileri
Süreç teorileri
Davranış öncesini
vurgulayan yaklaşımlar
Davranış saikleri
Motif/Güdü
(İçsel faktörler)
Davranış sonrasını
vurgulayan yaklaşımlar
Davranış
Sonuç
(Dışsal faktörler)
39
Kapsam teorileri

Kişinin içinde bulunan ve kişiyi belirli yönlerde
davranışa sevk eden faktörleri anlamaya
önem vermektedir.


Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Herzberg’in Çift Faktör (Hijyen-Motivasyon)
Teorisi
40
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi
İnsanların
hiyerarşik bir
düzen
gösteren çok
sayıda ihtiyaç
tarafından
motive
olduklarını ileri
sürmektedir.
41
Herzberg’in çift faktör teorisi


Motive edici faktörlerin
varlığı kişiye kişisel başarı
hissi verdiği için motive
edecektir. Yokluğu ise
kişinin motive olmaması ile
sonuçlanacaktır.
Hijyen faktörlerin kişiyi
motive etme özelliği yoktur.
Ancak yokluğu halinde kişi
motive olmayacaktır. Kişinin
motive olması için gerekli
asgari koşulları
sağlamaktadır.
MOTİVASYON ANCAK MOTİVE EDİCİ FAKTÖRLERİN VARLIĞI HALİNDE MÜMKÜNDÜR.
42
Süreç teorileri


Ağırlık noktası, kişilerin hangi amaçlar
tarafından ve nasıl motive edildikleri ile
ilgilidir.
Belirli bir davranışı gösteren kişinin bu
davranışı tekrarlaması ya da tekrarlamaması
nasıl sağlanabilir sorusunu cevaplamaya
çalışır.


Vroom’un Beklenti Teorisi
Eşitlik Teorisi
43
Vroom’un beklenti teorisi




Bireylerin istenen sonucu sağlayacak görevleri yerine
getirme güdüleri, onların beklentilerine dayanmaktadır.
Birey, göreviyle ilgili çabasının yüksek bir performansa
yol açacağına inanırsa (Ç →P Beklentisi)
Elde edilen yüksek performansın olumlu bir sonuç
getireceğine inanırsa (P →S Beklentisi)
Elde edilen sonuç arzuladığı ya da cazip bulduğu bir
sonuçsa birey motive olacak ve görevini yerine getirmek
için var gücüyle çalışacaktır.
Çaba
Ç →P Beklentisi
(yüksek ya da düşük)
Performans
P →S Beklentisi
(yüksek ya da düşük)
Sonuç
Arzulanan sonuç
olmalıdır.
44
Vroom’un beklenti teorisi
Motivasyon süreci
Motivasyon= Çaba x Performans x Sonuç
Sonucun birey açısından
arzulanma derecesine
valens adı verilir.
45
Eşitlik teorisi


Stacy Adams tarafından geliştirilmiştir.
Bireyin davranışlarını harekete geçirirken
ihtiyaç ve beklentilerinin karşılanıp
karşılanmayacağının yanı sıra diğerlerine
göre ne kadar adil davranıldığına da önem
verdiğini ileri sürer.
46
Eşitlik teorisi

Kişi bir eşitsizlik algıladığında bu eşitsizliği
giderici şekilde davranacaktır. Bu
davranışın yönü;



algılanan eşitsizliğin derecesine,
kişinin olanaklarına,
göstereceği davranışın kolaylık derecesine
göre değişir.
47
Download

yüksek ya da düşük