Mobil Test Sonuç Sistemi
Nasıl Kullanılır?
Takdim
Sevgili Öğrenciler ve Değerli Öğretmenler,
Eğitimin temeli okullarda atılır. İyi bir okul eğitiminden geçmemiş birinin hayatta başarılı olması
beklenemez. Hedefe ulaşmaksa sadece çalışmakla olmaz. Çalışılacak materyallerin de doğru
seçilmiş olması gerekir. Bunun bilincinde olan Zambak Yayınları okul yayıncılığında uzman
kadrosuna bu yayınları hazırlattı.
Zambak Yayınlarının temel amacı, öğrencinin okulda gördüğü derslere yardımcı olmak, bu
derslerle ilgili bilgilerini artırmak ve öğrendiklerini pekiştirmektir. Bu kitaplar hem sınıf içi
etkinliklerde hem öğrencinin kişisel çalışmalarında vazgeçilmez bir kaynaktır.
Zambak Yayınları okul yayıncılığına yeni bir bakış açısı getirdi. Kitaplardaki üslup, bir okul kitabı
kadar kavratıcı, bir dershane kitabı kadar pratiktir.
Zambak Yayınları öğrencilerin düzeylerindeki farklılığı dikkate alarak kitap içinde her öğrenciye
uygun yöntemler geliştirdi. Anlatımda anlaşılırlık hedef alınarak dil ve anlatımda yalınlıktan asla
taviz verilmedi. Değerlendirme bölümlerinde her öğrencinin düzeyine uygun sorular hazırlandı.
Sorular kolaydan zora doğru gidecek biçimde düzenlendi. Böylece öğrencilerin hedeflerine
emin adımlarla yaklaşmaları amaçlandı.
Zambak Yayınları, okul yayıncılığında kendini kanıtlamış yazarlar tarafından hazırlandı. Yıllarını
öğrenci yetiştirmekle geçirmiş bu deneyimli kadro, öğrencilerin ve öğretmenlerin ihtiyaçlarını
göz önüne alarak onlara en yüksek verimi kazandıracak bir yöntemle kitaplarını hazırladı. Bu
kitaplar sayesinde hem okul derslerinde başarıyı yakalayacak hem de sınavlar için iyi bir temel
oluşturacaksınız.
Zambak Yayınları hazırlanırken birçok öğrencinin ve öğretmenin önerileri dikkate alındı.
Onların ihtiyaçları doğrultusunda sürekli kendini yeniledi. Yayıncılıkta görselliğin önemini bilen
Zambak Yayınları, anlamayı kolaylaştıran ve çalışmayı zevk haline getiren her türlü görsel
materyali kitaplarına yansıttı. Bu kitaplarla çalışırken sıkılmayacak, öğrenmeyi eğlenceli hale
getireceksiniz.
Zambak Yayınları okul öncesinden Lise son sınıfa kadar, okulun her kademesine seslenen
yayınlarıyla geleceğin başarılı öğrencilerini yetiştirmeyi kendisine bir görev bildi.
Zambak Yayınlarını tercih eden değerli öğrenci ve öğretmenlerimize teşekkür eder, başarılar
dileriz.
YAYINEVİ
On Soz
Sevgili Öğrenciler;
Zambak Yayınları, her türlü değişimi ve yeniliği ürünlerine
yansıtmayı görev bilmektedir. Bu bağlamda öğrencilerin, öğretmenlerin ve velilerin istekleri, beklentileri ve ihtiyaçları doğrultusunda yeni yayınlar çıkarmayı hedeflemektedir. Elinizdeki
kitap da bu anlayışın bir ürünüdür.
Bu kitabın geleneksel soru bankalarından farklı yönleri vardır.
Çünkü müfredata uygun konu anlatımı, örnek soru çözümleriyle desteklenmiş; uyarılar, konuların püf noktaları ve açıklamalarla pekiştirilmiştir. Tablo ve resimlerle de konular somutlanmaya çalışılmıştır.
Bu kitabı kullanan öğretmenler, müfredat el kitabını yanlarında
taşıyor gibi olacaklardır. Her deste öğrenciye verilmesi gereken
bilgileri ve bu bilgilerin soruya yansımış şeklini somut olarak
göreceklerdir. Bu kitabı bir ders planı gibi kullanabileceklerdir.
Açık uçlu soruların yer aldığı testlerden hareketle yazılı soruları
hazırlayabileceklerdir.
Veliler ise bu kitap sayesinde öğrencilerine nitelikli ve yeterli
bir kaynak sağlama imkâna kavuşmuş olacaklar, üzerlerine
düşen sorumluğu yerine getirmenin huzurunu yaşayacaklardır.
Bu kitaptan etkili şekilde yararlanılabilmesi için,
Sorular, kitapta anlatılan konularla ilgilidir. Her teste yer alan
soruların konu bilgisi, o testin kenarlarındaki konu anlatım
bölümlerinde yer almaktadır. Böylece öğrenciler konuları
öğrenecekler, biliyorlarsa tekrar ederek unutmanın önüne
geçeceklerdir. Ayrıca, çözemedikleri soruları yapabilmek için
ek bir kaynağa ihtiyaç duymayacaklardır. Kenar bilgilerinden
yararlanarak soruları rahatlıkla çözebileceklerdir.
• Önce sayfa kenarlarındaki konu anlatımları okunmalıdır.
Kitapta bölüm sonlarında genel tekrar testleri yer almaktadır.
Böylece öğrendikleri, tekrar ettikleri konulardan öğrencilerimiz kendilerini değerlendirme imkânı bulacaklardır. Genel
tekrar testlerinde o konunun merkezi sınavlardaki yansımasının görülebilmesi için çıkmış sorulardan seçilen örnekler
çözülmüştür. Değişen sistemler açık uçlu soruları gündeme
getirmiştir. ÖSYM’nin eğilimi de bu doğrultudadır. Dolayısıyla
kitapta, bölüm sonlarında, açık uçlu sorulardan oluşan testlere
de yer verilmiştir.
• T estlerden sonra mutlaka değerlendirme çalışması yapılmalı,
doğru ve yanlışlar belirlenmelidir.
• Grafik ve tablolar incelenmelidir.
• Çıkmış sorular çözümlerine bakılmadan çözülmelidir.
• Ö
ğrenci kendi çözümünü kitaptaki çözümle karşılaştırarak
kendini değerlendirmelidir.
• Daha sonra testler çözülmelidir.
•Y
anlış yapılan sorular varsa o sorunun konu bilgisi tekrar
gözden geçirilmelidir.
Hepinize başarılar dileriz.
Tecrübelerini ve fikirlerini bizlerle paylaşarak bu kitabın hazırlanmasına katkı sağlayan ülke genelindeki tüm öğretmen ve
idareci arkadaşlarımıza teşekkür ederiz.
Türkçe-Edebiyat Yayın Kurulu
Sami YILDIZ - Nurettin ÖZÇELİK - Abdullah ARAZ - Yunus BİLGE - Mustafa OĞUZ
Halil ASLANTAŞ - Ömer MERT - Akın EKİNCİ - Bayram ÖZFIRAT - Erdal KOÇ
icindekiler
,
Ünite 1 : İLETİŞİM DİL VE KÜLTÜR
Bölüm 1 : İletişim Dil ve Kültür. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
Bölüm 2 : İnsan, İletişim ve Dil. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
Ünite 2 : DİLLERİN SINIFLANDIRILMASI VE TÜRKÇENİN DÜNYA DİLLERİ ARASINDAKİ YERİ
Bölüm 1 : Dillerin Sınıflandırılması . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Bölüm 2 : Türk Dilinin Tarihi Dönemleri ve Gelişimi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
Ünite 3 : SÖZLÜ ANLATIM TÜRLERİ
Bölüm 1 : Sözlü Anlatım Türleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
Açık Uçlu Sorular - 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Ünite 4 : SÖZCÜKTE ANLAM VE KAVRAM
Bölüm 1 : Kelimelerin Farklı Anlamlarda Kullanımı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Bölüm 2 : Sözcüğe Mecaz Anlam Kazandırma Yolları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
Bölüm 3 : Anlam Aktarmaları. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
Bölüm 4 : Anlam İlişkilerine Göre Kelimeler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
Bölüm 5 : Kelimelerde Anlam Değişmeleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
Bölüm 6 : Söz Öbeklerinin Anlamı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
Bölüm 7 : Atasözleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
Ünite 5 : CÜMLEDE ANLAM
Bölüm 1 : Cümlede Öne Çıkan Kavramlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
Bölüm 2 : Duyguları Yansıtan Cümleler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
Bölüm 3 : Haber Cümleleri, Dilek Cümleleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Bölüm 4 : Anlatıcının Tavrına Göre Cümleler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
Bölüm 5 : Anlam İlişkilerine Göre Cümleler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
Bölüm 6 : Anlatımına Göre Cümleler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
Bölüm 7 : Anlatıcısına Göre Cümleler, Aktarma Cümleleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
Bölüm 8 : Cümle Yorumlama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
Bölüm 9 : Cümlede Anlamın Oluşumu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
Bölüm 10 : Cümlenin Anlam Özelliklerini Belirleme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
Ünite 6 : PARÇADA ANLAM
Bölüm 1 : Paragrafın Anlatım Yönü, Anlatım Teknikleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
Bölüm 2 : Düşünceyi Geliştirme Yolları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
Bölüm 3 : Anlatımın Temel Özellikleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
Bölüm 4 : Paragraf Türleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
Bölüm 5 : Paragrafın Yapı Yönü. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
Bölüm 6 : Paragrafın Anlam Yönü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
Açık Uçlu Sorular -2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
Ünite 7 : SÖZCÜK TÜRLERİ
Bölüm 1 : İsimler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164
Bölüm 2 : Zamirler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
Bölüm 3 : Sıfatlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170
Bölüm 4 : Zarflar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
Bölüm 5 : Edat, Bağlaç, Ünlem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
Bölüm 6 : Sözcük Türleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182
Ünite 8 :TAMLAMALAR
Bölüm 1 : Tamlamalar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196
Ünite 9 :EYLEMLER
Bölüm 1 : Fiiller. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
Bölüm 2 : Ek Fiil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
Ünite 10 :EYLEMSİLER
Bölüm 1 : Eylemsiler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218
Açık Uçlu Sorular - 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
Ünite 11 :EKLER
Bölüm 1 : Ekler - Yapım Ekleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
Bölüm 2 : Çekim Ekleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
Bölüm 3 : Ekler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
Ünite 12 : SÖZCÜK YAPISI
Bölüm 1 : Sözcüğün Yapısı - Basit, Türemiş Sözcükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
Bölüm 2 : Birleşik Sözcükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248
Bölüm 3 : Ekler ve Sözcük Yapısı (Genel Tekrar) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
Ünite 13 : SÖZCÜK GRUPLARI
Bölüm 1 : Sözcük Grupları. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260
Açık Uçlu Sorular - 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268
Ünite 14 : CÜMLENİN ÖGELERİ
Bölüm 1 : Cümlenin Ögeleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272
Ünite 15 : EYLEM ÇATISI
Bölüm 1 : Eylem Çatısı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290
Ünite 16 : CÜMLE TÜRLERİ
Bölüm 1 : Cümle Türleri - Yüklemine ve Anlamına Göre Cümleler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302
Bölüm 2 : Yapılarına Göre Cümleler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306
Bölüm 3 : Cümle Türleri (Genel Tekrar). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310
Bölüm 4 : Dil Bilgisi (Genel Tekrar). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318
Açık Uçlu Sorular - 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330
Ünite 17 : ANLATIM BOZUKLUKLARI
Bölüm 1 : Anlatım Bozuklukları - Anlamsal Bozukluklar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334
Bölüm 2 : Bağlaşıklığa Dayalı (Dil Bilgisel, Yapısal) Anlatım Bozuklukları. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338
Bölüm 3 : Anlatım Bozuklukları (Genel Tekrar). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346
Açık Uçlu Sorular - 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352
Ünite 18 : YAZIM BİLGİSİ
Bölüm 1 : Ses Bilgisi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356
Bölüm 2 : Yazım Kuralları. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364
Bölüm 3 : Noktalama İşaretleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372
Bölüm 4 : Yazım Bilgisi (Genel Tekrar). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380
Açık Uçlu Sorular - 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386
CEVAP ANAHTARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388
Bölüm
1
Test .. 3
Dillerin Sınıflandırılması
DİLLERİN SINIFLANDIRILMASI
1.
Diller yapı ve köken akrabalığına göre
gruplara ayrılır.
I. KÖKENLERİNE GÖRE DİLLER
Kökenleri bakımından başlıca dil aileleri şunlardır:
A. HİNT-AVRUPA DİL AİLESİ
Bu dil ailesi, biri Avrupa’da diğeri Asya’da olmak üzere iki ana kola ayrılır. Avrupa kolunda Slav dilleri (Rusça,
Sırpça, Lehçe, Bulgarca vb.), Germen
dilleri (Almanca, İngilizce, Felemenkçe vb.), Latin dilleri (İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Rumence, Yunanca,
Arnavutça vb.) olmak üzere üç büyük
dal yer alır.
Asya kolunda ise Hint dilleri (Hintçe,
Urduca vb.) ve İran dilleri (Farsça, Tacikçe, Peştunca vb.) yer alır. Ermenice ve Hititçe de Hint-Avrupa dil ailesine mensuptur.
Ural ve Altay dillerinin akrabalığı, diğer
dil aileleri kadar sağlam değildir. Bu
dillerin akrabalığı kökenden çok, bu
dillerde bulunan yapısal benzerliklere
dayanmaktadır. Örneğin her ikisi de eklemeli dildir. Her iki kolda da sözcük ve
cümle yapıları birbirinin aynıdır. Bu dillerde ünlü uyumu sistemi, sözcük benzerlikleri ve eşlikleri vardır.
II. Grup
I. Özbek Türkçesi
Ağız
II. Yakutça
Argo
III. Dekmük (tekme)
Lehçe
IV. Marizlemek
Şive
V. Ninni
Yukarıda I. grupta verilenlerden hangisi, II. grupta verilenlerden biriyle ilişkilendirilemez?
EEE_0904020601_1
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
4.
Tek heceli dillerde her kelime tek heceden oluşur
ve kelimelerin çekimli şekilleri bulunmaz. Cümleler ise çekimsiz olan bu kelimelerin bir araya gelmesiyle oluşur. Cümlenin anlamı daha çok, kelimelerin sıralanaşından anlaşılır. Konuşma dilinde
birbirine benzer kelimeler zengin bir vurgu sistemiyle ayırt edilir. ---- bu dillere örnek gösterilebilir.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden
hangisi getirilemez?
AAA_0904020404_2
A) Türkçe
B) Siyamca
C) Vietnamca
D) Tibetçe
E) Çince
2.
B. URAL-ALTAY DİL GRUBU
Bu dil grubu Altay (Türkçe, Moğolca,
Mançuca, Tunguzca, Japonca vb.) ve
Ural (Macarca, Fince, Samoyedce vb.)
olmak üzere iki kola ayrılır.
I. Grup Eklemeli dillerde sözcükler ve bunlara getirilen ekler vardır. Sözcüklerden yeni sözcükler ekler aracılığı ile türetilir. Bu türetme sırasında sözcüğün
kökünde değişme olmaz. Bunun için kök ve ekler
belirgin bir şekilde birbirinden ayrılır. Ekler sayesinde sözcüklere hem yeni anlamlar yüklenir hem
de yeni sözcükler türetilmiş olur. ---- eklemeli dillere örnek gösterilebilir.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden
hangisi getirilemez?
CCC_0904020401_1
A) Türkçe
B) Moğolca
C) Farsça
D) Japonca
E) Korece
5.
Aşağıdaki dil ve dil ailesi eşleştirmelerinden
hangisi yanlıştır?
EEE_0904020201_2
A) Hintçe – Asya dilleri
B) Japonca – Altay dilleri
C) Çince – Çin-Tibet dilleri
D) Almanca – Avrupa dilleri
E) Korece – Hami-Sami dilleri
6.
Aşağıdaki dillerden hangisi Türkçenin bağlı bulunduğu dil ailesi içerisinde yer almaz?
AAA-0904020201
A) Hintçe B) Korece C) Moğolca
D) Japonca E) Tunguzca C. HAMİ-SAMİ DİL AİLESİ
Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ya yayılmış
çeşitli topluluklarca konuşulan yaklaşık
250 dilden oluşur. Hami (Eski Mısır dili,
Libya-Berber dili vb.) ve Sami (Arapça,
İbranice (Kenanca), Habeşçe, Akadca
vb.) grupları olmak üzere ikiye ayrılır.
3.
D. ÇİN-TİBET DİL AİLESİ
Bu dil ailesi, Çin ve Tibet dil grupları
içinde bulunan 300 civarındaki Doğu
Asya dilinden (Çince, Tibetçe, Birmanca, Dzongka, Vietnamca vb.) oluşur.
(I) Eklemeli dillerde tek veya çok heceli kelime kökleriyle ekler vardır. (II) Bu dillerde, kelime köklerinden yeni kelimeler türetilirken kelime köklerine ekler getirilir. (III) Türetme sırasında kökte bir değişme
olmaz. (IV) Anlam ve görev değişikliği yapan ekler çoğunlukla kelime sonuna getirilir. (V) İngilizce, Fransızca, Rusça eklemeli diller arasındadır.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
EEE_0904020403_3
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
16
YGS
7.
Aşağıdakilerden hangisi Ural - Altay dillerinin
özelliklerinden değildir?
EEE_0904020201_2
A) Ünlü uyumu vardır.
B) Eklemeli bir yapısı vardır.
C) Sözcüklerde tür bakımından erkeklik ve dişilik
ayrımı yoktur.
D) Yapım ekleri ve çekim ekleri vardır.
E) Ses, yapı ve söz dizisi bakımından aralarında
hiçbir benzerlik yoktur.
1. Bölüm: Dillerin Sınıflandırılması
Test .. 3
8.
Aşağıdakilerden hangisi, Hint-Avrupa dillerinin
kollarından biri değildir?
AAA_0904020502_1
A) Ural dilleri
B) Roma (Latin) dilleri
12. Eklemeli dillerde isim ve fiil çekimleri ile yeni kelimelerin oluşumu sırasında kelimenin kökü değişmez. Kökün önüne veya sonuna birtakım ekler getirilerek kelime yapımı veya çekimi gerçekleştirilir.
Ural-Altay dilleri bu özelliğe sahiptir.
Aşağıdakilerden hangisi bu parçada sözü edilen dillere örnek olamaz?
BBB_0904020403_2
A) Türkçe
B) İngilizce
C) Hint dilleri
D) İran dilleri
E) Germen dilleri
C) Moğolca
Diller, dili oluşturan kelime ve eklerin
yapı bakımından gösterdikleri benzerliklerine göre üç gruba ayrılır:
9.
B) Germen dil ailesinde yer alan çekimli bir dildir.
(Rusça)
C) Ural - Altay dil ailesinde yer alan eklemeli bir
dildir. (Macarca)
D) Tek heceli bir dildir. (Çince)
E) Hami-Sami dil ailesinde yer alan bir dildir. (Arapça)
10. Eklemeli dillerde bir veya daha çok heceli köklere
yapım ve çekim ekleri eklenir. Köke getirilen yapım
ekleri ile yeni sözcükler, yeni kavramlar türetilir. Yeni ekler ulandığında kökte genellikle bir değişiklik
olmaz.
Aşağıdakilerden hangisi bu parçada açıklanan
dillere örnek olamaz?
DDD_0904020301_1
A) Türkçe
B) Moğolca
C) Fince D) Arapça
E) Macarca
13. Aşağıdaki özelliklerden hangisi farklı bir dil gru-
buyla ilgilidir?
EEE_0904020201_3
A) Temel ögeler kök ve eklerdir.
B) Yeni sözcükler ekler yardımıyla türetilir.
C) Ekler aracılığı ile sözcüklere çeşitli anlam ve
görevler yüklenebilir.
D) Son ekli ve ön ekli diller olarak iki gruba ayrılır.
E) Sözcüklere vurgu yoluyla farklı anlam ve görevler yüklenir.
14. Türkçe, yapı bakımından ----; köken bakımından
---- dil ailesinin Altay koluna girer.
Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisinde verilenler sırasıyla getirilmelidir?
CCC_0904020301_2
A) çekimli, Hami-Sami
B) tek heceli, Ural-Altay
C) eklemeli, Ural-Altay
D) tek heceli, Hint-Avrupa
E) eklemeli, Bantu
11. Aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir?
DDD_0904020201_2
A) Köken bakımından birbirine yakın diller bir dil
ailesi oluşturur.
A. TEK HECELİ (AYRIMLI) DİLLER
Bu dillerde her kelime tek heceden ibarettir. Kelimelerin çekimli şekilleri yoktur, yani kelimeler daima kök durumundadır. Cümle, çekimsiz kelimelerin bir
araya gelmesiyle oluşturulur. Cümlenin
anlamı genellikle kelimelerin sıralanışından ve vurgusundan anlaşılır. Bundan dolayı tek heceli dillerde çok zengin bir vurgu ve tonlama sistemi vardır.
Aynı kelime hem isim, hem sıfat, hem
fiil, hem edat olabilmektedir.
Bu grubun en önemli dilleri Çince ve Tibetçedir. Bazı Himalaya ve Afrika dillerinde de bu özellik görülür. Endonezya
dilleri ve Vietnam dili de tek heceli diller grubuna dahildir.
B. EKLEMELİ (BİTİŞKEN) DİLLER
Bu dillerin temeli kelime köklerine ekler getirilerek yeni kelimeler türetilmeye dayanır. Bu dillerde tek veya çok heceli kelime kökleriyle ekler vardır. Ekler
köklere getirilerek yeni kelimeler türetilir. Türetme sırasında kökte bir değişme
olmaz. Köklerle ekler birbirinden kolaylıkla ayrılabilir. Anlam ve görev değişikliği yapan ekler kelime sonuna getirildiği gibi kelime başına getirilen ekler
de vardır. Dilimizde ön ekler olmadığı hâlde kelime sonuna getirilen eklerde büyük bir zenginlik vardır. Bu özelliğiyle dilimiz, sondan eklemeli bir dildir.
Moğolca, Mançuca, Tunguzca, Macarca, Fince ve Samoyedce bu grupta yer
alan diğer dillerdendir.
C. ÇEKİMLİ (BÜKÜMLÜ) DİLLER
Eklemeli dillerde olduğu gibi bu dillerin
kelimeleri de eklerle türetilir. Ama yeni
kelime türetilirken kelime kökü de kendi
içinde değişikliğe uğrar. Öyle ki kelime
türetilirken kökteki değişiklik, eski kelimeyi tanınmayacak duruma getirir. Bazen yeni kelimede eski kökü hatırlatacak hiçbir ses bulunmaz. Böylelikle yeni
kelimeyle kök arasındaki ilgi korunur.
B) Diller yapılarına ve kaynaklarına göre sınıflandırılır.
C) Çekimli dillerde kelime türetilirken veya çekim
yapılırken kelime kökü kendi içinde değişikliğe uğrar.
D) Afrika’nın ortasında ve güneyinde konuşulan
diller, Hami-Sami dil ailesini oluşturur.
Çekimli diller grubuna, Arapça, Farsça,
Lâtince, İngilizce, Fransızca, Rusça gibi diller girer.
E) Türkçe, eklemeli diller arasında yer alır.
2. Ünite: Dillerin Sınıflandırılması ve Türkçenin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri
Orta ve Güney Afrika’da yaşayan kabilelerin konuştukları 400’den fazla dilin
bütününe verilen addır. Lubaca, Kongoca, Swahili, Pölce, Susuca, Gurca gibi
diller Bantu dil ailesi içinde yer alır. Bunun dışında Kafkas dilleri, Baskça, Dravid dilleri, Malaya-Polinezya dilleri, Okyanusya dilleri, Eskimo dili ve Amerika
yerli dilleri de bulunmaktadır.
II. YAPILARINA GÖRE DİLLER
D) Tunguzca
E) Japonca
Aşağıdaki açıklamalardan hangisi, ayraç içinde
verilen dil ile ilgili değildir?
BBB_0904020201_1
A) Hint - İran dillerinden biridir. (Urduca)
E. BANTU DİL AİLESİ
Türkçe Soru Bankası
17
Bölüm
1
Test .. 5
Sözlü Anlatım Türleri
TARTIŞMA
Çoğunluğu ya da bir grubu ilgilendiren
bir konunun önceden belirlenen ve bu
konuyla ilgili farklı düşünceleri olan kişilerin görüşlerini açıklamak, bir sorunu çözmek ve karşısındaki kişilerin zayıf
yönlerini bulmak için yaptıkları konuşmalara tartışma denir.
Tartışılacak konu, üzerinde konuşulmaya değer olmalı ve kanıtlanmış konular üzerinde ısrarcı olunmamalıdır.
Örneğin “Son yıllarda öyküden çok,
roman yayımlanmıştır.” bir tartışma konusu olamaz.
1.
Panelin devamı niteliğindedir. Fakat ondan farklı
olarak dinleyiciler de tartışmaya katılır. Konu ile ilgili görüş ve düşüncelerini açıklayabilirler. Bu sayede konu üzerinde dinleyicilerin daha aktif düşünmelerinin önü açılmış olur. Bu tartışma türüne
---- adı verilir.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden
hangisi getirilmelidir?
BBB_0906011301_2
A) eleştiri B) forum C) panel
D) münazara E) konferans Tartışmanın başlıca kuralları şunlardır:
4.
II. Bir sohbet havası görülür.
III. Başkan ve üyeler bir masa etrafında toplanır.
IV. Bir karara varma amacı güdülmez.
V. Başkan, konuşmacıların sırasını ve süresini belirler.
Yukarıda özellikleri verilen toplu tartışma türü
aşağıdakilerden hangisidir?
CCC_0906010101_2
A) Münazara B) Sunum C) Panel
• Ön yargılı olmaktan kaçınılmalıdır.
• Konuşmacıların sözlü kesilmemelidir.
• Konu dışına çıkılmamalıdır.
• Söz verilince konuşulmalıdır.
Aşağıdakilerden hangisi bir tartışma konusu
olamaz?
EEE_0906010901_1
A) İnsanların verimliliği bahar aylarında artmaktadır.
B) Bir ülkenin gelişiminde eğitim, sanayiden daha önemlidir.
Anket sonuçlarını duyurmak, bir çalışma sonucunu açıklamak; bilgileri yenilemek, pekiştirmek, hatırlatmak; önemli
olay ve olguları ifade etmek için yapılan
konuşmalara sunum denir.
B) Münazara – panel – nutuk
C) Bilgi şölenİ – sunum – forum
D) Açık oturum ­– panel – forum
E) Nutuk – röportaj – eleştiri
E) Dünya üzerindeki fosil yakıtlar her geçen gün
azalmaktadır.
6.
3.
I. Bir başkan tarafından yönetilir.
II. Konuşmacıların, ele alınan konuyla ilgili olarak
yüzeysel bilgi sahibi olması yeterlidir.
12/A ve 12/B sınıfından üçer kişilik gruplar oluşturulmuştur. Bu gruplar, okulun konferans salonunda ve bir jüri önünde “Çok okuyan değil, çok gezen çok bilir.” ve “Çok çok gezen değil, çok okuyan
bilir.” karşıt tezlerini birbirlerine karşı savunmuşlardır. Konuşmalar bittikten sonra jüri, konuşmacıların hazırlıklarını, savunmalarını ve konuşma becerilerini dik­kate alarak bir değerlendirme yapmış ve
yarışmanın gali­bini 12/B olarak belirlemiştir.
V. Başkan, oturumun başında ele alınacak konuyu ortaya koyar, konuşmalar arasında bağlantıyı sağlar ve konuşmayı bir sonuca bağlar.
İki karşıt düşüncenin tartışıldığı bu etkinlik aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?
AAA_0906011601_2
A) Münazara B) Sunum C) Panel
Açık oturumla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri söylenemez?
DDD_0906011401_3
A) Yalnýz I. B) Yalnýz II. C) I. ve III.
Panelin devamı niteliğinde olan bir tartışma türüdür. Eğer panelin sonunda
tartışma konuşmacılardan dinleyicilere
geçerse buna forum denir. Forum aracılığı ile dinleyicilere de söz hakkı verilir ve böylelikle onların da konu üzerinde daha etkin şekilde düşünmeleri
sağlanmış olur.
Seçilmiş bir konuşmacı grubu tarafından güncel, siyasal, sosyal ve bilimsel
konuların veya sorunların herkesin izleyebileceği bir biçimde açık olarak tartışıldığı toplantıya açık oturum denir.
Aşağıdakilerin hangisinde toplu tartışma türleri birlikte verilmiştir?
DDD_0906010901_2
A) Eleştiri – nutuk – bilgi şöleni
D) Bilim ve teknolojideki gelişmeler, günlük yaşamı kolaylaştırmaktadır.
MÜNAZARA
AÇIK OTORUM
E) Konferans 5.
C) Yaşam koşulları, yazarların üretken olmasında
önemli rol oynar.
Sunum, her alanda yapılan bir anlatım
yoludur. Görsellik temeline dayanması nedeniyle sunumlarda iyi hazırlanmış
görsel malzeme konuyla uyumlu şekilde kullanılmalıdır.
FORUM
D) Söylev 2.
SUNUM
Bir konuda karşıt görüşleri savunan iki
grubun fikirlerini çarpıştırdıkları bir tartışmaya münazara denir.
I. En az üç, en fazla altı kişi tarafından gerçekleştirilir.
22
D)Söylev YGS
E) Konferans III. Konuşmacılar, başkan tarafından iki üç tur konuşturulabilir.
IV. Daha çok, sınırlı bir kesimi ilgilendiren konular
ele alınır.
D) II. ve IV. E) I, III. ve V. 1. Bölüm: Sözlü Anlatım Türleri
Test .. 5
7.
10. Aşağıdaki dizilerin hangisinde bir sunumda kul-
Münaraza öğrencilere
lanılabilecek araç gereçler birlikte verilmiştir?
BBB_0906011101_2
A) Fotoğraf makinesi, bilgisayar, televizyon
I. Farklı düşünceleri göz ardı etmek
II. Konuşma yeteneğini geliştirmek
III. Öz güven duygusunu artırmak
B) CD, slayt makinesi, fotoğraf, bilgisayar
IV. Doğru ve etkili düşünmeyi öğrenmek
C) Fotokopi makinesi, CD, hard disk, fotoğraf
V. Cümleler arasında mantıksal bağlar kurmak
D) Televizyon, video, fotoğraf makinesi, CD
gibi yararlar sağlar.
E) Ansiklopedi, bilgisayar, CD, slayt makinesi
Buna göre yukarıda verilen bilgilerden hangisi
ya da hangileri yanlıştır?
AAA
A) Yal­nýz I. 8.
B) Yal­nýz II. D) II. ve III. C) I. ve II.
E) I., II. ve III. Hanımlar! Sizin elinizde tüfek, top yok. Yalnız hak
ve Allah var! Tüfek ve top düşer fakat halk bakidir.
İman ve millet duygusu var, hiç korkmayacaksınız!
Dünyada millet sıfatına layık bir millet olduğumuzu
erkek kadın, hatta ihtiyar ve çocuklarımıza kadar ispat ettik. Bugün memleketimiz, paylaşılma tehlikesi karşısındadır. Adım adım kendi güdümümüzdeki milletleri başımıza efendi yapmak istiyorlar. Bu
nedenle Avrupa’ya karşı varlığımızı göstermek ve
sesimizi, hakkımızı işittirmek için bugün kuvvetli ve
metin bir millet hâlinde bulunmak lazımdır.
Halide Edip’in 19 Mayıs 1919’da İstanbul’un Fatih semtinde yaptığı bir konuşmadan alınan bu
parçada, aşağıdakilerden hangisine özgü niteliklerin ağır bastığı söylenebilir?
AAA_0906010701_1
A) Nutuk B) Sunum C) Panel
D) Konferans E) Forum PANEL
Bir konunun bir başkan yönetiminde
3-6 kişiden oluşan konuşmacı grubu tarafından sohbet havası içinde ele alındığı sözlü anlatım türüne panel denir.
SEMPOZYUM (BİLGİ ŞÖLENİ)
Bir konunun değişik yönleriyle ilgili olarak farklı kişilerce yapılan seri konuşmalara sempozyum denir.
NUTUK
11. Bu tartışma türünde, bir konunun farklı yönleri üze-
rinde, farklı kişiler tarafından seri konuşmalar yapılır. Bu konuşmalarda alanında uzman kişiler; bilim,
edebiyat ve sanat gibi alanlarla ilgili sorunları tartışır, bunları bir sonuca bağlar. Açık oturuma benzemekle birlikte, özel davetli grubunun olması ve
tartışmalarda alınan kararların basılarak kamuoyunu duyurulması bakımından ondan ayrılır.
Bir kişinin, düşünce ve duygularını, görüşlerini bir topluluğa anlatmak, açıklamak ve aşılamak amacıyla konuşmaya
nutuk denir.
Not
Bir konuyu, bir duyguyu, bir düşünceyi ya da bir isteği sözlü veya yazılı olarak aktramaya anlatım denir.
Alıcı ya da verici arasında ileti, sözlü ya da yazılı şekilde gerçekleşebilir. Herhangi bir konunun, dil aracılığı ile sözlü şekilde iletilmesine sözlü
anlatım adı verilir.
Bu parçada sözü edilen tartışma türü aşağıdakilerden hangisidir?
EEE_0906011501_3
A) Forum B) Sunum C) Panel
D) Söylev E) Sempozyum 12. (I) Sunumlar, tanıtmak ve bilgi aktarmak amacıyla
gerçekleştirilir. (II) Bu tür konuşmalar yoluyla anket sonuçları duyurulur, bilgiler verilir, mevcut bilgiler yenilenir. (III) Görsellik temeline dayandığı için
sunumu gerçekleştirecek olan kişi, görsel malzemelerini konuyla uyumlu olacak şekilde hazırlar.
(IV) Konuyu kavratmak için slaytlarında konusuyla ilgili ayrıntılı bilgilere yer verir. (V) Düşüncelerini
karşısındaki kişilere en kısa ve en etkili yoldan anlatmaya çalışır.
Bu parçadaki numaralanmış yerlerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
DDD_0906011101_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
I.
Tez ve antitez şeklinde savunulabilecek bir konu belirlenir.
II. En az üçer kişiden oluşan iki grup
vardır.
III. İkna edici bir üslup ve çarpıcı örnekler kullanılır.
IV. Grup başkanları, konuşmacıların
ardından söylenenleri özetler.
Yukarıda özellikleri verilen sözlü
anlatım türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Konferans
9.
Tartışmalarda, genellikle toplumu ilgilendiren bir
konu dinleyiciler önünde ele alınır, bu konuyla ilgili olarak çeşitli bilgiler verilir. Bundan dolayı tartışmalarda dil, daha çok ---- kullanılır.
D) Forum
E) Panel (2013 - LYS)
Çözüm..
Soruda verilen özellikler münazarayla ilgilidir. Çünkü münazaralarda tez ve anti tez şeklinde tartışılabilecek bir konu
belirlenir. Belirlenen bu konu üzerinde
en az üçer kişiden oluşan iki grup dinleyeciler önünde tartışır; jüriyi ikna etmek için çaba harcar, bunu yaparken
de ikna edici bir üslup kullanır ve çarpıcı örnekler verir. Konuşmacıların sözlerinden sonra grup başkanları, arkadaşlarının dile getirdiği düşünceleri özetler.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden
hangisi getirilmelidir?
EEE_0906010901_2
A) sanatsal işlevde
B) heyecana bağlı işlevde
C) dil ötesi işlevde
D) kanalı kontrol işlevinde
E) göndergesel işlevde
3. Ünite: Sözlü Anlatım Türleri
B) Münazara
C) Açık oturum
Cevap B
Türkçe Soru Bankası
23
Bölüm
1
Test .. 6
Kelimelerin Farklı Anlamlarda Kullanımı
KELİMELERİN FARKLI ANLAMLARDA
KULLANIMI
1.
Tek Anlamlılık
Yalnız bir anlamı olan sözcüklere tek
anlamlı sözcükler denir. “Elma, kar, sis”
gibi sözcükler tek anlamlıdır.
Çok Anlamlılık
Birden çok durum veya kavramı ifade
eden, birden çok anlamda kullanılan
sözcüklere çok anlamlı sözcükler denir.
Kimi sözcükler kullanıldıkları cümleye
göre farklı anlamlara gelip farklı kavram ve varlıkları karşılar. Çok anlamlı
bir sözcüğün hangi anlamda kullanıldığı ise cümlede ortaya çıkar. Şimdi “kurmak” sözcüğünü inceleyelim.
Yetkin sanatçılar, yazarlık yeteneklerini göstermek
ve okurları derinden etkilemek istediklerinden sözcüklerin temel anlamıyla yetinmezler. Cümle içinde sözcüklere yeni anlamlar yüklemek için uğraş
verirler. Yeni duygu, düşünce ve hayallerini bu yolla ifade etme yollarını ararlar. Bunun sonucunda
sözcüklerin birden çok anlam kazanmalarını sağlar ve dilin olanaklarını daha da genişletirler.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu parçada
öne sürülen tutuma uyulmamıştır?
EEE_0912020204_2
A) Onun yumuşak sözleri dinleyenlerin yüreğinin derinliklerine işler.
B) Keskin dili yüzünden çevresindeki insanların
kalbini kırmıştı.
O bölgede güzel yapılar kurduk.
C) Yörede hüküm süren acı soğuklar ağaçları buzdan heykellere çevirmişti.
cümlesinde “kurmak” sözcüğü inşa etmek anlamında kullanılmıştır.
3.
II. Maden ocağında çalışan işçiler on beş saat
sonra kurtarılmıştı.
III. Kazada yakınlarını kayden insanlar derinden
sarsılmıştı.
IV. Sanatçı, gençliğinden beri problemler içinde
yoğrulmuş, iyice pişmişti.
V. Bana keskin bir bıçak verin de bu karpuzu ikiye ayırayım.
Yukarıdaki cümlelerin hangilerinde altı çizili sözcükler gerçek anlamı dışında (mecaz anlamıyla)
kullanılmıştır?
DDD_0912020207_2
A) I. ve II. B) I. ve III. C) II. ve III.
D) Yüreğindeki coşkun sevgi ırmağı taşıyor, bütün mahalleye yayılıyordu.
Onu bana karşı kurmuşlar.
cümlesinde “kurmak” sözcüğü “Bir
kimseyi dedikodu veya telkinlerle başkasına karşı öfkelendirmek” anlamında kullanılmıştır.
I. Şair, bu hüzün yüklü şiiri ağaçlar yaprak dökerken yazmış.
D) III. ve IV. E) IV. ve V. E) Yoğun nem, ormandaki koca kütükleri, dalları, yaprakları, kabukları zamanla çürütür.
Gerçek Anlam
Sözcüğün dilde ortaya çıkışıyla birlikte
kazandığı temel anlama “gerçek anlam”
denir. Diğer bir ifadeyle gerçek anlam,
sözcüğün herkes tarafından bilinen en
yaygın anlamıdır.
Çubukları kolayca kırdım.
Depo ağzına kadar doldu.
Bu cümlelerde altı çizili sözcükler gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
Mecaz Anlam
Bir sözcüğün herhangi bir ilgi ya da
benzetme sonucu gerçek anlamının
dışında kullanılmasına mecaz anlam
denir. Sözcüğün, mecaz anlamlı kullanımında ilk ve temel anlamından büsbütün uzaklaştığı görülür.
4.
2.
Kâğıt havlu, masanın üstündeki suyu kısa sürede
çekti.
cümlesindeki “çekmek” sözcüğü, aşağıdakilerin hangisinde bu cümledeki anlamıyla kullanılmıştır?
DDD_0912020202_1
A) Yarından sonra hesabındaki paranın hepsini
çekecekmiş.
Çok anlamlı sözcükler; temel, yan ve mecaz anlamlı olmak üzere birçok anlamı karşılayacak şekilde kullanılabilir. Tek anlamlı sözcükler ise bir tek
anlamı karşılar.
Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde,
altı çizili sözcükler çok anlamlılığı göstermez?
EEE_0912020204_3
A) Delikanlı karşısında pişkin pişkin sırıtıyordu.
Salondaki eski eşyalar çok sırıtmış.
B) Dayım, bu ağır hastalığı tam yirmi beş yıldır çekiyordu.
B) İlgi görmeyen çocuklar ailelerinden kopar.
Geminin halatı birdenbire koptu.
C) Forsa, özgürlüğüne kavuşunca sahile çıktı, temiz havayı ciğerlerine iyice çekti.
C) Dairenin alanı kolayca hesaplanır.
On yıldır bu dairede oturmuşlarmış.
Oğlu ölünce çok sarsıldı.
D) Kaliteli bir sünger dökülen sıvıları kolayca içine çeker.
D) Kuru yapraklar parka ayrı bir güzellik katıyor.
Dili kuru olan bir yapıt ilgi görmez.
Yukarıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler mecaz anlamıyla kullanılmıştır.
E) Onun bütün masraflarını ben çekiyorum ama
yine de onu memnun edemiyorum.
E) Yeryüzünde hâlen faal olan volkanlar var.
Patlayan volkan bir kasabayı yok etmiş.
Lodos soğuğu kırdı.
Uçağı kaçınca biletlerimiz yandı.
28
YGS
1. Bölüm: Kelimelerin Farklı Anlamlarda Kullanımı
Test .. 6
5.
I. Çamaşırlar, kısa sürede kurumuştu.
8.
II. Geçen hafta sonu ilçemize bir gök taşı düştü.
II. Erkek aslanlar, kendilerinin olmayan aslan yavrularını boğarlar.
III. Ondan beş bin lira koparmış.
IV. Ayakkabının burnu çiviye takılınca yırtıldı.
III. Gaza fazla yüklenirseniz gaz motoru boğar ve
uzun süre beklemek zorunda kalırsınız.
V. Kurumlardaki rüşvetçileri ayıkladılar.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerde altı çizili
sözcüklerle ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
CCC_0912020204_3
A) I. cümlede, “kurumuştu” sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
B) II. cümlede, “gök taşı” sözcüğü terimdir.
C) III. cümlede, “koparmış” sözcüğü “kopmasını
sağlamak” anlamında kullanılmıştır.
I. Öfkesi kabaran kasap, kendisine engel olunmasa hırsızı boğacaktı.
IV. Fotoselli lambalar, şehrin karanlık sokaklarını
aydınlığa boğmuştu.
V. Öğleye doğru sıcak iyice artar, nemli hava ziyaretçileri iyice boğardı.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde “boğmak” sözcüğü aynı anlamda kullanılmıştır?
AAA_0912020202_2
A) I. ve II. B) I. ve III. C) II. ve III.
D) IV. cümlede, “burnu” sözcüğü yan anlamıyla
kullanılmıştır.
D) III. ve IV. Yan Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamdan uzaklaşmadan kazandığı anlama yan anlam denir. Yan anlamlı sözcükler, gerçek anlamla ilgisini genellikle şekil veya
işlev benzerliği ile sürdürür.
Kazağın boynu sökülmüş.
Testerenin dişleri körelmiş.
cümlelerindeki altı çizili sözcükler yan
anlamıyla kullanılmıştır.
Terim Anlam
Bir bilim, sanat, meslek dalıyla veya bir
konu ile ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözcüklere terim denir.
Yapım ekleri hakkında bilgi verdim.
Onun nota bilgisi çok iyidir.
E) IV. ve V. cümlelerindeki altı çizili sözcükler terim anlamlıdır.
E) V. cümlede, “ayıkladılar” sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır.
9.
6.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük ayraç içinde verilen anlamına uygun olarak
kullanılmamıştır?
DDD_0912020204_3
A) Mehmet Emin Yurdakul, Türkçülük hareketinin
içinde yer almıştır. (akım)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “kapamak”
sözcüğünün anlamıyla kullanımı birbirine uymamaktadır?
AAA_0912020202_3
Anlam
Kullanım
A) Geçişi engellemek
Bahçıvan akşamüstü
çukuru kapamış.
B) Çalışamaz duruma
getirmek
Geçen hafta fabrikayı
kapadı.
C) Bir şey üzerinde ko-
nuşmayı bırakmak
Bu konuyu kapyalım.
D) Bu adam, en basit araç gereçleri bile komşularından esirgerdi. (yardımcı olmak)
D) Bir yere koyup çık-
sına engel olmak,
hapsetmek
Onu cezaevine kapamışlar.
III. Sağdaki çiçekçiden sonra ilk sokağa sapacaksın.
E) Yurdu korumak için bütün bireyler elinden geleni yapmalıdır. (savunmak)
E) Gelişini, akışını
kesmek
Arızadan dolayı elektriği kapamışlar.
V. Bu işi sonra seninle birlikte yaparız.
B) Kova akıtıyor, pekmezi hemen kapının yanındaki kazana boşaltın. (içindeki sıvıyı sızdırmak)
C) Şu vadide akan nehir bahar geldi mi çeşit çeşit balık kaynardı. (çok miktarda bulunmak)
Kendini daha fazla yorma; sonra
hastalanırsın.
II. Yağmur başlamadan sen git; ben
sonra gelirim.
IV. Kurumumuzda imza yetkisi, başkandan sonra genel sekreterindir.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde “sonra” sözcüğü aynı anlamda kullanılmıştır?
7.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “yanmak” sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmamıştır?
BBB_0912020207_2
A) Doğrusu o gün adamcağıza sıcak bir çorba
içemediğime çok yanıyorum.
A) I. ve II. B) II. ve V. D) III. ve V C) III. ve IV.
E) IV. ve V. (1998 - ÖSS)
Çözüm..
B) Ocaktaki odunlar çıtır çıtır yanıyor, ay ortalığı
gündüze çeviriyordu.
Numaralanmış cümlelere baktığımızda
“sonra” sözcüğünün II. ve V. cümlelerde aynı anlamda olduğunu görüyoruz.
Bu iki cümlede bu sözcük daha sonra yapılacak bir eylemi bildiriyor yani
cümlede zaman ilgisiyle kullanılmıştır.
Aynı sözcük I. cümlede “aksi takdirde”
III. cümlede “geçip” IV. cümlede “ikinci olarak” anlamlarında kullanılmıştır.
C) Saat on ikiye kadar havaalanında olmazsanız
biletleriniz yanar.
D) Büyük şehirde iyi bir işin olmadın mı yandın
demektir.
E) Hayatımda derin izler bırakan olayları yazıya
dökmek için yanıyorum.
4. Ünite: Sözcükte Anlam ve Kavram
I.
Cevap B
Türkçe Soru Bankası
29
Bölüm
5
Test .. 14
Kelimelerde Anlam Değişmeleri
ANLAM DEÐÝÞMELERÝ
1.
Sözcükler anlaşmayı sağlayan araçlardır. Bunun için sözcükler ilk başlarda
toplumun uzlaştığı belli anlamları karşılamak amacıyla üretilir. Ancak dilin gereksinimlerinden dolayı yeni anlamlar
için yeni sözcükler gerekir. Bazen de
bu gereksinim, var olan sözcüklerle giderilir. Böylece sözcükler birden fazla
anlamı karşılar duruma gelir.
Dolayısıyla sözcükler toplumun gereksinimleri doğrultusunda zaman içinde
belli değişimler gösterebilir. Sözcüklerde anlam değişmeleri farklı yollarla olur.
CCC
2.
Öyleyse “davar” sözcüðünde bir anlam
geniþlemesi meydana gelmiþtir.
Anlam Genişlemesi
BBB
A) Anlam kötüleşmesi
B) Anlam daralması
A) Anlam kötüleşmesi
B) Anlam daralması
C) Anlam genişlemesi
D) Anlam iyileşmesi
C) Anlam genişlemesi
D) Anlam iyileşmesi
Eski Türkçede “büyük ve küçükbaş hayvan ve mal,
mülk, servet” anlamlarında kullanılan “davar” sözcüğü günümüzde sadece “koyun, keçi gibi küçük
baş hayvan” anlamında kullanılmaktadır.
E) Anlam başkalaşması
5.
Buna göre “davar” sözcüğünde aşağıdakilerden
hangisi meydana gelmiştir?
A) Anlam kötüleşmesi
B) Anlam iyileşmesi
C) Anlam başkalaşması
D) Anlam daralması
BBB
E) Anlam genişlemesi
Anlam geniþlemesi veya yayýlmasý
kavramý, bir kelimenin tarih içinde dar
anlamýndan geniþ anlamýna evrilmesidir.
Kelimeler, anlam geniþlemesi yoluyla
birden fazla anlam kazanabilir.
A) anlam kötüleşmesi B) anlam daralması
C) anlam genişlemesi
D) anlam iyileşmesi
E) anlam başkalaşması
3.
“Güreşçilerimiz ödül aldı.”
cümlesindeki “ödül” sözcüðü eskiden bu örnekte olduğu gibi sadece “güreþlerde kazananlara verilen
bir mükâfat, armaðan” anlamýnda
kullanýlýrdý. Ancak günümüzde, “her
türden yarýþma veya baþarý sonunda verilen mükâfat, armaðan” için
kullanýlmaktadýr.
“Oğul” sözcüğü eskiden “yavru, çocuk” anlamın­
da hem kız hem de erkek çocuklar için kullanılan
bir kelimeyken bugün bu sözcük “sadece erkek
çocuklar” için kullanılmaktadır. Dolayısıyla “oğul”
sözcüğünde ---- söz konusudur.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden
hangisi getirilmelidir?
DDD
Bir sözcüğün, temel anlam olarak bir
nesnenin, bir kavramýn bir bölümünü
ya da bir türünü gösterirken zamanla tümünü karþýlar duruma gelmesidir.
“Hayvan” sözcüğü önceleri “hayat sahibi” anlamında kullanılmakta ve insanın da arasında olduğu bütün vanlı varlıkları karşılamaktaydı. Ancak bu sözcük
günümüzde “duygu, hareket yeteneği olup içgüdüleriyle hareket eden canlı varlık” anlamına gelmektedir ve “at, eşek, katır gibi türlü hizmetlerde kullanılan canlılar” için kullanılmaktadır.
Bu parçada aşağıdaki anlam olaylarından hangisiyle ilgili bir örnek açıklanmıştır?
E) Anlam başkalaşması
Sözcüklerin geniþ bir anlama sahipken zamanla eski anlamlarýnýn bir türünü veya bir bölümünü karþýlar duruma gelmesidir.
cümlesindeki “davar” sözcüğü eskiden
her türlü “mal, varlýk” anlamýndayken
zamanla “koyun ve keçi”yi karþýlar hâle gelmiþtir.
4.
Buna göre “ocak” sözcüğünde aşağıdakilerden
hangisi meydana gelmiştir?
Anlam Daralması
“Sürüdeki bir davar yavruladı.”
Eski Türkçede “evde ateş yakılan yer” anlamında
kullanılan “ocak” sözcüğü günümüzde “çay, kahve vb.nin yapıldığı yer; cevher çıkarılan yer; meyve ve sebze ekimine ayrılmış toprak parçası; aynı
amaç ve düşünceyi paylaşanların kurdukları kuruluş veya toplandıkları, görev yaptıkları yer; ev, aile,
soy” gibi anlamlarda da kullanılmaktadır.
“Ucuz” sözcüğü Orhun Yazıtları’nda “kolay”, Divanü
Lügati’t-Türk’te “hor ve alçak, değersiz” anlamında
kullanılmıştır. Ancak bu sözcük günümüzde “fiyatı yüksek olmayan, pahası az, düşük fiyatlı, pahalı
karşıtı; az emekle elde edilen; adi, bozuk” anlamlarını karşılamaktadır.
Bu parçada anlatılanlar aşağıdakilerden hangisine örnek olabilir?
CCC
A) Anlam kötüleşmesine
Öyleyse “ödül” sözcüðünde bir anlam
geniþlemesi meydana gelmiþtir.
B) Anlam başkalaşmasına
Not
C) Anlam iyileşmesine
Anlam genişlemesi yoluyla yeni anlamlar kazanan sözcüklere “çok anlamlı sözcükler” denir.
D) Anlam genişlemesine
E) Anlam daralmasına
44
YGS
6.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde anlam iyileşmesi söz konusudur?
AAA
A) Yavuz bir delikanlı, yolda kalan araca omuz
vermişti.
B) Kapıya kimsenin kendisini rahatsız etmemesini isteyen bir yazı asmış.
C) Kente çok yakın olmasına rağmen köyümüzün
yolu çok çamurluydu.
D) Deniz kenarından topladığı parlak taşları eve
görtürdü.
E) Son yıllarda bu bölgede ev fiyatları çok fazla
yükselmiş.
5. Bölüm: Kelimelerde Anlam Değişmeleri
Test .. 14
7.
Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerin hangisinde anlam daralması söz konusudur?
10. Biliyorum, kolay değil yaşamak,
A)Bu dağın zirvesi her zaman karlı olur.
“Anne babalarınızı üzmeyiniz.”
Yıldız ışığında dolaşıp geceleri,
II
III
B) Demir kapının parmaklıkları paslanmıştı.
cümlesindeki “üzmek” sözcüðü, önceleri nesneler için “kýrmak, kesmek”
anlamýndayken bugün insanlar için
“üzüntü vermek” anlamýna geçmiþtir.
Gündüzleri gün ışığında ısınmak;
C) Eski köşkün bahçesinde yaşlı bir ağaç vardı.
Şöyle bir fırsat bulup yarım gün,
IV
D) Sıcak havalarda insanlar dışarı çıkmıyordu.
E) Bizim oralarda incire yemiş diyorlar.
Anlam başkalaşması iki yönde olabilir.
a. Anlam iyileşmesi: Sözcüðün eskisine göre daha iyi bir anlam taþýr duruma gelmesine anlam iyileþmesi (anlam
güzelleþmesi, anlamýn soylulaþmasý)
diyoruz.
Yan gelebilmek Çamlıca tepesine...
-Bin türlü mavi akar Boğaz’danV
Aslında “kolun bilekten parmak uçlarına kadar olan,
tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümü” anlamına gelen “el” sözcüğü aşağıdaki cümlelerinde dört
değişik anlamda kullanılmıştır.
I. El var, titrer durur, el var yumuk yumuk.
Bir kelimenin geçmiþteki anlamýndan
farklý anlamlarda kullanýlmasýdýr.
Gönül verip türkü söylemek yar üstüne;
I
EEE
8.
Anlam Başkalaşması
Her şeyi unutabilmek maviler içinde
Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
CCC
A) I. sözcük, terim anlamıyla kullanılmıştır.
II. Bu arabayı elden çıkarmak lazım.
III. Elimdeki bütün parayı bu eve yatırdım.
B) II. sözcük, anlam genişlemesi yoluyla değişik
anlamlar kazanmış çok anlamlı bir sözcüktür.
IV. Bu topraklar düşman elinden kurtarıldı.
C) III. sözcük, yan anlamıyla kullanılmıştır.
Buna göre, sözcüklerin zaman içinde yeni anlamlar kazanarak çok anlamlı hâle gelmesi aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?
D) IV. sözcük, dizeye “bütün bir şeyin ayrıldığı iki eşit
parçadan her biri” anlamıyla kullanılmıştır.
B) Anlam daralması
C) Anlam kötüleşmesi
D) Anlam iyileşmesi
E) Anlam başkalaşması
11. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinde anlam değişmesi söz konusu olmuştur?
Yol boyunca, sol tarafımızda deniz ve ardında çok
I
yakında olmasına rağmen çok uzağındaymışız giII
bi gelen İstanbul; sağ tarafımızda ise ağaçlıklı tepeler… Ve o tepelere sırtını vermiş, tek katlı küçük
III
IV
evler… Bir süre sonra asfalt yol, yerini toprak yo-
Dilimize Farsçadan geçen “canavar”
sözcüðü, eski dönemde “canlý hayvan”
anlamýndayken, bugün “yabani, yýrtýcý
hayvan” anlamýný almýþtýr.
Not
BBB
9.
b. Anlam kötüleşmesi: Anlamý iyi ve
olumlu olan bir kelimenin zamanla kötü veya kötüye doðru giden bir anlam kazanmasýna anlam kötüleþmesi
(anlamýn bayaðýlaþmasý) denir.
E) V. sözcük, sesteş bir sözcüktür.
AAA
A) Anlam genişlemesi Eski Türk kavimlerinde “emek” sözcüðü “acý, eziyet” anlamlarýný içerirken
günümüzde “bir iþin yapýlmasý için harcanan beden ve kafa gücü” anlamýný
yüklenmiþtir.
Sözcüklerde anlam değişmesi, “çok
anlamlılık” ile ilişkilidir. Çünkü sözcükler, anlam genişlemesi ve anlam
başkalaşması yoluyla değişik anlamlar kazanabilir.
A) Kış gelince her yeri kar kaplar.
B) Sinirli, ukala, saygısız bir adamdır o.
“Aile” sözcüğünün aşağıdaki açıklamalarından hangisi, birlikte verilen örnek cümleye uygun değildir?
C) Temiz su kaynakları hızla azalıyor.
D) Babası bu yıl kırk yaşına girmiş.
E) Milletimiz törelerini asırlardır koruyor.
A) Erkeğin karısı ve çocukları: Ev tutunca ailemi de getireceğim.
B) Birlikte çalışan kimselerin tümü: Milli Eğitim ailesinin çalışkan bir üyesiydi.
la bırakıyor. Görüntü pek iç açıcı değil. Yanımdan
V
geçen bir bisikletli “Geri dönseniz iyi olur, gezmek
için oralar pek uygun değil!” diyor.
C) Aynı soydan gelen kimseler zinciri: Damadımız, İzmirli eski bir ailenin çocuğudur.
Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerle ilgili
olarak aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?
D) Kişinin ana babası: Ailem kampa
gitmeme izin vermiyordu.
A) I. sözcük, sesteştir.
E) Anne, baba ve çocuklardan oluşan
topluluk: Ailesi ölünce bir daha evlenemedi.
DDD
B) II. sözcük, gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
(1995 - ÖYS)
C) III. sözcük, terimdir.
Çözüm..
D) IV. sözcük, mecaz anlamıyla kullanılmıştır.
“Aile” sözcüğü E’de “eş” anlamında
kullanılmıştır ancak verilen açıklama
farklıdır.
E) V.deki, anlam genişlemesi yoluyla çok anlamlı
hâle gelmiştir.
4. Ünite: Sözcükte Anlam ve Kavram
Cevap E
Türkçe Soru Bankası
45
Test
1.
Dolaylama
Bir varlığın ya da kavramın birden fazla sözcükle ifade edilmesine dolaylama
denir. Aslan için “ormanlar kralı”, kömür
için “kara elmas”, balık için “derya kuzusu” denmesi yaygın dolaylama örneklerindendir.
Türkiye’nin kalbi → Ankara
IV. Anadolu nice medeniyetlere ev sahipliği yapmış vefalı bir coğrafyadır.
V. Hayat arkadaşına doğum gününde güzel bir
hediye almak istiyordu.
Altın boynuz → Haliç
D) III. ve IV. E) IV. ve V. Meşin yuvarlak → Top
File bekçisi → kaleci
On iki dev adam → Basketbol takımı
Bacasız sanayi → turizm
II. Hayvandan hayvana aktarma: Eşek arısı
III. Duyudan duyuya aktarma: Yumuşak ses
IV. İnsandan doğaya aktarma: Kudurmuş deniz
V. Doğadan insana aktarma: Tatlı tıtlı konuşmak
Yukarıdaki numaralı deyim aktarmalarından hangisi yanlış örneklendirilmiştir?
DDD_0912020201_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
5.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad aktarması
vardır?
BBB_0912020210_1
A) Köydeki herkes bu çobana güveniyordu ve onu
çok seviyordu.
B) Adam iki gözün saatlerce kendisini takip ettiğinden habersizdi.
2.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ad aktarması yoktur?
CCC_0912020210_2
A) Akşamüzeri bir el, masama mavi kapaklı bir
dosya bıraktı.
C) İnsan, hayatı boyunca birtakım sorunlarla uğraşmak zorunda kalır.
D) Bacasız sanayi ülke ekonomisine çok büyük
katkılar sağlıyor.
B) Çocuk saatlerce koşturmaktan çok susamıştı,
şişeyi bir içişte yarıladı.
E) Yaşlılar, gençlere öğütler veriyor, deneyimlerini onlarla paylaşıyorlardı.
C) Uzun yıllar süren rekabet iki idareciyi de yıpratmıştı.
“Bir tek kelimeyle belirtilebilecek bir
kavramı, birden çok kelimeyle anlatmaya ‘dolaylama’ denir.”
D) Yarı yıl tatilinde Mehmet Akif Ersoy’u bir kez
daha okudum.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, dolaylama yoktur?
E) Bazı kalemler gazete köşelerinde okurlarıyla
her gün sohbet ediyor.
6.
A) Anadolu’da bağ kütüğüne, “omça”
denir.
B) Yavru vatandan yapılan ihracatta
önemli artışlar oldu.
C) Ormanların kralı, şimdi bir kafeste
tutsaktır.
D) Balıkçı, “Derya kuzuları!”, diye bağırıyordu.
Her şey akar; su, tarih, yıldız, insan ve fikir
Oluklar çift; birinden nur akar, birinden kir
Akışta denetlenmiş büyük küçük kâinat
Şu çıkan buluta bak, bu inen suya inat
3.
I. Serpilmeye başladı bir yağmur ince ince
II. Sabahleyin gökyüzü parlak, ufuk açıktı
E) Büyük kurtarıcı, Anadolu’da yeni bir
devlet yarattı.
III. Tarihin gözleri var, surlarda delik delik
(1983 - ÖYS)
IV. Uzun yollar bu sesten silkinerek yatıyor
Çözüm..
B’da “yavru vatan”, C’de “ormanların
kralı”, D’de “derya kuzuları”, E’de “büyük kurtarıcı” sözleri sırıyla “Kıbrıs, aslan, balık, Atatürk” sözcükleri yerine
kullanıldığı için dolaylamadır. A’da ise
dolaylama yoktur.
I. Hayvandan bitkiye aktarma: Deve tabanı
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde dolaylama yoktur?
CCC_0912020209_2
A) I. ve II. B) I. ve III. C) II. ve IV.
Beyaz altın → Pamuk
Filenin Sultanları → Bayan basketçiler
4.
III. Sihirli kutu bütün çocukları âdeta kendine esir
etmiş durumda.
Bu ümledeki “ulu önder” sözü ile “Atatürk” kastedilmiş yani dolaylama yapılmıştır.
Büyük kurtarıcı → Atatürk
I. Kara Kıta’nın kara çocuklarına elimizden geldiğince yardım etmeliyiz.
II. Boğazın güzelliğini anlatan bu kalemi zevkle
okuyorum.
Ulu önder Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak
için Samsun’a çıktı.
Yaygın olarak kullanılan bazı dolaylamalar şunlardır:
11
V. Yanık bir kaval sesi geliyordu uzaktan
Yukarıdaki numaralanmış dizelerin hangilerinde bir aktarma yapılmamıştır?
AAA_0912020201_1
A) I. ve II. B) I. ve III. C) II. ve IV.
Cevap A
38
D) III. ve IV. YGS
E) IV. ve V. Fakat Sakarya başka, yokuş mu çıkıyor ne
Kurşundan bir yük binmiş köpükten gövdesine
Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
CCC_0912020201_1
A) Zıt (karşıt) anlamlı sözcükler kullanılmıştır.
B) İnsana özgü nitelikler doğaya aktarılmıştır.
C) Dolaylamaya yer verilmiştir.
D) Ahenk unsurlarından yararlanılmıştır.
E) Benzetmeye yer verilmiştir.
3. Bölüm: Anlam Aktarmaları
Test .. 11
7.
(I) Yemyeşil ve uzun bir vadinin başındayım, kapım ardına kadar açık, etraf günlük güneşlik… (II)
Karşımda güzel bir çam korusu; ışık içinde, pırıl pırıl… (III) Ufukta Küçük Alplerin tepeleri beliriyor, zirvelerinde top top bulutlar... (IV) Uzaktan uzağa bir
kaval sesi, lavantaların arasından bir çalı kuşunun
ötüşü, çıngırak sesi… (V) Her tarafta pılısını pırtısını
toplayan bahar burada fazla mesai yapıyor sanki.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde insana özgü bir nitelik doğaya aktarılmıştır?
EEE_0912020201_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylama yok-
tur?
BBB_0912020209_2
A) Ege’nin İncisi Kurtuluş Savaşı’ında büyük bir
mücadele sergilemiştir.
B) Kore’de kaybolduğu söylenen adam, yıllar sonra bir akşamüstü dönmüştü köyüne.
C) Çukurova’da eskisi kadar beyaz altın hasadı
yapılmıyor.
D) Balıkçılar, Marmara’nın bu sene derya kuzusu
kaynadığını söylüyor.
E) Fırça ustası bu yıl fuar alanında yeni bir sergi
açacakmış.
Not
Deyim aktarması bazen de doğadaki nesneler ve varlıklar arasında yapılabilir.
Rüzgârlar ulurdu sabaha kadar.
Bu cümlede rüzgârın çıkardığı ses kurtların ulumasına benzetilmiştir.
Not
Deyim aktarması ayrıca duyu-lar arasında da yapılabilir. Bu tür aktarmaların en önemlileri şunlardır.
Arkadaşlarını sert sözlerle uyardı.
Bu cümlede dokunma duyusuyla ilgili “sert” kavramı işitme duyusuna aktarılmıştır.
8.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde duyular arasında bir aktarma vardır?
BBB_0912020201_2
A) Ev sahibi, bahçede top oynayan çocukları birkaç kez uyardı.
B) Gecenin ilerleyen saatlerinde acı bir çığlık duyuldu.
C) Köy çocukları yemyeşil çimenlerin üzerinde sabahtan akşama kadar neşe içinde top koşturuyordu.
D) Trenin kalkışından sonra geride kalanlar yaşlı
gözlerle vagonların geçişini izledi.
E) Öfkesini bastıramayınca birden ayağa kalktı ve
toplantı masasını terk etti.
11. Güzel adlandırma; söylendiğinde insan zihninde
olumsuz duygular uyandıran bazı durum, olay,
kavram veya varlıkları güzel bir biçimde ifade etmektir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bunu örneklendiren bir kullanım yoktur?
EEE_0912020201_2
A) İnce hastalık eskiden, tedavi imkânları kısıtlıyken çok fazla can almış.
B) Veli Amca’yı geçen hafta son yolculuğuna uğurladık.
C) İşitme engelliler için hazırlanan program ilgi
çekti.
D) İçinden iğneli insanlar toplumda huzursuzluk
çıkarırlar.
9.
E) Şu anda sizden, beni yalnız bırakmanızdan
başka hiçbir iyilik istemiyorum.
Ad aktarmaları çeşitli ilgilerle oluşur. Örneğin “Tencere kaynayınca ateşi söndür.” cümlesinde iç-dış
ilgisi vardır.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bu örnektekine benzer bir ad aktarması vardır?
DDD_0912020210_2
A) O insanlar on beş yıl önce buradan başka bir
yere göç etmişler.
B) Hasan dayı, bu kasabada tanıdığım en hoşgörülü insandı.
C) Mahallemizin yaşlı çınarı dün akşam hayata
gözlerini yumdu.
D) Annem “Tabağını bitirmeden kimse sofradan
kalkmasın.” dedi.
E) Ninesi, ölürken torununun kulağına bir şeyler
fısıldamıştı.
4. Ünite: Sözcükte Anlam ve Kavram
Türkçe Soru Bankası
39
Bu ressamımız daha çok, acı renkler
kullanmış.
Bu cümlede tatma duyusuyla ilgili “acı”
kavramı görme duyusuna aktarılmıştır.
Bu tür aktarmaların en önemlileri şunlardır:
Hâlâ aklımda onun sıcak gülüşü, tatlı bakışı. (dokunmadan → görmeye)
Sokaktan acı bir fren sesi geldi. (tatmadan → duymaya)
Onun keskin bakışları hepimizi korkuttu. (dokunmadan → görmeye)
Test
1.
Çevremdeki her şeyi izlerim. Otobüste,
yolda, vapurda, ilgimi çeken hiçbir durumu kaçırmam. Bunun gibi, dinlediğim
bir şarkıdaki duygu, izlediğim bir filmdeki sahne, zihnimde imgeye dönüşebilir. Tüm bu deneyimler, birikimler, duygulanımlar sonucunda bakıyorsunuz ki
sözcükler üzerinde düşünmeye, onlarla
dans etmeye başlamışsınız. Hatta sözcükleri yaşıyorsunuz, dahası sözcüklerin iç evreninde bir yolculuğa çıkıyorsunuz. Sözcüğün melodisi, tınısı, kâğıda
dökülürken çıkardığı ses, büyük bir lezzet sunuyor. Sizin kattığınız duyguyla bambaşka bir zenginlik kazanıyor.
18
Bize tanıdık gelen durumları, olayları ve hayatları
yine bize tanıdık gelen biçimlerde aktarmanın kanıksatıcı bir yanının olduğunu düşünüyorum. Oysa
içinde bulunduğumuz dünyaya bakışımızı biraz olsun değiştirdiğimizde kanıksadığımız durumlara ve
ruh hâllerine yabancılaşabiliriz. Edebiyatın ve yazının büyüsü de budur zaten: Dünyaya aynı gözlerle ama başımızı hafifçe yana, sağa sola eğerek
bakmak.
D) Çevresinde olup bitenlere kayıtsız kalmak
E) Önemli kişilerin düşüncelerini dikkate almak
D) Yaşananları hiç değiştirmeden aktarmak
E) Geleneksel kalıplara sıkı sıkıya bağlı kalmak
5.
2.
D) Kullanıma yenilerini kattığını
E) Duygusal boyutlu olanları sıkça kullandığını
Parçada konuşan kişi, altı çizili sözlerle sözcüklerin anlam katmanlarında dolaştığını anlatmak istemiştir. Çünkü kişinin sözcükleri yaşaması, sözcüklerin iç
dünyasında bir yolculuğa çıkması, sözcüklerin farklı anlam katmanlarının olduğunu göstirir. Bu da A seçeneğinde verilmiştir.
C) Yetkin sanatçıların yetişmesine olanak sağlamak
C) Gerçekleri farklı açılardan ele almak
B) Anlatımını yalnızca dilin çevrimindekilerle sınırlandırdığını
(2012 - YGS)
B) Kişileri gereğinden çok yüceltmek
B) Olumsuzlukları ortadan kaldırmak
A) Onların anlam katmanlarında dolaştığını
Çözüm..
Günümüz okuru; Yunus Emre, Mevlâna gibi büyük insanlara kulak kesildiği zaman onların topluma ışık tutan düşüncelerinden yararlanmış olur.
Bu cümlede geçen “büyük insanlara kulak kesilmek” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
EEE_0912020203_2
A) Toplum için yapıt veren sanatçılara ilgi göstermek
Bu parçada geçen altı çizili sözle anlatılmak
istenen aşağıdakilerden hangisidir?
CCC_0912020203_2
A) Toplumsal sorunları içselleştirmek
Bu parçada konuşan kişi altı çizili
sözlerle, sözcüklere yönelik olarak
neyi yaptığını belirtmiştir?
C) Ses özelliklerine, anlamdan daha
çok önem verdiğini
4.
Bir sanatçı için çizgisini terk etmek zor bir iştir. Bu
her babayiğidin harcı değildir, yürek ister. Bunun
temelinde, insanın yeni olan şeyleri kabullenmekte zorlanması gerçeği yatar.
Bu parçadaki “çizgisini terk etmek” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
BBB_0912020203
A) Yetkinliğe ulaşmak
Bazen insan birbirine zıt durumlar arasında kalınca
kararsızlık yaşar. Dilimizde bu durumu ifade eden
“----” diye güzel bir deyim vardır. İki karşıt ve aynı ölçüde sakıncalı durum karşısında karar verme
güçlüğünü anlatır.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden
hangisi getirilmelidir?
EEE_0912020226_1
A) iki ayağını bir pabuca sokmak
B) iki ucunu bir araya getirememek
B) Görüşlerinden vazgeçmek
C) yağmurdan kaçarken doluya tutulmak
C) Hedef büyütmek
D) iki eli şakaklarında düşünmek
D) Kendini kanıtlamak
E) yukarı tükürsem bıyık, aşağı tükürsem sakal
E) Düşüncelerine açıklık getirmek
Cevap A
3.
Yakın zaman önce yapılan bir araştırma aslında
malumu ilam ediyor. Araştırmada kulağa yabancı
gelmeyen bilgiler yer alıyor. Ancak bu araştırmanın diğer araştırmalardan farkı diyabet, kalp ve şeker hastalıklarının yaşa göre dağılımını rakamlara
dökmeyi başarmasıdır.
Bu parçada geçen “malumu ilam etmek” sözüyle
anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
AAA_0912020203
A) Bilinen ve açık olan bir durumu söylemek
Sanatçının bu şiir kitabını kim bilir kaçıncı kez okudum. Her dize, derin bir etki oluşturdu bende. Gökyüzüne her bakışında insanın yeni yıldızlar görmesi
gibi, ben de kitabı her okuyuşta yeni dizeler keşfettim. Daha önce okuduğum o dizeler, öncekilerden farklı şeyler söylüyordu bana.
Bu parçada altı çizili sözle, sözü edilen şiir kitabının hangi özelliği anlatılmak istenmiştir?
CCC 01
A) Okuru heyecanlandıracak bir anlatımla yazıldığı
B) Çeşitli konularda insanları bilgilendirmek
B) Herkesin ilgisini çekecek bir konusunun olduğu
C) Sorunları çözmek için çaba göstermek
C) Her okunduğunda yeni anlamlar çıkarılabildiği
D) Bir konunun bilinmeyen bir yönüne dikkat çekmek
D) Anlatımı yönüyle başka yapıtlara benzemediği
E) Bilgileri pekiştirmek için alıştırmalar yapmak
52
6.
YGS
E) Halk arasında çok kullanılan sözcüklerle oluşturulmadığı
6. Bölüm: Söz Öbeklerinin Anlamı
Test .. 18
7.
Gerçekte her büyük sanatçı, bir dil işçisi olarak
görür kendini. Bunun için de dilin günlük akışının
dışına çıkar. Var olanla, kendine sunulmuş olanla
yetinmez. Bir yandan yeni yeni söz değerleri yaratırken bir yandan da kullanılagelen sözcüklerin
kabuğunu kırmaya çalışır.
Bu parçadaki “sözcüklerin kabuğunu kırmak” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
EEE_0912020203_1
A) Sözcüklerin etkileyiciliğinden olabildiğince yararlanmak
B) Sözcükleri yerinde ve doğru şekilde kullanmak C) Sözcük seçiminde alışılmışın dışında tercihler
yapmak
D) Sözcüklerin cümledeki diziminde yeni yöntemler kullanmak
E) Sözcüklere bilinen anlamlarının ötesinde yeni
anlamlar yüklemek
10. Gerçek öykünün peşinde koşan, öykücülükte ken-
dine özgü bir yol çizen öykücüler var. Bunlar, bazen bir sözcük, bazen bir cümle, bazen de bir bölüm atarak öyküyü ağırlığından kurtarıyor. Öykünün
gidişatına sekte vurup kurgunun devamını okuyucunun hayal gücüne bırakıyor. Bir bakıma, eksilerek çoğalan öyküler yazıyor bu öykücüler.
Bu parçadaki altı çizili sözlerle anlatılmak istenen aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
AAA_0912020203_2
A) Öyküyü gereksiz ögelerden arındırmak – az
sözle çok şey anlatabilmek
B) Öyküye özgü kurallardan uzaklaşmak – yaşamsal gerçeklere ağırlık vermek
C) Öyküyü basit bir tür olarak görmek – belirli konular üzerine yoğunlaşmak
D) Öyküyü sıradan bir tür hâline dönüştürmek –
düşle gerçek arası bir nitelik taşımak
E) Öyküde okura yorum olanağı tanımamak – aynı konuyu farklı açılardan ele almak
8.
Müzikte olduğu gibi edebiyatta da sizi sürükleyen,
yalnızca içerik değil, anlatımdaki akıştır. Çünkü anlatım, öze can katar. Roman, hikâye gibi düzyazı
eserlerinde, sözcüklerin dizilişi yoluyla sağlanan
akıcılık, aslında biraz şiirli, biraz da müziklidir.
Bu parçada geçen “öze can katmak” sözüyle
anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
AAA_0912020203_2
A) İçeriği güçlendirmek
B) İçeriği çeşitlendirmek
C) İçeriği zenginleştirmek
D) İçeriğin önüne geçmek
E) İçeriğin sınırlarını çizmek
11. Edebî eserler okuyucuda edebî bir zevk ve farklı
bir yaşantı hâli ortaya çıkarmak için yazılır. Edebî
eserleri, diğer eserlerden ayıran en önemli özellik
de bu eserlerin muhatabında oluşturduğu estetik
yaşantıdır.
Bu parçada geçen altı çizili sözle edebî eserlerin hangi yönü vurgulanmak istenmiştir?
CCC_0912020203_2
A) Okuyucunun bilgi birikimini artırması
B) Okuyucunun bakış açısını değiştirmesi
C) Okuyucuda edebî bir zevk uyandırması
D) Okuyucuyu kendini sorgulamaya sevk etmesi
Günlükler, yazarlarının iç dünyasını kurgusuz bir biçimde sergileyerek günlüğün sahibine ilişkin ayrıntılı bilgilere birinci elden ulaşmamızı sağlar. Aynı zamanda yazıldıkları dönemin önemli olaylarına ilişkin
tarihsel belgeler olarak da önemlidir günlükler.
Bu parçadaki altı çizili sözle aşağıdakilerden
hangisi anlatılmak istenmiştir?
AAA_0912020203_2
A) Duygu ve düşünceleri olduğu gibi yansıtmak
B) Gerçekleri dolaylı olarak dile getirmek
C) Dış dünyaya farklı açılardan bakmak
D) Sadece gerçekleri dile getirmek
B) Gerçekler dünyasıyla sınırlı kalma
C) Duyguları önemsemeyip dışlama
D) Başkalarının isteklerine göre yaşama
E) Her şeyi olumsuz yönleriyle değerlendirme
(2012 - YGS)
Çözüm..
“Torna”, ağaç veya metal eşyaya yuvarlak bir biçim vermek için kullanılan
çarklı tezgâhtır. Yazar, “aynı tornadan
çıkmış” sözü ile çocuk beyinlerinin aynı olduğunu anlatmak istemiştir. Bu da
kişisel farklılıkları yok sayma demektir.
“Masal anlatılmayacaktır” sözü ile çocuklara anlatılanların gerçeklerle sınırlı olması anlatılmak istenmiştir. Çünkü
masallarda hayali ögeler ağır basar.
“Salt akıllarının buyruğuna uyarak davranmaları” sözü ile duyguları önemsememeye vurgu yapılmıştır. Çünkü
mutlak olarak aklın buyruğuna uymada duyguları önemsememe ve dışlama
söz konusudur. “Yararlı olmaları beklenen robotlar sayılan çocuklara” sözü,
çocuklara başkalarının isteklerine göre
yaşayan robotlar olarak bakıldığını göstermektedir. “Şiir okumak kadar ayıp bir
eğlence” sözüyle anlatılmak istenen ise
şiir okumanın utanç verici bir eylem olduğu düşüncesidir. Ancak bu düşünce
seçeneklerde verilmemiştir. E’de verilen “Her şeyi olumsuz yönleriyle değerlendirme” ifadesi bu sözle anlatılmak
istenen düşünceyi karşılamamaktadır.
Cevap E
E) Olayları değiştirerek aktarmak
4. Ünite: Sözcükte Anlam ve Kavram
Bu parçadaki altı çizili sözlerle anlatılmak istenenler arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Kişisel farklılığı yok sayma
E) Okuyucunun duygu ve düşüncelerini yansıtması
9.
Bir yazara göre çocuk beyinleri aynı
tornadan çıkmış küçük kaplara benzer,
bunların ancak algılarla doldurulması
gerekir. İşte bu yüzden onlara masal
anlatılmayacaktır. Hatta çiçek desenli
halılar ya da kuşlu kelebekli tabaklarla
fincanlar görmeleri de engellenecektir.
Çünkü onlara göre çiçekler halılarda yetişmez; kuşlarla kelebekler, tabaklara ve
fincanlara yapışıp kalmaz. Çocukların
her şeyi dört işlem yoluyla değerlendirebilmeleri, yaşamları boyunca salt
akıllarının buyruğuna uyarak davranmaları sağlanacaktır böylece. Birer insan değil de ileride yararlı olmaları beklenen robotlar sayılan çocuklara ancak
gözle görülen, akılla kavranan olgular
öğretilecektir. Yazar, bu yönteme göre
yetiştirdiği çocukları bir tahta perdenin
deliğinden sirk gösterilerini izlerken yakalayınca neredeyse fenalık geçirmiştir.
Çünkü bu, akılla ve çarpım tablosuyla
hiçbir ilişkisi olmayan, şiir okumak kadar ayıp bir eğlencedir.
Türkçe Soru Bankası
53
Test
Üslup
1.
Bir yapıtta yazarın anlatım biçimi, dili kullanma yöntemi, anlatım tarzıdır.
Akıcılık
Okuru sıkmama, kolay okunabilme niteliğine sahip olmadır.
Kalıcılık
Çağını aşma, zamana yenik düşmemedir.
Olasılık (İhtimal)
Bir şeyin olabilmesi durumu, olabilirliktir. Olasılık cümlelerinde “belki, sanırım, galiba, herhâlde, olabilir” gibi ifadelere rastlanır.
22
(I) Yaylalara göç zamanında genç kızlar en güzel
elbiselerini giyerdi. (II) Bindikleri devenin yürüyüşüne göre sallana sallana, yemyeşil çayırlar ve dupduru ırmaklar üzerine yakılmış türküleri söylerlerdi. (III) Onlara bazen hayran hayran bakarken her
şeyi unutur, uzun süre arkalarından koşardım. (IV)
Bir süre sonra deve kervanı gözden kaybolur, ben
de evimize dönerdim. (V) Böyle zamanlarda “Ah
benim de onlarınki kadar güzel fistanlarım, onlarınki gibi püsküllü yeleklerim olsa!” diye iç geçirirdim.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde “imrenme” söz konusudur?
EEE_0912020301_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
Tasarı
4.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
CCC_0912020301_3
A) I. cümlede bir saptama yapılmıştır.
B) II. cümlede yazarın birçok türde yapıt verdiği
belirtilmiştir.
Gelecekte yapılması düşünülen bir şeyin zihinde aldığı biçimdir.
Eşitlik
İki veya daha çok şeyin denk olması
durumudur.
Kararlılık
2.
C) III. cümlede öneri söz konusudur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mutlak eşitlikten söz edilebilir?
DDD_0912020301_2
A) İki gündür durmadan ilerleyen ekip, sonunda
köyün merkezine varmıştı.
Ne yapacağını belirleyip o konuda kesin bir inanç içinde olmayadır.
D) IV. cümlede bir çıkarımda bulunulmuştur.
E) V. cümlede olasılık anlamı vardır.
B) Bütün kararları beraber aldık, şimdi işin yarısında bizi bırakman doğru değil.
Kararsızlık
C) Kitaptaki okuma parçasının bir bölümü Emre,
bir bölümünü de Serkan okusun.
Herhangi bir konuda ne yapacağını, nasıl davranacağını, hangi tutumu takınacağını, neyi tercih edeceğini kesin olarak belirleyememedir.
D) Öğretmen, başarılı öğrencilere birer dolma kalem hediye etti.
İşlev
E) Şehrin göbeğindeki bu plansız yapılaşma halkı ciddi rahatsız etmişti.
Bir nesne veya bir kimsenin gördüğü
iş, iş görme yetisi, görev, fonksiyondur.
5.
Türkiye dışında da tanınmak isteyen bir şair için kısa yol, şiirlerini Anadolu toprağının özsuyu ile beslemektir.
Bu cümle, aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirilebilir?
BBB_0912022210_1
A) Yaratıcılık
B) Ulusallık
C) Özgünlük
Yönelim
Belli bir yön tutmak, amaç olarak benimsemek, hedef almak, karışık ve sorunlu durumlar karşısında tutum belirlemektir.
(I) O, edebiyatın her dalında ürünler veren çok
yönlü bir yazardır. (II) Roman, öykü, oyun, edebî araştırma, tarih, siyaset ve gezi türünde yirmiye yakın çeviri kitaba imzasını atmıştır. (III) Bütün
bunlara karşın ne yazık ki geniş okur ilgisi ve yapıtlarını değerlendiren çıkmamıştır. (IV) Yazılarından
anlaşıldığına göre edebiyatımızda ve sanatımızda
“eleştirmen kurumu”nun olmayışından, kaybolan
değerlerin yitip gitmesinden dolayı hüzün duyar.
(V) Belki de kendisinin de yapıtları hakkında olumlu ya da olumsuz bir eleştiriyi göremediğinden olacak o, bu konularda daha duyarlı davranarak özgün yorumlar ve eleştiriler yazmıştır.
3.
Zorunluluk
Bir olay veya durumun olduğundan
başka olmaması, mecburiyettir.
Bu yazarın öyle bir anlatımı var ki okurken sözcükler, cümleler su gibi kayıyor insanın dilinin altından.
Üç beş dakika okumak için oturduğunda kitabın
başına birkaç saat geçmiştir de farkına varmamıştır okuyan. Nasıl oluyor da yazar, günlük yaşamda
kullandığımız sıradan sözcüklerle kurduğu cümlelerle bizi kendine bağlıyor? Kitabın başına oturduğumuzda saatlerin nasıl geçtiğini fark etmiyorsunuz.
Bu parçadaki altı çizili sözler aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ilgilidir?
CCC_0912022203_2
A) Yalınlık
B) Kalıcılık
C) Akıcılık
62
D) Doğallık
E) Yaratıcılık YGS
6.
D) Yalınlık
E) Kalıcılık Abartılı ve ağdalı bir dil, dildeki güzelliği sağlamaz.
Bu, anlatımdaki içtenliğe zarar verebilir. Bu açıdan
yazar, süsten, gösterişten, özentiden hatta basmakalıp söyleyişlerden uzak durmalı; düşünceyi dolambaçlı yollara sapmadan doğrudan ortaya
koymalıdır. Yazar eserinde gereksiz söze yer vermemelidir.
Bu parçada sözü edilen özellik, aşağıdakilerden hangisidir?
AAA_0912022207_2
A) Yalınlık
B) Açıklık
C) Bütünlük
D) Etkileyicilik
E) Yoğunluk 1. Bölüm: Cümlede Öne Çıkan Kavramlar
Test .. 22
7.
(I) Yaşadığımız dönemin çelişkilerine tanıklık eden
ilginç kişileriyle Yalan, günümüz toplumunun hastalıklı yanlarından birine parmak basıyor. (II) Yazar, çağımızda toplumsal bir alışkanlığa dönüşen
ama evrensel boyutlara uzanan “yalan” olgusunu
ele alıyor. (III) İzdüşümlerini pek çok kesimde bulabileceğimiz, aynalarda yansımışçasına çoğaltabileceğimiz Yalan, çok katmanlı, derinlikli bir roman.
(IV) Roman, kendine ait olmayan bir dil kuramı ile
ünlenip olağanüstü hafızası, ansiklopedik bilgisi ve
rastlantıların yardımıyla hiç yalan söylemeden tüm
hayatı bir yalana dönen Yusuf Aksu adlı karakterin yaşamını anlatır. (V) Bir ön öykü ve üç bölümden oluşan romanda yazar, sağlam cümleleri, akıcı anlatımı ile dikkat çekiyor.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde üslupla igili bir yargı vardır?
EEE_0912020903_1
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öneri söz ko-
nusudur?
DDD_0912020911_2
A) Satre, bu yazıda, kendini ifade etme konusuna sözü olmak ile yazısı olmak bağlamında bir
ayrım getiriyordu.
B) Yazmak bir insanlık ödevidir, bu ödevin sorumluları da yazmaya karşı yeteneğe ve coşkuya
sahip olanlardır. C) Birtakım şeyleri söylemeyi seçti diye değil, birtakım şeyleri şu ya da bu biçimde söylemeyi
seçti diye yazar olur insan.
D) Yazar adayları aklı başında bir okuma sürecine katlanmalı, kendi iç sesini dinlemeli, sabırlı
olarak fikir olgunluğu sergilemelidir.
E) Okurun gönlüne uzanan nitelikli edebî metinler, sadece kişilik kumaşında gerçek sanata elverişli desenler bulunan kalemlerden çıkar.
8.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tasarı söz konusudur?
AAA_0912020912_2
A) Önümüzdeki yıl, genç öykücülerin eserlerine
yönelik öykü eleştirisi üzerine bir kitap çıkaracağım.
B) İlk defa beni kendine çeken, saatlerce meşgul
eden bir roman okuyorum.
C) İnsanların oturdukları çevreyi temiz tutmaması beni şaşırtıyor.
D) Diyelim ki dünyanın en tanınmış yazarı ile bir
yemek yedin, bu senin niteliğini artırır mı?
E) Yetkililerin trafik kazalarının önüne geçmek için
trafik dersini bütün sınıflara koyması gerekir.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kararlılık an-
lamı vardır?
BBB_0912020301_1
A) Yazar, yapıtlarını oluştururken bence kendi kişiliğini aradan çekmesini bilmeli.
A) Anlatım
B) Anlamdaşlık
C) Özgünlük
D) Öznellik
E) Biçem (2012 - YGS)
Çözüm..
Barthes’in “Sözcükler herkesin malıdır
ama cümle yalnızca yazarın.” sözü ile
“anlatım” ilişkilendirilebilir çünkü herkesin malı olan sözcükleri yazar anlatımda
kullanabilir. Bu söz “özgünlük”le ilişkilendirilebilir çünkü yazar, bu sözcükleri cümlelerde kendine özgü bir şekilde,
başkalarına benzemeyecek tarzda kullanabilir. Bu söz, yazarın kendi duygu
ve düşüncelerini taşımaktadır, dolayısıyla öznel bir yargıdır. Öyleyse bu söz
“öznellik” ile ilişkilendirilebilir. Herkesin
malı olan sözcüklerin cümlelerde kullanılmasıya üslup oluşur. Öyleyse yazarın sözü “biçem”le yani üslupla da
ilişkilendirilebilir. Çünkü yazar, genel
anlamda sözcükleri kullanarak bir üslup meydana getirir. Ancak Barthes’in
sözü “anlamdaşlık”la ilişkilendirilemez.
Çünkü yazar, bu sözünde sözcüklerde anlamdaşlıktan yani eş anlamlılıktan söz etmemiştir.
Cevap B
B) Yağmurun yağması, karın yolları kapaması annemi ziyaret etmeme asla engel olamayacak.
C) Sanatçının, son şiir kitabı önceki hafta kitapçı
raflarındaki yerini aldı.
D) Ta Erzurum’dan buraya gelmişsin de benimle
görüşmeden gitmişsin.
E) Kent merkezindeki o güzelim binaların yerinde
şimdi yeller esiyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde
eşitlik kavramı söz konusudur?
A) Elmayı ortasından ikiye bölüp yarısını ona uzattı.
B) Ne o ne bu, ikisinin ortasını bulmaya çalıştı.
9.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde olasılık söz
konusudur?
CCC_0912020914_1
A) Soruyu çözemedi demek ki dersine pek çalışmamış.
C) Ortada bir masa, masanın iki yanında da sandalyeler vardı.
D) İşin ortasında bıraktı, çekip başka
yere gitti.
E) Kahvenin şekeri mümkünse orta olsun.
B) Dünyanın en kaliteli, en verimli zeytinleri Türkiye’de yetişir.
(1987 - ÖSS)
Çözüm..
C) Sosyolojiden tarihe birçok konuda bilgisi var
sanırım.
Eşitlik kavramında iki eşit parça ya da
aynı seviyede olma anlamları aranır.
Böyle bir kullanım A seçeneğinde vardır. Çünkü “ortasından ikiye bölmek”
sözü iki eşit parçaya ayırma anlamındadır.
D) Güzel güzel yürürken su dolu çukura düşmeyelim mi?
E) Sanatçının, sanattan başka görevi olmamalıdır.
5. Ünite: Cümlede Anlam
Barthes’in “Sözcükler herkesin malıdır ama cümle yalnızca yazarın.” sözü aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirilemez?
Cevap A
Türkçe Soru Bankası
63
Bölüm
4
Test .. 28
Anlatıcının Tavrına Göre Cümleler
ANLATICININ TAVRINA GÖRE
CÜMLELER
1.
Nesnellik
Kişiden kişiye değişmeyen, genel geçerliliği olan, objektif yargılara “nesnel
yargı” denir. Nesnel yargılar kanıtlanabilir niteliktedir.
Şair, ikinci kitabında hece vezniyle yazdığı şiirleri bir araya getirmiş.
Bu cümlede sözü söyleyen kişi söylediği söze kendi duygu ve düşüncelerini katmamıştır. Öyleyse bu cümle nesnel bir yargıdır.
Öznellik
Kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan, “bana göre, bence” anlamı taşıyan
yargılara “öznel yargı” denir.
Öznel yargılarda duygusallık ve kişisellik vardır. Kanıtlanamadığı için bu tür
yargıların genel geçerliliği yoktur. Subjektif (taraflı) yargılardır bunlar.
Görüş (Düşünce, Fikir)
Bir olay, varlık veya düşünce üzerinde varılan yargıya görüş denir. Görüş,
düşünce, fikir cümleleri öznel nitelik taşır hatta bu cümleler öneri, istek, eleştiri gibi anlamları da içerebilir. Yani görüşler kişiseldir.
Sanatçı ikinci albümünü çıkardı.
cümlesinde herkesin bildiği bir gerçek
dile getirilmiştir. Burada kişinin bir görüşü, düşüncesi ortaya konmamıştır.
2.
(I) Ünlü öykücü bizi her öyküsünde evimizden alır
sokaklara götürür. (II) Bir sokakta pazarcılarla birlikte oluruz. (III) Bir başka kitap köydeki yaşlıların
dünyasına götürür bizi. (IV) Eski-yeni çatışmasını
yaşayan kuşakların öyküsünü de anlatır bize. (V)
Kitapları okudukça anlıyoruz ki öykücü, içinde yaşadığı toplumun bütün tabakalarından insanları
çok iyi tanımaktadır.
Sanatçı, öykülerindeki su gibi akıp giden anlatımını halkın dilini çok iyi bilmesine ve bunu yazdıklarına yansıtmasına borçlu.
Bu cümleyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
CCC_0912020601_2
A) Nesnel bir yargıdır.
B) Bir olayın değerlendirmesi yapılmıştır.
C) Kişisel kanılar öne çıkarılmıştır.
D) Karşılaştırma yapılmıştır.
Yazar bu parçadaki numaralanmış cümlelerin
hangisinde bir çıkarımda bulunmuştur?
EEE_0912020908_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
E) Tahmin niteliği taşımaktadır.
6.
3.
cümlesinde ise sanatçılara yönelik olarak sözü söyleyen kişinin bir görüşü dile getirilmiştir. Bu görüşe, başkaları katılmayabilir.
cümlesinde ise bir görüş, öneri şeklinde dile getirilmiştir.
(I) Ekmekçiler, sucular, öğretmenler görevlerini aksatmadan yerine getiriyorlar. (II) Sanatçılar da yeni
kitaplar yayımlıyor. (III) Roman, hikâye ve şiirleriyle
sanatsal çalışmalarını sürdürüyorlar. (IV) Geçmişten beri bu böyle devam ediyor. (V) Yaşadığı toplumu eserlerine yansıtmak ve bunu okura sunmak
sanatçının temel görevidir.
Yazar bu parçadaki numaralanmış cümlelerin
hangisinde bir görüş ileri sürmüştür?
EEE_0912020908_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
5.
Sanatçı, toplumun sözcüsüdür.
Yazar yabancı sözcüklerin yanına anlamlarını da yazsaydı iyi olurdu.
4.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde öznellik söz konusudur?
CCC_0912020602_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
Yazar, kitabında edebiyatımızın içinde
bulunduğu sorunlarla ilgili görüşlerini
çarpıcı bir dille anlatıyor.
Bu cümledeki “çarpıcı” sözcüğü sözü
söyleyen kişinin kendi yaklaşımını yansıtır. Başkası aynı yapıtın dilini çarpıcı
bulmayabilir. Bu durumda yukarıdaki
cümle öznel bir yargıdır.
(I) Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği‘nin her yıl kültür ve sanat dünyasındaki yazarlara verdiği ödüllerin sahipleri açıklandı. (II) Bu yıl altıncı kez verilen ödüllerde çocuk edebiyatı dalında
yazar ve şair Bestami Yazgan ödül aldı. (III) Bestami Yazgan, çocuklar için yazmış olduğu eserleriyle
Türkiye’nin son dönemdeki en etkili isimlerinden
biridir. (IV) Bu yıl on altıncı eseri yayımlanan yazar, çocuklarla ilgili seksen programa katıldı. (V) Yazar
ödülünü düzenlenen bir törenle önümüzdeki hafta
alacak.
(I) Okurlarının karşısına her yıl bir romanla çıkıyor.
(II) Son romanı bugünlerde okurla buluştu. (III) Kent
merkezindeki önemli bir kültür merkezinde romanın tanıtımı için bir etkinlik düzenlendi. (IV) Etkinliğe yazarın yanında edebiyat dünyasından önemli isimler de katıldı. (V) Biyografisini bilenler anlar
ki yazar son romanını gözlemlerinden ve çocukluk
anılarından hareketle yazmış.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir saptama yapılmıştır?
EEE_0912020601_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
74
YGS
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yorum yapılmıştır?
BBB_0912020908_3
A) Yılın ilk ayında edebiyat dergileri önceki yılla ilgili değerlendirmeler yapıyor.
B) Genç şair ilk şiirinden bu yana şiirlerinde imgesel anlatımı başarıyla uygulamış.
C) Kimi gazeteler gündeki olaylarla ilgili seri yazılar yayımlıyor.
D) Modern şiirin temsilerinden bazıları beyitler hâlinde şiirler yazıyor.
E) Fantastik romanlar genç kuşak tarafından okunuyor.
4. Bölüm: Anlatıcının Tavrına Göre Cümleler
Test .. 28
7.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayraç içinde
verilen anlam özelliği yoktur?
DDD_0912020601_2
A) Hiç beklemediğiniz noktalardan ağır eleştiriler
alacağınıza eminim. (ön yargı)
B) Yazar, ilk gençlik dönemini gerçekçi bir tutumla romanına yansıtmış. (değerlendirme)
C) Öykünün yoğun anlatımı okurun işini zorlaştırıyor, her okur anlayabilmek için öyküyü birkaç
defa okumak zorunda kalıyor. (öznellik)
D) Kimi gazeteler kültür sanat dünyasındaki gelişmeleri bildirmek için nitelikli sayfalar hazırlıyor. (nesnellik)
10. (I) Yerel yemekleri ve yöre insanının yaşam tarzla-
Yorum (Yorumlama)
rını merak ediyordu. (II) Bir gün tek başına hiç tanıdığı olmayan bir yöreye gitti. (III) Karşılaştığı kişilerle konuştu, evlerine konuk oldu, sofralarında
yemek yedi. (IV) Kısa bir sürede yörenin cana yakın ve içten insanlarını tanımış, lezzetli yemekleri
hakkında doyurucu bilgi sahibi olmuştu. (V) Bir yıl
içinde bu izlenimlerini bir kitap olarak yayımladı.
Bir yazının veya bir sözün, anlaşılması
güç yönlerini açıklayarak aydınlığa kavuşturmadır. Yorumda cümleyi söyleyen kişi, sözünü ettiği konu hakkında
kendi görüşlerini ortaya koyar. Yorumlar özneldir, kişiye özgüdür. Yorumlar
yorumlanacak bir eser, olay veya görüşü gerektirir.
Yazar bu parçadaki numaralanmış cümlelerin
hangisinde yorumlamaya yer verilmiştir?
DDD_0912020908_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
Sanatçı oldukça başarılı bir anlatıma sahip olan ilk yapıtında sevgi temasını etkileyici bir şekilde anlatmış.
E) Öyküde başarılı olan sanatçılar öykü teoriği ile
ilgili gerekli donanıma sahip kişilerdir. (yorum)
cümlesinde “oldukça başarılı” ve “etkileyici” sözleri, cümleyi söyleyen kişinin
söz konusu yapıt ile ilgili kişisel görüşlerini hatta beğenilerini yansıtmaktadır.
Dolayısıyla sözü söyleyen kişi bu cümleye kendi yorumunu katmıştır.
Çıkarım
11. (I) Genç yönetmenin ilk filmi bir milyondan fazla ki8.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir görüş bildirilmemiştir?
BBB_0912020601_3
A) Şair, şiirlerinde söyleyişi anlamın önünde tutmayı tercih eder.
B) Usta şairlerin şiirlerinden oluşan bir seçki yayımlandı.
C) Şair şiirlerinde yerel söyleyişlere de yer vermeli.
D) Şair, sadece kendi ulusunun değil bütün insanlığın sözcüsüdür.
E) Bir tezi savunurken karşıt görüşlere de yer versen daha inandırıcı olursun.
şi tarafından izlendi. (II) Böyle bir başarı başta yönetmen olmak üzere herkeste derin bir şaşkınlık
oluşturdu. (III) Bu başarıda yerel ağızların ustaca
kullanılması ve güçlü espriler etkili olmalı. (IV) Yönetmenin filme yerel söyleyişlerle doğal bir hava
katması çok iyi olmuş doğrusu. (V) Sinema dünyası bu yönetmeni bu ilk filmiyle ustalar arasında
kabul etmeye başlamıştır.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili
olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
DDD_0912020601_3
A) I. cümle, nesnel bir yargıdır.
B) II. cümlede anlatıma öznellik katılmıştır.
C) III. cümlede bir tahminde bulunulmuştur.
D) IV. cümlede bir şaşkınlık dile getirilmiştir.
Verilen bir bilgiden, akıl yürüterek ve kanıtlara dayanarak sonuç çıkarmadır. Çıkarım, sonuç çıkarılacak bir konu, eser
veya düşünceyi gerektirir.
Sanatçı, bütün eserlerinde çocukluk
dönemini tekrar yaşama isteğini anlatmaktadır.
Bu bir bilgidir. Bu bilgiden hareketle
şöyle bir sonuca ulaşılabilir:
Sanatçı, çocukluk dönemine özlem duymaktadır.
Verilen bilgiden hareketle ulaşılan bu
sonuç, bir çıkarımdır.
Saptama (Belirleme, Tespit)
Bir durumu kuşkuya düşürmeyecek
biçimde göstermedir. Saptamada bir
bilginin anlam evrenindeki ayrıntıları
görünür kılma söz konusudur. Bu da
saptama yapılacak bir konu, eser veya düşünceyi gerektirir.
Yazar bu romanında metinlerarasılık tekniğini kullanmış.
E) V. cümlede bir saptama yapılmıştır.
Bu cümlede sözü edilen eserde kullanılan bir anlatım tekniğinin tespiti yapılmıştır.
Değerlendirme
9.
(I) Yazarlarla yapılan görüşmelerden sonra hiçbirinin yazarlığı okuldaki derslerden öğrenmediği anlaşıldı. (II) Her yazar kendini yetiştirmek için özel
çaba sarf etmiş. (III) Yazar olmak için kendine belirlediği yolda sonuna kadar yürümüş. (IV) Yazdıklarını usta yazarların yazıları ile karşılaştırarak yetkinleşmek için yıllarını vermişler. (V) Bu araştırmanın
gençlerin bir işine yarayacağına inanmak isterdim
ama eminim ki onlar da kendi yollarını kendileri çizecekler.
Değerlendirme değerlendirilecek bir
konu, eser, fikir, nesne veya kişiyi gerektirir. Değerlendirmelerde izlenimler, yorumlar ve kanaattler de yansıtılır.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir saptama yapılmamıştır?
EEE_0912020601_2
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
Bu cümlede bir sanatçının eserine yönelik değerlendirmeye yorum katılmıştır.
5. Ünite: Cümlede Anlam
Bu romanda yazar konuyu gerçek yaşamdan seçmiştir.
Bu cümle bir sanatçının yapıtına yönelik
yorumsuz bir değerlendirme yapılmıştır.
Sanatçı, yeni albümünde barış temasını ustaca işlemiş.
Türkçe Soru Bankası
75
Test
1.
Not
Sayıp Dökmelere Yer Verme
Sayıp dökmelere yer verme, bir işin
türlü hâllerini, bir şeyin bütün parçalarını zihne çarpacak şekilde art arda sıralayıp söyleme işidir.
“Bir mühendisi, bir şairi, bir doktoru
hattâ ismini bile ömrünüzde işitmediğiniz herhangi bir mesleğe mensup birini...”
cümlesinde sayıp dökmeden yararlanılmıştır.
45
Halk için sanat, yapıtlarda sırf halkın ihtiyaçlarını dillendirmek değildir. Orhan Veli bu durumu işin içine
biraz da ironi katarak şöyle anlatıyor: “Halkın zevkine hitap etmek, yalnız ihtiyaçlarının ne olduğunu tespit etmek mi demektir?” Gerçi bu da bir sanatçının görevidir ama bunun için başka yollar var:
Kitap okumak, makaleler yazmak, nutuklar söylemek, gazeteler çıkarmak... Hiç de görevi olmadığı hâlde bunu şiirden bekliyoruz. Arabanın araba,
camın cam, elbisenin elbise olduğu gibi şiirin de
şiir olması gerekmez mi?
Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine başvurulmamıştır?
CCC_0912021501_2
A) Sayıp dökmelere yer vermeye
B) Alıntı yapmaya
3.
Yola çıkmadan önce askerlere, içinde konserve yiyeceklerin olduğu kumanya paketi verildi. Ayrıca
sırt çantalarına konulmak üzere battaniye, diş fırçası ve macunu, kalın çorap, temiz çamaşır dağıtıldı. Eşyalarını alan askerler tek sıra hâlinde komutanın önünde dizildiler. Cepheye takviye için uzun
bir yolculuğa çıkacaktı bu askerler. Komutan, yüreği olmayanın, sıkıntıya, zorluğa katlanamayanın
bir adım geriye çekilmesini emretti. Çünkü dönüşünün olup olmayacağı belli değildi bu yolculuğun.
Bütün askerler kendinden emin ve kararlıydı. Gözlerinde vatana duydukları aşkın parıltıları vardı.
Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdaki
lerden hangisi yanlıştır?
DDD_0912021501_2
A) Öyküleme söz konusudur.
B) Betimleyici ögelerden yararlanılmıştır.
C) Karşıt kavramlardan yararlanmaya
C) Farklı cümle türleri kullanılmıştır.
D) Farklı cümle türlerinden yararlanmaya
D) Farklı duyulardan yararlanılmıştır.
E) Farklı düşünceleri sıralamaya
E) Anlatıma yorum katılmıştır.
Masmavi suları, dipdiri palamudu, lüferi ve levreği olan bir ülkede, elbet deniz
de Orhan Veli gibi bir şair de çıkacak
karşına; sakın şaşırma! Üç yanı denizle
çevrili bu ülkede, şaşıracaksan sandalla denize açılıp da oltayla balık tutma
zevkini tatmamış birini görünce şaşır.
Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak
ğıden hangisi söylenemez?
A) Eksiltili cümle kullanılmıştır.
B) Senli benli bir havası vardır.
C) Sayıp dökmelerden yararlanılmıştır.
D) Pekiştirmeli sözcüklere yer verilmiştir.
E) Öznellik söz konusudur.
(1995 - ÖYS)
Çözüm..
Parçanın genelinde yazarın okuyucuyla
konuşuyormuş gibi bir üslup takınmasından dolayı B seçeneği, “dipdiri palamudu, lüferi ve levreği...” sözleriyle
sayıp dökmelerden yararlanıldığı için
C seçeneği, “masmavi, dipdiri” sözleriyle pekiştirme yapıldığı için D seçeneği, parça kişisel yorum içerdiği için E
seçeneği söylenebilir. Parçada eksiltili cümle kullanılmadığı için A seçeneği söylenemez.
Cevap A
2.
Dünyamızı tehdit eden büyük çevre sorunlarından
biri olan küresel ısınma ve iklim değişikliği, en başta fosil yakıt kullanımı, sanayileşme, enerji üretimi,
ormansızlaşma sonucunda ortaya çıkmıştır. Ekonomik büyüme ve nüfus artışı bu süreci daha da
hızlandırmıştır. Küresel sıcaklıklardaki artışlara bağlı olarak da su kaynaklarının hacminde ve kalitesinde azalma, kara ve deniz buzullarının erimesi,
kuraklık ve sele maruz kalan bölgelerde tarım ve
mera bölgelerinde azalma, ekolojik sistemleri ve
insan yaşamını doğrudan etkileyecek önemli değişikliklerin olabileceği beklenmektedir. Diğer taraftan, küresel ısınmaya bağlı iklim değişikliğinin
etkileri yalnız küresel olmadığı gibi, bölgesel ve
zamansal farklılıklar da oluşturabilmektedir. Örneğin, dünyanın bazı bölgelerinde kasırgalar, seller
ve taşkınlar olurken bazı bölgelerinde uzun süreli ve şiddetli kuraklıklar ve bunlarla ilişkili çölleşme
olayları daha fazla etkili olabilmektedir.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
DDD_0912021501_2
A) Nesnel veriler kullanma
4.
Geçen haftaki sel felaketinden sonra kasabanın
eski hâlinden eser kalmamıştı. İnsanlar ümitsiz ve
çaresizdi. Kimi evini kaybetmiş, kimi bağını bahçesini, kimi de yaşam ışığını... Bu olaydan zarar
görenlerden biri de Salih Usta ve ailesiydi. Güneş
ışıklarının ortalığı yeni yeni ısıttığı bir sabah vakti,
Salih Usta’nın evinin önüne bir traktör yanaşmıştı.
Aile üyeleri kendilerine ait olan ne varsa traktöre
taşıyordu. Elbiselerini, kullanılacak durumda olan
eşyalarını, bağda bahçede kullandıkları araç gereçlerini, henüz hayatta olan tavuklarını, civcivlerini, atadan dededen kalan eşyalarını... Eşyalar taşınıyordu ama anılar geride kalıyordu. Çünkü onlar
taşınamayacak kadar çoktu.
Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi vardır?
CCC_0912021501_2
A) Koşul öne sürme
B) Karşıtlıklardan yararlanma
B) Kanıları öne çıkarma
C) Açıklama yapma
C) Sayıp dökmelere yer verme
D) Benzetme yapma
D) Çıkarımda bulunma
E) Gerekçe belirtme
E) I. kişili anlatıma başvurma
110
YGS
2. Bölüm: Düşünceyi Geliştirme Yolları
Test .. 45
5.
Düşünmekle zihinsel etkinliklerimizi geliştirir; iyiyi,
doğruyu ve güzeli yakalama olanağı elde ederiz.
Zihinsel etkinliklerimiz, yazının altyapısını oluşturur.
Bir insan düşünmüyorsa o insan üretken olamaz,
verimsiz durumdan kendini kurtaramaz; daha da
önemlisi öğrendiklerini içselleştiremez. İçselleştiremediği için bilgilerini özümseyemez, saklayamaz.
Saklayamadığı için de öğrendiği bilgilerden yeteri kadar yararlanamaz. Sonuç olarak diyebiliriz ki
bilgilerimizi zenginleştirmek, geliştirmek istiyorsak
düşünmek durumundayız.
Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak
7.
Geniş bir havaalanı... İniş yapmış bir uçak, yolcuları indireceği perona yavaş yavaş yaklaşıyor. Uçağa doğru koşuşan görevliler... Uçağa yaklaştırılan
merdivenler... Uzaktan uçaktaki görevlilerle işaretleşmeler... Nihayet uçak duruyor. Uçağın kapısından birer birer iniyor yolcular. Onları almaya gelen
uzun bir servis aracı... Bir yandan uçaktan inenler,
öbür yandan servise binenler...
Bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
AAA_0912021501_2
A) Anlatıma duygular katılmıştır.
I. Yorumda bulunulduğu
B) Betimleme yapılmıştır.
II. Koşul öne sürüldüğü
C) Eksiltili cümleler kullanılmıştır.
III. Karşıt düşüncelerin sıralandığı
D) Gözlem söz konusudur.
IV. Farklı cümle türlerinin kullanıldığı
E) Öykülememeden yararlanılmıştır.
Not
Çıkarımda Bulunma
Doğru olduğu kabul edilen öncüllerden elde edilen sonuçtur. Bir veya daha çok ifade, hüküm ya sda
önermeden başka bir ifade hüküm
ya da önermenin çıkarsanması işlemine çıkarım denir. Çıkarım tek bir
öncülle olabileceği gibi birden fazla öncülle de olabilir.
yargılarından hangisi ya da hangileri söylenemez?
CCC_0912021501_2
A) I. ve II. B) I. ve III. C) Yalnız III.
D) Yalnız IV. E) III. ve IV. 8.
Aşağıdakilerin hangisinde herhangi bir duyumuzla algılanabilecek ayrıntılara yer verilmemiştir?
EEE_0912021501_2
A) Ekinler büyüyüp hasat mevsimi yaklaştı. Çiftlikte tatlı bir telâş başladı.
B) Biriktirdiği bayram kartlarını çekmeceden çıkardı. Tozlanmışların tozunu kuru bir bezle aldı.
C) Kimi zaman yediğiniz bir ahududu, ağzınızda
acımsı bir tat bırakır. Bunu gidermek için bol
bol su içmelisiniz.
D) Fındıklı Parkı’nın ağaçları rüzgârdan hafif hafif
sallanıyordu. Az ilerde çocuklar vardı.
6.
Pangaltı’da oturuyorduk. Akşam olmuş, hava kararmıştı. Kardeşimin ateşi çıktığı için eczaneye gitmem gerekti. Dışarı çıktım, baktığım her eczane
kapalıydı. Sokaklar da pek aydınlık değildi. Yürüye yürüye Osmanbey’e kadar gelmiştim ama henüz açık bir eczane bulamamıştım. Bir taraftan da
hava iyice soğumuştu. Ümidimi yitirince eve dönmeye karar verdim. Hızlı adımlarla ulaştım eve. Zile bastım, annem açtı kapıyı. “Evladım, sağ olsun
komşumuzda ilaç varmış, bize verdi.” dedi.
E) Bu hafta içinde radyoda bir program yapacağım. Hazırlıklarımı ona göre yaptım.
Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak
aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Yinelemelere başvurulmuştur.
B) Anlatımda tekdüzeliği kırmak için
devrik cümleler kullanılmıştır.
C) Sözde soru cümlesine yer verilmiştir.
D) Karşılaştırmalarla anlatım somutlaştırılmıştır.
E) Anlatıcı, duygularını yansıtmıştır.
(2008 - ÖSS)
Çözüm..
Parçada “doğar”, “kara gözlüm”, “muson yağmurları” sözlerinin tekrar edildiğini yani yinelendiğini görüyoruz. Ayrıca
“derme çatma” sözü de bir yinelemedir
yani ikilemedir. Buna göre A söylenebilir. Parçada devrik cümleler kullanıldığından B; soru cümlesi, içinde cevabı barındıran bir cümle olduğundan C;
yazar, anlatıma duygularını kattığından
E söylenebilir. Ancak parçada karşılaştırmalara başvurulmamıştır.
Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
CCC_0912021501_2
A) Olayları oluş sırasına göre verme
B) I. kişili anlatım kullanma
C) Karşıtlıklardan yararlanma
D) Betimlemeden yararlanma
E) Tekdüzelikten kaçınma
6. Ünite: Parçada Anlam
Gün erken doğar baharat kokulu ülkede. İyi ki doğar. Yoksa milyonlarca esmer, kara gözlü insanın yaşadığı ülke
nasıl aydınlanır? Kara gözlü insanların,
baharat kokulu kentlerindeki çelişkilerse yürek burkucu. Okyanustan gelen
esinti bile sokaklara taşan yoksulluğun,
derme çatma evlerdeki yaşamın sıkıntısını hafifletmiyor. Muson yağmurları ansızın sizi ter ve sivrisinek sarmalı içinde
bırakıyor. Muson yağmurlarıyla yıkanan
şehir mi yoksa insanlar mı ayırt edemiyorum, insana değer verilmeyen ve
emeğin ucuz olduğu bu ülkede.
Cevap D
Türkçe Soru Bankası
111
Bölüm
5
Test .. 54
Paragrafın Yapı Yönü
PARAGRAFIN YAPISI
1.
Paragrafın Giriş Bölümü
Giriş cümlesi çoğunlukla konunun ortaya konduğu bir ilk sözdür. İlk söz olduğu için, kendinden önce bir cümle
olduğu izlenimi vermez. Daha sonraki
cümlelerin hepsi giriş cümlesine bağlıdır. Giriş cümlesi kimi edatlarla, bağlama görevi olan sözcüklerle, işaret sıfatı
ve işaret zamirleriyle başlamaz.
Bu bölümle ilgili soru kökleri:
• Düşüncenin akışına göre bu parçanın ilk cümlesi aşağıdakilerden
hangisi olabilir?
----. Yazı sonra geliyor. İyi bir okur olmadan, iyi bir
yazar olunabileceğini sanmıyorum. İyi okurluktan
kastımın çok okumaktan farklı bir şey olduğunu anlıyorsunuzdur. Eleştirel okuma, okuduğu her şeye
eleştirel bir gözle bakabilmek. Aslında bu sadece
okumalar için değil, hayatın kendisi için de geçerli. Baktığımız her şeye karşı bu eleştirel gözü yitirmezsek onu kendimize de yöneltebiliriz sanıyorum.
Bu parçanın başına, düşüncenin akışına göre
aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
BBB_0912021701
A) Düzenli bir çalışmayla her işte başarılı olunacağı unutulmamalıdır
B) Yazar için en eğitici okul, okumanın kendisi bana göre
• Düşüncenin akışına göre bu parçanın başına aşağıdakilerden
hangisi getirilmelidir?”
3.
Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
DDD_0912021701
A) Oysa her yazar bir yönüyle kendi yaşam hikâyesini anlatır
C) Yazınsal deneyimlerimizdeki yanlışlarımızı tekrarlamamalıyız
• Düşüncenin akışına göre bu parçanın başına aşağıdakilerden
hangisi getirilemez?
B) Yazmak beni içinde bulunduğum ruhsal bunalımlardan kurtarıyor
D) Okumanın yaşı yoktur, derler
C) Okurun benden ne beklediği elbette dikkate
aldığım bir durumdur
E) Zaman içinde okuma biçimlerinin değiştiği yadsınamaz
Paragrafın Gelişme Bölümü
Gelişme bölümünde giriş cümlesinde
belirtilen konu genişletilir. Konu örneklerle, benzetmelerle ya da türlü yöntemlerle açıklanır.
D) İstiyorum ki okur okurken yazarın derdi ne, diye ince ince düşünsün
E) Yazdıklarımla anlaşılmak, okurların kafasında
kalıcı izler bırakmak istiyorum
Bu bölümle ilgili soru kökleri:
• Bu parçada boş bırakılan yere
aşağıdakilerden hangisi getirilirse parçanın anlam bütünlüğü bozulmaz?
• Bu parçada boş bırakılan yere, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilemez?
• Bu parçada boş bırakılan yere, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Paragrafın Sonuç Bölümü
Sonuç cümlesi paragrafta anlatılan düşünceleri özetleyen, genellikle kesin
yargılı bir cümledir.
Bu bölümle ilgili soru kökleri:
• Düşüncenin akışına göre, bu parçanın sonuna aşağıdakilerden
hangisi getirilemez?
• Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
Yazdığım, anlattığım şeylerin okurun dünyasında
nasıl belireceği benim için önemli. O yüzden yazdıklarımın içinde ilmek ilmek ördüğüm soruları, okurun bulup kendisine onları tekrar tekrar sormasını
hayal ederek yazıyorum. Eğer sorularımı ben deşifre edersem yazdıklarım, daha doğrusu yazmaktaki amacım yitip gider. O yüzden buna benim cevap vermem doğru değil diye düşünüyorum. ----.
O yüzden çok açılı anlatmaya özen gösteriyorum
her şeyi. Konulardan konulara, duygulardan duygulara geçmeyi seviyorum.
2.
(I) Günlük isimli yazın türünün tarihsel gelişimini ve
geçirdiği evreleri incelemek istediğimizde bu yazın
türü için iki ayrı dönem olduğunu fark ederiz. (II) Bu
dönemlerden ilki günlüklerin edebî bir nitelik kazanmasından önceki dönemdir. (III) Edebî içerikten yoksun, birtakım kamu kuruluşlarında yapılan
işlemlerin unutulmaması amacıyla tutulan ve “commentarii” adıyla anılan bu ilk günlükler, duygusallıktan uzak notların kabaca birleşiminden oluşmaktadır. (IV) Tarihte bu çeşit günlüklerin savaşlar ve
askerî hareketleri not etmek amacıyla kullanıldığı
da görülmüştür. (V) Bu günlükler şüphesiz tarihçiler için önemli kanıtlardır fakat içtenlikten uzak ve
sıradan notların bir çeşit üstünkörü birleşimi oldukları için edebî açıdan değer taşımamaktadırlar.
Düşüncenin akışına göre, “Tarihte ilk defa Romalılar günlük tutmuştur.” cümlesinin yukarıdaki parçada numaralanmış yerlerden hangisine
getirilmesi uygun olur?
CCC_0912021701
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
128
YGS
4.
I. Felsefe ve mantık benim çok kıymet verdiğim
anahtarlardan ikisidir.
II. O anahtarları doğru kilitlere soktuğunuz zaman
sanki bir kapı açılacakmış gibi olur.
III. Hayatı anlamak için ya da daha doğrusu çözmek için başvurabileceğimiz üç beş tane anahtar var.
IV. Beni gerçekten ilerletecek olan, onlarmış gibi
gelir bana.
V. Sadece yazarken değil yaşarken de sorunların
üzerine bu iki anahtarla gitmekten hoşlanırım.
Yukarıdaki cümleler anlamlı ve kurallı bir paragraf oluşturacak biçimde sıralandığında, hangisi
baştan ikinci olur?
AAA_0912021701
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
5. Bölüm: Paragrafın Yapı Yönü
Test .. 54
5.
Bir resim, bir müzik parçası, bir film, bir roman, bir
öykü, bir şiir veya bir fotografın insan hayatındaki
yeri hep tartışılmıştır. Ama benim burada ilgilendiğim soru şu: ---- Bence bu soruyu evet diye yanıtlamak gerekir. Çünkü sanatın insan üzerinde sihirli bir gücünün olduğu gerçek. Belki çoğumuz bu
değişimin bilinçli bir şekilde farkına varmayız ama
etkilendiğimizi bilir ve bu etkiyi dile getiririz. “Bu
resim beni çok etkiledi veya bu müzik beni çok etkiliyor.” deriz. Hatta “Bir roman okudum yaşantım
değişti ya da bu film benim yaşantımı değiştirdi.”
diyen insanlara da rastlarsak şaşmayalım. Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
BBB_0912021701
A) Kendine güvenen herkes bir öykü, resim, roman ortaya koyabilir mi?
B) Sanat bir insanı gerçekten etkileyebilir, onu değiştirebilir mi?
C) Sanatsal her yapıt insanlara mesaj vermek için
mi oluşturulur?
D) Sanat, estetikten ayrı düşünülebilir mi?
E) Modernizm, insanın sanata bakışını değiştirdi
mi?
7.
Öyküde biz bir bireyi bütün ruhsal derinliğiyle, kişisel özellikleriyle verme şansına sahip değiliz. O
zaman tabii ki iş uzayacaktır ve öykünün sınırları aşılacaktır. Öyküde yaptığımız şey bir kaç fırça
vuruşuyla bir insanlık durumunu ortaya koymaktır.
Bunun için öyküyü; herhangi bir bireyin, herhangi
bir durumunu, sorununu, herhangi bir davranışını
vererek yazıyoruz. ----. Yaşamı dönüştürmek söz
konusu olduğunda o dönüştürücü kişiyi bütün boyutlarıyla tanımalıyız. O yüzden ----.
Bu parçada boş bırakılan yerlere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangileri sırasıyla getirilmelidir?
AAA_0912021701
A) Oysa romanda kişilikler bütün boyutlarıyla ortaya çıkıyor
romanla öykü arasında gerçekten bir ayrılık var
B) Öykülerin roman gibi ilgi görmesi beklenmemelidir
hep fantastik romanları okumayı yeğlerim
C) Anlatım yapıtların okunurluğunu etkiler
romanın türsel özellikleri farklıdır
D) Yazma eyleminde deneyim ve psikoloji çok
önemlidir
roman ve öykünün anlatımı aynıdır
E) O yüzden öyküde her şey ayrıntılı biçimde işlenmektedir
roman ve öykü yayıncılıkta vazgeçilemeyen türlerdendir
----. Örneğin Rubens, yüzünün güzelliğiyle övünç duyduğu küçük oğlunun
resmini yaparken ona bizim de hayran
kalmamızı bekliyordu. Elbette bu çok
doğal bir istekti. Ancak, bu türden konulara duyulan ilgi, ilk bakışta daha az
çekici gelen konuları dışlamamıza yol
açarak beğenimizi sınırlayabilir. Bunu
aşmak için, Albrecht Dürer’in annesinin
yaşlı yüzünü resimlediği tabloda, gençlikten kaynaklanan güzellikten başka
şeyler arama sabrını göstermemiz gerekli. Çünkü bu tablonun başarısı, konu aldığı figürün yüzündeki güzellikten gelmez. Nitekim tabloyu sevdiren,
yüzdeki güzelliğin önüne geçecek kadar etkili olmuş ifadedir.
Bu parçanın başına düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi
getirilebilir?
A) Sanatçı, genellikle yarattığı tablolarda insanların gerçek hayatta görmekten hoşlandıkları şeyleri yansıtmak ister
B) Gördüğümüz bir tablonun, geçmişte yaşadığımız güzellikleri çağrıştırması onun olumlu bir özelliğidir
C) Gerçek bir sanatçı, tablolarının sanattan anlamayan kişilerce değerlendirilmesini önemsemez
D) Duyguları anlatan her çalışmanın,
sanatsal bir yön içermesi gerekmediğini baştan kabul etmek gerekir
E) Sanat tarihinde dış gerçekliği kendi algılama yetisine göre değiştirip
yansıtan ressamlar da vardır
(2012 - YGS)
Çözüm..
6.
Parçanın ikinci cümlesinde, Rubens’in
kendi çocuğunun resmini yaparken
çizimini yaptığı ve kendi yaşamında
önemli bir yeri olan çocuğuna bizim
de hayran olmamızı arzuladığı söylenmiştir. O hâlde düşüncenin akışına göre
parçanın başına A seçeneğinde verilen
“Sanatçı, genellikle yarattığı tablolarda insanların gerçek hayatta görmekten hoşlandıkları şeyleri yansıtmak ister” yargısı getirilmelidir.
Okura sanatsal haz vermeyen bir roman, edebî ölçüler içerisinde bakıldığında “roman” olarak değerlendirilemez bana göre. Belki bir olay örgüsü, bir
serüven gibi okunabilir. O kadar. Oysa edebiyatın
birinci değeri dille yarattığı haz duygusudur. O hazzın kaynağı da dildeki süs değil, derin bir felsefeye yaslanan imge gücüdür bence. Yani bize haz
veren şey, güzel cümleler okumak değildir. ----.
Bu parçanın sonuna düşüncenin akışına göre
aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
CCC_0912021701
A) Güzelduyusal söylemi olan yapıtları arayıp bulmaktır
Cevap A
B) Önemli olan okumada sürekliliği sağlamaktır
C) O güzel cümlelerin ardındaki derin anlamdır
D) Gelişigüzel oluşturduğumuz sanatsal kaygıları daha gerçekçi kılmaktır
E) Kimi yapıtların yalnızca bilgi verdiğini göz ardı
etmememizdir
6. Ünite: Parçada Anlam
Türkçe Soru Bankası
129
Download

Dillerin Sınıflandırılması