ANLAMA BECERİLERİNİ
GELİŞTİRME
Prof. Dr Firdevs GÜNEŞ
A.Ü.Eğitim Bilimleri Fakültesi
[email protected]
Günümüz Gelişmeleri
• Dünyamızda 20.yüzyılın sonlarına doğru
-Bilginin pasif olarak aktarıldığı,
-Öğrencilerin sürekli şartlandırıldığı,
-Zihninden çok davranışlarıyla ilgilenildiği,
bir eğitim anlayışıyla, geleceğin insanın
yetiştirilemeyeceği ortaya çıkmıştır.
• Bunun üzerine gelişmiş ülkelerde eğitim
yaklaşımları ve uygulamaları gözden
geçirilmeye başlanmıştır.
Günümüz Gelişmeleri
• Bilim ve teknolojideki hızlı gelişmeler, bireylerin
bilgileri aynen kabul etmeleri yerine,
-bilgileri anlamaları,
-sorgulamaları ve
-yeni bilgiler üretmelerini zorunlu kılmaktadır.
•Bu durum öğrencilerin dil ve zihinsel becerilerini
geliştirecek etkili bir eğitimi gerektirmektedir.
• Günümüz araştırmaları eğitim alanında istenilen
sonuçlara ulaşılamadığını göstermektedir.
Eğitimde Arayışlar
• Eğitim alanında yoğun araştırmalar yapılmıştır.
• Beyin araştırmalarının sonuçları eğitim alanına
aktarılmıştır.
• Yapılandırıcı yaklaşım gündeme gelmiştir.
• Ülkemizde yeni Türkçe (1-5.Sınıflar) Öğretim
Programı bu anlayışla geliştirilmiştir.
• Türkçe öğretiminde öğrencilerin dil becerileri
yanında zihinsel ve sosyal becerilerinin de
geliştirilmesi ön plana alınmıştır.
Geleceğin İnsanı Nasıl Yetiştirilmeli?
ABD,Fransa,İngiltere,Almanya,Finlandiya,Kanada,
İsveç,Norveç,Hollanda,vb. 44 gelişmiş ülkenin,
Bilim insanı, eğitimci, sosyolog, tarihçi vb.
uluslar arası düzeyde 6 yıl araştırma yaptılar.
Bu araştırmalarda:
• Geleceğin insanı nasıl yetiştirilmeli?
• Hangi beceriler öğretilmeli?
• Hangi bilgiler verilmeli?
Sorularına cevap aradılar. 2003 yılında tamamlanan
bu araştırmalarda şu bulgulara ulaştılar:
Geleceğin Becerileri
1.Zihinsel Beceriler: Düşünme, anlama, sorun çözme,
sorgulama, eleştirme, ilişkilendirme, analiz-sentez
yapma,değerlendirme vb.
2.Bireysel Beceriler: Dil becerileri, iletişim, bilgiyi alma,
bilgi teknolojilerini kullanma vb.
3.Sosyal Beceriler :İşbirliği yapma,grupla çalışma,
sosyal çatışmaları çözme ve yönetme.
4.Zihinsel Bağımsızlık Becerileri:Karar verme, seçme,
haklarını ve sorumluluklarını bilme, savunma vb.
PISA Araştırmaları (Okuma Becerileri)
• Öğrencilerin anlama, düşünme, akıl yürütme,
iletişim kurma, sorgulama, sorun çözme vb.
becerilere sahip olmaları ve bunları günlük
hayatta kullanabilme durumları ölçülmektedir.
• Bu çalışmalara 2003 yılından bu yana Ülkemiz
de katılmaktadır.
• Her bölgeden seçilen 5000 öğrencinin
okuma, anlama, akıl yürütme, sorgulama, sorun
çözme vb. becerilerinin düzeyi araştırılmaktadır.
Sonuçlar (2003)
• Okuma becerilerinde en başarılı ülke
Finlandiya ve Kore’dir. (5.Düzey)
• Ardından Kanada ve Avustralya gelmektedir.
• En alt sırada Tunus bulunmaktadır.
• Türkiye Tunus’un üstündedir.
• Öğrencilerimizin % 67.70’si okuma ve anlama
becerileri yönüyle OECD ülkelerinin altındadır.
• Bu sonuçlar düşünen, anlayan, sorgulayan,
sorun çözen öğrenciler yetiştirmede başarılı
olamadığımızı göstermektedir.
Bu gelişmeler üzerine dünyamızda:
-Yapılandırıcı Yaklaşım,
-Çoklu Zekâ,
-Beyin Temelli Öğrenme,
-Öğrenci Merkezli Eğitim,
-Bireysel Farklılıklara Duyarlı Öğretim,
-Sarmal Yaklaşım,
-Tematik Yaklaşım,
-Beceri Yaklaşımı gibi yaklaşımlar ön plana çıkmıştır.
-2004 Türkçe Öğretim Programı’nda bu yaklaşım
ve modeller temel alınmıştır.
Eğitim Yaklaşımları
Eğitim yaklaşımları üç ana grupta toplanır.
Bunlar;
• Davranışçı Yaklaşım
• Bilişsel Yaklaşım
• Yapılandırıcı Yaklaşım
olarak sıralanmaktadır.
Dil Öğretim Yaklaşımları
• Dil öğretim yaklaşımlarını sınıflamak için
çeşitli araştırmalar yapılmıştır.
• Bailly’nin 1998 yılında yaptığı sınıflama
alanda yaygın kabul görmüştür.
• Buna göre dil öğretim yaklaşımları:
-Davranışçı,
-Bilişsel ve
-Yapılandırıcı
olmak üzere üç grupta toplanmıştır.
Davranışçı Yaklaşım
• Farklı tür hayvanlardan elde edilen bilgiler
insanlara aktarılmıştır.
• Temsilcileri Pavlov,Skinner ve Thorndike’dır.
• Pavlov köpekleri, Thorndike kedileri, Skinner
ise fareleri ve güvercinleri incelemiştir.
• Hayvanlarla insanların öğrenme biçimleri ile
beyinleri benzer şekilde ele alınmıştır.
Davranışçı Yaklaşım
Davranışçı Yaklaşım
• Bu yaklaşımda “öğrenme, uyarıcı-tepki arasında
bağ kurma” işlemidir.
• Bir uyarıcıya istenilen tepkinin verilmesi öğrenme
olarak kabul edilir.
• Bilgi ve davranışlar uyarıcı- tepki bağlamında
tekrar ve şartlandırmalarla öğretilir.
-Davranışları değiştirme,
-Kontrol altına alma ve
-Yeni davranışlar öğretmeyi amaçlar.
Davranışçı Yaklaşım
Davranışçı Dil Öğretim Yaklaşımı
• Skinner’e göre dil bir davranıştır.Diğer
davranışlar gibi öğretilir.Çocuk, dili sürekli
tekrarlayarak ve taklit ederek öğrenir.
• Öğrenci okula boş bir levha olarak gelir.
• Öğretmen bilgiyi aktarır, öğrenci alır.
• Öğretmen merkezli yaklaşımdır.
• Zihinsel becerilere ağırlık verilmez.
Davranışçı Yaklaşım
Davranışçı Yaklaşım
Araştırmalara göre davranışçı yaklaşım;
• Öğrencileri ezbere yöneltmiş ve şartlandırmıştır.
• Sadece davranışları değil düşünce ve duyguları da
şartlandırmış ve kontrol altına almıştır.
• Zihinsel becerileri geliştirememiş, düşünen,
anlayan, sorun çözen, sorgulayan, analiz-sentez
yapan bireyler yetiştirilememiştir.
• Tek tip insan yetiştirilmeye çalışılmıştır.
• Çok yönlü düşünmeye ve sorgulamaya ağırlık
verilmemiştir.
Davranışçı Yaklaşım
•Bu anlayışla yetişen bireyler genellikle uyarıcı
ortamları ve yönlendirilmeyi tercih etmektedirler.
• Bireysel sorumluluk ve zihinsel bağımsızlık
yeterince gelişmemektedir.
Bu nedenlerden dolayı davranışçı yaklaşım
•Dünyamızda 1950’li yıllarda terk edilmiştir.
• Ülkemizde 2004 yılına kadar uygulanmıştır.
Bilişsel Yaklaşım
Bilişsel Yaklaşım
• Öğrenme bilgisayarın bilgi işleme sürecine
benzetilir.
• Çeşitli bellekler vardır.
• Görsel, işitsel, sözel, simgesel, anlamsal, hızlı,
yavaş bellekler gibi.
• Kelimeler sözel bellekte,anlamları da anlamsal
bellekte depolanır.
• Hızlı bellekte işlemler yapılır.
• Bilgisayar hızında okuma ve anlama istenir.
Bilişsel Dil Öğretim Yaklaşımı
• Bu yaklaşıma göre dil, öğrenilmez edinilir.
• Temsilcisi Noam Chomsky’dir. Bunu le
LAD, Krashen ve le Moniteur izler.
• Chomsky’e göre dil edinimi çocuklarda
genetik bir donanımla gerçekleşir.
• Çocuklar dil edinmek için bilgisayar gibi
programlanmıştır.
• Çocuklarda dil edinimi zekâdan
bağımsızdır.
Bilişsel Yaklaşım
Bu yaklaşım dünyamızda 1980 ‘li yıllara kadar
uygulanmıştır.
Ülkemizde bazı okullarda ve araştırmalarda
kullanılmıştır.
Yapılandırıcı Yaklaşım
Yapılandırıcı Yaklaşım
Günümüzde 50’den fazla ülkede uygulanmaktadır.
Öğrencinin:
•Zihinsel gelişimine,
•Dil gelişimine,
•Sosyal gelişimine ve
•Öğrenme sürecine ağırlık verir.
Yapılandırıcı Yaklaşım
Bu yaklaşımda öğrenme, bilgileri anlama ve zihinde
yapılandırma işlemidir. Öğrenci:
-Bilgileri araştırır, inceler, sorgular ve anlamlandırır.
-Ön bilgileriyle yeni bilgileri bütünleştirir ve zihninde
yapılandırır.
-Dil ve zihinsel becerilerini geliştirir ve öğrenmeyi
sürdürür.
-Öğrenme öğrencinin kendi çabalarıyla gerçekleşir.
• Temsilcileri Jean Piaget, Vygotsky ve Bruner’dir.
Yapılandırıcı Yaklaşım
• Öğrenme, bilgileri aktif yapılandırma sürecidir.
(Bilgiyi araştırır,bulur, inceler ve yorumlar.)
• Öğrenme, bilgiler arasında bağ kurma işlemidir.
(Ön bilgiler –yeni bilgiler)
• Öğrenme, işbirliklidir.
(işbirlikli öğrenme)
• Öğrenme, zihni geliştirme ve düzenlemedir.
(Zihinsel işlemleri ve becerileri geliştirme)
• Öğrenme, gerçek yaşamla ilişkilidir.
(Öğrenilenler günlük yaşama aktarılmalıdır.
Yapılandırıcı Dil Öğretim Yaklaşımı
• Bu yaklaşıma göre dil, edinilmez öğrenilir.
• Dil ve zihinsel beceriler birlikte geliştirilir.
• Dil, öğrenmenin kalbi ve insan beyninin sınırsız
bir becerisidir.
• Dil öğrenme sürecinde sosyal etkileşimin rolü
büyüktür.
• Temsilcileri Jean Piaget, Vygotsky ve Bruner.
• Dil öğrenme süreci gelişimsel, sosyal ve
etkileşimsel olarak ele alınır.
Yapılandırıcı Yaklaşım
• Anlama ve zihinde yapılandırma çok önemlidir.
• Anlama:Yeni bilgileri inceleme, sıralama,sınıflama,
sorgulama vb. işlemleri içerir.Bu amaçla:
Olayları ve düşünceleri sıralama, sınıflama, tahmin
etme, ilişkilendirme, benzerlikleri ve farklılıkları bulma,
sebep-sonuç ilişkileri kurma, analiz-sentez yapma,
özetleme, değerlendirme, vb. çalışmalar yapılmalıdır.
• Zihinde Yapılandırma:Ön bilgilerle yeni bilgileri
bütünleştirme işlemleridir.Bu süreçte iki önemli işlem
yapılır.Bunlar özümleme ve alışma işlemleridir.
Özümleme
•Yeni bilgi, bireyin ön bilgileriyle çelişmiyor,
zihinsel şemasına uyuyorsa, özümleme
işlemi gerçekleştirilir.
•Özümleme yeni bilgilerin ön bilgilerle
uyumlu hale getirilmesi, bütünleştirilmesi ve
zihinde yerleştirilmesidir.
Özümleme
Alışma
•Yeni bilgiler bireyin ön bilgileriyle çelişiyor, zihinsel
şemasına uymuyorsa zihinsel çatışma ve dengesizlik
başlar. Bilgileri bütünleştirme güçleşir.
•Bu durumu önlemek için alışma işlemleri yapılır.
• Alışma bireyin düşüncelerinde ve zihinsel
şemalarında düzenlemeler yaparak yeni bilgilere
uyum sağlamasıdır.
• Alışma sürecinde sorgulama, açıklama, tartışma,
ilişkilendirme, çok yönlü düşünme vb. çalışmalar
yapılmalıdır.
Alışma
Yapılandırıcı Yaklaşım
Yapılandırıcı yaklaşım sosyal etkileşime çok
önem verir.
•Dil, zihinsel beceriler ve öğrenme sosyal
etkileşimle gelişir.
•Sosyal etkileşimle bilgiler zihinde aktif olarak
yapılandırılır.
• Öğrenci, etkileşim yoluyla çeşitli bilgi ve görüşleri
öğrenir, kendi düşünceleriyle karşılaştırır.
Sosyal Etkileşim
Zihinsel Etkileşim ve Çatışma
•Sosyal etkileşim sürecinde
-Zihinsel etkileşim ve
- Zihinsel çatışma yaşanır.
•Düşünceler arasındaki uyum zihinsel etkileşmeyi,
uyumsuzluk ise zihinsel çatışmayı getirir.
•Zihinsel çatışma, açıklama, farklı bilgiler sunma,
tartışma,sorgulama,araştırma, vb. etkinliklerle
giderilir.
•Zihinsel çatışma sosyal çatışmayı getirir.
Zihinsel Etkileşim
Zihinsel Çatışma
Yapılandırıcı Yaklaşım
Ön bilgilere çok önem verir.
• Ön bilgilerle yeni bilgiler incelenir ve seçilir.
• Ön bilgilerle yeni bilgiler anlamlandırılır ve
zihinde yeniden düzenlenir.
Zihinsel yapıyı düzenlemek için öğrenci:
•Öğrenme sürecine aktif olarak katılmalı,
• Etkinliklerle çok yönlü düşünmeyi öğrenmeli,
• Sarmal mantıkla sorgulama yapmalı,
•Zihnini yönetmelidir.
Zihinsel Gelişim
• OCDE 2007 raporuna göre çocuklarda ilk altı yıl beyin
sistemi hızla gelişmektedir.
• 6 yaşında beyin gelişiminin % 90’ı tamamlanmaktadır.
• Bu yaşlarda dil öğrenme kapasitesi üst düzeydedir.
• Özellikle 4-6 yaşlarında beynin her iki lobu birlikte
kullanılmaya başlanmakta ve çocuk 4-6 yaşlarında
birden fazla dili öğrenebilecek kapasiteye ulaşmaktadır.
• Bu yaşlar dil ve zihinsel becerilerin geliştirilmesi, ilk
okuma-yazma öğrenme açısından çok önemlidir.
Zihinsel Gelişim Araştırmaları
• Piaget’ den bu yana ortalama 40 yıl geçti.
• Piaget’in zihin gelişiminde merdiven modeli
artık kabul edilmemektedir.
• Jacques Mehler, 2 yaşındaki çocukların iki sıra halinde
üst üste dizilmiş şeker kolonlarındaki sayıları
şaşırmadan bildiklerini ortaya çıkarmıştır.
• Yale Üniversitesinden Karen Wynn, bebeklerin 4.
aydan itibaren hiç zorlanmadan 1+1= 2 ve 2-1= 1
olduğunu, yani toplama ve çıkarma yapabildiklerini
bulmuştur.
• Harvard Üni. Prof. Elisabeth Spelke,bebeklerin 6.
aydan itibaren bir nesneyi diğerinden, iki insanı
birbirinden ayırdıklarını belirtmektedir.
• Paris-V Üni. Prof.Olivier Houde (Zihin Fonksiyonları ve
Zihinsel Gelişim Merkezi Yöneticisi),
-2 yaşındaki bebeklerin matematik, fizik ve mantık
bilgilerine sahip olduklarını belirtmektedir.
-Araştırmalar, bebeklerin 2 yaşından önce sayı
kavramını öğrendiklerini ortaya çıkarmıştır.
-Elizabeth Spelke , eğitimde yeni yöntem ve
tekniklerin geliştirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Dil Gelişimi Araştırmaları
Bruner, bebeklerin anne karnında:
- 5. aydan itibaren sesleri ve kelimeleri duyduklarını,
-Çok sayıda kelime tanıdıklarını,
-Anne-babasının adını bildiklerini, açıklamıştır.
Doğduktan sonra:
- Konuşmayı öğrenmeden önce iletişim kurduklarını,
- 1. ayda pa ve ba hecelerini ayırdıklarını,
- 4. ayda adını öğrendiklerini,
-6. ayda heceler yaptıklarını,
-8. ayda cümleler kurduklarını, belirtmektedir.
Bebeklerin zihin becerileri dil becerilerinden
önce gelişmektedir.
• Stern, Schaffer, Rondal, ve Boysson-Bardies gibi
araştırmacılar, bebeğin doğmadan önce sözlerin
özelliklerini, ritmini, tonunu ve dil yapısını öğrendiklerini
açıklamaktadır.
• Mehler ve arkadaşlarının yaptıkları araştırmalara göre,
bebekler doğar doğmaz kendi dillerini başka bir dilden
ayırabilmektedirler.Yeni doğan Fransız bebeklerin
Fransızca ile Rusça’yı ayırdıkları ve Fransızca’yı dinlemek
istedikleri saptanmıştır.
Bebekler küçük bilginlerdir.
Yeni eğitim yöntem ve teknikleri kullanılmalıdır.
Türkçe Öğretim Yaklaşımları
• Ülkemizde uzun yıllar davranışçı yaklaşım
uygulanmıştır.1981 Türkçe Öğretim Programında:
-Öğretilecek davranışlar sıralanmıştır.
-Türkçe öğretimi anlama, anlatım ve dil
bilgisi olarak ele alınmıştır.
-Anlama başlığı altında dinleme, izleme, okuma
ve anlama tekniğine yer verilmiştir.
-Anlatım başlığı altında ise sözlü ve yazılı
anlatım ele alınmıştır.
Yapılandırıcı Yaklaşım
- 2004-2009 Türkçe Dersi (1-5) Öğretim
Programlarında temel alınmıştır.
-Türkçe öğretiminin amaçları dil, zihinsel,
sosyal ve zihinsel bağımsızlık becerilerini
geliştirme olarak saptanmıştır.
-Türkçe öğrenme süreci gelişimsel, sosyal
ve etkileşimsel olarak ele alınmıştır.
Türkçe Öğretimindeki Gelişmeleri
Türkçe öğretiminde önemli gelişmeler olmuştur.
•
•
•
•
•
•
Yeni öğrenme alanları,
Yeni beceriler,
Yeni modeller,
Yeni yöntemler,
Yeni teknikler,
Yeni değerlendirmeler,
gündeme gelmiştir.
Öğrenme Alanları
•
•
•
•
•
Dinleme,
Konuşma,
Okuma,
Yazma,
Görsel okuma ve görsel sunudur.
• Öğrenme alanı içinde dil, zihinsel, bireysel,
sosyal beceriler,bilgiler,teknikler, değerler vb. yer
alır.
Beceri Yaklaşımı
• Davranış değiştirmeye değil beceri geliştirmeye
ağırlık verilir.
• Davranış, bir uyarıcıya verilen tepkidir.
• Oysa beceri, bilgileri bilinçli olarak uygulamaya
aktarma işlemidir.
• Beceri üç bileşenden oluşur.Bunlar:
- bilgi,
-uygulama bilgisi ve
- uygulama olmaktadır.
• Beceriyi gerçekleştirmek için bilmek, harekete
geçmek ve uygulamak gerekir.
Temel Beceriler
Türkçeyi doğru, etkili ve güzel kullanma,
Eleştirel düşünme,
Yaratıcı düşünme,
İletişim kurma,
Problem çözme,
Araştırma,
Bilgi teknolojilerini kullanma,
Girişimcilik,
Karar verme,
Kişisel ve sosyal değerlere önem verme.
Sarmal Yaklaşım
• Yapılandırıcı yaklaşım öğrencilerin bilgileri
keşfetmesi, anlaması ve aktarması için eğitim
programının sarmal düzenlenmesini öngörür.
• Programda dinleme, konuşma, okuma,yazma,
görsel okuma ve görsel sunu alanları ile
kazanımlar sarmal olarak düzenlenmiştir.
• Öğrenme-öğretme süreci de sarmal olarak
düzenlenmiş ve kazanımlar öğrenme-öğretme
sürecine sarmal olarak yerleştirilmiştir.
Tematik Yaklaşım
Tematik yaklaşım, öğrenilen bilgi ve
becerileri anlama,geliştirme, düzenleme,
zihinde yapılandırma ve günlük hayata
aktarma olanakları sağlar.
• Programda sekiz temanın dördü
zorunludur.
• Zorunlu temalar “Atatürk, Değerlerimiz,
Sağlık ve Çevre, Birey ve Toplum”dur.
• Diğer temalar seçmelidir.
Dil ve Zihinsel Beceriler
Dinleme,
Görsel Okuma,
Okuma,
öğrenme alanındaki beceriler üç aşamalı çalışmalarla
geliştirilir.Bunlar:
1. Bilgileri Alma
2. Anlama
3. Zihinde Yapılandırma
Dil ve Zihinsel Beceriler
Konuşma,
Yazma,
Görsel Sunu,
öğrenme alanındaki beceriler üç aşamalı
çalışmalarla geliştirilir.Bunlar:
1. Ön Bilgileri Gözden Geçirme
2. Düzenleme
3. Aktarma
Davranışçı Anlama
•
•
•
•
“Okumak, anlamaktır.” görüşü benimsenir.
Anlamak için metinler tekrar tekrar okunur.
Metin merkeze alınır, derinlemesine incelenir.
Öğrencinin ne anladığı, nasıl anladığı üzerinde
durulmaz.
• Metin ön plana çıkarılır,öğrenci ikinci plandadır.
• Bu anlayış uzun yıllar sürdürülmüştür.
• Sadece metin incelemeyle öğrencinin anlama
becerilerinin geliştirileceği düşünülmüştür.
Davranışçı Anlama
•
•
•
•
•
•
Bu uygulamalarda:
Öğrencinin metinleri ezberlediği görülmüştür.
Sadece incelenen metinler anlaşılmış, metin değişince
anlama da güçleşmiştir.
Anlama, derslerdeki metin ve yazarlarla sınırlı kalmıştır.
Metne dayalı anlama, kitabî anlama olmuştur.
Okuma alışkanlığı olmadığından anlama düzeyi de
gelişmemiştir.
Dinlediğini anlama, görsel anlama, sosyal ve doğa
olaylarını anlama, harita, grafik, şekil vb. anlama ihmal
edilmiştir.
Yapılandırıcı Anlama
•
Yapılandırıcı yaklaşımda öğrenci merkezli
anlayıştan hareketle öğrencinin anlama becerilerini
geliştirmeye önem verilir.
• Anlama, dinleme, görsel okuma ve okuma yoluyla
alınan bilgileri düşünme, sorgulama, ilişkilendirme,
çıkarım yapma, değerlendirme ve anlamlandırma
sürecidir.
• Anlama, konuşma, yazma ve görsel sunu ile aktif
olarak geliştirilir.
• Anlama sürecinde bütün zihinsel beceriler devreye
girer, yeni bilgiler ön bilgilerin ışığında işlenir.
Anlama Becerilerini Geliştirme
• Yapılandırıcı yaklaşımda anlama yerine anlama
becerilerini geliştirme üzerinde durulur.
• Metni derinlemesine inceleyerek öğrencinin anlamasını
beklemek yerine, doğrudan anlama becerilerini geliştirme
çalışmalarına ağırlık verilir.
• Anlama becerilerini geliştirmek için anlama süreçleri ile
teknikleri üzerinde durulur. Öğrencilere çeşitli etkinliklerle
anlama teknikleri öğretilir.
• Öğrencinin düşünme, inceleme, seçme, tahmin etme,
sorgulama, çıkarım yapma, sıralama, sınıflama,
ilişkilendirme, analiz-sentez yapma, değerlendirme gibi
anlama becerilerini geliştirici etkinliklere yer verilir.
Anlama Becerilerini Geliştirme
• Yapılandırıcı yaklaşımda anlama becerilerini geliştirme
aynı zamanda zihin modeli oluşturma sürecidir.
• Öğrenci anlama sürecinde bilgileri seçme, sıralama
anlama gibi işlemlerle kendine özgü bir zihin modeli
oluşturur.Buna “anlama modeli” denilir.
• Anlama modeli okunan metinlerle geliştirilir.
• Metni anlamak için mutlaka bir anlama modeli
oluşturmak gerekir.
• Aynı tür metin ve yazarların okunması anlama
modelinin sınırlı ve fakir olmasını getirir.
• Öğrencilerin anlama modelleri çeşitli yazar, metin ve
tekniklerle zenginleştirilmelidir.
Anlama Becerilerini Geliştirme
Bu yaklaşıma göre dört özel teknik anlama modelini ve
becerilerini
geliştirmeye önemli katkılar sağlar.Bunlar :
- Tahmin
etme,
-Anlamı açıklama,
- Sorgulama ve
-Özetleme teknikleridir.
Bu teknikler Türkçe Öğretim Programında ayrıntılı
olarak verilmiştir.
Yapılandırıcı Anlama Modelleri
Yapılandırıcı yaklaşımda öğrencilerin
anlama becerilerini geliştirmek için
çeşitli modellerden yararlanılır.
Bunlar:
-Etkileşimsel Model ile
-Süreçsel Model
olmaktadır.
Etkileşimsel Model
Bu modele göre anlama, üç bileşenden oluşan
etkileşimsel bir süreçtir.Bunlar:
-Okuyucu,
-Metin ve
-Ortam olmaktadır..
Anlama becerileri geliştirme bu üç bileşenin
etkileşmesine bağlıdır.
Türkçe öğretiminde bu model dikkate alınarak
çeşitli kazanımlar, teknikler ve etkinlikler
verilmiştir.
Etkileşimsel Model
• Okuyucu: Ön bilgiler, zihin yapısı, dünyaya bakış açısı
ile dile ilişkin bilgiler anlamada belirleyici olur.
• Metin: İçerik, biçim, tür, yazarın
düşünceler vb. anlamada etkilidir.
amacı,
sunulan
• Ortam: Psikolojik, sosyal ve fiziksel ortam, güdülenme,
zaman, yer, araç-gereç gibi durumlar anlama sürecini
ve becerilerini etkilemektedir.
• Anlama becerileri için her bileşene özen gösterilmelidir.
Süreçsel Model
Bu modelde anlama iç içe geçmiş süreçler
olarak ele alınır. Anlama becerilerini geliştirme
üç aşamaya ayrılır. Bunlar:
• Bilgiyi seçme,
• Sıralama ve
• Düzenleme aşamalarıdır.
Hem anlama becerilerini geliştirme hem de
bilgileri işleme süreçleri birlikte yürütülür.
Süreçsel Model
• Seçme: Okuyucu metindeki bilgileri aynen almaz.
Önemli gördüklerini ilgi ve ihtiyaçlarına göre seçer. Bazı
yerleri atlar, bazı yerlere de eklemeler yapar.
• Okuyucunun anladığı anlamla metnin anlamı farklı olabilir.
• Sıralama: Seçilen bilgiler önemine göre sıralanır.
Önem sırasını okuyucu belirler.
• Düzenleme: Bilgiler, sınıflama, sorgulama,
ilişkilendirme, değerlendirme, iç bağlantılar kurma
vb. işlemlerle düzenlenir.
Süreçsel Model
Bilgiler üç aşamada düzenlenir. Bunlar:
1.Küçük yapılar düzeyinde: Bir kelimenin ve ya
cümlenin anlamı belirlenir.
2.Büyük yapılar düzeyinde: Metnin paragrafları,
bölümleri ve tümünden alınan bilgiler düzenlenir.
3.Anlama Modelini Düzenleme : Metinden
alınan bilgilerle hem anlama modeli hem de
bilgiler düzenlenir.
Anlama Süreçleri
Küçük Yapıları Anlama
-Kelimeleri tanıma
-Deyim ve cümlecikleri anlama
-Küçük yapılardaki bilgileri seçme
Anlamları Bütünleştirme
-Cümle bağlarını tanıma
-Mantık bağlarını anlama
-Çıkarım yapma
Büyük Yapıları Anlama
-Ana fikri belirleme
-Metni özetleme
-Metin yapısını tanıma
Seçme ve Yapılandırma
Anlama Teknikleri
-Görselleri inceleme,
-Satırların altını çizme, anlaşılmayan yerleri belirleme,
- Metni küçük birimlere ayırma,
-Kendi kelimeleriyle metni açıklama,
-Anlamı açıklama,not alma,
-Metnin konusunu belirleme,
-Metnin ana ve yardımcı düşünceleri bulma,
-Anlatım yapısını belirleme,
-Çıkarımlar yapma,
Anlama Teknikleri
-Metnin önemli noktalarını belirleme,
-Okuma öncesi tahminleri doğrulama,
-Ön bilgileriyle yeni bilgiler arasında bağ kurma,
-Benzetmelerden yararlanma,
-Sınıflama, sıralama, ilişkilendirme vb,
-Sorgulama,
-Metni özetleme,
-Bilgileri bir kavram haritası veya grafikle düzenleme,
-Metin yapısının şemasını çıkarma, tamamlama vb.
Görsel Anlama
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Bir resim bin kelimeye bedeldir.
Şekil, sembol ve işaretleri anlama,
Resim, fotoğraf, karikatür, renk vb. anlama,
Doğa ve sosyal olayları anlama, sorgulama,değerlendirme,
Grafik, tablo, harita, kroki vb. anlama, sorgulama,
TV, reklam, beden dili vb. anlama, sorgulama,
Görselleri inceleme, sorgulama, değerlendirme,
Görselleştirme, metinle ilişkilendirme, eşleştirme,
Zihinde canlandırma,resimleme,
Duygu ve düşüncelerini görselleştirme vb.
Dinlediklerini Anlama
•
•
•
•
•
•
•
Sesleri ayırt etme,
Ses bilincini geliştirme,
Sesleri ve sözleri anlama, sorgulama,
Vurgu, tonlama ve telaffuz,
Duyguları ses tonuna yansıtma,
Dikkat yoğunlaştırma,
Aktif dinleme,katılımlı dinleme vb.
Zihinde Yapılandırma
• Zihinde yapılandırma ön bilgilerle yeni bilgilerin
bütünleştirilmesi ve zihne yerleştirilmesi sürecidir.
• Zihinde yapılandırma için düşünme, sorgulama,
kavramlaştırma, karar verme
sorun çözme gibi
çalışmalar yapılmalıdır.
• Zihinde yapılandırma çalışmalarında öğretmen
öğrencilere bilgiyi hazır vermek yerine kendilerinin
yapılandırmasına yardım etmelidir.
Düşünme: Düşünceler arasında ilişki kurma, inceleme,
karşılaştırma, sınıflama, sıralama, çıkarım yapma,
değerlendirme.
Sorgulama: Bilgi ve kanıtları inceleme, bunların
doğruluğunu ve değerini ölçme, neden ve sonuçları
belirleme, çıkarımlarda bulunma, tartışma.
Kavramlaştırma: Örnekleri tanıma, açıklama, sınıflama,
aralarında ilişki kurma ve değerlendirme.
Karar verme: Amaç belirleme, yöntemleri gözden
geçirme, inceleme ve uygun olanları seçme.
Sorun çözme: Sorunları belirleme, tanımlama, çözüm
örnekleri bulma ve uygulama.
Metin Özellikleri
- Yapılandırıcı yaklaşıma göre kısa metinler
öğrencinin metinle etkileşimini azaltmaktadır.
-Kısa metin az bilgi, az düşünce ve az kelime
demektir.
-Kısa metinler zihinsel sözlüğü zenginleştiremez.
-ilköğretim 1. sınıf için 125-400 kelime,
2. sınıf için 375-500 kelime,
3.sınıf için 450-600 kelime,
4. sınıf için 800-1000 ve
daha üst sınıflar için ise 1000 ve
fazla kelimeli metinler verilmelidir.
PIRLS Metinleri
İlköğretim 4. sınıf öğrencilerinin katıldığı
2001 PIRLS araştırmasında:
(Okuma Becerilerini Ölçme Metinleri)
• Baş Aşağı Fareler (öyküleyici) 390 kelime,
• Nehir Yolculuğu (bilgilendirici) 355 kelime,
• Depremi Haber Veren Tavşan (öyküleyici)
426 kelime (Fransızca 625 kelime),
• Yavru Deniz Kuşlarının Gecesi (bilgilendirici)
575 kelime (Fransızca 793 kelime) verilmiştir.
PISA Metinleri
OECD tarafından yürütülen 2003-2006
PISA araştırmalarında:
(Okuma Becerilerini Ölçme Metinleri)
• Kısa metinler ortalama 450 kelimedir.
• Uzun metinler ortalama 1800 kelimedir.
Örneğin le Cadeau başlıklı metin 1800
kelimedir.
• Grip başlıklı metin ise 500 kelimedir.
Kitap ve Metin Seçimi
Okuma ilgisine dikkat edilmelidir.
Öğrenilenler zekâdan çok okuma ilgisine bağlıdır.
• İlgi Türleri: İlk okuma ilgileri,kişilik ve beceri
geliştirme ilgileri, çevreyi ve dünyayı anlama
ilgileri ve geçici ilgiler.
• İlginin Niteliği:aktif, pasif, hareket ya da konu
ağırlıklı, somut, soyut, sözel, sayısal, bireysel ya
da gruba dönük olabilir.
Kitap ve Metin Seçimi
• Erkek öğrencilerin ilgileri spor, araba, hareketli
konular,oyunlar vb. yöneliktir.
• Hayvan hikâyeleri,edebî metinler vb. ilgi çekici
değil,okuma- anlama becerilerini geliştirmiyor.
• Fabl, 1600 yıllarında yazılmıştır.La Fonten
yaşadığı dönemin çelişkilerini, sorunlarını ve öç
alma duygularını yansıtmıştır.
• Karga aristokrat, aslan kral,karınca halk vb.
• Rousseau “Yetişkinlere yönelik, çocuk eğitime
uygun değil.” diye eleştirir.
Kitap ve Metin Seçimi
• 1940’ta Fransa’da Henri Wallon, eşitlik, yeni eğitim vb.
adına bazılarını seçmiştir.Karga ile tilki, ağustos böceği
ve karınca, aslan kral vb. ( ezen- ezilen ilişkileri )
• Davranışçı anlayış hayvanlara ders verdirir.
• Kitap sonunda hayvan öğretmen konumuna geçer ve
öğrencilere ders verir.
• 2007 Fransız Eğitim raporunda “Etiketleme yapıyor,
yanlış öğretiyor,kaz kafalı, aptal ördek,kurnaz tilki,
çakal gibi” nedenlerle bunlara yer verilmez.”
Kitap ve Metin Seçimi
• Çocuk kitaplarında yeni teknolojiler, görseller,
tasarımlar yer almalı, gelecek nesiller daha akıllı
yetiştirilmelidir.
• Kitaplarda sorun çözme yolları, çok yönlü
düşünme, akıl yürütme, mantık oyunları,
sorgulayıcı, girişimci, kişisel ve sosyal değerleri
geliştirici hikâye, olay vb. olmalıdır.
• Çocuk bunları okumalı, kendini geliştirmeli ve
geleceğine yön vermelidir.
Kitap ve Metin Seçimi
• Ülkemizdeki çocuk kitaplarında hayvan hikayeleri
ağırlıklıdır.Öküze özenen kurbağa, ayı, leylek, ördek vb.
• Çocuk kitapları hayvanları tanıtım kitapları gibidir.
• Çocuklar
hayvanlara ilgi duyabilir ama bunun bir
derecesi olmalıdır.
• Sürekli hayvan hikâyeleri okuyarak geleceğe
yön
verilemez.
• Kitapların çoğu düz anlatım ve düz mantık içermektedir.
• Oysa dil ve zihinsel becerileri geliştirme, sorgulama
yapma,sorun çözme, çok yönlü düşünme,
çıkarım
yapma gibi becerileri geliştirecek kitaplar seçilmelidir.
Kitap ve Metin Seçimi
• Altın yumurtlayan tavuk/kaz, sihirli değnek/
sopa, sihirli lamba, dile benden ne dilersen,
cinler, periler, uçan halılar vb.
kitaplar
öğrencileri pasifleştirmekte ve erken yaşlarda
kolay para kazanma yollarına yöneltmektedir.
• Bu tür kitaplar çocukları çabuk zengin olma,
çalışmadan çabalamadan kazanma, sorunları
çözme, her istediğini elde etme gibi
anlayışlara götürmektedir.
Kitap ve Metin Seçimi
• Aileler ve öğretmenler kitap seçimine dikkat etmelidirler.
• Çocuk ısrarla bu tür kitapları okuyorsa, sorgulama
yapılmalıdır.
• Sorgulamada, anlatılanların doğruluğu, günümüzdeki
geçerliliği, sorun çözme yöntemleri,
kazanmak veya
başarılı olmak için çalışmanın şart olduğu gibi konular
tartışılmalıdır.
• Öğrencilerin düşünme, anlama, sorgulama, eleştirme,
analiz-sentez yapma, yorumlama gibi zihinsel becerileri
harekete geçirilerek bu kitaplardan olumsuz etkilenmesi
önlenmelidir.
Türkçe Öğretimi
• Etkili bir Türkçe öğretimini gerçekleştirmek,
• Öğrencilerin dil ve zihinsel becerilerini
geliştirmek,
• Düşünen, anlayan, sorgulayan ve sorun çözen
bireyler yetiştirmek amacıyla köklü yenilikler
yapılmıştır.
• Türkçe öğretimi daha sistemli ve bilimsel bir
yapıya kavuşturulmuştur.
Türkçe Öğretimi
• OECD 2007 Raporunda, tüm dünya ülkelerine
ilkokuma yazma öğretim yöntemi olarak:
Öğrencilerin dil,zihin ve anlama becerilerini geliştirmesi
okuma yazma becerilerini hızlandırması ve etkili bir ilk
okuma yazma öğretim yöntemi olması nedeniyle
Ülkemizde 2005 yılından bu yana uygulanan
Ses Temelli Cümle Yöntemi önerilmektedir.
• Dünyanın sayılı okuma uzmanlarından Kanadalı
Profesör Jocelyne Giasson,
2004 Türkçe (1-5.Sınıflar) Öğretim Programının çeşitli
üstünlüklerini içeren bir rapor yayınlamıştır.
TEŞEKKÜRLER
Güneş,Firdevs.(2007).Türkçe Öğretimi ve Zihinsel
Yapılandırma,Nobel Yayınları
Güneş,Firdevs.(2009).Hızlı Okuma ve Anlamı
Yapılandırma,Nobel Yayınları
Güneş,Firdevs.(2007).Ses Temelli Cümle Yöntemi
ve Zihinsel Yapılandırma,Nobel Yayınları
Download

Yapılandırıcı Yaklaşım