Genel İşletme
Öğr.Gör.Seda AKIN GÜRDAL
 Ders Akışı
-İşletme Yönetiminin Gelişimi
-Sanayi Devriminin Etkileri
-Taylor ve “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı”
-Fayol ve “Yönetim Süreci Yaklaşımı”
-Max Weber ve “Bürokrasi Yaklaşımı”
-Elton Mayo ve “Beşeri İlişkiler Yaklaşımı”
2
İşletme Yönetiminin Gelişimi
 Daha 18.yüzyıl sonlarında
başlayıp 19. yüzyılda
daha da gelişerek
üretimde büyük artışlar
sağlayan ve sanayide
devrim olarak
nitelendirilen bir ekonomik
olgu, genel olarak
ekonomik hayat üzerinde
olduğu gibi işletmeler
üzerinde de önemli etkiler
yaratmıştır.
3
İşletme Yönetiminin Gelişimi
 Bu ekonomik gelişme daha ilk çıktığı
ülkelerde, temelde mal ve hizmet üreterek kar
sağlama amacı peşinde faaliyet gösteren
kuruluşlar olarak işletmelerin hızla
büyümelerine yol açmış, böylece ekonomik
güç olarak toplumdaki yerlerini ve önemlerini
arttırmıştır.
4
İşletme Yönetiminin Gelişimi
 Çeşitli ülkelerde bir kısım büyük işletmelerin
ulusal işletme olmanın ötesine geçerek
uluslar arası işletme haline dönüşmeleri,
bazılarının da küresel işletme haline gelmeleri
yöneticilerin daha karmaşık sorunlarla
uğraşmalarına neden olmuştur.
5
İşletme Yönetiminin Gelişimi
 İşletmelerin büyümesi ve toplumdaki
etkinliklerinin artmasına paralel olarak sosyal
alandaki gelişmeler de ekonomik gelişmelerle
karşılıklı etkileşim içine girmişlerdir. Bu
değişim ile beraber işletmelerde “sosyal
sorumluluk” kavramı önem kazanmaya
başlamıştır.
6
İlk Gelişmeler ve Sanayi Devriminin
Etkileri
 Eski Mısır, Babil ve İbrani uygarlıkları ile daha
sonra Yunan ve Roma çağlarında
teşkilatlanma belirli düzeylere ulaşmışsa da
,işletme yönetimi ile ilgili ilk gelişmeler 16.-18.
yüzyıllarda kendini göstermiş; ama asıl
önemli adımlar, sanayi devrimi denilen
tarihsel olgu ile ortaya çıkmıştır.
7
İlk Gelişmeler ve Sanayi Devriminin
Etkileri
 Orta çağdan itibaren 19.yüzyıla kadar başta
Fransa ve Almanya olmak üzere çeşitli
ülkelerde yazarlar işletme sorunlarını
incelemişlerdir. Yine İtalya ve Avrupa
ülkelerinde tüccarların, ticaret hayatı ve
tüccarla ilgili olarak pratik bilgiler veren, kendi
tecrübelerine dayalı el kitapları yayınlanmıştır.
8
İlk Gelişmeler ve Sanayi Devriminin
Etkileri
 18. yüzyılın sonlarıyla 19. yüzyılıda buharlı
makinelerin icadı ve sanayiye uygulanması, küçük
ölçekli atölye tipindeki işletmelerin yerini, önce
makinelerle üretim yapan büyük atölyelerin, sonra da
giderek artan ölçüde kitle üretim yapan fabrikaların
alması sonucunu doğurmuştur. “Sanayi Devrimi”
olarak anılan ve çeşitli icadlarla desteklenerek büyük
üretim artışları sağlayan gelişmeler, yer almış olduğu
ülkelerde konumuz olan işletme yönetimi yanında,
tüm ekonomik ve toplumsal hayatı da etkilemiştir.
9
İlk Gelişmeler ve Sanayi Devriminin
Etkileri
Uzun bir süreç olarak ele alındığında, sanayi
devriminin işletmelerde ve işletmelerin yönetim
sorunları üzerinde önemli değişikliklere yol açtığı
daha iyi görülebilir. Üretici ile tüketicinin karşılaşması
imkanı azalmış, işçiler arasında usta-kalfa-çırak
ilişkisi ortadan kalkmış ve işçi, dar bir çevrenin değil,
geniş bir grubun üyesi olmuştur. Sendika kavramı
ortaya çıkmıştır. Sermaye şirketlerinin gelişmesi ile
beraber işletme sahipliği ve yöneticiliği birbirinden
ayrılmıştır.
10
İlk Gelişmeler ve Sanayi Devriminin
Etkileri

1.
2.
3.
4.
5.
Sanayi Devrimi’nin, çeşitli özellikleri ve belli başlı
etkileri şöyle belirtilebilir:
Buharın keşfiyle makine ile Pazar için üretim
ekonomik hayata girmiştir.
İşbölümü zorunluluk haline gelmiştir.
Elişi yeteneğinin yerini, makine kullanarak üretim
verimini arttırmak almıştır.
Fabrikalarda çok kişinin çalışması, yönetim ve
organizasyon sorunlarını ön plana çıkarmıştır.
Ücret sistemleri ortaya çıkmıştır.
11
İlk Gelişmeler ve Sanayi Devriminin
Etkileri
 İşletme yönetiminin tarihsel gelişiminde çeşitli
kimselerin katkıları olmuştur. Bunlar arasında
ciddi ve bilimsel nitelikli çalışmalarla dikkati
çeken, iki uygulamacı yazar, Taylor ve Fayol
modern işletme biliminin kurucuları arasında
kabul edilirler.
12
Taylor ve “Bilimsel
Yönetim” Yaklaşımı
 İşletme yönetimiyle ilgili olarak
daha önce de bazı ilkeler
geliştirilmişse de, modern
yönetimin Frederick Winslow
Taylor ile başladığı görüşü genel
kabul görmüştür.
 1911 yılında, kendisini yönetim
konusunda büyük bir üne
kavuşturan “Bilimsel Yönetimin
İlkeleri” adlı eserini yayınlayan
Taylor’un bilimsel yaklaşımları
daha ustabaşılık döneminde
başlamıştır.
13
Taylor ve “Bilimsel Yönetim”
Yaklaşımı
 Uzun yıllar süren çalışmalarında, zamanının
büyük bir kısmını imalathanedeki üretim
faaliyetlerini incelemekle geçirerek, işçilik,
hammadde ve malzemede büyük ölçüde israf
olduğunu saptamış; bunu önleyerek verimliliği
arttırmanı yollarını araştırmıştır. Hem işçiler,
hem de yöneticiler yönünden bilgisizliğin,
cehaletin, üretimin artmasını engellediğini,
böylece, daha fazla ücret alma olanağı
varken çalışanların farkında olmadan düşük
ücrete razı olduklarını gözlemlemiştir.
14
Taylor ve “Bilimsel Yönetim”
Yaklaşımı
 İşçilerin malzeme ve makineleri kullanış tarzını ve
bununla ilgili hareketlerini ölçüm aletleriyle ölçme
yoluna gitmiştir. Örneğin, tornada çalışan bir işçinin
önündeki tezgaha kadar bir metalin gelişini, işçi
tarafından işlenmeye ve kesilmeye başlanması ve
işin bitimine kadar olan bütün aşamaları ölçüp analiz
ederek faaliyetleri etkileyen faktörleri belirlemeye
çalışmıştır. Kronometre ve çeşitli mühendislik ölçüm
aletleriyle yaptığı çalışmalarla, gereksiz zaman ve
materyal kaybını minimum düzeye indirmiş; yapılan
işin kalitesini ve miktarını arttırarak daha fazla üretim
yanında, daha yüksek ücretin kazanılmasına yönelik
metodlar geliştirmiştir.
15
Taylor ve “Bilimsel
Yönetim” Yaklaşımı
 Özellikle “zaman etüdü” adı verilen
çalışmaları, parça başına ücret uygulaması
ile fazla üretim yapan kimselerin yüksek
ücretle ödüllendirildiği teşvikli ücret
sistemlerinin geliştirilmesiyle, sanayi
üretiminde ortalama %400’ü aşan verimlilik
artışı sağlayabilmiştir. Ancak bu durum onu
işçi sendikası ile karşı karşıya getirmiştir.
16
Taylor ve “Bilimsel Yönetim”
Yaklaşımı
 Taylor temelde üretim faaliyetleriyle ilgilenmiş
olmasına rağmen yönetime büyük katkılarda
bulunmuştur.
17
Taylor ve “Bilimsel Yönetim”
Yaklaşımı
 Taylor’a göre “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı
ünlü eserinin üç amacı vardır:
1.Örnekler vererek, verimsiz çalışmanın sebep
olduğu büyük zararları göstermek
2.Bu verimsizliği önlemenin tek yolunun sistemli
bir yönetim uygulaması olduğunu okuyucuya
kanıtlamak
3. Yönetimin, belirli kanun, kural ve ilkelere
dayanan bir bilim olduğunu ortaya koymak
18
Taylor ve “Bilimsel Yönetim”
Yaklaşımı
Taylor’un yöneticilere önerileri şunlardır:
 Her işçinin yaptığı işi unsurlarına ayırınız.
 Göz kararı, parmak hesabı usuller yerine,
bilimsel metodlar kullanınız.
 İşçilerin seçimi ve eğitimini bilimsel yollarla
yapınız.
 Sorumlulukları, yönetenler ve işçiler arasında
adil bir şekilde dağıtınız.
19
Fayol, “Yönetim Süreci
Yaklaşımı”
 Fayol öğrenimini tamamladıktan sonra alt
kademeden ama yönetici olarak iş hayatına
başlamış, üretim ile değil, genel yönetim
olaylarıyla ilgilenmiş; ilkelerini de yönetim
düzeyinden, yani yukarıdan aşağıya doğru
saptamıştır.
 Yönetim olayını tepe yönetimi bakış açısıyla
ele alan Fayol, yönetimin evrensel olduğunu
ve bir takım ilkelere bağlı olarak birtakım
fonksiyonlarca yürütüldüğünü ileri sürmüştür.
20
Fayol, “Yönetim Süreci Yaklaşımı”
 Fayol, bir sanayi işletmesinde bulunan
başlıca faaliyetleri sınıflandırarak 6 fonksiyon
halinde göstermektedir.
1.Teknik
2.Ticari
3.Mali
4. Muhasebe
5.Güvenlik
6. Yönetim
21
Fayol, “Yönetim Süreci Yaklaşımı”
 Fayol, yönetimi birbirini izleye aşamalardan
oluşan bir süreç olarak ele almış, bu sürecin
aşamalarını da, yönetim fonksiyonları olarak
5 grupta toplamıştır.
 Planlama
 Örgütleme
 Yöneltme
 Koordinasyon
 Denetim
22
Fayol, “Yönetim Süreci Yaklaşımı”
 Fayol ve Taylor, yöneticiliğin teknik bilgiden
farklı olduğunu, işçi için gerekli bilginin teknik
bilgi olup, orta ve üst kademelere doğru
çıkıldıkça teknik bilgi ihtiyacının yerine
giderek artan ölçüde yönetim bilgisi
ihtiyacının aldığını ileri sürmüştür.
 Söz konusu yönetim ilkelerini Taylor da
benzer şekilde tanımlamıştır.
23
Max Weber, Bürokrasi Yaklaşımı
 Max Weber’in üzerinde durduğu bürokrasi,
günlük dilde işlerin yokuşa sürülmesi,
geciktirilmesi anlamının tam aksine ideal bir
organizasyon yapısını vermektedir.
24
Max Weber, Bürokrasi
Yaklaşımı
 Sosyal açıdan bürokratik örgütlerin neden
gerekli olduğu ve etkin bir organizasyon
yapısının özellikleri üzerinde duran Max
Weber’in görüşlerinin bazı temel noktaları
şunlardır.
-Fonksiyonel uzmanlaşmaya dayanan iş bölümü
-Açık seçik belirlenmiş bir hiyerarşik yapı
-Her kademede işlerin yapılışına ilişkin herkesin
uyacağı ilke ve yöntemler
-Rasyonel ve ilkeler doğrultusunda ilişkiler
-Teknik yeteneğe dayalı personel seçim ve terfi
sistemi
25
26
Elton Mayo ve “Beşeri İlişkiler
Yaklaşımı
 Bu yaklaşımın ele aldığı başlıca konular,
şunlardır: İnsan davranışı, kişiler arası
ilişkiler, grupların oluşması, grup davranışları,
informel organizasyon, algılama ve tutumlar,
liderlik vs.
27
Elton Mayo ve “Beşeri İlişkiler
Yaklaşımı
 Harvard Üniversitesi’nden Elton Mayo ve bir
grup bilim adamlarının söz konusu fabrikada
gruplar halinde çalışan çok sayıdaki işçi
üzerinde yaptığı “Hawtorne Deneyleri” olarak
da bilinen bu araştırmalar, önceleri fiziksel
faktörler üzerine yoğunlaşmıştır. Ancak
fiziksel faktörlerin değişmesine rağmen
üretimin değişmediği görülmüştür. Bunun
üzerine araştırmacılar dikkatlerini fiziksel
faktörlerden sosyal ve psikolojik faktörlere
çevirmişlerdir.
28
Elton Mayo ve “Beşeri İlişkiler
Yaklaşımı
 Hawthorne araştırmaları ile işletme
organizasyonunun bir “sosyal sistem” olduğu;
bu sistemin en önemli unsurunun da “insan”
olduğu sonucuna varılmıştır.
 Araştırmalar sonucunda sosyal sistemin
kişiler üzerindeki etkisinin fiziksel faktörlerden
daha fazla olduğu bulgusu ortaya konmuştur.
29
 Kaynakça
Prof.Dr.İsmet Mucuk, Modern İşletmecilik
30
Download

Genel İşletme - Personel Web Sistemi