BİYOÇEŞİTLİLİK
Canlıların okyanusların dibinden atmosferde yükselebildikleri en
yüksek seviyeye kadar olan bölüme biyosfer denir. Biyosfer kelimesi
"canlı küre“ anlamına gelmektedir.
BİYOM: Benzer bitki ve hayvan türlerini barındıran bölgelere Biyom denir.
Her biyomda, egemen bitki örtüsü, o biyoma özgü bir dizi hayvan topluluğunu
barındırır. Her biyomun biyotası (bitkileri ve hayvanları), doğanın her yanında
benzer özellikler taşır. Biyomlar, yaşam çevresi denilen içinde özel
organizmaların yaşadıkları daha küçük birimlerden oluşurlar.
HABİTAT
Biyomlar içerisinde daha dar kapsamlı sadece o bölgede bir bitkinin yada
hayvanın yaşamasına olanak sağlayan alanlar ise Habidat alanını
oluşturur.
Örneğin, Köyceğiz gölü çevresinde taban suyunun yüksek olduğu yerler,
sığla ağacının yetişebilmesi için ayrı bir ortam oluşturur. Bu alan sığla
habitatıdır.



Canlıların yeryüzündeki dağılışı,
coğrafi şartlarla yakından ilgilidir.
Coğrafi şartlar dünyanın her yerinde
aynı değildir.
Canlı türleri kendi yaşam şartlarına
uygun alanlarda yayılış gösterir.


Coğrafi şartların değişmesi
durumunda canlı türleri yeni ortama
uyum sağlar ya da uygun yaşam
koşullarının olduğu ortamlara göç
eder.
Göç edemeyen ve yeni ortama uyum
sağlayamayan canlı türlerinin nesli
önce azalır sonra da yok olur.
Biyolojik çeşitlilik,
Gen
Tür
Ekosistem
olmak üzere üç hiyerarşik kategoriye ayrılır



Genetik Çeşitlilik bir tür içindeki çeşitliliği
ifade eder. Bu çeşitlilik belli bir tür,
popülasyon, varyete, alt-tür ya da ırk içindeki
gen farklılığıyla ölçülür.
Tür Çeşitliliği belli bir bölgedeki, alandaki ya
da tüm dünyadaki türlerin farklılığını ifade
eder.
Ekosistem çeşitliliği ise bir ekolojik birim
olarak karşılıklı etkileşim içinde olan
organizmalar topluluğu ile fiziksel
çevrelerinin oluşturduğu bütünle ilgilidir.

Tropikal yağmur ormanları: Bu ormanlar
yeryüzünün en çok yağmur alan Ekvator
kuşağının 20°kuzeyi ve güneyi arasında kalır. Bu
alanlarda hava daima sıcak ve nemlidir. Amazon
Havzası en geniş tropikal yağmur ormanlarının
bulunduğu alandır. Afrika’da Gine Körfezi’nden iç
bölgelere ve Kongo Havzasına doğru uzanır.
Güneydoğu Asya ve Avustralya’da da bu tür
ormanlar yer yer vardır.
Biyom
Tropikal
Yağmur
Ormanları
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Fil, şempanze,
orangutan,
yarasa, kartal,
Sürekli yeşil
yılan, kertenkele,
kalan, yayvan
kurbağa, domuz,
yapraklı
antilop, kaplan,
ağaçlardan oluşan
jaguar, leopar,
ormanlar, otsu ve
yılan, diğer kuş
kısa boylu bitkiler
türleri, kelebek
türleri, böcek
türleri
Savan: Tropikal iklim bölgelerinde uzun boylu otlarla birlikte seyrek ağaç ve çalıların
görüldüğü otlaklardır. Afrika’da, Avustralya’da ve Brezilya’nın güneyinde görülür. Çok
çeşitli sayıda ve büyüklükte hayvanların yaşadığı ve beslendiği alanlardır.
Biyom
Savan
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Yüksek boylu
otlar, yer yer
ağaçlar, çalılar
Zebra, zürafa,
babun, aslan,
çita, Afrika
vahşi köpeği,
bizon, firavun
faresi, deve
kuşu, timsah,
geyik, antilop
Çöl:
Bitki örtüsünün hiç bulunmadığı ya da çok seyrek olduğu
aşırı kurak alanlardır. Çöllerde belli bir yağış mevsimi
yoktur. Ara sıra kısa süren sağanak yağmurlar düşer.
Bazen üst üste birkaç yıl yağmur yağdığı veya ardından
yıllarca yağmur yağmayabilir. Bu nedenle organik madde
üretiminin en düşük olduğu alanlar çöllerdir. İklim
şartlarına göre aşırı düşük sıcaklığa sahip olan alanlara
Soğuk çöl, kurak ve yüksek sıcaklıktaki alanlara da Sıcak
çöl denilmektedir
Bitkiler kuraklığın belirgin olduğu yerlerde daha fazla su kazanmak ve
terlemeyi azaltmak için şu özellikleri gelişmiştir.
1-Bitkilerin kök sistemleri gelişmiştir.
2-Gövde bodur dallar kısadır.
3-Yaprak yüzeyleri kadife gibi tüylerle kaplıdır.
4-Yaprak zarları kalındır.
5-Bitkinin gövde dal ya da yaprakları dikenlidir.
Biyom
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Çöl
Su tutabilen
bitkiler (kaktüs
vb.), çalılıklar
Deve, yılan,
kertenkele,
örümcek,
yarasa, yer
sincabı, akbaba,
karınca, çöl
kurbağası, bazı
böcek ve kuş
türleri
ILIMAN ÇAYIRLAR ( Step, çayır, preri):
Yağışların çölleşmeye neden olmadığı, ancak
orman yetişmesi için de yetersiz olduğu
alanlarda otlaklar oluşmuştur. Otlaklar toprak
üstü örtüsü olarak toprağı korur, suyu tutar,
kaynak sularını toplar, kirli havayı temizler, yaban
hayvanlarına barınma imkânı sağlar, otçul
hayvanlara beslenme imkânı sağlar.
Biyom
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Ilıman
Çayırlar
Çeşitli otlar
(step, çayır,
preri)
Lama, bizon,
antilop, zebra,
zürafa, fil,
geyik, kanguru,
yırtıcı kuşlar,
bufalo, yabani
at
Biyom
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Ilıman,
Yaprak Döken
Ormanlar
Sonbaharda
yapraklarını
döken
ağaçlardan
oluşan
ormanlar,
orman altı
florası
Kartal, ayı,
sincap, fare,
gelincik, samur,
sansar, karaca,
geyik, çakal,
köstebek,
kurbağa, timsah,
sürüngen, kuş ve
böcek türleri
Tundra:
Kutuplar gibi soğuk, rüzgârlı ve az yağışlı bölgelerdeki
bitki örtüsüne Tundra denir. Kuzey Yarı Kürede Kuzey
Buz Denizi ile Kutup Dairesi arasında yani kutup
bölgelerine yerleşmiş biyomlardır. Tundralarda buzullar
etkili olur, yılın sadece 3 ayı buzsuz geçer ve gün içindeki
en yüksek sıcaklık bile 10C den azdır. Toprağın buzlu
yapısı sıcak mevsimlerde 30–40 cm derinliğe kadar
çözünebilir. Bu zamanda da ortalık çamur deryası haline
gelir.
Biyom
Tundra
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Ağaçsız, kaya Kutup tilkisi, ren
yosunları,
geyiği, tilki, kar
likenler, otlar
kuşları, misk
ve bazı küçük öküzü, boz ayı,
çalılar
kutup ayısı,
karibu, palyaço
ördek, bazı kuş
ve böcek türleri
(yaz dönemi)
Biyom
Çalılık
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Çakal, yabani
koyun, keçi,
tavşan, kurt,
Çalılık ve bodur
çalıkuşu, tilki,
ağaçlar
puma, kokarca,
böcek ve kuş
türleri
İğne Yapraklı Ormanlar: Kutuplara göre daha az soğuk ve kısmen
yağışlı bölgelerde kozalaklı ağaç ormanları biyomu başlar.
Sibirya, İskandinavya, Kanada gibi soğuk yerlerden başlayıp,
Akdeniz’e kadar inen çam ormanları (sarıçam, karaçam, ladin,
köknar, huş, K.Amerika’da sekoya sediri, köknar, sedir gibi reçineli
ve soğuğa dayanıklı ağaçlardan oluşan ve Sibirya boyunca Tayga
adı verilen ormanlar) bu biyoma girer. Bu türe İğne yapraklı ormanda
denir.
Biyom
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
İğne Yapraklı
Ormanlar
Tayga, boreal
ormanları
Samur, vizon,
vaşak, kunduz,
geyik, ayı, tilki,
kartal, kurt,
baykuş, su
samuru, kar
tavşanı, kutup
porsuğu, kuş ve
böcekler
Biyom
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Deniz biyomları
Bitkisel
planktonlar
Çeşitli balık
türleri, midye,
yengeç, balina,
yunus, deniz
anası, ahtapot,
deniz yıldızı,
hayvansal
plankton vb.
Biyom
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Tatlı Su
Biyomları
Saz, kamış,
nilüfer gibi
bitkiler ve bitki
planktonları
Balıklar,
kurbağalar, bazı
böcek türleri,
solucanlar,
yumuşakçalar
Kutuplar: Soğuk çöller Antarktika ve Gröndland’ta bulunur. Buzlarla
kaplı olduğu için yağış alan kıyı kesimleri dışındaki yerlerde yaşam pek
mümkün değildir.
Biyom
Bitki Örtüsü
Hayvanlar
Kutuplar
Bitki örtüsü yok
Kutup ayısı,
kutup tilkisi,
penguen, fok
CANLILARIN
YERYÜZÜNE DAĞILIŞINI
ETKİLEYEN COĞRAFİ
FAKTÖRLER
FİZİKİ
BİYOLOJİK
PALEOCOĞRAFYA
İklim
İnsan
Kıtaların Kayması
Yer Şekilleri
Diğer Canlılar
İklim Değişiklikleri
Toprak
A- DOĞAL FAKTÖRLER:
1-İKLİM: iklim şartları, sıcaklık,
yağış, güneşlenme süresi,
rüzgârlar, nemlilik gibi elemanların
gösterdiği özellikleri ile etki eder.
a- Sıcaklık: Her bitki türünün ideal
şartlarda gelişebileceği veya uyum
sağlayabileceği bir sıcaklık
ortamına ihtiyaç vardır. Sıcaklığın
çok düşük olduğu veya yetersiz
olduğu yerlerde veya da çok aşırı
olduğu yerlerde bitkiler yetişemez.
İdeal sıcaklık şartlarının dışına
çıkıldığında bitki türleri değişerek
yerini diğer türlere bırakır. Ayrıca
bitkilerin don olayına dayanıklı olup
olmamaları da önemli etkidir.
Birçok bitki türü için sınırlayıcı en
alt ve en üst sıcaklıklar 40º C ile 40º C arasıdır. 8ºC sıcaklık büyüme
dönemi başlangıcı için gerekli
sıcaklıktır.
Tropikal Yağmur Ormanları
50 metreden yüksek ışık istekleri fazla olan ağaçlardan
oluşur. Bu katmanda avcı kuşlar ve kartallar barınır.
30-40m yükseklikteki ağaçların ve sarmaşıkların
oluşturduğu katmandır. Ormandaki canlıların çoğu,
güneş ışığından yararlanabildikleri için bu katmanda
yaşar.
Daha az ışık alan, küçük ve genç ağaçların oluşturduğu
katmandır. Birçok bitki türü için uygun ortam sağlar.
Ormanın tabanında eğrelti otları ve diğer otların
yaşadığı ve dökülmüş yapraklardan oluşan bu katman
yerde yaşayan canlılar ve böcekler için uygun ortamı
sağlar.
Tropikal Yağmur Ormanları
Ekvatoral yağmur ormanlarının dünyanın bitki ve
hayvan türlerinin %50 70'ini barındırdıkları
tahmin edilmektedir.
10 km² lik yağmur ormanı
alanı ortalama olarak:
15.000
tür çiçek
750
tür ağaç
400
tür kuş
100
tür sürüngen
60
tür kurbağa
4000
tür böcek
barındırmaktadır
b- Nemlilik ve Yağış:
Bitki örtüsü dağılışı yağış dağılışına paralellik sunar. Yağışın çok
olduğu yerlerde gür ormanlar yer alırken, azaldığı yerlerde orman
seyrelir, daha azalınca yerini bozkır alır. Su miktarı belli bir oranın
altına düşünce bitkilerin yaşamsal faaliyetleri sona erer.
Yağışların düzenli olmadığı ve miktarının 250 mm nin altında
indiği alanlarda(çöllerde) yüzey ya tamamen çıplak ya da kuraklığa
aşırı derecede dayanıklı bitkiler kaktüs ve çalılıklarla kaplıdır.
Sıcaklığın bütün yıl 0 derecenin altında kaldığı ve bitkilerin topraktan
su almadığı yerlerde soğuk buz çölleri ise hiçbir bitki görülmez.
Yağışın miktarı kadar rejimi de önemlidir.
Çöller
İklim koşullarına göre kurak ve yüksek
sıcaklığa sahip alanlara sıcak çöl, aşırı
düşük sıcaklıktaki alanlara da soğuk
çöl denilmektedir.
Sıcaklık, ışık ve yağış miktarının bitki
ve hayvan yaşamındaki sınırlayıcı
özelliği çöllerde belirgin biçimde
görülür.
Bazı çöl kertenkeleleri, çoğunlukla
hareket halindedir ve sadece gölgede
dinlenir.
Yarasa, yılan, kemirgen, tilki, kokarca
gibi hayvanlar geceleri ortaya çıkar,
gündüzleri serin bir oyuk ya da
mağarada uyur
Soğuk çöller; buzlarla kaplı olduğu
için yağış alan kıyı kesimleri dışındaki
yerlerde yaşam pek mümkün değildir.
Burada yaşayan penguen, fok, kutup
tilkisi, beyaz ayı ve kuş gibi hayvanlar
besinlerini genellikle denizden sağlar
Kutuplarda yaşayan hayvanlar, düşük
sıcaklıklar ve besin yetersizliği gibi şartlara
uyum sağlamak zorundadır.
Kutup bölgelerindeki yaşam koşullarına
uyum sağlamış olan fokların derilerinin
altında kalın bir yağ tabakası mevcuttur.
2- YERŞEKİLLERİ: Dağ kuşakları boyunca yükselti, bakı eğim,
dağların uzanışı, arazinin yarılma durumu, drenaj durumu v.b. yatay
ve dikey doğrultuda değişmesi farklı yerel şartların oluşmasına
neden olarak farklı özellikte bitkilerin yetişmesine ortam
hazırlamaktadır.
a- Yükselti: Yükselti yağışın artmasına, sıcaklığın azalmasına
neden olur. Bu yüzden sıcaklık ve su isteği farklı olan bitkiler dağlar
boyunca yükseltiye göre basamaklar oluşturur. Yükseklere doğru
çıkıldıkça yüksek enlemlere doğru gidiliyormuşçasına bitki örtüsü
değişmektedir. Yani yüksek enlemlerin bitki örtüleri alçak enlemlerin
yüksek sahalarında yaşam alanı bulabilmektedir. Not: Yüksekliğin
100m artması, yaklaşık ekvatordan 100 km uzaklaşmaya denk
gelmektedir.
b- Bakı:
3-TOPRAK: Bitki ve hayvanlar yaşamak için toprağa
ihtiyaç duyarlar. Toprağın fiziksel yapısı ve kimyasal
özellikleri nem ve sıcaklık durumu canlılar için önemlidir.
Bazı bitkileri beslenme ve kök gelişimi için özel toprak
isterler. Bazıları kireçli, bazıları yumuşak kumlu, bazıları
volkanik toprakları severler. Bazen de erozyonla üstteki
toprağın aşınması sonucu ana kaya ya da ofiyolitlerin
yüzeye çıkması bitkilerin yetişmemesine neden olur. Tuzlu
topraklarda Fıstık çamı ve sarıçam yetişmez, bunlar
kumlu topraklarda yetişir. Örnek, Tuz gölü çevresi tuzlu
topraklarda - deniz kıyısındaki bitki türleri
yetişebilmektedir.Tuzlu topraklarda yetişen bitkiler diğer
topraklarda da yetişmemektedir.
B-BİYOLOJİK FAKTÖRLER:
İnsanların endüstriyel ve tarımsal etkinlikleri başta olmak
üzere çeşitli faaliyetleri olumsuz sonuçlar doğurmakta,
bitki ve hayvan dağılımını etkileyerek bitki dağılım
kompozisyonunu değiştirmektedir. Hatta birçok canlının
yok olması ve neslinin tükenmesine de neden olmaktadır.
İnsanların yaptığı olumsuz etkilerin en önemlilerinden biri
de orman tahribatıdır. Nüfus arştı ve şehirleşme de
önemli etkiye sahip sonuçlar doğurmaktadır.
C-PALEOCOĞRAFYA:
1- KITALARIN KAYMASI: Bitki ve hayvan
türleri üzerinde bu günkü şartlar kadar geçmişte
yaşanan şartlarda önemlidir. Kıtalarda ve
iklimlerde meydana gelen değişiklikler canlıları
ve dağılımını ve yaşamını etkilemiştir. Kıtaların
kayması sonucu tek kıtadan günümüze kadar
kara ve deniz dağılışı önemli şekilde değişmiştir.
2-İKLİM
DEĞİŞMELERİ:
İklim değişikliğine bağlı olarak deniz
seviyesinde meydana gelen değişimler,
kıyılarda yaşayan bazı türlerin kitlesel olarak
yok olmasına neden olmuştur.
Buzul Çağlarında buzulların kapladığı alanlar
genişlediği için kara hayvanlarının yeryüzünde
yayılış alanları daralmıştır.
Su seviyesindeki
değişiklikler,
okyanuslardaki
habitatların ya tümüyle
yok olmasına ya da
azalmasına neden
olmuştur.
Bu değişimlerden en
çok etkilenen yerler
canlı çeşitliliğinin bol
olduğu mercan
kayalıklarıdır.
Kıtaları birbirine bağlayan geçitlerin
sular altında kalması ve zaman zaman
kara hâline geçmesi hayvanların
göçlerini etkilemiştir.
Örneğin, Bering Boğazı'nın kara hâline
geçmesi Sibirya'dan Kuzey Amerika'ya
olan göçleri meydana getirmiştir. Bu
durum, her iki kıtadaki hayvan
türlerinin birbirine benzemesinde etkili
olmuştur.
Download

Biyom - Eodev.com