Eğitsel Davranışsal
Değerlendirme
Yrd. Doç. Dr. Pınar ŞAFAK
Kavramlar
Zedelenme:
 Yetersizlik:
 Özür:

Ölçme:
 Değerlendirme:
 Ölçüt:
 Bağıl (Norm Bağımlı) Değerlendirme:
 Mutlak (Ölçüt Bağımlı) Değerlendirme:

Doğrudan Ölçme:
 Dolaylı Ölçme:

Yetersizliğin Değerlendirilmesi
Özrün Değerlendirilmesi
Etiketleme
 Damgalama
 Tanılama:
 Eğitsel Tanılama:

Kesinlikle öğrenmeyle sonuçlanır
mı?
Eğitim: Her yaşta, her yerde ve her zaman
olabilir ve sonuçlarına öğrenmeyle
sonuçlandı mı diye bakılmaz.
 Öğretim: Öğretim işi okulda ya da formal
eğitim ortamında planlı olarak yapılır ve
öğrenmeyle sonuçlanması beklenir.
 Öğretme: Formal olmayan ortamlarda ve
plansız olarak yapılır. Kesinlikle
öğrenmeyle sonuçlandığı söylenemez.

Davranış:
Organizmanın doğrudan ya da dolaylı
olarak gözlenebilen her türlü hareketine
davranış denir.
 Okullarda 2 türlü davranışla ilgilenilir:

◦ Daha önce hiç yapmadığı (repertuarında
olmayan) yeni davranış kazandırma,
◦ Daha önce edinmiş olduğu bir davranışı yeni
bir içerik içinde ve daha değişik biçimde
yapmasını sağlama.
Öğrenme
Yaşantı ürünüdür.
 Kalıcı izli istendik davranış değişikliği.
 Öğrenme doğrudan gözlenemeyip,
davranıştaki değişiklik gözlenerek anlaşılır.

◦ Örnek
Öğrenme her yerde gerçekleşebilir.
Öğretim Programı
Öğrencinin yapabildikleri nelerdir?
Öğrenciye yapabildiklerine dayalı olarak
kazandırılması gereken davranışlar nelerdir?
3. Öğrencide belirlenen davranışları
gerçekleştirmesi için öğretim süreçleri nasıl
oluşturulmalıdır?
4. Amaçların gerçekleşmesi açısından öğretim
sürecinin etkililiği nasıldır?
5. Öğretim sürecinin etkililiğine göre öğretim
programının öğelerinde ne gibi değişiklikler
yapılmalıdır?
1.
2.
Öğretim Programının Öğeleri
Amaç
 İçerik
 Öğretim Süreci
 Değerlendirme

Değerlendirme
Öğretim programı etkili mi?
 Öğrencinin düzeyine uygun mu?

Değerlendirme Türleri
Tanılama-Yerleştirmeye yönelik
değerlendirme:
• Performans Düzeyi Belirleme
Bu değerlendirme iki amaçla yapılır:
a. Ön koşul niteliğindeki giriş davranışlarını
belirleme,
 Kazandırmak istenen davranışlara
önceden sahip olup olmadığını belirleme
(İsim, İsim çeşitleri).
1.
Değerlendirme Türleri
2. Biçimlendirme-Yetiştirmeye yönelik
değerlendirme.
• İlerlemeleri belirlemeye yöneliktir.
• Öğretim devam ederken yapılır.
Değerlendirme Türleri
3. Değer Biçmeye yönelik sonuç değerlendirmesi
• Programın öngördüğü amaçlara ulaşıp
ulaşmadığını değerlendirme,
• Öğrenci, öğretmen ve programa ilişkin yargıya
varma,
• Not verme, gelecek başarısını yordama,
• Gelecek için başlangıç noktasını saptama,
• Öğretmen yeterliliği,
• Öğretimin etkililiği,
• Farklı öğrenci gruplarının başarılarını
karşılaştırma.
Değerlendirme,
Bir ölçme sonucunu bir ölçütle
karşılaştırarak bir değer yargısına varmak
demektir.
 Değerlendirme sonucu hatasız olması;

◦ Ölçme sonucunun,
◦ Ölçütün ve
◦ Ölçme sonucuyla ölçütün karşılaştırılması
demek olan değerlendirmenin hatasız
olmasına bağlıdır.
Ölçme ve Değerlendirme
Ölçme ve Değerlendirme öğretimi
tamamlayan bir süreçtir.
 Öğretme-öğrenme sürecinin eksiksiz
tamamlanması için gereklidir.

Ölçme ve değerlendirme sürecinin
aşamaları
Ölçülecek değişkenin tanımlanması
 Uygun ölçme aracının belirlenmesi ve
uygulanması
 Ölçme sonucunun elde edilmesi
 Değerlendirmenin yapılması

Ölçme ve değerlendirme arasındaki
farklar

Ölçme objektiftir- değerlendirme
sübjektiftir.
Değerlendirmede temel ilkeler
Amaçlar ilkesi
 Devamlılık ilkesi
 Genişlik-kapsamlılık ilkesi
 Kendi kendine değerlendirme ilkesi
 Bütünlük ilkesi
 Çeşitlilik ilkesi
 İşbirliği ilkesi
 Planlama ilkesi
 Bireysel farklılıklar ilkesi

Değerlendirme sürecinde olması
gerekenler
Değerlendirmeyi yapanın uzman olması
gerekir.
 Öğrencinin en üst düzeyde katılımı
sağlanmalıdır.
 Değerlendirmede eğer standartlaştırılmış
testler uygulanacaksa uygulanan testin
kültürden bağımsız olmasına, amaca uygun
olmasına ve diğer özelliklerine dikkat
edilmelidir.

Karşılaşılabilecek problemler
Uygun ölçme aracı seçiminden
kaynaklanan problemler,
 Ölçümü yapan kişiden kaynaklanan
problemler,
 Değerlendirme yaklaşımından kaynaklanan
problemler,
 Seçilen ölçme aracının özelliğinden
kaynaklanan problemler,
 Ölçme aracının uygulama, puanlama ve
yorumlanmasına ilişkin problemler.

Uygun araç seçimi
Testin özellikleri
 Pratik ölçütler

◦
◦
◦
◦
◦
Uzunluğu
Maliyeti
Başka formlarının bulunması
Ulaşma kolaylığı
Uygulanmasına ilişkin bilgiler
Uygun araç seçimi



Testin teknik özellikleri
Uyarlama ve telif
Testi kim seçecek
Test sonuçlarını etkileyen faktörler
Çocukla ilgili etkenler
 Değerlendirmeci ve çocuk etkileşimi
 Testin kendisiyle ilgili faktörler

Eğitimde Kullanılan Ölçme Araçları
Bazı teşhis testleri,
 Standardize edilmiş ya da edilmemiş başarı
testleri,
 İlgi ve tutum ölçekleri,
 Devimsel becerilerin incelenmesinde
kullanılan gözlem, araç ve yöntemleri.

Ölçme Aracının Özellikleri

Ölçme hataları:
◦ Araçtan,
◦ Ölçme yönteminden,
◦ Ölçme yapan kişiden,
◦ Ölçülen özelliklerin niteliğinden,
◦ Ortamdan kaynaklanabilir.
* Bir ölçme aracıyla ölçme yaparken elde edilen
ölçü ile ölçülen özelliğin gerçek değeri
arasındaki farka ölçme hatası denir.
Ölçme Hatalarının Kaynakları
Ölçen kişiden gelen hatalar
2. Ölçülen özellikten gelen hatalar
3. Ölçme aracından gelen hatalar
4. Ortamdan gelen hatalar
1.
29
Ölçen Kişiden Gelen
Hatalar
Yaş
Öğrenme durumu
Herhangi bir bedensel özür
Ruh hali
O anki durumu
30
Ölçülen Özellikten Gelen
Hatalar
Ölçülen özelliğin tam
olarak tanımının
yapılmamış olması
ölçülecek özelliğin
tümünün ölçülemeyişi gibi
özellikler ölçmede hataya
neden olabilir
31
Ölçme Aracından Gelen
Hatalar
Kullanılan aracının basımından
doğabilecek hatalar da ölçme
hatalarına neden olabilir.
Örneğin 100 cm değil de 98
cm olan bir metre ile yapılan
ölçüm haliyle bize hatalı
sonuçlar verecektir.
32
Hata Türleri
Sabit hata
 Sistematik hata
 Tesadüfi hata

33
Hata Türleri

Sabit Hatalar: Bir ölçmeden
diğerine miktarı değişmeyen
hatalara denir. Her ölçmede hata
payı aynıdır. Kontrol edilebilir.
Geçerliliği etkiler.
◦ Örnek: Bir sınavda herkese 10 puan
fazla verilmesi, bir sorunun tüm sınıf
tarafından cevapsız bırakılması, bir
cetvelin 1 cm eksik ölçmesi
34
Hata Türleri

Sistematik Hatalar: Ölçülen
büyüklüğe, ölçmeciye veya ölçme
koşullarına bağlı olarak miktarı
değişen hatalardır.Yanlılık adı da
verilir. Kontrol edilebilir. Hatanın
kaynağı bellidir. Geçerliliği etkiler.
◦ Örnek:Yazısı güzel olana fazla puan
verilmesi, kızların fazla puan alması, ilk
okunan kağıtlara az, daha sonra
okunanlara gittikçe fazla puan verilmesi
gibi.
35
Hata Türleri

Tesadüfi Hatalar: Bu tür hatalarda,
hataların hangi yönde geleceği belli
olmaz. Böyle hatalar genellikle
kaynakları iyi bilinmeyen hatalar olup
ölçme sonuçlarına gelişigüzel
karışırlar. Kontrol edilemezler.
Güvenilirliği etkiler
◦
Örnek: Dikkatsizce okunup puanlanan ya
da doğru okunduğu halde yanlış kayıt
edilen notlar. Öğrenci kayıtlarına rastgele
puan verilmesi. Öğrencinin sınavda
hastalanması, motivasyonun düşmesi.
36
Güvenirlik-Geçerlik

Testlerle ilgili olarak elde edilen ölçülerin
gerçek değerlere ne derece yakın olduğu,
yani bu ölçülere ne kadar hata karışmış
olabileceğini bulma amacıyla yapılan
çalışmalara güvenirlik ve geçerlik tahmini
denir.
Güvenirlik

Ölçme aracının neyi ölçüyorsa, onu kararlı
bir şekilde ölçmesine denir. Bir değerin
bağımsız ölçümler sonucunda kararlılık
göstermesidir.
Güvenilirlik
Ölçümlerin hatasızlık derecesi ya da
gerçeği yansıtma derecesi olarak
algılayabiliriz.
Belli bir özellik, bir ölçme aracı ile
değişik zamanlarda ölçüldüğü zaman
aynı ya da hiç olmazsa yaklaşık olarak
aynı ölçümleri vermelidir.Yani
güvenilirlik, aracın ölçtüğü şeyi tutarlı
bir biçimde ölçmesidir.
39
Güvenilirliğin üç özelliği:
Duyarlılık: Hatası az olan ölçmedir. Hata
azaldıkça ölçme daha duyarlı (hassas) olur.
Ör: 25 soruluk bir test; 10 soruluk bir
testten daha duyarlı sonuçlar verir. Soru
sayısı arttıkça duyarlık artar.
Ör: Bir cetvelin en küçük birimi, cm.
yerine mm. olursa; daha hassas bir ölçme
yapılır.
Duyarlık; birimlerin büyüklüğü ile ilgilidir.
Birimleri küçük olan ölçme aracı, büyük
olandan daha duyarlıdır.
40
Güvenilirliğin üç özelliği:
Tutarlılık: Aynı özelliğin farklı araçlarla ya da farklı kişiler
tarafından ölçülmesi durumunda ölçme sonuçlarının
benzer olmasına denir.
Örnek: Bir masanın boyunun iki farklı metre ile ölçülmesi
durumunda, iki ölçme sonucunun birbirine yakın olması,
metrelerin birbirleriyle tutarlı ölçmeler yaptığını gösterir.
41
Güvenilirliğin üç özelliği:
Kararlılık: Bir nitelik aynı araçla birden fazla
ölçüldüğünde, birbirinden farklı olmayan
sonuçlar çıkarsa, ölçme aracı kararlıdır.
Örnek: Bir metre ile bir masanın uzunluğunu
birden çok ölçtüğümüzde ölçme
sonuçlarının birbirine yakın çıkması metrenin
kararlı ölçmeler yaptığını gösterir.
Soru: Eğitim ve psikolojideki ölçmelerde hata
kaynakları; fiziksel ölçmelerdekinden daha
fazla olmaktadır neden?
42
Güvenilirliği sağlama yöntemleri
Test-tekrar test yöntemi: Bir testi aynı kişilere, benzer
koşullarda iki ayrı zamanda uygulama ve iki
uygulamadan elde edilen puanlar arası tutarlılık.
Testin tekrarı için üç haftalık süre yeterlidir.
43
Güvenilirliği sağlama yöntemleri
Eşdeğer (Paralel) formlar yöntemi: aynı
davranışları aynı biçimde yoklayan iki ayrı test
oluşturup, aynı kişilere benzer koşullarda
uygulamadan elde edilen puanlar arası tutarlılık.
Geliştirilen iki form aynı gruba aynı anda ya
da kısa bir zaman aralığında uygulanır.
44
Güvenilirliği sağlama yöntemleri
Testi yarılama (eşdeğer yarılar) yöntemi: test iki eş
değer yarı bölünerek, testin iki yarısından elde
edilen puanlar arası tutarlılık.
Testin iki yarısı arasındaki tutarlılık araştırılır. Tek
numaralı sorular bir yarı, çift numaralı sorular bir
yarı oluşturur. Elde edilen iki yarı; iki ayrı testmiş
gibi kabul edilip aralarındaki korelasyon hesaplanır.
Bu yöntem, testin bir kez uygulanmasına
dayandığından kullanışlıdır.
45
Güvenilirliği sağlama yöntemleri
Kuder-Richardson yöntemi (KR-20, KR-21
formülleri:
Cronbach Alpha (α) Katsayısı
46
Güvenilirliği sağlama yöntemleri
Puanlayıcı güvenilirliği:Yazılı, sözlü sınav
gibi puanlaması subjektif olan araçlarda
kullanılır. Cevap kağıtları birden çok
puanlayıcı tarafından puanlanarak,
arasındaki korelasyon hesaplanır.
47
Eğitimde kullanılan ölçme araçlarının
güvenirliğini arttırma
Soru sayısını arttırma,
Soruları açık ve anlaşılır olması,
Her sorunun cevaplanması,
Sınav süresi,
Soruların sınava girecek grubun yarısı
tarafından doğru cevaplanabilecek güçlükte
olması,
6. Objektif puanlama,
7. Ölçme işleminde yapılacak dikkatsizlik
8. Duyarlığı yüksek araç ve yöntem kullanma,
9. Ölçme sonuçlarının duyarlı kaydedilmesi.
1.
2.
3.
4.
5.
Güvenirliği etkileyen diğer etmenler
1.
2.
3.
4.
5.
Uygulama Koşulları,
Bireyin Sürekli ve Genel Özellikleri,
Bireyin Sürekli ve Özel Özellikleri,
Bireyin Geçici ve Genel Özellikleri,
Bireyin Geçici ve Özel Özellikleri,
Geçerlik
Ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı
özelliği, başka herhangi bir özellikle
karıştırmadan ölçmesi.
 Bir ölçek, ölçmek istediği şeyi gerçekten
ölçtüğü takdirde geçerli demektir

Örneğin; Ağırlık ölçmek için geliştirilen
terazi, manavlarda sebze ve meyve
ağırlıklarını ölçmeye hizmet eder. Fakat bir
odanın sıcaklığını ölçmeye hizmet etmez.
O halde terazi ağırlık ölçmede geçerli,
sıcaklık ölçmede geçerli değil denilir.
 Uzunluğun adım yerine metre ile
ölçülmesi daha doğrudur. Uzunluk
ölçülmesinde metre kullanılır.

Geçerlikte aşağıdaki hususlara
dikkat edilmelidir

1. Geçerlik ölçü aracına ilişkin bir nitelik olmayıp
aksine aracın verdiği sonuçlara ilişkindir.

2. Geçerlik bir seviye-derece gösterir. Bir aracın
geçerliği vardır ya da yoktur demek uygun olmaz.
Bir testin-ölçme aracının sonuçlarının geçerliğidüzeyi düşüktür denmesi daha doğru olur.

3. Geçerlik düzeyi bir amaca ilişkindir. Bir ölçme
aracı hangi maksat için geliştirilmişse onun için
kullanılabilir. Her maksat için kullanılamaz. Bir
ölçme aracı muhakeme yeteneğini ölçmek için
hazırlanmışsa, ancak muhakeme yeteneğini ölçmek
için kullanılmalıdır.
Geçerlilik, bir test veya ölçeğin ölçülmek
istenen şeyi ölçme derecesidir.
 Bir testin geçerliği, tam olarak yalnızca
testin kendisiyle belirlenemez. 0 testin
kullanılış maksadına, uygulandığı gruba,
uygulanma ve puanlanma biçimine de
bağlıdır.

Geçerlilik Türleri
Kapsam Geçerliliği
 Yapı Geçerliliği
 Görünüş Geçerliliği
 Sonuç Geçerliliği
 Ölçüt Geçerliliği

◦ Uygunluk Geçerliliği
◦ Yordama Geçerliliği
Geçerliliği Etkileyen Faktörler
Güvenilirlik, geçerlik için bir önkoşuldur. Güvenilirlik
düşükse geçerlilikte düşüktür.
Güvenilirliğin sağlanmış olması; geçerliliğin de sağlandığı
anlamına gelmez.
Soru sayısının artması,
Sabit ve sistematik hatalar geçerliliği düşürür
Maddelerin, ölçmek istenen değişkeni ölçmesi geçerliliği
arttırır.
Soruların, bilenle bilmeyeni ayırt etmesi geçerliliği attırır.
Sınavın uygulanma koşulları (gürültülü, karanlık, soğuk ya
da sıcak, verilen süre, soruların önceden edinilmesi)
geçerliliği düşürür.
55
Ölçme sonuçlarının geçerliliğini
arttırma
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Her soru, ölçülmek istenen davranışlardan en az
birini yoklamalı,
Soru testte yer alan bilgi ve becerilere sahip
öğrencilerin cevaplandıracağı sahip olmayanların
cevaplandıramayacağı nitelikte olmalı,
Öğretilen konudaki tüm bilgi ve becerileri
kapsamalı,
Güçlüğü ortalama %50 olmalı,
Güvenirliği arttıran etmenler geçerliği de arttırır
ve
Çeşitli nedenler.
Güvenirlik Ve Geçerlilik İlişkisi

Bir testin güvenirliği arttırıldığı oranda
geçerlik katsayısı da artış gösterir, ancak
bu artış güvenirlik katsayısı kadar olmaz.
Hata kaynakları kontrol edildiği oranda
güvenilirlik artış gösterir Bu durum
geçerlik için aynı oranda etkili olmaz.
Güvenilirlik ve Geçerlilik arasındaki
ilişki
Bir test eğer geçerliyse
zaten güvenilirdir
Test istenen özelliği
ölçüyorsa, hatalardan arınık
ölçüyor demektir.
Güvenilir bir test geçerli
olmayabilir
Güvenilirliği yüksek bir
matematik testi, fen bilgisini
ölçmek için geçerli değildir.
Testin güvenilirliği,
geçerliliğini sınırlar
Güvenilirliği 0.90 olan bir
test, 0.10 kadar tesadüfi
hata barındırır. Bu hatadan
dolayı geçerlilik sınırlı olur.
Bir testin güvenilirliği ve
geçerliliği yok/var yerine,
düşüktür/yüksektir denir.
Güvenilirlik ve Geçerlilik bir
derecedir, varlık ya da
yokluk durumu değildir
Yapısal Nitelikler
58
Değerlendirmenin Kaynaklandığı
Esaslar
İÇTE
HİPOTETİK
• Psikodimak yaklaşım
• Bilişsel yaklaşım
GERÇEK
• Biyofiziksel, biyokimyasal
yaklaşım
• Kalıtım
DIŞTA
• Toplumsal roller
• Kültür etkisi
• Sosyal çevre
• Toplumun beklentisi
•
Edimsel şartlanma
•
Klasik şartlanma
Download

Eğitsel Davranışsal Değerlendirme ana sunu