İşletme Yönetimi
Klasik Yönetim Teorisi ve Neo-Klasik
Yönetim Teorisi
13.12.2015
1
Klasik Yönetim Teorisi
13.12.2015
2
Neden teoriye ihtiyaç duyarız?



Yönetimi anlamak için geçmişe bakmalıyız.
Geçmişte neler yapıldığını bilmek bizi hata
yapmaktan koruyacaktır.
Teori, bilgiyi sağlama ve organize etme
konusunda düşünsel bir faaliyettir.
13.12.2015
3
Yönetim teorisini belirleyen güçler


Çevresel faktörler, iyi bir yönetim teorisi
ortaya koymada yardımcı olmuştur.
Yönetim teorisini belirleyen başlıca güçler:





13.12.2015
Sosyal güçler
Politik güçler
Ekonomik güçler
Teknolojik güçler
Global güçler
Yönetim
teorisini
nasıl etkiler?
4
Yönetim teorisini belirleyen güçler





13.12.2015
Sosyal güçler: İnsan davranışlarını etkileyen
normlar ihtiyaçlar ve değerlerdir.
Politik güçler: İşletmelere karşı genel devlet
politikaları ve yasal uygulamalardır.
Ekonomik güçler: Ekonomik trendler ve her türlü
kaynağın elde edilmesidir.
Teknolojik güçler: İşletmelerin tüketicilere daha
kaliteli mallar satmaları iyi bir yönetim sistemi
geliştirmelerinde en önemli etkendir.
Global güçler: İşletmelerin ülke dışı pazarlara
yönelmesidir.
5
Yönetim biliminin gelişimi




Milattan önce başlayıp 1800’lere kadar uzanan
BİLİMSEL ÖNCESİ DÖNEM
18. yy.’da endüstri devrimiyle başlayan ve
1940’lara kadar devam eden KLASİK
YÖNETİM YAKLAŞIMI
Klasik yönetim yaklaşımının bir devamı olarak
ortaya çıkan ve 1960’lara kadar devam eden
NEOKLASİK YÖNETİM YAKLAŞIMI
1960’lardan günümüze MODERN YÖNETİM
YAKLAŞIMI
13.12.2015
6
Endüstri devrimi




17. yy.’da ev ekonomisi ve üretim sistemi söz
konusuydu.
İşler evlerde yapılıyor ve parça başına ücret
ödeniyordu.
İşçi-işveren sorunları en az düzeydeydi.
Japonya’nın 2. Dünya Savaşı’ndan sonra
hızlı endüstrileşme hareketinde bu sistem
geniş çapta kullanıldı.
13.12.2015
7
Endüstri devrimi




Yönetim teorisinin gelişimindeki en itici güç
endüstri devrimiydi.
1700-1785 - İngiliz Sanayi Devrimi oluşum
dönemi
İngiltere tarım ülkesi olmaktan çıkmış, bir
sanayi ülkesi olmaya başlamıştır.
Bu dönemde en büyük yenilik, üretim
tekniklerindeki gelişmedir.
13.12.2015
8
Yeni ekonomik doktrin:
“Bırakınız yapsınlar,
bırakınız geçsinler”
Endüstri
Devrimi
Yeni üretim sistemi:
Yığın üretim
13.12.2015
Yeni fabrika sistemi:
Yeni buluşlar, çeşitli
üretim araçları doğuşu
fabrikaları yarattı.
9



Yönetimin bilimsellik kazanmasında buhar
makinelerini bulan James Walt ve Matthew
Robinson Boulton’un çalışmaları gelmektedir.
Bu makinelerin yaygın bir şekilde
kullanılmasıyla verimlilik artmıştır.
Walt ve Boulton sayısız yönetim teknikleri
geliştirdiler:

13.12.2015
İş akışı, üretim planlaması, üretim işlem
standartları, iş bölümü, iş etüdü, personelin
eğitilmesi, ürünün standartlaştırılması, istatistiksel
kayıtlar.
10
Klasik yönetim

19. yy. başlarında temeli atılan klasik
yönetim, üç ayrı yaklaşımı kapsamaktadır:



13.12.2015
Bilimsel yönetim yaklaşımı : F. W. Taylor
Yönetim süreci yaklaşımı : Henri Fayol
Bürokrasi yaklaşımı : Max Weber
11
Klasik yönetim

Aşağıdaki ana fikirler etrafında toplanmıştır:



13.12.2015
Taylor: Rutin işlerin görülmesinde insan
unsurunun makinelere ek olarak nasıl etkin ve
verimli kullanılacağı,
Fayol: Bir işletmede yönetim süreci olarak
adlandırılan bir dizi birbirine bağlı faaliyetin neler
olduğu ve iyi bir formal organizasyonun nasıl
oluşturulabileceği,
Weber: Daha çok sosyolojik çerçevede ve
toplumda insanların birbirini neden, nasıl
etkiledikleri ve bunu nasıl meşrulaştırdıkları ve
bürokrasi üzerinde durmuşlardır.
12
Klasik yönetimin fikir ve amaçları

İnsan unsuru dışındaki faktörler üzerinde
durmuştur. Maddi faktörler düzenlendikten
sonra insanın istenildiği gibi davranacağı
varsayılmıştır.
13.12.2015
13
Klasik yönetimin fikir ve amaçları

Makine-insan ilişkilerinde, işlerin tasarımı ve
birleştirilmesinde, ilkelerin amaçladığı
rasyonellik temeldir. İnsanı, kendine
söyleneni yapan, rasyonel olduğuna inanılan
sisteme uyan pasif bir unsur olarak ele
almıştır.
13.12.2015
14
Klasik yönetimin fikir ve amaçları

Organizasyonları kapalı sistem anlayışıyla
ele almıştır. Bunun sonucu olarak da bütün
yaklaşımlar organizasyon içi etkinliğin nasıl
sağlanabileceği üzerinde durmuş, bunu
sağlamak için uyulması gereken ilkeleri
genel kabul etmiş ancak, dış çevre şartlarına
ve organizasyonun değişen şartlara nasıl
uyabilecekleri üzerinde durmamıştır
13.12.2015
15
Bilimsel yönetim yaklaşımı




İş ve çalışanların yönetimi ile ilgilenmiştir. Çalışanların
verimliliğini arttırma üzerine yoğunlaşmıştır.
Organizasyonun alt kademelerinde, fabrika düzeyinde
işlerin incelenmesi, standartların geliştirilmesi, ücret
sistemlerinin geliştirilmesi gibi konularla ilgili ilkeler
geliştirilmiştir.
F.W. Taylor, Frank ve Lillian Gilbreth, Henry Gantt
çalışmışlardır.
1. Dünya Savaşı’ndan önceki yıllarda üretim
tekniklerinin bilimsel olmayışı Taylor’u araştırmaya
yönlendirmiştir.
13.12.2015
16
Bilimsel yönetim yaklaşımı

Taylor 1911’de Bilimsel Yönetimin İlkeleri
kitabını yayınlamıştır:





13.12.2015
Gelişigüzel çalışma değil, bilim.
Başıbozukluk değil, ahenk ve koordinasyon.
Kişisellik değil, yardımlaşma.
Düşük verim değil, en fazla çıktı.
Herkesin mümkün olan en yüksek verimlilik
düzeyine çıkarılması için eğitim.
17
Sonuç


Bu yaklaşım sonucunda zaman etüdü, hareket
etüdü, iş ekonomisi, teşvikli ücret sistemleri, iş
standartları yaygınlaşmıştır.
İnsan unsuruna gösterdiği ilgi, bir insanın çalışma
gücünü etkileyen değişkenler açısından olmuştur:
 Kişinin verimli çalışma potansiyelini ifade eden
kapasitesi,
 Bir görevi başarmak için gerekli zaman,
 Kas gücünün dayanıklılığı
13.12.2015
18
Yönetim süreci yaklaşımı



Organizasyonun bütününü ele alarak iyi bir
organizasyon tasarımı ve yönetimin ilkeleri
üzerine yoğunlaşmıştır.
H. Fayol, Lyndall Urwick, M. Weber, C. Barnard.
Bilimsel yönetim yaklaşımının devamıdır. Ancak
daha geniş kapsamlıdır.
13.12.2015
19
Yönetim süreci yaklaşımı

Fayol’e göre bir organizasyondaki faaliyetler
başlıca altı grupta toplanmaktadır:






Teknik faaliyetler (üretim faaliyetleri)
Ticari faaliyetler (alım-satım vs.)
Finansal faaliyetler (para bulma ve kullanma)
Güvenlik faaliyetleri (işyeri ve işgörenlerin korunması)
Muhasebe faaliyetleri (kayıtların ve istatistiklerin
tutulması, hazırlanması)
Yönetim faaliyetleri
13.12.2015
20
Yönetim süreci yaklaşımı

Yönetim faaliyetleri de bir süreç şeklinde oluşur.
Bu sürecin başlıca safhaları:





Planlama
Organizasyon
Emir-komuta (yürütme)
Koordinasyon
Kontrol
13.12.2015
21
Yönetim süreci yaklaşımı

Fayol’un 14 yönetim ilkesi:














13.12.2015
İşbölümü
Yetki
Disiplin
Emir komuta birliği
Amaç birliği
Genel çıkarların kişisel çıkarlara üstünlüğü
Ücretleme-bedel ödeme
Merkeziyet, merkezcillik
Hiyerarşik yapı
Düzen
Hakkaniyet
İş güvenliğinde denge
İnisiyatif
Moral güç
22
Bürokrasi yaklaşımı


Bürokrasi, günlük dilde "işlerin geciktirilmesi",
"yokuşa sürme", "gereksiz formaliteler
toplamı" anlamının aksine belirli özellikleri
taşıyan etkin bir organizasyonun yapısı
olarak ele alınır.
Max Weber’e göre bürokratik yapı, etkinlik
açısından ideal bir organizasyon yapısıdır.
13.12.2015
23
Bürokratik organizasyon yapısının
özellikleri






Fonksiyonel uzmanlaşmaya dayanan
işbölümü
Açık bir şekilde belirlenmiş hiyerarşik yapı
İlke ve yöntemler
Kişisel olmayan ilişkiler, objektiflik
Teknik yetenek esasına dayanan personel
seçim ve terfi sistemi
Yasal yetkinin uygulanması
13.12.2015
24
Weber’in yetki kavramı



Geleneksel yetki: Toplumsal geleneklere
dayanarak veya aileden gelen nedenlerle
bazı kişilerin diğerlerini belli davranışlara
yönlendirmesi
Karizmatik yetki: Toplum içinde bazı kişilerin
karizmatik özellikleri nedeniyle başkalarını
belli davranışlara yönlendirebilmesi
Bürokratik yetki: Yasal temeli olan,
tanımlanmış ve belli kurallara bağlanmış bir
şekilde başkalarını yönlendirebilme
13.12.2015
25
Neo-Klasik Yönetim Teorisi
13.12.2015
26


1929 dünya ekonomik krizi ve işletmelerde
organizasyon sorunlarının artması ile klasik
yönetimdeki eksiklikler hissedilmeye
başlamıştır.
Klasik yönetim, insan unsurunu ele almadığı
ve örgüt içi değişkenlere bağlı kaldığı için
yetersiz kalmıştır.
13.12.2015
27
Neo-Klasik Yaklaşım



Hawthorne araştırmalarının açıklanması
organizasyonları incelemede yepyeni bir
akımın başlamasına yol açmıştır.
Organizasyon üyelerinin davranışlarını ele
almıştır.
Psikoloji, sosyoloji, sosyal psikoloji, antropoloji
gibi değişik alanlarda araştırmacılar
çalışmışlardır.
13.12.2015
28
Neo-Klasik Yaklaşım

Neo-Klasik yaklaşımın üzerinde durduğu
konular:




13.12.2015
Bir organizasyon içinde çalışan insan unsurunu
anlamak
İnsan yeteneklerinden azami ölçüde
yararlanabilmek
Organizasyon yapısı ile insanların davranışları
arasındaki ilişkileri incelemek
Organizasyon içinde insanların bir araya gelmeleri
ile oluşturdukları informal ilişkileri ve sosyal grupları
anlamak
29
Neo-Klasik Yaklaşım

Neo-Klasik yaklaşımın üzerinde durduğu
konular:



Grupların özelliklerini ve organizasyon üzerindeki
etkilerini araştırmak
İletişim, algı, liderlik, motivasyon, değişim,
anlaşmazlık ve çatışmalar, ihtiyaç ve yetkilerin
değişmesi ile davranışların değişmesi arasındaki
ilişkileri anlamak
Klasik teorinin rasyonellik anlayışı çerçevesinde yeni
boyut olarak insanın tatmin olması, bunu etkileyen
faktörler ve tatmin ile verimlilik arasındaki ilişkileri
anlamak
13.12.2015
30
Neo-Klasik Yaklaşım


Davranışsal teorinin üzerinde durduğu kavram
ve uygulamalar büyük ölçüde organizasyonların
içindeki işleyiş süreçleri ile ilgilidir.
Yöneticinin fiilen kendisine verilen amaçları
gerçekleştirmek üzere maddi ve beşeri
kaynakları harekete geçirme safhasını
oluşturmaktadır.
13.12.2015
31
Neo Klasik Yaklaşım

Gündeme gelen başlıca konular:







13.12.2015
Güdüleme
Liderlik
Grup davranışı
İletişim
Biçimsel ve biçimsel olmayan ilişkiler
Birey
Örgütün sosyal yapısı
32
Neo Klasik Yaklaşım



Sendikalaşma
Hawthorne araştırmaları
Endüstriyel insan akımı
13.12.2015
33
Davranışsal teorinin temel kavramları






Bireysel farklılıklar
Bir bütün olarak insan
Davranışlar bir nedene bağlıdır
İnsan-örgüt bağımlılığı
İnsan diğer üretim faktörlerinden farklıdır
Örgüt sosyal bir sistemdir
13.12.2015
34
Davranışsal teorinin metodolojisi

İnsanın örgüt içinde “nasıl davranması
gerektiği”nden çok “nasıl davrandığı” konusunu
incelemiştir.
13.12.2015
35
Neo-Klasik Yaklaşıma katkısı olanlar










Elton Mayo
Fritz Roethlisberger
Douglas McGregor
Abraham Maslow
Kurt Lewin
Rensis Likert
Chester Barnard
Chris Argyris
Mary Parker Follet
George Homans
13.12.2015
36
Hawthorne Araştırmaları


Harvard Üniversitesi’nden Fritz Roethlisberger
ve Elton Mayo liderliğinde bir grup bilim
adamının Western Elektrik Şirketi’nin
Hawthorne Fabrikası’nda yaptıkları araştırmalar
yönetim ve organizasyon konusuna davranış
açısından yaklaşmanın başlangıcı olmuştur.
Bu araştırmalar, 1924’de başlamış 1930’larda
sonuçları alınmıştır.
13.12.2015
37
Hawthorne Araştırmaları



Araştırmacılar, öncelikle ışıklandırma, ısıtma,
yorgunluk ve fiziksel yerleşim düzeninin işçilerin
verimliliği üzerine etkilerini araştırmak üzere
çalışmalara başlamışlardır.
Başlangıç hipotezi, ışıklandırma, ısıtma,
dinlenme zamanları gibi fiziksel iyileştirmelerin
derecesi arttıkça verimlilik artacaktır.
Ancak yapılan deneyler ve araştırmalar, bu
hipotezi doğrulamamıştır.
13.12.2015
38
Hawthorne Araştırmaları


Araştırmacılar dikkatlerini fiziksel faktörler
yerine sosyal faktörlere çevirmişlerdir.
İşçilerin kendi aralarında oluşturdukları
gruplarda üretim düzeyinin nasıl olması
gerektiği konusunda bir norm belirledikleri, grup
üyelerini de o norma uymaya yönlendirdikleri
belirlenmiştir.
13.12.2015
39
Hawthorne Araştırmaları - Sonuç





Organizasyon bir sosyal sistemdir.
İnsan bu sistemin en önemli parçasıdır.
Belirli bir yapı içinde kişiler bir araya gelerek biçimsel
olmayan gruplar oluştururlar.
Kişilerin organizasyon içindeki davranışını, formal
yapının öngördüğü ve varsaydığından çok kişilerin
algıları ile grup üyesi olup olmadıkları belirlemektedir.
Kişilerin inançları, değer yargıları, gelenekleri, amaçları
ve alışkanlıkları oluşturdukları grubun özelliklerini
belirleyecektir.
13.12.2015
40
Harwood Araştırmaları






Harwood İmalat İşletmesi, özellikle pijama dalında
ihtisaslaşmış bir kuruluştur.
Kuruluşun en büyük sorunu, kesim ve dikim
bakımından sıkça yapılan model değişimlerinin işçiler
üzerinde olumsuz etkilere neden olmasıydı.
Olumsuz etkiler; işe geç gelmeler, devamsızlıklar, işten
ayrılmalar olarak sıralanabilir.
Bu olumsuzluğun işçiler üzerindeki olumsuz etkisini
azaltacak bir takım deney ve araştırmalara gidilmesine
karar verildi.
Üç farklı gruba üç farklı yöntem uygulandı.
İşçilere yönetime katılma imkanı vererek sorunlar
ortadan kalktı.
13.12.2015
41
Tavistock Enstitüsü Araştırması






İngiltere’deki kömür ocaklarında çalışan işçilerin araç, gereç
ve üretim yöntemlerindeki değişmelerden ne şekilde
etkilendikleri araştırılmıştır.
Daha önce işçiler 2-8 kişilik gruplar halinde çalışıyorlardı.
Gruplar arasında ileri derecede dayanışma vardı. Bu
dayanışma iş dışında da devam ediyordu.
Kömür damarlarının değişik kalınlıkta olması nedeniyle
"shortwall"dan "longwall" yöntemine geçildi.
Yeni yöntemde bir nezaretçinin emrinde 40-50 kişi
bulunuyordu.
Yeni sistem küçük grupları kaldırdığı için duygusal gerilime
yol açtığı gibi işin miktar ve kalitesini de etkiledi.
"Composite longwall" sistemi getirilerek sosyal ihtiyaçlarla
makineleşme arasındaki uyum sağlanmaya çalışılmıştır.
13.12.2015
42
Davranışsal Yaklaşımla ilgili geliştirilen
diğer modeller



Douglas McGregor’un X ve Y Teorisi
Rensis Likert’ın Sistem 1-Sistem 4 Modeli
Chris Argyris’in Olgun ve Olgun Olmayan
Kişi Modeli
13.12.2015
43
Download

Endüstri Devrimi