Int.Dr. Elif ERTEM
Int.Dr. Volkan BAYINDIR
Int.Dr. Ufuk DİNÇER
Adnan Menderes Üniversitesi
Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
Toplumsal Cinsiyet
Toplumun kadın ve erkeklere verdiği
roller, görevler ve sorumluluklar
Biyolojik cinsiyet ; kişinin
kadın ya da erkek olarak
gösterdiği
genetik, fizyolojik ve biyolojik
özelliklerdir
“Toplumsal cinsiyet” ise,
bu farklılıkların
toplumsal ilişkilere
taşınmasıdır
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
Kişinin cinsiyet temelli olarak
ayrımcılığa uğramaması
toplumsal
yaşamın her alanında eşit
olarak yer alması
“Eşitlik” “aynılık” değildir
7
CİNSİYET EŞİTLİĞİ NEDİR?
Kadın ve erkeklerin
 Karar almada,
 Seçimlerinde,
 Hizmetleri elde etmede,
 Fırsatlara erişimde ve kullanmada,
 Kaynaklara erişimde ve kullanmada,
eşit konumda olmalarıdır.
8
Kadınlar ve erkekler
aynı dünyaya
geliriz.
Peki dünyada
aynı
biçimde mi yaşarız?
9
İsimler
 Nüfus cüzdanları
 Giysiler
Oda dekorasyonları
 Oyuncaklar


10
Kız
Oğlan
Duygu
Sevgi
Nazlı
Gönül
Pınar
Gül
Çiçek
Yaprak
…
Mert
Yiğit
Hakan
Yılmaz
Şahin
Hıncal
Yaman
Savaş
…
11
ATASÖZLERİ








Elinin hamuru ile erkek işine karışma.
Er kocarsa koç olur, kadın kocarsa hiç olur.
Oğlan babadan öğrenir sohbet ile gezmeyi, kız
anadan öğrenir sofra dizmeyi.
Kızını dövmeyen dizini döver.
Dişi yalanmazsa erkek dolanmaz.
Adamı ar, avratı er zapt eder.
Avrat attır, gemini boş tutma.
Yuvayı dişi kuş yapar.
12
İsimlendirmeler, beklentiler, onaylama ya da
cezalandırmalar,
çocukların çok küçük yaştan itibaren
birtakım kalıplara uygun
biçimlenmelerini
sağlar.
Bunlara cinsiyet kalıpları denir.
13
TOPLUMDA KADIN VE ERKEK İÇİN
UYGUN GÖRÜLEN BAZI ÖZELLİKLERE
BAKALIM
“Erkekler güçlü, kadınlar narindir”
“Aslında kadınlar zayıf görünür ama erkekleri ellerinde
oynatırlar”
“Kadınlar anne oldukları için sevecen ve vericidirler”
“Kadınlar anlaşılmazdır”
“kadınlar fitnecidir”
“erkekler rasyoneldir”
“erkekler saldırgandır”
Erkek adam ağlamaz!
Erkek gibi mert ol!
Bunlar gibi bazı yaygın inanışların
ortadan kalkabilmesi için
cinsiyet ve toplumsal cinsiyet
kavramlarını
birbirinden ayırmak
gerekmektedir.
Kadın ve erkeklerin
biyolojik farklılıklarına dayanarak
onların toplumda oynadıkları rolün
“doğal ve kaçınılmaz”
olduğunu ileri süren eğilimlerden
kaçınmak
önem arz etmektedir.
Bu ayrım kadınların ve erkeklerin
onları kadın ya da erkek
yapan özelliklerinden
önemli bir kısmının
toplumsal olarak belirlendiğini
dolayısıyla
değişebileceğini
vurgulamaktadır.
BEBEKLİK VE ÇOCUKLUK



Cinsiyet seçimli düşük
Dişi genital mütilasyonu
Beslenme sorunları
ERGENLİK VE ERİŞKİNLİK




İstenmeyen gebelikler, erken
gebelikler, güvenli olmayan
düşük, korunmasız cinsel ilişki,
CYBH
Cinsel taciz / istismar
Paralı seks
Sigara ve madde kullanımı
YAŞLILIK

Morbidite artışı/yaşam kalitesi
sorunları
Dünya ölçeğinde
her 3 kadından biri bugün
şiddetin değişik
biçimlerine maruz
kalmaktadır.
(Heise, Ellsberg, Gottemoeller, 1999).
KADINA YÖNELİK
ŞİDDET
ŞİDDET ÖLDÜRÜR!
 Tüm
dünyadaki kadın
ölümlerinin %7’si şiddet ile
ilişkilidir.
DSÖ,1998
Fiziksel Şiddet
Psikolojik Şiddet
Aile içinde
Kadına Yönelik
Şiddetin Farklı
Görünümleri
Cinsel Şiddet
Ekonomik Şiddet
Duygusal istismar yoluyla;





Aşağılamak
Suçlamak
Delirdiğini düşündürmek
Lakap takmak
Küçük düşürmek
Çocukları kullanarak



Çocuklarla ilgili olarak kendini suçlu
hissettirmek
Mesajları iletmek için çocukları
kullanmak
Çocuklara şiddet uygulamak
İzole ederek
Yaptıklarını, görüştüğü ve konuştuğu kişileri, okuduklarını, gittiği
yerleri denetlemek
Dışarıyla ilişkisini sınırlandırmak
Yaptıklarını haklı göstermek için kıskançlığı kullanmak
Gözdağı vererek
Mimiklerle veya eylemde bulunmak suretiyle gözdağı vermek
Bir şeyleri kırmak, eşyaları parçalamak
Hayvanlara işkence etmek
Silah göstermek
İnkar ederek, suçlayarak, küçümseyerek

Şiddeti hafife almak

Şiddet olmadığını söylemek

Şiddet davranışının nedenini diğer insanlara
veya olaylara yüklemek

Kadına, şiddetin nedeninin kendisi olduğunu
söylemek
“Erkeklik ayrıcalıklarını” kullanarak

Önemli kararları tek başına almak

Evin efendisi gibi davranmak

Kadınlık ve erkeklik rollerini sık sık hatırlatmak

Kadına hizmetçi gibi davranmak

Kadını istemediği yerde
zamanda ve biçimde cinsel
ilişkiye zorlamak

Çocuk
doğurmaya/doğurmamaya
zorlamak

Fuhuşa zorlamak

Cinsel organlarına zarar vermek

Cinsel yolla hastalık bulaştırmak








Para harcamasının kısıtlanması
Çalışmasına izin verilmemesi
Zorla çalıştırılması
Ekonomik konulardaki kararların
erkek tarafından tek başına alınması
Az para çok iş!
Kadının parasının elinden alınması
İş yerinde olay yaratmak suretiyle
kadının işten atılmasına neden
olunması
Kadının iş bulmasını kolaylaştırıcı
becerileri geliştirecek etkinliklerin
engellenmesi

İtip kakmak, tartaklamak,
tokatlamak, tekmelemek,

Kesici ve vurucu aletlerle
bedene zarar vermek

Sağlıksız koşullarda
yaşamaya mecbur bırakmak

Sağlık hizmetlerinden
yararlanmasına engel olmak
suretiyle bedensel zarara
uğratmak
 Aile
içi şiddet
Kadınların
%84
◦%70
◦%43
‘ü tokatlanmakta
'i yumruklanmakta
'ü hastanelik edilene dek
dövülmekte
◦%55

'i ölümle tehdit edilmekte
Ev, şiddetin en çok yaşandığı mekandır.
Saldırgan, çoğunlukla ya kocadır ya da
kadınların yakın duygusal ilişkide olduğu
erkeklerdir.
Birleşmiş Milletler CEDAW komitesine sunulmak üzere hazırlanan
ikinci ve üçüncü birleştirilmiş periyodik Türkiye raporu-1993
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2008:
Her 4 kadından 1’ i
kadınların eşleri tarafından çeşitli nedenlerle
dövülmelerini haklı bulmaktadır.
kırsal bölgede her 3 kadından 1 ‘i
düşük eğitim grubunda her 2 kadından 1’i



Şiddet nedenleri:
Kadının

Yemeği yakması
Kocasına karşılık vermesi
Cinsel ilişkiyi reddetmesi
Lüzumsuz para harcaması
2012’de işlenen kadın cinayetlerinin yarısı
kocaları/partnerleri ya da aile üyelerinden
biri tarafından gerçekleştirilmektedir.
(UNODC, 2012)
Türkiye’de her beş kadından 2’si fiziksel şiddet
görmektedir (KSGM, 2009).
Her 4 kadından 1’i fiziksel şiddet nedeniyle
yaralanmaktadır (KSGM, 2009).
Her 10 gebe kadından 1’i fiziksel şiddet
görmektedir (KSGM, 2009).
Her 2 kadından 1’i duygusal şiddet
yaşamaktadır (KSGM, 2009).
Cinsel şiddete maruz kalan kadınların oranı
%15,3’tür (KSGM, 2009).
Yaşadığı şiddeti kimseye anlatamayan
kadınların oranı %48,5’tir (KSGM, 2009).
ŞİDDETE İLİŞKİN YAYGIN İNANIŞLAR
1.
Aile içinde kadına yönelik şiddet abartılan bir sorundur.
2.
Aile içinde kadına yönelik şiddet sadece aileyi ilgilendiren bir
sorunudur.
3.
Aile içinde kadına yönelik şiddet zamanla kendiliğinden sona erer.
4.
Alkol ve madde bağımlılığı kadına yönelik şiddetin nedenidir.
6.
Kadına şiddet uygulayan erkekler şiddet davranışını kontrol
edemez, buna engel olamaz.
7.
Aile içinde kadına yönelik şiddet çoğunlukla düşük gelirli ailelerde
yaşanır.
8.
Şiddet uygulayan erkekleri de kadınlar yetiştirmektedir, bu sorun
kadınlardan kaynaklanmaktadır.
9.
Çocuk olursa şiddet biter.
10.
Aile içinde şiddet gören kadın bunu ister, hak eder.
Toplumsal cinsiyetin kadınlara etkileri
hakkında bildiklerimiz
ÜLKEMİZDE BU KONU ÜZERİNE YAPILAN
ÇALIŞMALAR
Türkiye Cumhuriyetinin
kurulduğu ilk 10 yılda
Atatürk’ün önderliğinde gerçekleştirilen reformlar,
bir yandan
kadının yurttaşlık hakları kazanmasını
diğer yandan
Türk toplumunun yeniden yapılanmasını
sağlamış, böylece büyük bir
toplumsal değişim
gerçekleştirilmiştir
Laik hukukun benimsenmesi ile kadınların;
-eğitim,
-çalışma yaşamı,
-siyaset gibi
kamu alanlarına açılması mümkün kılınmış ve
eşitlikçi kamu politikaları ile devlet bu katılımı
özendirmiş ve desteklemiştir.
Bu reformlardan
Türk kadınını doğrudan etkileyenlerin
başında
1924 yılında kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu
1925 yılında kabul edilen Kıyafet Kanunu,
1926 yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunudur
Türk kadınlarına 1930’da yerel, 1934‟de de genel seçimlerde
seçme ve seçilme hakkı
birçok batı ülkesinden önce tanınmıştır.
1980’li yıllarda ivme kazanan kadın hareketi,
kadın bakış açısının gelişmesine ve yerleşmesine
büyük katkı sağlamıştır.
Teşekkürler..
Download

Toplumsal Cinsiyet ve Sağlık - Adnan Menderes Üniversitesi