AFET HEMŞİRELİĞİ
(DISASTER NURSING)
Yrd. Doç. Dr. Özcan ERDOĞAN
AFETLER;
• Genellikle insanın kontrolü dışında olan,
• Çok sayıda yaralanma-hastalanma-ölüme yol
açacak şiddette,
• Toplumun normal yaşam düzenini bozan ve
onun uyum sağlama kapasitesini aşarak dış
yardımı zorunlu hale getiren olaylardır.
ani ve
beklenmedik
büyük
yıkımlar
SAĞLIK HİZMETİ
Öncelik
• toplum tarafından en fazla talep edilen
• kaliteli bir şekilde sunulması beklenen hizmetlerden
(NeSmith 2006; Sanders 2004; French, Sole ve Byers 2002).
• Kırım Savaşı'nda Florence
Nightingale’den beri hemşireler
tarih boyunca tüm felaketler ve
afetler sırasında bakımın
sunumunda aktif rol almışlar;
gönüllü afet yönetimi ve işgücü
kaynağını oluşturmuşlardır.
1854 Kırım Savaşı
1999 Gölcük Depremi
2004 Asya tsunami
2005 Katrina Kasırgası
Uluslararası Hemşirelik Konseyi
ICN (International council of Nurses)
"Hemşire, her ortamda, hasta ya
da sağlıklı, her yaştaki bireye,
ailelere, gruplara ve topluluklara
bakım verir. Bu bakımı diğer
sağlık çalışanları ile iş birliği
içerisinde gerçekleştirirken,
kendisi tarafından yürütülmesi
gereken hizmetlerin sunumunda
özerktir.”
( 2006)
Uluslararası Hemşirelik Konseyi
ICN (International council of Nurses)
“Hemşirelerin hangi alanda özelleşmiş
olurlarsa olsunlar(klinisyen, eğitimci,
araştırmacı, yönetici);
• her birinin afet bakımını planlama ve
yürütme yeteneklerine en iyi şekilde
sahip olması gerektiğini,
• afete hazırlık ve müdahalenin bütün
hemşirelerin bilgi ve becerilerinin bir
parçası olması gerektiğini”
vurgulamıştır.
( 2006)
Her ülkenin ulusal
hemşirelik derneklerine;
‘’ kendi ülkeleri ve
bölgeleri için olası
felaket planlarını
hazırlama ve bu
konuda liderlik rolü
üstlenme’’
çağrısında bulunmuştur.
Dr Hiroko Minami ICN Başkanı,
(2007)
Dünya Afet ve Acil Tıp Birliği
WADEM (World Association for Disaster and Emergency Medicine)
• Toplum sağlığı ve afetlerde sağlık bakımı
için hemşirelik tanılarının konulması
• Afetteki hemşirelik uygulamalarının
profesyonel bilgiler ve bilimsel temellere
oturtulması
• Diğer hemşirelik kuruluşları ile işbirliğinin
teşvik edilmesi
• Afet hemşireliği ile ilgili konularda
WADEM’den öneri ve bilgi alınması
(2014)
Normal şartlarda olduğu gibi afet
durumlarında da hemşirelerin;
ekip ile organize bir şekilde, etkili ve
sistemli çalışması,
olağanüstü durumlara her an hazır olma
açısından önem taşımaktadır
(NeSmith 2006; Sanders 2004; French, Sole ve Byers 2002, Bengü 2013)
AFETLERE YÖNELIK ÇALIŞMALAR
Toplumun tüm kesimlerini kapsayacak şekilde
• planlanmakta,
• yönlendirilmekte,
• desteklenmekte,
• koordine edilmekte,
• gerekli mevzuat ve kurumsal yapılanmalar
oluşturulmakta veya yeniden düzenlenmektedir.
• Bu amaçla;
etkin ve verimli bir uygulamanın
sağlanabilmesi için toplumun tüm kurum ve
kuruluşlarının, tüm toplum kaynaklarının bu
ortak amaçlar doğrultusunda yönetilmesi
gerekmektedir ki bu durum afet yönetimi olarak
adlandırılmaktadır.
(Kadıoğlu, 2011)
SAĞLIK ÇALIŞANLARI VE
AFET HEMŞİRESİNİN SORUMLULUKLARI
ÖNCESİNDE
• HAZIRLIK VE ÖNLEME
SIRASINDA
• ZARARLARIN AZALTILMASI
SONRASINDA
• MÜDAHALE ETME VE İYİLEŞTİRME
Hemşirelerin afet yönetimine hazırlıklı
olmalarına katkı sağlayan faktörler
•uygulama
•eğitim
•afet deneyimidir
(Stanley, et al., 2008; Veenema, 2006; WHO; Yamamoto, 2006)
(Arbon, 2004)
Türkiye’deki hemşirelerin aktif olarak yer aldığı modern
bir afet yönetim modelinden söz etmek güçtür.
HEMŞIRELIK YÖNETMELIĞINDE
Hemşireler olağanüstü durumlarda;
• afet planı doğrultusunda ilgili birimlerle
işbirliği içinde acil planlamaları yapar,
• protokol geliştirir
• gerekli durumlarda uygulamaya koymak
için ekip hazırlar
Hemşirelik Yönetmeliği http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2010/03/20100308-4.html
AILE HEKIMLIĞI UYGULAMA
YÖNETMENLIĞINDE
« Aile sağlığı elemanları, olağanüstü
durumlarda afet planları doğrultusunda
ilgili birimlerle işbirliği içinde acil
planlamaları yapar, protokol geliştirir ve
gerekli durumlarda uygulamaya koymak
için ekip hazırlar »
Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği. http://www.saglik.gov.tr/TR/belge/1-10376/aile-hekimligi-uygulama-yonetmeligi.html
• Afet Ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri
Yönetmeliği
• Afetlerde Sağlık Hizmetleri Birimi ve Ulusal Medikal
Kurtarma Ekiplerinin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair
Yönerge
• Olağanüstü Hal Kanunu
• Sivil Savunma Kanunu
Hemşirenin rol ve sorumlulukları yer almamaktadır.
AFET HEMŞIRELIĞI;
Afetzedelerin sağlık ve emosyonel ihtiyaçlarının
profesyonel hemşirelik bilgi, beceri ve tutumla
tanımlanması ve karşılanması veya afetlerin
neden olduğu travmalardan etkilenen
afetzedelere sunulan hemşirelik hizmetleri olarak
tanımlanmaktadır.
AFET HEMŞIRESİ;
Sadece afet anında ve sonrasında değil afet
öncesinde de;
• kurumlarının afet politikasına göre kendilerinin
yükümlü olduğu ek görev ve sorumlulukları da
çok iyi bilmek,
• bu bilgileri yapılacak tatbikatlara katılarak test
etmekten,
sorumludurlar.
Bu sorumluluklar afet
yönetiminin her
aşamasında geçerlidir.
• Önleme veya azaltma,
• Hazırlık,
• Müdahale ve
• Kurtarma
HERHANGI BIR AFET ANINDA
koordinasyonda ve işbirliği yapmada,
önceliklerin belirlenmesinde ve müdahale planını uygulamada,
önleyici ve akut bakım ihtiyaçlarını karşılamada
• Hemşirelerin kritik rol alması ve üstün beceriler göstermesi
gerekmektedir.
• Bunun içinde öncelikle afet döngüsünü anlamalı ve her
aşamasında üstleneceği rolleri ve sorumlulukları iyi bilmelidir.
AFET YÖNETIMINDE
• Afet planı gerçekçi ve basit olmalıdır
• Her afet tektir
• Hiçbir plan o afete dört dörtlük uymaz
• Afet ekibinde yer alan kişiler zamanında
orada olsun ya da olmasın bütün planlar
uygulanabilir olmalıdır
AFET HEMŞIRESININ ROLLERI
Risk değerlendirmesi ve multi-disipliner
yönetim stratejileri de dâhil olmak üzere tüm
seviyelerde afete hazırlıkların, afet
mağdurlarının kısa, orta ve uzun vadeli sağlık
ihtiyaçlarını yanıtlayabilir olması önemlidir.
AFETLERDE HEMŞIRENIN MAJÖR ROLLERI
Olayın büyüklüğünü belirlemek,
Etkilenen grupların sağlık ihtiyaçlarını tanımlamak,
Öncelikleri ve hedefleri oluşturmak,
Var olan ve potansiyel halk sağlığı sorunlarını tanımlamak,
Belirlenen ihtiyaçlara cevap vermek için gerekli kaynakları
belirlemek,
Diğer meslek disiplinleri, devlet ve sivil toplum kuruluşları ile
işbirliği sağlamak,
Birleşik bir komuta zincirini korumak,
Haberleşme
Afette Zaman Çizelgesi ve Hemşirelik Eylemi / Sorumlulukları
Afet
Afet Fazı
Öncesi
Sırası
Süreklilik • planlama/hazırlık • Müdahale
• önleme/uyarı
• acil durum yönetimi
• hafifletme
0. saat
0-24 saat
24-72 saat
Sonrası
• geri kazanma
iyileştirme
(kurtrama)
• rehabilitasyon (onarım)
• değerlendirme
72 saatten sonra
AFET ÖNCESİ HEMŞIRELIK EYLEMLERİ
• Ulusal afet planının hazırlanması çalışmalarında yer
almak, kişisel afet planını hazırlamak,
• Toplum risk faktörlerinin değerlendirilmesi çalışmalarında
yer almak, (tüm tehlike analizi unsurları, risk yaklaşımları,
risk haritaları, güven açığı analizi),
• Afet önleme tedbirlerini başlatmak (Risklerin önlenmesi
veya kaldırılması, kamuoyu bilinçlendirme kampanyası,
riskli grupların yer değiştirmesi/taşınması, Erken alarm
sistemi oluşturma),
AFET ÖNCESİ HEMŞIRELIK EYLEMLERİ
• Afet tatbikatı gerçekleştirmek ve masa başı egzersizleri
yapmak,
• Hemşirelerin ihtiyaçları olan eğitim ve öğretimi
belirlemek,
• Bildirimlerin yapılabilmesi için acil hemşire kadrosunun
belirlenerek, afet hemşireliği veri tabanını geliştirmek
• Afet hemşireliği sorumluluğunun tüm bileşenleri için
değerlendirme planları oluşturmak
AFET SIRASINDA HEMŞIRELIK EYLEMLERİ
• Afet planını etkinleştirmek (bildirim,uyarı ve ilk sorumluluk, liderin
olayın kontrolünü devralması, afet koordinasyon merkezinin
/komuta yerinin belirlenmesi, iletişimin sağlanması, arama,
kurtarma ve ilk yardım, sahra hastanesi ve sığınma evlerinin
oluşturulması, hastaların triyajı ve taşınması)
• Devam eden tüm riskleri azaltmak,
• Yardım ihtiyaçlarını belirlemek ( devlet kaynaklarının
entegrasyonu)
• Triyaj ve hemşirelik bakımında devamlılığı sağlamak
AFET SIRASINDA HEMŞIRELIK EYLEMLERİ
• Halkı etkileyen halk sağlığı gereksinimlerini değerlendirmek,
• Afetzedelere güvenli barınak sağlamak ve yeterli gıda ve su
dağıtımını kontrol etmek
• Sanitasyonun sağlanması ve atıkların imhasını koordine
etmek
• Hasta sürveyansını ve vektör kontrolünü yapmak
• Tedavi ve bakım girişimlerine yönelik gereksinimleri
değerlendirmek/ek hemşire kadrosunu etkinleştirmek (afet
hemşireliği sorumluluk planı)
AFET SONRASINDA HEMŞIRELIK EYLEMLERİ
• Tıbbi ve hemşirelik bakımının sağlanmasına devam
etmek
• Hasta surveyansına devam etmek
• Güvenli su ve yiyeceğin sağlanılmasını izlemek
• Hastaları afet yerinden uzaklaştırmak, (güvenli bölgeye
naklini sağlayarak)
• Halk sağlığı altyapısını yeniden oluşturmak
• Aile üyelerini bir araya getirmek
AFET SONRASINDA HEMŞIRELIK EYLEMLERİ
• Hayatta kalanların uzun vadede fiziksel sağlık sorunlarını
izlemek
• Hayatta kalanların mental sağlıklarını izlemek
• Personele danışmanlık yapmak ve bilgi vermek
• Sağlık çalışanlarının dinlenmesi için yeterli zamanı
planlamak
• Afet hemşireliği girişimlerini değerlendirmek
• Değerlendirme sonucunda ihtiyaçlar doğrultusunda
afete hazırlık planının revize edilmesini sağlamak
TEŞEKKÜR EDERİM
Download

Afetlerde Hemsirelik Hizmetleri