APP
KUŞAĞI
APP
KUŞAĞI
Dijital Dünyada Kimlik,
Mahremiyet ve Hayal Gücü
Howard Gardner
KatIe DavIs
Çeviren
Ümit Şensoy
ISBN 978-605-322-028-2
© 2013, Howard Gardner ve Katie Davis
Orijinal adı ve yayıncısı: App Generation, Yale University Press
Optimist Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.
Sertifika no.
: 11970
Telefon
: 0216 481 29 17-18
Faks
: 0216 521 10 64
e-posta: [email protected]
www.optimistkitap.com
facebook.com/optimistkitap
twitter.com/optimistkitap
www.youtube.com/OptimistKitap
www.optimistkitapblog.com
Optimist yayın no. :377
Konu
:Bilim ve Düşünce
Yayına hazırlayan :Utku Umut Bulsun
Basım :Eylül 2014, ‹stanbul
Düzenleme
:Selim Talay
Düzelti
:Esen Güray
Sertifika no.
:13137
Baskı ve cilt
:Tor Ofset San. Tic. Ltd. Şti.
Hadımköy Yolu Akçaburgaz Mah.
4. Bölge 9. Cadde 116. Sokak. No: 2
Esenyurt - ‹STANBUL
Tel: 0212 886 34 74
Bu projeyi ilk düşünen, cömertçe destekleyen
ve en yerinde soruları ortaya atan
Judy Dimon’a
İçindekiler
Önsöz................ ............................................. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1. Giriş . . ........... ............................................. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
2 Önce Teknolojiden Söz Edelim
. ................. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
3 Kuşakları Çözümlemek: Biyolojiden Kültüre ve
Teknolojiye................................................ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4 App Çağında Kişisel Kimlik......................... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
5 App’ler ve Yakın İlişkiler............................. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
6 Günümüz Gençliğinde Hayal Gücü Eylemleri (ve
Aplikasyonları). .......................................... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
7 Sonuç: App Kuşağının Ötesi....................... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
Metodoloji Eki................................................. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203
Notlar............................................................. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
Önsöz
bir araştırma programı, bir çift
yeni soru ve kendiliğinden gelişen harikulade bir işbirliğinin mutluluk verici bir ürünüdür. Howard’ın Harvard Project
Zero araştırma grubu yıllardır çocuklar ve ergenlerde bilişsel
yetkinleşme ve etik yönelim konuları üzerinde çalışıyordu.
2006’da grubumuz iki yeni soru üzerinde durmaya başladı.
Konunun MacArthur Vakfından Jonathan Fanton sayesinde
araştırma gündemine girmesi üzerine, yeni dijital medyanın
genç kullanıcıların etik pusulasını nasıl etkilediğini incelemeye başladık. Aşağı yukarı aynı dönemde Judy Dimon’la
gençlerin bu medyaya katılmaları sonucunda düşünce süreçleri, kişilikleri, hayalleri ve davranışlarının ne şekilde etkilenebileceğine, belki de köklü bir dönüşüme uğrayabileceğine ilişkin geniş kapsamlı bir söyleşiye başladık.
İnsan yeni bir projeye girişirken karşısına çıkacak yanıtları ya da yanıtların nasıl şekillenebileceğini önceden göremiyor. Katie Davis’in araştırmasının, gençlerin oluşum halinde-
Elinizdeki kitap uzun süreli
9
10
ÖNSÖZ
ki kimlikleriyle ilgilenmesi onu önce gençlerin açtığı blogları
takip etmeye, ardından da kendi ülkesi Bermuda’daki gençlerin kimlik duygusu üzerine bir tez çalışmasına yöneltti.
Katie doktora çalışmasının erken bir evresinde Carrie James
ve Howard’ın yönettiği araştırma grubuna katıldı ve birden
bir ortak gündem ve yazı projesi ortaya çıkıverdi. Günümüz gençliği için App Kuşağı nitelemesinin gayet açıklayıcı olduğunu fark edince, artık bu kitabı mutlaka yazmamız
gerektiği apaçık ortaya çıkmıştı. Katie’nin kız kardeşi Molly
ile Howard’ın torunu Oscar’ın yazarlarla konuşmaya pek
hevesli çıkması üzerine, kitabın—birkaç kuşaklık bir aralığı kapsayan—başı ile sonu kendiliğinden yazılıp bitirilmiş
oldu. Biz yazarlar aradaki sayfalardan sorumluyuz sadece.
Bu kitap projemizde önemli ölçüde yardım alma şansı bulduk. Geçen yedi yıl boyunca araştırmamızın vazgeçilmez bir
parçası olan Carrie James’e özel olarak teşekkür ederiz. Aynı
zamanda Harvard Project Zero’daki yetenekli ve özverili
araştırma ekibimizin kadrosu Margaret Rundle, Celka Straughn, Margaret Weigel ve Emily Weinstein’e, daha sınırlı sürelerle de olsa çalışmalara katılan Marc Aidinoff, Zach Clark,
Donna DiBartolomeo, Emma Heeschen ve Emily Kaplan’a
şükran borçluyuz. Bu çalışma arkadaşlarımız araştırma faaliyetinin planlanmasından katılımcı kaydı, görüşmeler ve veri
analizine kadar araştırmanın her alanında katkılarını esirgemediler. Ayrıca Howard’ın ofis kadrosu Kirsten Adam, Victoria Nichols ve Danny Mucinskas’ın muazzam desteğinden
de yararlandık.
Katie’nin kardeşi Molly’nin yazım sırasındaki coşkulu ve
düşünceli işbirliği, App Kuşağının belirleyici özellikleri üzerindeki düşüncelerimize değerli bir perspektif kazandırdı.
ÖNSÖZ
11
Katie’nin diğer kız kardeşi Alaire (Molly’den sadece bir yaş
büyük) projeye doğrudan katılmadıysa da, kitabın başından
sonuna kadar giden üç kuşağın anlatımlarını birbiriyle ilişkilendirmeye uğraştığımız sırada kendisinin düşüncelerimizde
yerini çoktan almış olduğunu fark ettik.
Kişisel görüşme ve odak grubumuzun sayıları yüzü aşan
katılımcısına teşekkür ederiz. Bizimle vakit geçirme ve yönelttiğimiz sorulara düşünceli karşılıklar verme gayretinizi
takdir ediyoruz. Bu görüşme ve odak gruplarını koordine
etmemize yardımı dokunan herkese, başta Themis Dimon,
Mary Skipper ve Shirley Veenema’ya çok teşekkür ederiz.
Gençlerin son yirmi yıla ait sanat ve kurgu öykü koleksiyonları hazinesine erişim olanağı sağladıkları için Nancie
Atwell, Anne Gisleson ve John ile Stephanie Meyer’e sonsuz
teşekkür borçluyuz. İncelediğimiz bu sanat eserlerinin kimi
örneklerine kitabımızda yer vermeyi umuyorduk, ancak ne
yazık ki bütün sanatçılarla temas kurup izin alma olanağı
bulamadık.
Bermuda’daki araştırmaya gelince, Katie araştırmasıyla
ilgilendikleri ve kendisine okullarını açtıkları için eğitim bakanı ile okul müdürlerine teşekkürlerini gönderiyor.
Kitabın çeşitli bölümleriyle ilgili olarak yardımlarından
yararlandığımız başkaları da var. Değerli önerilerinden ötürü
Michael Connell, Andrew Gardner ve Justin Reich’e teşekkür
ederiz. Kitap taslağımızı dikkatle okuyan Larry Friedman,
Carrie James ve Ellen Winner’e özel olarak teşekkürlerimizi
bildiririz.
Yale University Press’ten editörümüz Eric Brandt’a, Laura
Jones Dooley’e ve yayımcımız Elizabeth Pelton’a özel teşekkürlerimizi sunarız. Kneerim Williams Literary Agency’den
Hope Denekamp, Jill Kneerim ve Ike Williams bir kitap
12
ÖNSÖZ
projesi başlatıp sonuca ulaştırmak gibi genelde son derece
çetin olan tüm süreci olağanüstü ölçüde kolaylaştırdılar.
Son olarak, Judy ve Jaime Dimon’un, yine MacArthur
Vakfından Jonathan Fanton, Robert Gallucci, Julie Stasch ve
Connie Yowell’in cömert destekleri olmasaydı bu çalışmayı
tamamlayamazdık.
BİR
Giriş
Bir Söyleşi
2012 Martında güneşli ama serin bir günde, iki yazar Howard Gardner ve Katie Davis, Katie’nin kız kardeşi Molly’le
uzun bir söyleşiye dalıp gitmişti. Katie, ellilerinin sonuna
dayanmış olan Howard’la birlikte çalışmaya on yıl önce, henüz yirmili yaşlarının başındayken başlamıştı; o günden bu
yana sayısız araştırmada ve elinizdeki kitap da dahil olmak
üzere, projelerin yazımında birlikte çalışmışlardı. Howard’ın
Harvard’daki ofisinde bu sohbetin yapıldığı tarihte henüz on
altı yaşında olan Molly, New England’daki özel bir okulda
üçüncü sınıf öğrencisiydi.
Howard ve Katie bu söyleşiye neden gerek duymuş ve
neden kayda almışlardı? 2006’dan beri diğer araştırmacı
dostlarımız gibi biz de teknolojinin, dönemin donanım ve
yazılımına boğulmuş bir şekilde yetiştikleri için çoğunlukla
“dijital çağ çocuğu” diye anılan gençlerin hayatındaki rolünü
13
14
GİRİŞ
inceliyoruz. Araştırmacılık mesleğimiz gereği, bugünün genç
insanının özel—daha doğrusu, tanımlayıcı—niteliğini ortaya
çıkarmak için çeşitli ampirik metodlara başvurduk. Ancak,
eğer günümüz dijital gençliğine özgü özel olana ilişkin açıklamalarda bulunmak ya da sonuçlar çıkarmak istiyorsak, kilit
kıyaslama noktalarına ihtiyacımız olacaktı.
Ampirik olduğu kadar faydacı da yaklaşınca, kendi aile
yapımızın bize kuşaktan kuşağa yaşanan değişiklikleri gözleme ve tarihçesini çıkarma imkânı veren bir karşılaştırma
merceği—aynı zamanda da edebi bir araç—sunduğunu
fark ettik. Şu anlaşılması zor “dijital göçmen” teriminin herhangi bir tanımına uymayan Howard, 1950’li yıllarda, daha
dünyadaki bilgisayarların sayılabilir olduğu günlerde, kuzey Pensilvanya’da büyümüştü. Kanada’da dünyaya gelip
Bermuda’da büyüyen Katie’nin çocukluk yaşları ise 1980’lerin sonu ile 1990’ların başında geçmişti. Erken çocukluk
döneminde Bermuda’da sadece bir televizyon kanalı vardı
(CBS); sonra üçe çıktı (CBS, ABC ve NBC). 1990’ların ortasında aile sonunda eve kablolu kanal aldı. Katie’nin bilgisayarla ilişkisi, okulda haftada bir girdiği bilgisayar dersinden
ibaretti. Bermuda ve ABD’de yaşayan Molly ise tam tersine
yaşamında masaüstü ve dizüstü bilgisayar, cep telefonu ve
internetin olmadığı bir anı hatırlamıyor. Akıllı telefonuyla
bütünleşmiş vaziyetteki bu dijital neslin prototipi, tüm ergenliğini Facebook, Twitter ve diğer sosyal ağ topluluklarına derinden gömülmüş halde geçiriyor. Dolayısıyla gerçekleştirdiğimiz bu kuşaklar arası söyleşi—ve üçümüz arasında
daha sonraki iletişimler—günün teknolojileriyle kökten farklı bu üç ilişki arasında kıyaslama yapmamızı kolaylaştırdı.
GİRİŞ
15
Üç Kuşak Üç Konu
Söyleşimiz daldan dala atlayarak geniş bir alana yayılsa da,
ağırlığını hissettiren üç ana konu vardı; bunlar kitaba da damgasını vurmuştur: kişisel kimlik duygumuz, başkalarıyla yakın
ilişkilerimiz ve yaratıcılığımızı, hayal gücümüzü ortaya koyma biçimimiz. Şurası kesin, türümüzün doğası zaman içinde
temelli bir değişim geçirmemiştir. Yine de biz dijital teknolojiler sayesinde, Kimlik, Yakınlık ve Hayal Gücünün son yıllarda ciddi ölçüde yeni baştan şekillendirildiği kanısındayız. Bu
değişimin işaretlerini söyleşimizde yakalamak mümkün.
Gerek Molly’nin gerekse Katie’nin akran grupları arasındaki egemen online topluluk Facebook olduğundan (gerçi
hafif hafif zayıflıyor ama), tartışmamızda sıkça yer aldı. İki
kız kardeş birbirinin Facebook arkadaşı olduğu halde, bu
popüler sosyal ağ oluşturma sitesini farklı şekillerde kullanıyorlar. Facebook’a yirmili yaşlarının sonunda bir yetişkin
olarak giren Katie siteyi daha çok Kanada, ABD ve Bermuda’daki aile bireyleri ve tanıdıklarıyla bağlarını korumak
amacıyla ve aralıklı olarak kullanıyor. Oysa Molly için Facebook günlük yaşantısının ayrılmaz bir parçası. On iki yaşındayken girdiği Facebook onun için ergenliğe geçtiği tüm
gelişme çağı boyunca hayati bir sosyal ortam niteliği taşıdı.
Molly Facebook’u nasıl kullandığını ve yaşadığı deneyimlerini anlatırken, sözünü ettiği bazı arkadaşları arasındaki
bir uygulama bir anda, hem Howard hem de Katie üzerinde çarpıcı bir etki yarattı. Hemen her lisede olduğu gibi,
Molly’nin okulunda da popüler çocuklar listesinde yer alan
bir grup öğrenci var. Bu gruptaki kızlar oldukça çekici, oğlanlar ise hokey ya da futbol gibi üniversite sporları yapıyor.
16
GİRİŞ
Üniversiteli çocukların çoğu son sınıftan, ama önde gelen
sporcular arasında tek tük birinci sınıf öğrencisi de var. Bir
süre önce Molly son sınıftan oğlanlarla çıkan son sınıftan
kızların Facebook’taki ilişki durumlarını “evli”ye çevirdiklerini fark ediyor. Ama olayda şöyle bir tuhaflık var; gerçek
erkek arkadaşlarıyla değil, aynı takımda oynayan birinci sınıftan oğlanlarla evli görünüyorlar (!).
“Popüler son sınıf kızları, muhtemelen ileride gerçekten
çekici olacak hoş bir birinci sınıf öğrencisi seçiyorlar. Onları
bir şekilde himayeleri altına alıyorlar, sonra birlikte resim
çektiriyorlar, duvarına yazıyorlar, şaka yollu flört ediyorlar.
Bu çocuklar bir bakıma onların kuklası oluyor.”
Biz genelde lise ve üniversite çağındaki kızlar daha çok
yaşlı erkeklere ilgi duyarlar diye bildiğimiz için, bu uygulama Howard’ı bir hayli şaşırttı. “Ben okul çağındayken, birinci sınıftaki kızlar da son sınıftakiler de hep üniversiteli
oğlanlarla çıkmaya can atardı.”
Molly aslında gerçekten birinci sınıftan oğlanlarla çıkmayı
arzu etmediklerini anlatmaya çalıştı—zaten hepsinin son sınıfta erkek arkadaşları vardı. Bu, bir sosyal statü oluşturmak
ve pekiştirmekten ibaret bir çabaydı sadece. Birinci sınıftan
çocuklar da, “Facebook evlilikleri”ni son sınıftan erkeklerle
bağlarının yeni bir kanıtı olarak kullanan kızlar aracılığıyla,
spor takımının sosyal yaşamına kabul ediliyorlardı.
Niye böyle bir anekdotla giriş yaptık? Çünkü bu olay, dijital çağdaki gençlik kültürünün ilgi çekici bir örneği olmasının
yanı sıra, kitaptaki üç ana temaya da değiniyor. Kişisel kimlik
açısından bakıldığında, birinci sınıftan bir erkekle son sınıftaki bir kız öğrenci arasındaki Facebook evliliği, ergenlerin
özenle yarattıkları online kişiliğin bir parçasını oluşturan dışarıya yönelik bir performans eylemidir. Online izleyici kitlesine
GİRİŞ
17
dönük oluşu dikkate alındığında, bu dışsal kişiliğin, ergenin
çağrıştırdığı değerler, inanç, duygu ve özlemleriyle birlikte, iç
benlik duygusuyla bağı çok az olabilir. Yine de bu elektronik
evlilik adımı kasıtlı olmasa da, paradoksal olarak, bir kimlik
duygusunun oluşumuna katkı yapabilir.
Dijital medyanın yükselişiyle birlikte ortaya çıkan yeni
sosyal bağlantı ve etkileşim biçimlerini incelerken, kişisel
yakınlığa ilişkin meselelerle de karşılaşıyoruz. (Facebook
evliliğinin analog versiyonunu gerçek hayatta göremeyiz.)
Araştırmamızda bu online bağlantıların kimi olumlu yönlerini saptamış olsak da, bunların desteklediği ilişkilerin derinliği
ve sahiciliğinin zaman zaman tartışmaya açık olduğunu gördük. Molly bir gözlemini şöyle aktarıyor: “Onları [son sınıftan
kızlarla birinci sınıftan oğlanlar] asla iyi arkadaşlar gibi birlikte dolaşırken göremezsiniz; ben de başları sıkıştığında ya da
benzer bir durumda birbirlerine koştuklarını hiç görmedim.
Ama iş Facebook’a gelince böyle bir kişilik sergilemeyi, ‘her
şey harika, hepimiz çok iyi arkadaşız, herhangi bir terslik
yok’ görüntüsü vermeyi pek güzel beceriyorlar.” Bu ergenlerle çok seyrek bire bir ilişki kuran Molly’nin bile yine de
onlarla Facebook’ta bağlantı halinde olduğunu anımsayın.
Son temamız, hayal gücü; Facebook evliliğinin, uçmak
demesek bile, hayal gücünün bir ifadesi olduğuna kuşku
yok. Sohbetimiz sırasında Howard şu gözlemini aktardı: “Biraz mitolojideki yaşlı kraliçenin, kendisine performans sergilemesi için genç delikanlıyı seçmesine benziyor.” Bu spesifik
ifade şeklinin Facebook’taki ilişki durumuyla (“evli”, “bekar”,
“ilişkisi var” ve “belirsiz”) alakalı olduğunu—daha doğrusu,
muhtemelen ondan esinlendiğini—özel olarak not etmekte
yarar var. Görüyoruz ki, Facebook evliliği, dijital medyanın
yeni hayali ifade biçimlerine ortam sağladığı gerçeğine ışık
Download

app kuşağı - Optimist Kitap