BİLDİRİM
VE
SÜRVEYANS SİSTEMLERİ
Bildirim ve Sürveyans Sistemleri
1- Rutin sağlık bilgi sistemleri
2- Sürveyans
3- Vakaların tanımı
4- Vakaların bildirimi
5- Sürveyans sisteminin bilgi kaynakları
6- Verilerin analizi ve sunulması
7- Bilgilerin aktarılması ve kullanımı
8- Bölge bildirim sistemlerinin kontrol
listesi
1- Rutin sağlık bilgi sistemleri
 Verinin en basit yolla toplanması,
 Kaydedilen her verinin çalışanlara ve
yöneticilere yararlı olması.
Rutin bilgi sisteminde toplanan veri ile;
• İnsidans tahmin edilebilir,
• Sağlık programlarının planlanması ve
değerlendirilmesi yapılabilir,
• Önceden tahminler yapılabilir.
SÜRVEYANS
Verilerin
sistematik
olarak
toplanması, ve elde edilen sonuçların
ihtiyacı olan birimlere geri bildirimi
sağlanacak şekilde değerlendirilmesi.
2- Sürveyans
• Genel sürveyans: Hastalığın ortaya çıkışı
ve dağılımı ile, diğer bozuk sağlık
durumlarını belirleyen etkenlerin sürekli
araştırılmasıdır.
• Özel sürveyans: Doğal bir afette
bulaşıcı hastalıkların yayılması, bir
kıtlıkta beslenme durumu veya bir salgın
durumunda, özellikle önemli bir sağlık
sorunu veya hastalık için kurulmuş özel
bir bildirim sistemidir.
Sürveyansın amacı:
Sıklığı belirlemek için (genellikle
insidans) analiz edilecek bilgileri hızla
sağlamak ve kim, nerede, ne zaman
sorularını yanıtlamaktır.
• AMAÇ; Hastalıkların kontrolü ve
korunması sağlanarak morbidite ve
mortaliteyi azaltmaktır.
Sürveyansta verilerin toplanması 3 değişik
yöntemle yapılabilir:
1- Pasif sürveyans
2- Aktif sürveyans
3- Nöbetçi sürveyans
Pasif Sürveyans
Bildirimlerin
kendiliğinden yapılmasının
beklendiği sürveyans sistemi. Sahada
çalışan ve bildirim yapması istenen sağlık
çalışanı bir üst kuruma devamlı olarak
rapor vermektedir.
Aktif Sürveyans
Sürveyans sisteminde görevli kişi ve
birimlerin
etmesini
kendiliğinden
rapor
beklemeksizin,
yetkili
birimlerce düzenli olarak verilerin
toplanması.
Aktif Sürveyansta; Veri toplayan
kişiye/kuruma
periyodik
olarak
yapılan
ziyaretlerle
ve
telefon
edilerek,
rapor
bildirmelerinin
öneminin hatırlatılması ve rapor
yollamaları istenmektedir.
Aktif sürveyansta;
• Denetim daha fazladır,
• İletişim artmıştır.
• Genellikle daha seyrek ancak toplum için
ciddi tehlike oluşturan hastalıklarda
kullanılabilir.
• Pasif sürveyans sistemine göre daha
fazla faaliyet vardır.
• Maliyet-yarar açısından daha pahalıdır
(Bu nedenle toplumun bir hastalık etkeni
ile karşılaşması durumunda veya bir
epidemi sırasında olduğu gibi belli bir
zaman aralığında, belirli bir hastalıkla
sınırlıdır.)
Nöbetçi (Sentinel) Sürveyans
Tüm toplumdan değil, belli bölgeler,
gruplar veya kurumlardan veri toplanması.
Tüm toplum yerine, sadece gebe
kadınlarda sifiliz serolojisinin izlenmesi
gibi
Nöbetçi sürveyans:
Bölgedeki bazı sağlık kurumları seçilir ve bu
kurumlar gönüllü olarak vakaları bildirir.
• Daha hızlı, daha uygun ve bazen de daha
ucuzdur.
• Genellikle halk sağlığı problemi olan sık
görülen hastalıklar için kullanılır.
• Personel ve eğitim eksikliği nedeniyle
sürveyans sistemi işlemeyen bölgelerde
ve sağlık kurumlarında yeterince doğru
bilgi alınamayan bölgelerde bu sistem
önerilebilir.
Epidemiyolojik sürveyansın başlıca
kullanım alanları:
 Salgınları teşhis etmek ve hastalığı
kontrol etmek için etkin girişimlerin
yapılmasını sağlamak.
 Özel bir kontrol programı
uygulanmasından önce ve sonra,
sorunun boyutlarını karşılaştırarak bu
kontrol programının uygulanması ve
etkinliğini izlemek.
 Hangi sağlık sorunlarının önemli
olduğunu ve sağlık programlarının
planlanmasına yardımcı olmak.
 Yüksek risk gruplarını (Örn; yaş ve iş),
sorunun yaygın olduğu bölgeleri ve
zamanla oluşan değişiklikleri (Örn;
mevsime göre veya yıldan yıla)
belirlemek ve programların
planlanmasına yardımcı olmak.
 Vektörler, hayvanlar ve bulaşıcı
hastalıkların geçiş yolları hakkındaki
bilgileri artırmak.
SÜRVEYANSA GEREK DUYULAN BAZI
HASTALIK VE DURUMLARA ÖRNEK
• Beslenme durumu ve malnütrisyon
• Başta su olmak üzere çevre kirliliği
• Bulaşıcı hastalıkların rezervuarı olan
hayvanlar ve vektörler
• Menenjit, sıtma gibi salgın yapan
hastalıklar
VAKALARIN TANIMI
• Sürveyans sistemi kurulmasında en
önemli adımlardan biri bir vakanın
nasıl
tanımlanacağına
karar
verilmesidir
3- Vakaların Tanımı
Özellikle bir hastayı veya olayı vaka olarak
kaydetmek için kullanılan kriterler açıkça
tanımlanmalı ve pratik olmalıdır.
Örnek: Sıtma vakasının tanımlanması
Sağlık Personelinin olası vakaları bildirimi
için belirti ve bulgulara dayalı standart
tanı kriterlerine bazı örnekler
• Kızamık: Bir haftada kaybolan kırmızı
döküntüler, ateş, kızarmış gözler
• Kolera: Ağır ve hızlı dehidratasyonla
birlikte görülen ani ve şiddetli sulu
ishal
• Tbc: 4hafta veya daha uzun süren
öksürük, ağırlık kaybı, kanlı balgam,
hafif ateş, gece terlemeleri
Bildirim
Sağlık otoritesinin resmi iletişim kanalları
ile
vakalar
edilmesi
ve
salgınlardan
haberdar
4- Vakaların bildirimi
•
•
•
•
•
•
İsim
Yaş
Cinsiyet
Adres
İş
Aşılama/tedavi
durumu
• Hastalığın başlangıç
tarihi ve süresi
• Ölüm olup olmadığı
• Enfeksiyonun yeri
• Enfeksiyon kaynağı
• İzlenmesi gerekebilecek
kişiler
5- Sürveyans sisteminin bilgi
kaynakları
•
•
•
•
•
Sağlık kuruluşları
Ölüm kayıtları
Laboratuvar kayıtları
Toplum
Salgınların incelenmesi
•
•
•
•
6- Verilerin analizi ve sunulması
Resmi kayıtlar tutulmalıdır. (Ayrıntılar,
özellikle isim ve adresler ,önceki kayıtlarla
karşılaştırılmalı, böylece bir vakanın birden
fazla sayılması engellenmelidir.
Bildirim süresinin sonunda kişi ve yer
özelliklerine
göre
vakaların
tabloları
hazırlanabilir.
Nokta haritası hazırlanmalıdır
(Hastalıkların en yaygın olarak nerelerde
oluştuğu hakkında bilgi verir).
Sağlık grup başkanlığı yeni vaka sayısını ve
insidansı kontrol etmeyi sürdürmelidir.
7- Bilgilerin aktarılması ve kullanımı
Elde edilen bilgiler şu kişilere
aktarılmalıdır:
1- İl Sağlık Müdürlüğü ve Sağlık Bakanlığı
2- Birinci basamak sağlık personeline
3- Başta Bölge personeli olmak üzere
toplum
sağlık
programlarının
örgütlenmesiyle ilişkili sağlık personeline
4- Köy ihtiyar heyetleri ve diğer yöresel
örgütlere
5- Gönüllü ve resmi olmayan kuruluşlara
6- Yerel tv, radyo istasyonları gibi kitle
iletişim araçlarına.
8- Bölge bildirim
sistemlerinin kontrol listesi
 Bildirilen hastalıklar ve sağlık sorunları:
 Hangi vakalar, veya başvurular ?
 Kullanılan tanı kriterleri ve tanımlama çalışmaları
 Aşırı ve eksik bildirim tahminleri
 Sağlık Bilgi Kaynakları:
- sağlık kuruluşları
- toplum
- doğum ve ölüm kaydı
- laboratuvarlar
- salgınların incelenmesi
 Analizi ve sunulması:
- Resmi kayıtlar
- nokta haritası
- Dosyalar
- özel raporlar
- Aylık grafikler
Bulguların iletişimi:
Sağlık Bakanlığı ve bölgeler
Birinci basamak sağlık personeli
Köy ihtiyar heyeti ve örgütler
Resmi olmayan ve gönüllü örgütler
Yerel kitle iletişim araçları
Bilginin sağlık planlamasında kullanılması:
Bildirim ve sürveyans sisteminin
kapsama düzeyi
Toplum sağlık programlarında gelişmeler
Geliştirilmiş bölge sağlık planları
Bölge sağlık durum göstergelerindeki
değişiklikler
Download

Sürveyans