İŞÇİLİK MALİYETLERİ
Maliyet Muhasebesi Dersi
Öğr. Gör. Selin COŞKUN
İŞÇİLİK GİDERLERİ
İşçilik giderleri bir mamul veya hizmet üretmek için harcanan iş gücü ve
insan kaynağı ile ilgili olarak katlanılan fedakârlıkların parasal değeridir.
İşçilik maliyetlerinin özellikleri;
 İşçilik maliyetleri saklanması, stoklanması, depolanması,
biriktirilmesi mümkün olmayan bir maliyet unsurudur.
 İşçilik maliyetlerine günlük ve saatlik ücretlere ek olarak sosyal
mevzuat hükümleri veya toplu sözleşme hükümlerine göre; sosyal
güvenlik işveren payı, bazı sosyal yardımlar, çocuk zammı, ücretli
izin, giyecek, yiyecek ve yakacak yardımı gibi ilaveler yapılabilir.
 İşçilik maliyetleri tüm maliyetleri etkileyen aktif karakterli bir
maliyet unsurudur.
 Ücret ödemeleri işveren için bir maliyet özelliği taşırken ücret
almaya hak kazanan işçi için gelir özelliği taşımaktadır.
İşçilik Maliyetlerinin Sınıflandırılması
• Direkt İşçilik Maliyetleri: Üretilen mamullere doğrudan doğruya
yüklenebilen ve mamulün temel yapısını oluşturan ilk madde
malzemenin biçimini, yapısını ve niteliğini değiştiren maliyetlerdir.
Esas üretim gider yerlerinde oluşan işçilik maliyetleridir. (720 Direkt
İşçilik Giderleri)
• Endirekt İşçilik Maliyetleri: Mamullerin üretiminde kullanılan direkt
işçilik dışında kalan ve bu mamullere doğrudan doğruya
yüklenmeleri olanaksız olan işçilik maliyetlerine denir. Hem esas
üretim hem de yardımcı üretim gider yerlerinde oluşabilen işçilik
maliyetleridir. (730 Genel Üretim Giderleri)
• Üretim Dışı Faaliyetler İle İlgili İşçilik Maliyetleri: Araştırma
Geliştirme Maliyetleri (750), Pazarlama, Satış ve Dağıtım Maliyetleri
(760), Genel Yönetim Maliyetleri (770), Diğer Faaliyet Maliyetleri
şeklinde sıralanabilir.
İşçilik Maliyet Unsurları
İşçilik maliyet unsurlarını şöyle sıralayabiliriz;
*Esas (normal) ücretler
*Sağlık giderleri
*Hafta ve Genel Tatil ücretleri
*İzin Ücreti
*Fazla Çalışma Ücretleri ve Zamları *Harçlıklar
*Üretim ve Verimlilik Primleri
*İşçi Yollukları
*Gece/Vardiya Zammı
*Kıdem Tazminatı
*Sosyal yardımlar
*İhbar tazminatı
*Eğitim ve Staj Giderleri
*Diğer işçilikler
*Sosyal Güvenlik Kurumu İşveren Payları
Altı çizili olan işçilik maliyet unsurları fiili çalışmayla ilgili iken
diğerleri ilgili yasalarla ve sözleşmeyle ilgili unsurlardır.
Yıllık izin ücreti
ıı  ü
  ı  Ü ı
=
İ ü
 Çışı ü
Yıllık izin dışında sağlık, askerlik, doğum, evlilik vb. nedenlerle
alınan izinlerin ücret hesaplamaları da aynı şekilde
hesaplanabilir.
Fazla Çalışma Ücretleri ve Zamları
İş Kanunu’nun 63. Maddesine göre işçinin normal çalışma süresi
haftada 45 saattir. İşçinin fazla çalışması söz konusu olduğunda
ücretine ek olarak %50 fazla çalışma primi hesaplanır. Normal çalışma
süresi dışında ve hafta tatillerindeki fazla çalışma %100 zamlı, ulusal
bayram ve genel tatil günlerinde de fazla çalışma %200 zamlı ödenir.
Örnek: İşçi günlük 7,5 saatlik çalışmasına ek olarak 3 saat de fazla
çalışma yapmıştır. Saat ücreti 20 TL’dir. Bu bilgilere göre günlük toplam
ücreti hesaplayınız.
Günlük normal ücret
7,5 saat x 20TL =150 TL
Günlük Fazla Çalışma Normal Ücreti
3 saat x 20TL =60 TL
Günlük Normal Çalışma Toplam Ücreti
210 TL
Günlük Fazla Çalışma Primi
60 TL x %50 = 30 TL
Günlük Toplam Ücreti
240 TL
Kıdem Tazminatı
İşçinin işten çıkarılması ya da ayrılması halinde işverence işçiye yapılan
ödemeleri ifade etmektedir. Yapılacak ödeme tutarı ise işçinin çalışmış
olduğu her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş ücreti kadardır.
Kıdem Tazminatı Tutarı
= Hizmet Kıdem Süresi x Son Gün Brüt Ücret Tutarı x30
İş Kanunu’na göre kıdem tazminatına hak kazanılabilmesi için;
 İşçinin İş Kanunu’na tabi olması, işçi niteliği taşıması ve sürekli bir
işte çalışması
 İşçinin iş yerinde en az 1 yıl aynı işverene bağlı olarak iş
sözleşmesine göre çalışmış olması (yasal grev ve lokavt süreleri
kıdemden sayılmaz)
 İş sözleşmesinin yasada belirtilen hallerden birisi ile sona ermesi
gerekmektedir.
İhbar Tazminatı
İşverenin işçiyi işten çıkarması ya da işçinin işten ayrılmak
istemesi durumundaki karşılıklı yükümlülükleri içerir.
Süresi belli olmayan hizmet sözleşmelerini işçi ve işveren
feshedebilir. Fesihten önce karşı tarafa bildirilmesi gerekir.
İhbar süresi işçinin çalışma süresi esas alınarak
hesaplanmaktadır:
Çalışma Süresi
İhbar Süresi
0-6 ay
2 hafta
6-18 ay
4 hafta
18-36 ay
6 hafta
36 ay ve fazlası
8 hafta
İhbar Tazminatı
İş akdinin feshinde iki yol izlenebilir;
Verilen sürelerle işveren işçiyi çalıştırmayı
sürdürmesi halinde, işveren işçiye günde en az
iki saat iş arama izni verir,
İşveren işçiyi yukarıdaki sürelere ilişkin ücretini
«ihbar tazminatı» olarak peşin öder.
Ücret Sistemleri
Ücretin hesaplanması ve ödeme şekillerinin
farklı olması nedeniyle zaman esasına göre,
akord (parça) esasına göre, prim esasına göre vb.
ücret sistemleri geliştirilmiştir.
Zaman Esasına Göre Ücret Sistemi
Ülkemizde en yaygın olarak kullanılan ücret
sistemi zaman temeline dayanan ve saat ücreti
ya da gündelik şeklinde uygulanan ücret
sistemidir.
Zaman Esasına Göre Ücret Sistemi
ÖRNEK: Normal üretim koşullarında 2 saatte 1 adet
(x) mamulü üretilmektedir. 8 TL/saat ücret alan A
işçisi bir haftada 40 saatlik üretimden sonra 20 adet
(x) mamulü üretmiştir. Aynı ücreti alan B işçisi ise 15
adet (x) mamulü üretebilmiştir. Bu durumda A ve B
işçilerinin ürettiği (x) mamullerinin işçilik birim
maliyetlerini hesaplayınız.
A işçisi (40 saat x 8 TL/saat)/20 adet = 16 TL/adet
B işçisi (40 saat x 8 TL/saat)/15 adet = 21,33 TL/adet
Akord Esasına (Parça Başına) Göre
Ücret Sistemi
Geçen süreye bakılmaksızın belirli bir süre içinde üretilen
mamul miktarına göre göre hesaplanan ve ödenen
ücrettir.
Para akordu ve zaman akordu olmak üzere iki tür
uygulaması vardır.
Para Akordu
Üretilen mamul başına ücret belirlenir.
Örneğin;
8 adet x 6 TL/adet = 48 TL
40 adet x 6 TL/adet =240 TL
176 adet x 6 TL/adet =1.056 TL
Akord Esasına (Parça Başına) Göre
Ücret Sistemi
Zaman Akordu
Bu yöntemde üretilen miktardan daha önemli olan bir birim
ücret için gerekli olan zamandır.
 Ü+
Akord Faktörü =
60 
Örnek: Bir işçinin saat ücreti 8TL, işçinin akord zammı %20,
akord zamanı bir birim için 10 dakikadır. İşçi 8 saatlik bir
çalışmanın sonucunda 50 adet mamul ürettiğinde işçilik
günlük kazancı şöyle hesaplanacaktır:
8+(8%20)
60 
Akord Faktörü =
= 0,16/
İşçinin günlük kazancı =50 adetx 10 dakikax0,16TL/dakika
=80 TL/gün
Akord Esasına (Parça Başına) Göre
Ücret Sistemi
Grup Akordu
Akord ücret sistemlerinin grup çalışmalarına
uygulanması halinde sistem, «grup akordu» olarak da
ifade edilmektedir. Bazı sektörlerde ya da üretim
biçimlerinde birden fazla işçinin bir arada çalışması ile
mümkün olabilir.
Akord Esasına (Parça Başına) Göre
Ücret Sistemi
Grup Akordu
Örnek: Toplam grup akordu 500 TL ve bu toplamın dağıtım faktörünü
hesaplamak gerekmektedir.
İşçiler
Çalışma Süresi (Saat)
Normal Saat Ücreti
Normal Çalışma
Ücreti
A
6
6 TL
36 TL
B
10
7 TL
70 TL
C
12
5 TL
60 TL
D
8
10 TL
80 TL
E
9
8 TL
72 TL
TOPLAM
Dağıtım Faktörü=
318 TL
500
318
= 1,57
Akord Esasına (Parça Başına) Göre
Ücret Sistemi
Grup Akordu
Örnek:
İşçiler
Toplam Çalışma
Ücreti
Dağıtım Faktörü
Akord Ücreti
A
36
1,57 TL/TL
57 TL
B
70
1,57 TL/TL
110 TL
C
60
1,57 TL/TL
94 TL
D
80
1,57 TL/TL
126 TL
E
72
1,57 TL/TL
113 TL
TOPLAM
500 TL
Prim Esasına Göre Ücret Sistemleri
Birbirinden farklı çok sayıda prim esasına göre ücret
sistemi mevcuttur. Bunların başlıcaları aşağıda
sıralanmıştır:
 Halsey Sistemi
 Rowan Sistemi
 Emerson Sistemi
 Bedeaux Sistemi
 Taylor Sistemi
 Gantt Sistemi
 Merrick Sistemi
 Ross Sistemi
İŞÇİLİK MALİYETLERİNİN TAHAKKUKU
ÜRETİME
YÜKLENMESİ
VE
MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
• Öncelikle döneme ilişkin üretim ile ilgili işçilik
maliyetlerinin hangilerinin direkt işçilik maliyeti
hangilerinin endirekt işçilik maliyeti olduğunun
belirlenmesi gerekir .
• İşçilik maliyetleri ile ilgili direkt ve endirekt ayrımı
yapıldıktan sonra ikinci önemli konu, tutarları
belirlenen direkt ve endirekt işçilik maliyetlerinin
üretime sağlıklı
bir şekilde yüklenmesidir.
Yükleme işlemi işletmenin seçtiği maliyet
sistemine göre değişiklik göstermektedir.
İşçilik Maliyetlerinin Direkt ve Endirekt
Ayrımı
Endirekt işçiliklerin ayrımında aşağıdaki hususlar göz önünde
bulundurulur:
 Bir işçi endirekt işçilik icra ediyor ise ve belirli bir maliyet yerinde
sürekli olarak çalışıyorsa bu işçiye ilişkin işçilik maliyetlerinin tamamı
o maliyet merkezine yüklenir.
 Bir işçi birden fazla maliyet merkezini ilgilendiren endirekt işçilik icra
ediyorsa o işçiye ait maliyetlerin faydalanan maliyet merkezleri
arasında dağıtılması gerekmektedir.
 Belirli bir maliyet merkezinde direkt işçilik icra eden bir işçinin belirli
zamanlarda makinelerin ayarlanması, malzemelerin taşınması,
bakım-onarım vb. işleri yapması durumunda be işçinin bu maliyet
merkezlerinde geçirdiği sürelerin ayrı ayrı gösterilmesi ve burada
geçen sürelere ilişkin maliyetlerin endirekt işçilik kabul edilmesi
gerekmektedir.
İşçilik Maliyetlerinin Direkt ve Endirekt
Ayrımı
ÖRNEK:MM1 maliyet merkezinde 3 işçi çalışmaktadır.
Bunlardan (İ1) yalnızca malzeme taşımak, (İ2) ve (İ3) ise
direkt işçi olarak özel siparişleri yetiştirmek için
çalışmaktadır. (İ1) günlük çalışma süresinin tamamını
siparişlerin montajını yaparak aşağıdaki şekilde harcamıştır
ve saat ücreti 30TL, (İ2)’nin 40 TL ve (İ3)’ün 40 TL’dir.
İ1
İ2
İ3
1,5 Saat 0003 Nolu Sipariş
3,3 saat 0005 Nolu Sipariş
1,7 saat 0003 Nolu Sipariş
1,5 Saat 0004 Nolu Sipariş
1,5 saat 0006 Nolu Sipariş
2,7 saat 0004 Nolu Sipariş
2,0 saat 0005 Nolu Sipariş
2,8 saat 0007 Nolu Sipariş
2,2 saat 0005 Nolu Sipariş
2,0 saat 0006 Nolu Sipariş
0,4 saat malzeme
yetişmediği için boş geçmiş
0,8 saat 0006 Nolu Sipariş
1,0 saat 0007 Nolu Sipariş
0,6 saat bakım-onarım
yaparak geçmiş
İşçilik Maliyetlerinin Direkt ve Endirekt
Ayrımı
ÖRNEK: MM1 maliyet merkezi için aşağıdaki gibi dökümün
yapılması gerekmektedir.
İşçi
Çalışma Süresi
Ücret Tutarı
Direkt İşçilik
Endirekt İşçilik (GÜM)
Tutarı
Türü
(İ1)
8 saat
240 TL
240 TL (8 saat)
-
(1) Montaj
(İ2)
8 saat
320 TL
304 TL (7,6 saat)
16 TL (0,4 saat)
(2) Boşa Geçen
(İ3)
8 saat
320 TL
296 TL (7,4 saat)
24 TL (0,6 saat)
(3) BakımOnarım
24 Saat
880 TL
840 TL
40 TL (1 saat)
İşçilik maliyetleri günlük olarak direkt ve endirekt olmak üzere
sınıflandırıldıktan sonra (MM1) yerindeki endirekt işçiliğin
türlerini de ayrı ayrı gösteren aşağıdaki gibi bir doküman
hazırlanabilir.
İşçilik Maliyetlerinin Direkt ve Endirekt
Ayrımı
Tarih
İşçilik
Toplamı
Direkt İşçilik
Endirekt İşçilik Türleri
(1)
(2)
15.04.2015
880 TL
840 TL
-
16 TL
24 TL
TOPLAM
880 TL
840 TL
-
16 TL
24 TL
(3)
İşçilik Maliyetlerinin Tahakkuku ve
Ödenmesi
MM1 maliyet yerinde 30 gün çalışıldığı ve çalışanların
her gün aynı işleri yaptığı varsayıldığında döneme
ilişkin tahakkuk eden işçilik maliyetlerinin 26.400
TL’lik olduğu bunun 25.200 TL’lik kısmının direkt
işçilik, geriye kalan 1.200 TL’lik kısmının boşa geçen
zaman dahil olmak üzere endirekt işçilik olduğu
anlaşılmıştır.
İşçilik Maliyetlerinin Tahakkuku ve
Ödenmesi
-----------------------//--------------------------------------------------------720 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
25.200
730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
1.200
335 PERSONELE BORÇLAR
360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR
361 ÖDEN. SOS. GÜVENLİK KESİNTİLERİ
26.400
-----------------------//--------------------------------------------------------335 PERSONELE BORÇLAR
360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR
26.400
361 ÖDEN. SOS. GÜVENLİK KESİNTİLERİ
100 KASA
102 BANKALAR
26.400
İşçilik Maliyetlerinin Üretime
Yüklenmesi ve Muhasebeleştirilmesi
MALİYET TÜRLERİ
730 GÜM
GÜNLÜK İŞÇİLİK SÜRELERİ 720 DİREKT İŞÇİLİK MALİYETLERİ
TO PLAM
SİPARİŞ
MALİYETİ
DİREKT İŞÇİLİK
ENDİREKT
İŞÇİLİK
(İ1)
(İ2)
(İ3)
TO PLAM
(İ1)
(İ2)
(İ3)
TO PLAM
0003 Nolu Sipariş
1,5
0
1,7
3,2
1.350
0
2.040
3.390
+
166,96 =
3.556,96
0004 Nolu Sipariş
1,5
0
2,7
4,2
1.350
0
3.240
4.590
+
219,13 =
4.809,13
0005 Nolu Sipariş
2
3,3
2,2
7,5
1.800 3.960 2.640
8.400
+
391,3 =
8.791,30
0006 Nolu Sipariş
2
1,5
0,8
4,3
1.800 1.800
960
4.560
+
224,35 =
4.784,35
0007 Nolu Sipariş
1
2,8
0
3,8
0
4.260
+
198,26 =
4.458,26
TO PLAM
8
7,6
7,4
23
25.200
+
1.200 =
26.400,00
900
3.360
7.200 9.120 8.880
ENDİREKT
İŞÇİLİK
730 GENEL ÜRETİM MALİYETLERİ
Bakım-Onarım
0
0
0,6
0,6
0
0
720
720
0
0,00
Boşa Geçen Zaman
0
0,4
0
0,4
0
480
0
480
0
0,00
TO PLAM
0
0,4
0,6
1
0
480
720
1.200
0
0,00
G.Ü.M.Y. ORANI= Endirekt
İşçilik Maliyeti/D.İ.S
TO PLAM ÜRETİM MALİYETİ
TO PLAM GÜNLÜK SÜRE
8
8
8
24
İŞÇİLİK SAAT ÜCRETİ
30
40
40
110
7.200 9.600 9.600
26.400
Endirekt işçilik maliyetleri, direkt işçilik saatleri (D.İ.S) dikkate alınarak,
sipariş maliyetlerine yüklenmiştir ve çalışma süresi 30 gün olarak kabul
edilmiştir.
İşçilik Maliyetlerinin Üretime
Yüklenmesi ve Muhasebeleştirilmesi
-----------------------//------------------------------------------------------------151 YARI MAMULLER
26.400
151.03 0003 NOLU SİPARİŞ 3.556,96
151.04 0004 NOLU SİPARİŞ 4.809,13
151.05 0005 NOLU SİPARİŞ 8.791,30
151.06 0006 NOLU SİPARİŞ 4.784,35
151.07 0007 NOLU SİPARİŞ 4.458,26
721 DİREKT İŞÇİLİK GİD. YANSITMA
25.200
731 GENEL ÜRETİM GİD. YANSITMA
1.200 ----------------------//----------------------------------------------------------------721 DİREKT İŞÇİLİK GİD. YANSITMA
25.200
731 GENEL ÜRETİM GİD. YANSITMA
1.200
720 DİREK İŞÇİLİK GİDERLERİ
25.200
730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
1.200
----------------------//-----------------------------------------------------------------
İşçilik Maliyetlerinin Üretime
Yüklenmesi ve Muhasebeleştirilmesi
MALİYET MERKEZLERİ 720 DİREKT İŞÇİLİK MALİYETLERİ + 730 GÜM (ENDİREKT İŞÇİLİK PAYI) = TOPLAM ÜRETİM MALİYETİ (İŞÇİLİK)
Maliyet Merkezi 1 (MM1)
Maliyet Merkezi 2 (MM2)
Maliyet Merkezi 3 (MM3)
TOPLAM İŞÇİLİK MALİYETİ
25.200
18.000
15.000
58.200
+
+
+
+
1.200
2.000
1.000
4.200
=
=
=
=
26.400
20.000
16.000
62.400
--------------------30.04.2015---------------------------------------------------------151 YARI MAMULLER ÜRETİM
62.400
151.01 MM1 26.400
151.02 MM2 20.000
151.03 MM3 16.000
721 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA
58.200
731 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA
4.200
-------------------//------------------------------------------------------------------------
İşçilik Maliyetlerinin Üretime
Yüklenmesi ve Muhasebeleştirilmesi
--------------------30.04.2015---------------------------------------------------------721 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA
58.200
731 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA
4.200
720 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
58.200
730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
4.200
-----------------------//--------------------------------------------------------------------
Download

İşçilik Maliyetleri 1