12.05.2014
Yönetim ve Özellikleri
 Belirli amaçlara ulaşmak üzere bir grup insanın
Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli
Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu
YÖNETİM DÜŞÜNCESİNİN
TARİHSEL GELİŞİMİ
sistematik bir düzen içerisinde bir araya geldiği ortam
ÖRGÜT olarak tanımlandığından,
 YÖNETİM bir örgütün amaçlarına ulaşabilmek üzere
örgütsel kaynakların dengeli bir şekilde planlanması,
örgütlenmesi, yöneltilmesi ve denetlenmesi sürecidir.
 Sanayi Devrimi
 Hızlı nüfus artışı
 Tarımdaki gelişmeler ve göç
 Eskiden lüks sayılan mallar orta sınıfa indi
 Coğrafik yağmalar
 Orta sınıfın zenginleşmeye başlaması
 17. yy Aydınlanma Dönemi - Bilimsel yöntem - Fransız Devrimi
 İngiltere’nin kömür ve demir yönünden zengin yeraltı kaynaklarına
sahip
 Borsa ve bankacılık sektörleri diğer ülkelerden çok ileriydi
1-4
Sanayi devriminin en önemli gelişmelerinden birisi buharlı
makinenin bulunuşudur. 1763'de James Watt, İskoçya'da buharla
çalışan makineyi buldu. Bu makinenin gelişmiş biçimi, makine
çağının gerçek başlangıç noktasını oluşturur.
1
12.05.2014
 Sanayi Devrimi ile birlikte fabrika sisteminin doğuşu ve
gelişmesi,
 Daha fazla çalışanla daha fazla miktarda iş üretilmesi,
 İşin nasıl tasarlanıp yönetileceği sorunu
1-8
Klasik (Geleneksel) Yönetim Dönemi
Klasik Örgüt Kuramının Özellikleri
Klasik veya geleneksel örgüt kuramı kapsamında 3
yaklaşım bulunmaktadır;
 İnsan unsuru dışındaki faktörler üzerinde
durulmuştur (mekanik örgütler)

1.
2.
3.

Bilimsel Yönetim Yaklaşımı (Frederick Taylor)
Yönetim Süreci Yaklaşımı (Henri Fayol)
Bürokrasi Yaklaşımı (Max Weber)
 Rasyonellik ve mekanik süreçler hareket noktası
 Kapalı sistem anlayışı hakimdir
 Reçete niteliğinde yaklaşımlardır
Klasik kuram iki ana fikir etrafında toplanmıştır.


Rutin işlerin görülmesinde insan unsurunun makinelere ek
olarak nasıl etkin bir şekilde kullanılabileceği
Formal örgütt yapısının oluşturulması
1-9
 İnsan unsuru fizik gücü ile eş değer tutulmuştur.
1-10
1. Bilimsel Yönetim Yaklaşımı
 Frederick W. Taylor (d. 1856 - ö. 1915)
 Midvale çelik şirketindeki en önemli mühendislik çalışması,
fabrikanın ve makinaların büyük bir bölümünün tasarımını
yapmak oldu.
 «Buhar işleyici», tamamıyla yeni ve orijinal tasarım olup 1890'da
Taylor tarafından patenti alınmıştır.
 Metal Kesme Sanatı isimli kitabı ile 1900'deki Paris fuarında altın
madalya kazandı.
1878'de işçi olarak girdiği Midvale Çelik Şirketi'nde altı yıl gibi kısa bir sürede
yükselerek 1884'te başmühendis oldu.
1-11
2
12.05.2014
1. Bilimsel Yönetim Yaklaşımı
 yönetimin esas hedefi, maksimum işveren refahını
sağlamak ve buna tek tek her bir işçinin maksimum
refahının eşlik etmesidir.
 1900’lerin başında Taylor’un
öncülüğü
 maksimum refah ise ancak maksimum üretkenlikle olabilir.
 Amerikan ekonomisindeki
hızlı büyümeye karşılık
kullanılan üretim tekniklerinin
bilimsel olmayışı…
 eğitim ve bunun sonucu her bir çalışanın gelişmesi
 İşler mühendislik açısından
 böylece herkes doğal yeteneklerine uygun olduğu işlerde en
incelenirse hem verimlilik
artıracak hem de işçiler daha
çok kazanacak…
üst seviyede başarı gösterecektir.
1-15
Taylor’un Tespitleri
 Taylor, işçi çalıştırmanın değerini vermişti ve işçi
ücretlerinin üretkenlikleri ile orantılı olması
gerektiğine inanmıştı.
 Taylor'un çalışanları, geleneksel yönetimle çalışanlara
göre oldukça fazla kazanıyorlardı.
 Ancak Çalışanların neyi başardıklarının
farkındalığının olmaması önemliydi.
1.Verimsiz bir çalışma düzeni ve büyük israflar vardır.
2.İşçilerde fazla çaba göstererek çalışmalarının kendilerine bir çıkar
sağlamayacağını bildikleri için az çalışıp yorulmadıkları, yani tembellik
yaptıkları ölçüde kendilerini karlı zannediyor ve bu suretle işveren ile
işçi çıkarları birbirine tamamen aksi bir duruma geliyordu.
3.İşçiler daha çok çalışır ve üretirlerse devamlı olarak çok çalışmak
zorunda kalacaklardı.
3
12.05.2014
Yapılması Gereken
Taylor’un Tespitleri
4.İşlerde standartlaşma olmadığı için işçiler işlerini kendi bildikleri
 Gelişigüzel çalışma yerine bilimsel
çalışma
gibi yapmaktadırlar.
5.İşçilerin işe alınmasında yetenek, bilgi ve kapasiteleri dikkate
 Başıbozukluk yerine koordinasyon
alınmamaktadır.
 Kişisellik yerine yardımlaşma
6.Yönetimi ile işçilerin yapacakları işler birbirine karıştırılmaktadır.
 Maksimum çıktı ve bunun
sağlanması için eğitim
Bilimsel Yönetimin İlkeleri kitabı (1911)
1-20
Nasıl Örgüte Uygulanacak?
2. Yönetim Süreci Yaklaşımı
 Görev Dağılımı (Standartlaştırma)


bilimsel inceleme sonucunda metot, araç, gereçlerin nasıl etkin kullanılacağı
ve
görevi yapanın davranım şekli (işçi kürekleri)
 Çalışan Seçimi


ucuza eleman yerine işi iyi yapacak eleman,
yüksek fiziki ve zihni kapasite
iyi bir örgüt tasarımını ve yönetim
ilkelerini araştırmıştır.
 Bilimsel Y.Y.’nin devamı ve
 Çalışan Eğitimi

 Fayol, örgütün tamamını ele almış,
tamamlayıcısıdır.
işlevsel ustabaşı
 Teşvik Edici Güdüleme


Üretimde standardın üzerine çıkanlara çok maaş, çıkamayanlara az maaş
Üretim hedefi, böylece düşük ücretliler çok çaba sarf edecek
 Sadece organizasyon konuları değil
tüm yönetim etkinliğine yöneliktir.
 Yönetimin, Sistemi Kontrolü

Aksaklık tespiti
1-21
2. Yönetim Süreci Yaklaşımı
1-22
2. Yönetim Süreci Yaklaşımı
 Yönetim süreci yaklaşımının mesajı şudur: Bu ilkeleri
 Yönetim faaliyetleri bir süreç şeklinde oluşur:
izlersen başarılı olursun.
YÖNETİM SÜRECİ
PLANLAMA
ORGANİZASYON
GİRDİ
Uzun dönemli
uygulanabilir
planlar
yapılmalı
İyi bir örgüt yapısı,
görevleri açık ve
seçik olarak belirler
YÜRÜTME
Yönetici, astlarını
tanımalı, onlar
hakkında bilgi
sahibi olmalı,
Yardımcıları ile
toplantılar
düzenlemeli ve
başarısız
personeli işten
uzaklaştırmaktan
çekinmemelidir.
KOORDİNASYON
KONTROL
ÇIKTI
Her bölüm diğer
bölümlerin
yaptıklarından
haberdar olarak
hareket etmeli,
yardımlaşmalaıdır
Her şeyin yapılan
programa, verilen
emirlere, kabul
edilen ilkelere uygun
olarak yapılıp
yapılmadığının
tespiti, hataların
düzeltilmesi
 Üst yönetim birimlerini geliştirmeye çaba sarf etmiş ve
yönetime yukarıdan bakmıştır.
 Geliştirdiği ilkeler günümüzde, planlama ve
organizasyon yapıları için geniş ölçüde
kullanılmaktadır.
4
12.05.2014
2. Yönetim Süreci Yaklaşımı

3. Bürokrasi Yaklaşımı
 1900’lerin başlarında Max Weber
tarafından geliştirilmiştir.
Fayol bu modelin çatısında yönetsel ilkeler belirliyor.
Bunlar:
1) İş bölümü
8) Merkezicilik
2) Yetki ve sorumluluk
9) Kademe zinciri
3) Disiplin
10) Düzen
4) Kumanda birliği
11) Adil ve Eşit Davranma
5) Yönetim birliği
12) Personelin devamlılığı
6) Genel çıkarların üstünlüğü
13) İnisiyatif
7) İyi bir ödüllendirme sistemi
14) Birlik ruhu
 Max Weber’e göre bürokratik bir yapı,
günlük dilde kullandığımız, “işlerin
geciktirilmesi, yokuşa sürülmesi veya
bugün git yarın gel’’ anlamının tersine,
etkinlik açısından ideal bir örgüt
yapısıdır.
Diğer yazarlar: Gulick, Urwick
1-25
3. Bürokrasi Yaklaşımı
 Amaçların gerçekleştirilmesi için uzmanlaşmış çalışanlar
gereklidir.
 Yönetimle ilgili kararlar yazılı hale getirilmelidir.
1-26
3. Bürokrasi Yaklaşımı
 Bürokrasiden yarar sağlayabilmek için
örgütlerin bazı özelliklere sahip olması
gerekir:
 Personelin görevini, biçimsel olarak ve gayri şahsi bir şekilde
yapması gerekir.
 Çalışanlar teknik yeteneklerine göre çalıştırılmalıdır,
 Yükselmeleri performanslarına göre olmalıdır,
 Personel işin gerektirdiği teknik bilgi ve yeteneği ölçen sınav
 Uzmanlaşmaya dayalı iş bölümü
 Açık hiyerarşik yapı
 Her kademe için belirlenmiş ilke ve yöntemler
 Hissiyata dayanmayan davranış biçimleri
 Teknik bilgi ve yeteneğe göre terfi sistemi
 Yetki kaynağı örgütteki kademeden ileri gelir.
sonuçlarına göre seçilmeli ve terfi ettirilecektir.
Klasik Örgüt Kuramı - Sonuç
 İnsan unsuruna özel bir önem verilmemiş, onun bir
makine gibi , ilgili kademenin öngördüğü doğrultuda
davranacağı varsayılmıştır.
 Şahsi sorunların iş yerine yansımayacağı, işletme içinde
geçirilen zaman ile işletme dışındaki yaşamın
birbirinden ayrı olduğu varsayılmıştır.
 Örgüt sorunlarına yetmemiş, pek çok olayın
Neo-Klasik Yaklaşımlar
 Tarım işçisine olan gereksinimin azalması, tarım
işçilerinin fabrikalara akın etmesine yol açtı.
 Endüstriyel devrim ile birçok tarım işçisi kasaba ve
şehirlere giderek fabrikalarda iş aramaya başlamıştı.
 Bu da sağlıksız çalışma koşullarını beraberinde
getiriyordu. İşçi sömürülüyordu.
açıklanmasında güçsüz kalmıştır.
 Örgütü sadece maddi unsurlara dayandırması
1-30
5
12.05.2014
Neo-Klasik Yaklaşımlar
Neo-Klasik Yaklaşımlar
 Neo klasik dönemde insanın farklı bir yapıda olduğu
görüşü genel ilke olarak kabul görmüş grup ve diğer
sosyal faktörler önemli bir yer almıştır.
 Bu yaklaşımın ele aldığı başlıca konular;
 İnsan davranışı, insanlar arası ilişkiler, gruplar ve
davranışları, algılama ve tutumlar, motivasyon, liderlik,
organizasyonlarda gelişme ve değişmedir.
 Örgütün en üstün varlığı işgörendir.
 Örgütün verimi, tek tek işgörenlerin veriminin
toplamıdır.
 İşgören bir makine değildir. İşgörenin bilişsel gücü,
duyguları, tutumları vardır.
 İşgören yalnız beden gücü ile değil, sahip olduğu
psikolojik güçleriyle de örgüte katkıda bulunur.
1-31
1-32
Neo-Klasik Yaklaşımlar
Neo-Klasik Yaklaşımlar
 İşgörenlerin kümeleşmesini engellemek değil, yöneterek
1.
örgüte yararlı kılmak gerekmektedir.
Hawthorne Araştırmaları (Elton Mayo)
1.
 İşgören, üyesi olduğu örgütün değerlerine ve düzenine
uymak zorundadır. Bu yüzden, üretimini kümenin koyduğu
ölçülere uydurur.
2.
3.
 İşgörenin üstünün, ona yapacağı destekleyici, yardım edici,
yol gösterici eğitimi onu geliştirebilmekte, örgüte katkısını
arttırabilmektedir.
4.
5.
Hawthorne fabrikasında Mayo’nun önderliğinde yürütülen
çalışmalar
Klasik kuramın uygulaması olarak başlasa da farklı bulgular
elde edildi.
Işıklandırma, ısıtma, dinlenme zamanları gibi fiziksel
iyileştirmelerin üretime katkısı beklendiği gibi çıkmadı.
Bu sebeple sosyal faktörlere bakıldı (motivasyon ve iş tatmini)
Bireyler örgütte informal gruplar oluşturur ve bunlar formal
yapının öngördüğünden farklıdır (kişilerin algılarıyla kurulur)
 İşgörenin güdülenmesinde parasal özendiricilerden başka
özendiriciler de vardır (psikolojik ve toplumsal
gereksinimlerini karşılamaya yönelik özendiriciler).
1-33
1-34
Neo-Klasik Yaklaşımlar
Hawthorne Araştırmaları (Mayo)
1.
1.
Işıklandırma Testi:
Işığın işçilerin üretkenliği üzerindeki etkisini araştırıldı
Bir grup değişmeyen ışık altında, diğer grup ise değişik
ışıklandırma altında çalıştırıldı

Sonuçta her iki grubun çalışmasında bir üretim artışı gözlendi.
Sonuç

Kişilerin kendi üzerlerinde bir deney yapıldığından haberdar
olmaları, onları grup halinde hareket etmeye yöneltti...

Kişilerin, kendilerine önem verildiği varsayımları daha verimli
çalışmalarına neden oldu.


6
12.05.2014
Neo-Klasik Yaklaşımlar
1.
Hawthorne Araştırmaları (Mayo)
2.
Montaj Odası Testi:



Yorgunluk ve dinlenmenin üretim üzerindeki etkileri
araştırıldı
Bir grubun başına sıkı ustabaşı, diğer gruba gevşek ustabaşı
verildi.
Sıkı denetimin olmayışı grup içindeki ilişkileri güçlendirdi, bir
takım ruhu oluşturdu.
Sonuç

insanları küçük gruplar halinde bir araya getirdiğinizde, bu
insanlar giderek birbirine bağlı bir hale geliyor.

Tek vücut hale gelip öyle davranıyorlar.
3.Çağdaş Yönetim Dönemi
1. Sistem Yaklaşımı
 Sistem; bir bütünlük gösteren, aralarında
karşılıklı etkileşim bulunan parçalardan oluşan
fiziksel yapıdır.
 Sistem
 Koşul bağımlılık (durumsallık)
 Yönetim bilimi
 Kültürel farklılıklar
 Bertalanfy: «organizmalar, dinamik çevrede denge
durumuna ulaşarak hayatta kalırlar»
 Kalite-mükemmellik yaklaşımları
 Örgütler de organizmalara benzer. Sinir sistemi
örgütün iletişim sistemini, beyin örgütün üst
yönetimini temsil eder.
1-40
1. Sistem Yaklaşımı
1. Sistem Yaklaşımı
 Yönetim olaylarında iç ve dış faktörleri de hesaba
katar.
 Bütün parçaların toplamından daha fazladır.
 Bir sistem belirli parçalardan (alt sistemlerden)
oluşur.
 Bu parçalar arasında ilişkiler vardır.
 Bütünü anlamak için alt sistemleri anlamak lazım
(insan vücudu, organlar)
 Parçalar bütüne katkıda bulunduğu ölçüde
önemlidir.
Thomson Learning
© 2004
1-41
 Örgüt, ana sistemse; pazarlama, üretim, ar-ge, personel alt
sistemlerdir.
 Sistem yaklaşımıyla birlikte klasik yaklaşımın kapalı
sistem anlayışından açık sisteme geçilmiştir.
 Yöneticinin, görevinin dar değil geniş olduğu, alt sistemler
ve çevreyi hesaba katması gerekliliği
 Örgüt yapısı-alt sistemler uyumu
 Tek bir alt sistem yerine aralarındaki uyum
 Dış çevrenin etkisini görebilme
1-42
7
12.05.2014
Sistem Olarak Örgüt
1. Sistem Yaklaşımı
 Sistemin kendini oluşturan güç, parçaların toplamından
daha fazlasıdır > Sinerji
 Kapalı sistemler çevreyle etkileşime girmedikleri için
ölürler > Entropi
 Örgütler entropiyi önlemek adına; teknolojik koşullara
uymak, ekonomik krizler için nakit saklamak, yeni
teknoloji transfer etmek gibi davranışlarla uyum sağlarlar
> Negatif Entropi
2.Koşul Bağımlılık (Durumsallık) Yaklaşımı
Açık Sistem Yaklaşımı
 Açık sistem yaklaşımına göre, örgütler hayatta
kalabilmek için çevreyle etkileşim içinde olması gerekir
 Her zaman her yerde geçerli kurallardan söz edilmez.
 Yönetmenin en bir tek yolu yoktur. Duruma ilişkin koşullar
belirler
 Farklı durum ve koşullar farklı yönetim uygulamaları ile
uyumlandırılarak düzenlenir
 Sürekli bir biçimde çevreye uyum vardır.
 örgüt, ihtiyaç duyduğu kaynakları bulmak, onlara
ulaşmak, temin etmek, çevreyi anlamak, yorumlamak,
çevresel değişimlere göre hareketlerini planlamak, ve
tepki vermek zorundadır.
Koşul bağımlılığı yaratan bazı durum değişkenleri:
Örgütün büyüklüğü
Çevresel belirsizlik
Teknolojinin türü
1-45
8
Download

YÖNETİM VE ÖRGÜT