Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi
Otonom Sinir Sistemi İlaçları
Doç. Dr. Ahmet Ateşşahin
Otonom Gangliyonları Etkileyen İlaçlar
1. Giriş
-
Sempatik ve parasempatik gangliyonlarda
uyarı geçişi Ak ile gerçekleştirilir. Bu uyarı
geçişi gangliyonlardaki nikotinik
reseptörlerin etkilenmesi ile olur. Burada
uyarının geçişi bazı maddelerle
değiştirilerek uyarı geçişleri bozulabilir;
Hemikolinum Ak sentezini bozarak,
Botilismus toksini salıverilmeyi azaltarak,
Heksametonyum Ak ile reseptör arasındaki
etkileşmeyi önleyerek vs etkili olurlar.
Otonomik gangliyonlarda uyarının geçişi
oldukça karmaşık bir şekilde yürütülmektedir.
Ancak kısaca özetlemek gerekirse uyarının
geçişinde birinci derecede sorumlu olan
nikotinik reseptörler ve bununla birleşen hızlıuyarıcı postsinaptik potansiyel (UPSP) ‘dir.
Ayrıca, burada uyarıyı düzenlemede ikinci
derecede muskarinik reseptörlerde görev
almaktadırlar.
Pregangliyoner lif
Ak
Adrenal bez
Ni
Hızlı
UPSP
Mu
Gangliyon
hücresi
2. Gangliyonları Uyaran İlaçlar
Bu grup ilaçların gangliyon düzeyindeki
etkilerinin seçici olmaması ve uyarının genellikle bir
depolarizasyonu takiben oluşması sebebiyle sağaltım
yönünden bir önemi yoktur. Fakat deneysel
çalışmalar ve zehirlenmeler yönünden büyük önem
taşırlar. Bu grupta nikotin ve lobelin gibi alkaloidler
ile tetrametilamonyum gibi sentetik bileşikler
bulunur. Bu ilaçlar sempatik ve parasempatik
gangliyonlar ile adrenal bezlerdeki nikotinik
reseptörleri uyarırlar. Nikotinin ayrıca nöromusküler kavşaklardaki nikotinik reseptörler
üzerine de etkisi vardır.
 Nikotin
Etkileri: Gerek çeşitli yapılardaki nikotinik
reseptörlere etkisi ve gerekse bu etkilerin önce
uyarıcı ve sonra baskıcı dönemlerinin olması
sebepleriyle etkileri son derece karmaşıktır.
Net etki aynı ve zıt yöndeki etkilerinin cebirsel
toplamına eşittir. Örneğin nikotin sempatik
uyarıyla veya parasempatik baskıyla kalp hızında
artışa yol açarken bunu terside olabilmektedir.
3. Gangliyonları bloke eden ilaçlar
 Bu gruptaki ilaçlar otonom gangliyon ve
adrenal bezdeki nikotinik reseptörleri
kapatarak uyarının geçişini engellerler.
Etkilerini Ak ile yarışarak oluştururlar. Bu
blokaj ortamdaki Ak miktarını artırarak
ortadan kaldırılabilir.
 Hekzametonyum, Mekamilamin, Trimetafan
vs bulunur. Özellikle OF bileşikleriyle
zehirlenmelerde kullanılırlar.
Nöro-Musküler Blokan İlaçlar

Motor sinirlerin çizgili kas zarlarıyla birleştiği
yerlere nöro-musküler kavşak adı verilir.
Etkilerini;
-Yarışmalı (depolarizasyonsuz),
-Yarışmasız (depolarizasyonlu)
olarak 2 mekanizmayla oluştururlar. Bu ilaçlar
bu kavşaklardaki reseptörleri kapatarak Ak ile
etkileşmelerini ve böylece uyarılmalarını
önlerler ve çizgili kaslarda gevşeme olur. Birçok
ilaç bu kavşaklarda iletiyi bozarak çizgili
kaslarda gevşemeye neden olurlar.
AP
Sinir plağı
Ak
Ca
AkE
Ak
Kas taban
plağı
Nikotinik
reseptörler
 Nikotinik reseptörlerin uyarılmasıyla kas taban
plağında depolarizasyon oluşur. Bu
depolarizasyon dalgası kas hücresinde bağlı
haldeki kalsiyumun salıverilmesine ve sonuçta
hücre içinde düzeyi artan kalsiyum aktin ve
miyosin liflerinin kaymasını engelleyen tropin
ile birleşerek bu maddeyi engeller ve aktinmiyosin birbiri içine kayarak kasılma oluşur.
Burada Ca’un
- hem sinir ucundan Ak salıverilmesi
- hem de kas hücresinde depolarizasyon ile
kasılma arasındaki keneti sağladığı
görülmektedir.
tropin
aktin
Ca
miyozin
Etki şekilleri
- Yarışmalı blok: Kürar ve d-tübokürarin gibi
maddeler nikotinik reseptörleri kapatarak Ak in
bağlanmasını engellerler ve böylece uyarı
geçişini önlerler.
- Yarışmasız blok: Süksünilkolin gibi ilaçlar ise
nöro-müsküler kavşaktaki etkileri bakımından
Ak’e benzer şekilde nikotinik reseptörlerle
bağlanır ve etki oluşturur. Ancak Ak çok kısa
sürede ayrılıp etkisi sona ermesine karşın bu
ilaçla kapatılan reseptör çok uzun süre bu ilacın
etkisine maruz kaldığından başta seğirmeler ve
uyarıyı takiben gevşeme ve felç izler.
Etkileri:
 İskelet kasları: Yarışmalı olanlar
depolarizasyona yol açmaksızın yumuşak bir
felce sebep olurlar. Kendi aralarında aditif,
yarışmasız ilaçlarla ise ters yönde etki
gösterirler. Yarışmasız olanlarınki ise kısa
süreli bir uyarı sonrasında spazma bağlı felç
şeklinde ortaya çıkar.
 Otonom gangliyonlar: Buradaki reseptörleri
de az-çok etkileyebilir ve ayrıca adrenal bezi
de bloke edebilirler.
İlaç etkileşmeleri
 Yarışmalı blok yapanlar eter, halotan, enfluran vs
anesteziklerle sinerjistik etkileşme yaparlar.
 Streptomisin, gentamisin, kanamisin gibi
aminoglikozidler Ak salıverilmesini azaltarak ve
reseptörü duyarsız kılarak etkiyi şiddetlendirirler.
 Tetrasiklinler ise Ca u bağlayarak bu ilaçların
etkilerini güçlendirirler.
 Neostigmin vb ilaçlar AkE etkinliğini engelleyerek Ak
miktarını artırarak ve bir yandan da nikotinik
reseptörleri uyararak etkilerini tersine çevirebilirler.
Vs
Kullanılmaları
 Veteriner hekimlikte;
- Genel anestezide çizgili kasları gevşetmek,
- kırık-çıkık gibi rahatsızlıkları düzeltmek,
- vahşi hayvanları yakalamak,
- tetanoz vb de çırpınmaları önlemek,
- mide, yemek borusu gibi yerlerde spazmı çözmek,
- hayvanların tutulması ve yakalanmasını
kolaylaştırmak için.
 Kürar,
 Süksünilkolin: Özellikle gevişenlerdeki dozu çok
düşük olduğundan kullanılırken dikkatli
olunmalıdır. (Lysthenon amp)
 Pankuronium (yarışmalı) (Pavulon amp)
 Gallamin vs.
Download

6.OSS Gangliyon