Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi
Kalp-Damar Sistemi İlaçları
Doç. Dr. Ahmet Ateşşahin
1. Giriş
Kalp, kan damarları ve kan’dan oluşan bu
sistem akciğerlerle birlikte dokulara oksijen ve
diğer maddelerin taşınması ve bu kesimlerden
karbondioksitle diğer yıkımlanma ürünlerinin
uzaklaştırılmasında birbiriyle çok yakın ilişkili
fizyolojik bir yapılanma oluştururlar.
Özellikle kalple ilgili ilaçların etkilerinin ve
kullanılmalarının iyi anlaşılabilmesi için kalp
kasının uyarılması-kasılması ve bunların
düzenlenmesine ilişkin nöro-fizyolojik olayların
kısaca incelenmesi gerekmektedir.
Kalp kasının uyarılması ve kasılması
1.Özel uyarı doğurma ve iletim sistemi (intrinsik düzenleme)
2. OSS ile gerçekleştirilir.
İntrinsik düzenleme
Kalp kasında;
- sino-atriyel (SA) düğüm ile çevresindeki kulakçık kası
hücreleri,
- atriyo-ventriküler (AV) düğüm,
- His demeti ve
- Pürkinje sistemi kendiliğinden depolarize olabilme
özelliğindedirler. Bu durum otomatisite olarak bilinir. Normal
durumda kalp kası SA düğümde bulunan hücrelerdeki
depolarizasyonu takiben şekillenen uyarı kulakçık kasına
buradan da sırasıyla AV düğümüne, His demeti ve Pürkinje
lifleri aracılığıyla karıncık kaslarına yayılmasıyla düzenli
şekilde kasılır.
İstirahat sırasında hücre zarından içeri doğru sodyum
girerek hücre içi gerilimin yükselmesine ve belli bir eşik
değeri aştığında ise kendiliğinden depolarizasyon şekillenir.
Aksiyon potansiyel: Hücre zarında bulunan
mağnezyuma bağımlı etkin taşıma sistemi
(Na,K-ATPaz) vasıtasıyla potasyum hücre içinde
sodyumda hücre dışında yüksek yoğunlukta
tutulmaya çalışılır.
Kalp kası uyarıldığında zarın potasyum
iyonlarına geçirgenliği kaybolur ve iyon dağılımı
değişerek istirahat zar gerilimi yükselir ve AP
şekillenir.
İyon dengesinin korunması
Normalde;
hücre dışında140mM sodyum, 4 mM potasyum
hücre içinde 10mM sodyum, 140 mM potasyum
vardır. Her AP dalgası ile hücre içerisine sodyum ve
kalsiyumun girişi, potasyumun dışarı çıkışı vardır.
Depolarizasyonu takiben Na,K-ATPaz etkin taşıma ile
sodyumu dışarı potasyumu içeri taşır.
Ayrıca, gerek kalsiyum kanalları ve gerekse de
sodyumla değiş-tokuş mekanizması (Na,Ca taşıyıcı sistemi)
aracılığında hücreye kalsiyum girişi de söz konusudur. Kalp
kası gevşemesi sırasında ise hücre içindeki kalsiyum Na,
Ca-ATPaz vs gibi taşıma sistemleri ile dışarı çıkışları artırılır.
Kalp kasının gevşemesi
Troponindeki bağlanma yerinden kalsiyumun
ayrılması sonucu kalp kası hücresinde
gevşeme oluşur.
tropin
aktin
Ca
miyozin
Kalbin otonom sinirlerle kontrolü
Kalbin intrinsik kontrol sistemi yanında birde
sinirlerle kontrolü vardır. Kalp hem sempatik ve hem
de parasempatik sinir lifleri alır. Bunlar kalbin atım
hızı ve kasılabilirliğini etkiler.
- Ak muskarinik reseptörler aracılığında potasyum
kanallarının açılmasına ve bu iyonun hücre dışına
kaçmasına yol açarak içi ve dışı arasındaki gerilim
farkının artmasına neden olur,
- Ak yine muskarinik reseptörler vasıtasıyla
guanilat siklazı etkinleştirerek sGMP yoğunluğunu
artırır. Bu ise hücre içindeki kalsiyumun
depolanmasını bozarak bu iyonun aracılık ettiği
cevabın sona erdirilmesine neden olmaktadır.
Böylece Ak N vagus ile;
Kalbi yavaşlatır, kasılma gücünü zayıflatır ve
kalbin pompaladığı kan hacmini düşürür.
- Kalpte sempatik sistem ise beta adrenerjik
reseptörler tarafından temsil edilmektedir. Bu
reseptörlerin uyarılması ise hücrede adenilat
siklazı etkinleştirerek sAMP yoğunluğunu
yükseltir. Bu ise hücrede enerji oluşumunu
artırır, hücreye kalsiyumun girişini hızlandırır.
Her iki olayda kalp kasının daha güçlü ve hızlı
kasılmasına yol açar. Daha sonra sAMP
fosfodiesteraz tarafından hızla parçalanır.
Sempatik sinirler;
kalbin hızını, debisini ve kasılma gücünü
artırırlar.
ksantinler
Beta
reseptör
5,AMP
fosfodiesteraz
Ak
sGMP
Muskarinik
sAMP
Beta
agonisti
Ca’da
azalma
Ca
artışı
Enerji
artışı
Ca
kasılma
Kalp kası hücresi
reseptör
K
K
Kalp kasının kasılma gücünü artıran ve
azaltan ilaçlar
Bu konu kapsamında asıl olarak kalp kasının
kasılma gücünü artıran kalp glikozidleri ile
diğer bazı ilaçlar ile çeşitli amaçlarla
kullanılırken kalp kasının kasılma gücünü
zayıflatan maddeler incelenecektir.
Kalp Glikozidleri
Kaynakları ve özellikleri: Kalp glikozidleri kalp
kasındaki etkileri birbirine çok benzeyen;
Digitalis purpurea, digitalis lanata,
Strofantus gratus vs
bitkilerinden elde edilen glikozidlerdir. Ön madde
halinde bulunan bu glikozidler enzimatik veya alkali
hidrolizle yapılarında bulunan glikozidi serbest
bırakırlar. Daha sonra kendileri ise asidik
yıkımlanma ile şeker ve geninlere ayrışırlar.
Farmakokinetik: Bu maddelerin sindirim kanalından
emilmeleri yapılarında bulunan hidroksil grubu ile yakından
ilişkilidir.
- tek hidroksil taşıyan digitoksin yağ-su dağılım
katsayısı büyük olduğundan tama yakın;
-iki hidroksil taşıyan digoksin orta (%40-90)
- beş hidroksil taşıyan strofantin ise çok az (%5emilir. Bu madde bu yüzden Dİ yolla kullanılır.
10)
Tüm vücuda dağılan glikozidler emilmedeki oranlarda
azalan şekilde plazma proteinlerine bağlanır. Özellikle kalp
kasında plazmadakinin 15-30 katı oranda birikim gösterirler.
-
-
Etki şekilleri
Bu grup ilaçların kalp kasının kasılabilirliğini nasıl
artırdıkları henüz açık şekilde bilinmemektedir. Ancak,
Kalp kası hücrelerinde kalsiyumun hücreye girişinde artışla
hücre içi kalsiyum miktarını artırarak,
Kalp kasında bulunan magnezyuma bağımlı Na,K ATPaz bu
ilaçların reseptörü gibi işlev görmektedir. Kalp glikozidleri
bu enzimi inhibe eder ve kalp kasının kasılma gücünü
artırırlar. Bu pompa depolarizasyonu takiben sodyumu dışarı,
potasyumu dışarı taşır. Enzim etkinliği engellendiğinde
sodyum hücre içinde artacağından kasılma güçlü olacaktır.
Hücrede sodyumun artması başka bir taşıt proteini ile Na-Ca
değiş-tokuş mekanizmasını devreye sokar ve sodyumla
kalsiyum yer değiştirerek kalsiyum hücre içine girer.
Potasyumun hücre içinde azalması, dışında artması ise
otomatisitenin artmasına ve sonuçta iletim ve uyarılabilirliğin
bozulmasına yol açar ki bu da kalp glikozidlerinin istenmeyen
etkilerinden sorumludur.
Etkileri
1. Kalp kasının kasılma gücü (+ inotrop etki): Özellikle
yetmezlik olanlarda olmak üzere kalbin kasılma
gücünü artırırlar. Buna karşılık enerji tüketimini
aynı ölçüde artırmazlar.
2. Kalpte enerji metabolizması: Kalbin kasılma gücünü
artırma yanında kalbin hacim olarak küçülmesi ve
yapılan işe göre tüketilen enerji miktarına göre
fazla olmaktadır, yani kalp verimi artmaktadır.
3. Kalp hızı: Normal ve yetmezliği olan hastalarda
kalbin hızı ve ritmini doğrudan veya dolaylı olarak
azaltırlar.
4.İletim hızı: Kulakçık ve karıncık kasında istirahat
zar gerilimini azaltarak iletimi yavaşlatırlar.
5. Uyarılabilirlik: Yüksek dozlarda kalp hücrelerinin
uyarılabilirliğini azaltırlar.
Kullanılmaları
Kalp glikozidleri’nin plazmadaki kararlı
yoğunlukları sağaltıma başladıktan epey
sonra şekillenir. Bu süre ağızdan verilmeyi
takiben bileşiğin yarı ömrünün yaklaşık 4
katına eşittir ve digitoksin için 20-30 gün,
digoksin için 6-12 gündür. Kalp glikozitleri
başta at ve köpekler olmak üzere tüm
hayvanlarda
– kalp yetmezliği ve
– kalpteki ritim bozukluklarının sağaltımında
kullanılır.
Digitalleme


Hızlı bir etki istenmiyorsa sağaltıma günlük
idame dozu ile başlanır. Bu durumda ilaçların
kararlı etkisi yarı ömürlerinin yaklaşık 4 katı
sürede ortaya çıkar
Acil durumlarda ise başlangıçta yükleme dozu
sonra idame doz sağaltımı yapılır.
- Yoğun metot: Yükleme dozunun yarısı hemen
verilir. 6 saat sonra 1/4ü, 4-6 saat sonra 1/8,
uygulanır. Son dozda uygulamayı istenmeyen
etkiler (kusma , sürgün, atım düzensizliği)
görülene dek devam edilir.
- Hızlı metot: Verilmesi hesaplanan yükleme
dozu 3’e bölünür ve 6 saat arayla verilir. Sonra
idame dozu ile sağaltım sürdürülür. vs




Digitoksin:
Digoksin
Lanatosid
Strofantin G vs
Klap kasının kasılma gücünü artıran diğer maddeler
- Sempatomimetikler: Dopamin, adrenalin NA
- Ksantin türevleri: Teofilin, aminoflin gibi ilaçlar
fosfodiesterazı inhibe ederek sAMP
parçalanmasını önlerler.
-Amrinon vs





Kalp kasının kasılma gücünü azaltan maddeler
Bu maddeler sağaltımda kullanılırken bir yan etki
olarak kalp kasının kasılma gücünü azaltırlar.
Barbituratlar: Kalp kasını baskı altına alırlar.
Adrenerjik alfa-2 reseptör uyarıcıları: Ksilazin
Kateleptoid anestezikler: Ketamin
Aminoglikozid antibiyotikler: Damar düz kaslarını
baskı altına alırlar ve kalp kasının kasılma gücünü
zayıflatırlar.
Kalsiyum kanal blokörleri: Verapamil, nifedipin gibi
ilaçlar hücre içine kalsitumun girişini azaltarak
kasılma gücünü azaltırlar.
Download

7. Kalp-Damar Sistemi İlaçları